Yeni fabrikalar açılırken kapsamlı inşaat programı başladı
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 3 Kasım’da Buhara bölgesine yaptığı ziyaret sırasında 654 milyon dolar değerindeki 55 projenin açılışını yaptı ve 7,1 milyar dolar değerindeki 90 projenin inşaatını başlattı. Toplam 145 projeden oluşan program; fabrikalar, yenilenebilir elektrik, turizm, konut ve kamu altyapısını kapsıyor ve yaklaşık 7,8 milyar dolar değerinde.
İçindekiler
- Yeni fabrikalar açılırken kapsamlı inşaat programı başladı
- Yatırımlar üretimi ve yurt dışı satışları hedefliyor
- Bölge genelinde rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi artıyor
- Enerji projeleri atık ve sulamayı da hedefliyor
- Tekstil projeleri pamuktan daha fazla katma değer sağlamayı hedefliyor
- Turizm planları tarihî mirası yeni konaklama tesisleriyle buluşturuyor
- Kongre merkezi ve 424 otel odası inşa ediliyor
- Su ve yollar programı günlük yaşama taşıyor
- Sonraki aşamalar inşaattan 2031’e uzanıyor
- Öne Çıkanlar
Cumhurbaşkanlığı basın servisi, programın 14 binden fazla istihdam yaratmasının, yılda 22 trilyon som (yaklaşık 1,84 milyar dolar) değerinde ürün üretmesinin ve 510 milyon dolarlık ihracat kapasitesi sağlamasının beklendiğini bildirdi. Bu rakamlar, projeler hayata geçirildiğinde ulaşılması beklenen sonuçları ifade ederken törende açılışa hazır tesisler ile inşaat aşamasına geçen projeler bir araya geldi.
145 projenin yaklaşık yüzde 38’i, yani 55’i hizmete alındı. Duyurulan yatırım değerinin büyük kısmını oluşturan diğer 90 proje ise önümüzdeki dönemin en önemli görevinin inşaat ve teslim süreçleri olacağını gösteriyor. Programın tamamı için bir bitiş takvimi açıklanmadı.
Program, bölge sakinleri için yeni iş olanaklarının ötesine uzanıyor. İki su projesi 2 milyon kişinin suya erişimini iyileştirmeyi, yedi yol projesi transit kapasitesini artırmayı, yeni elektrik altyapısı ise büyüyen bölge ekonomisini desteklemeyi amaçlıyor.
Mirziyoyev, iki gün sürmesi planlanan çalışma ziyareti kapsamında açılış törenine katıldı. Programında tarihî mirasın korunması, turizm altyapısı, sanayi ve tarım işletmelerinin incelenmesi ile bölgenin ekonomik ve sosyal kalkınmasına ilişkin bir toplantı da yer aldı. Törende sembolik bir düğmeye basarak tamamlanan tesisleri hizmete açtı ve yeni projeler grubunda çalışmaları başlattı.
Yatırımlar üretimi ve yurt dışı satışları hedefliyor
Mirziyoyev, Buhara’nın önceki dokuz yılda 9,5 milyar dolar yabancı yatırım çektiğini söyledi. Bu yatırımların ve ekonomik reformların 6 binden fazla üretim tesisi ile 120 bin kalıcı istihdam yarattığını; hane halkı gelirlerini artırırken yerel işletmelere yeni pazarlara erişim sağladığını belirtti.
Yeni program petrokimya, tekstil, inşaat malzemeleri, makine, enerji, madencilik, ilaç ve dijital teknolojileri kapsıyor. Tarım, gıda üretimi, lojistik, konut, altyapı, hizmetler ve turizm de programa dahil edilerek planlanan faaliyetler hem imalat sanayisine hem de gündelik hizmetlere yayılıyor.
Yatırımcılar ABD, Kanada, Almanya, Japonya, Güney Kore, Singapur, Çin, Vietnam, Türkiye, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Rusya ve Hindistan’dan geliyor. Asya Kalkınma Bankası, Asya Altyapı Yatırım Bankası ve Özbek şirketleri de projelere katılıyor.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, üretim hedefini ithal ürünlerin yerine yerli üretimi koymak ve yurt dışında müşteri bulmak olarak tanımladı:
Amaç bir: İthalatın yerini alacak ve dış pazarlarda yoğun talep gören ürünler üretmek.
İthalatın yerini almak, işletmelerin veya hane halklarının daha önce başka ülkelerden satın aldığı ürünleri yurt içinde üretmek anlamına geliyor. İhracat ise yerli üretim mallarının yurt dışına satılması demek. Program her iki hedefi de gözetiyor; 510 milyon dolarlık ihracat hedefiyle fabrikalara Özbekistan iç pazarının ötesine uzanan bir satış amacı veriyor.
Bölge genelinde rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi artıyor
Cumhurbaşkanlığı açıklamasına göre Buhara, son yıllarda yeşil enerji alanında 2 milyar dolar yatırım çekti. Devreye alınan tesisler arasında 1.000 megavat rüzgâr enerjisi kapasitesi, 750 megavat güneş enerjisi kapasitesi ve 63 megavat gücündeki enerji depolama sistemleri bulunuyor. Ayrıca 601 kilometre uzunluğunda ana elektrik iletim hattı kuruldu.
Dolayısıyla rüzgâr ve güneş enerjisi tesisleri birlikte 1.750 megavat üretim kapasitesi sağlıyor. Megavat, ekipmanların belirli bir anda ne kadar güç sağlayabileceğini ifade ediyor; yıllık elektrik üretimi ise rüzgâr ve güneş ışığı dahil çalışma koşullarına da bağlı.
Gijduvon ilçesinde ACWA ile yürütülen 300 megavatlık Bosh-2 rüzgâr santralinin inşaatı sürüyor. Jondor’daki Toyota Corporation ve Peshku’daki Sinoma projelerinin planlanan toplam kapasitesi ise 1.000 megavat daha olacak.
Bu üç proje toplam 1.300 megavat rüzgâr enerjisi kapasitesi ekleyecek. Hâlihazırda işletmede olan 1.000 megavatlık rüzgâr kapasitesiyle karşılaştırıldığında, projeler tamamlandığında bölgenin toplam kapasitesi 2.300 megavata çıkarak iki kattan fazla artacak. Yeni iletim hatları, elektriği üretim tesislerinden kullanıcılara taşımak için gereken bağlantıları sağlıyor.
Enerji projeleri atık ve sulamayı da hedefliyor
Kogon ilçesinde Çinli ortaklarla yürütülecek 165 milyon dolarlık projeyle evsel atıklardan elektrik üretilmesi planlanıyor. Proje, atıkların bertarafı ve elektrik üretimi olmak üzere iki yerel hizmeti bir araya getiriyor.
Almanya merkezli Leman, Amu-Buhara kanalı üzerindeki pompa istasyonlarının güvenilir biçimde çalışmasını destekleyecek, planlanan 150 milyon dolarlık ayrı bir projede yer alıyor. Pompa istasyonları kanal sistemi boyunca suyu hareket ettirmek için enerji kullandığından, çalışmaları elektrik arzını su dağıtımına bağlıyor.
Bu iki proje, enerji programının rüzgâr santralleri ve güneş enerjisi tesislerinden ibaret olmadığını gösteriyor. Projelerden biri belediye atıklarını yakıt olarak kullanacak, diğeri ise suyun akışını sağlayan makineleri destekleyecek. Her ikisi de törende açılan tesisler olarak değil, planlanan yatırımlar olarak sunuldu.
Tekstil projeleri pamuktan daha fazla katma değer sağlamayı hedefliyor
Buhara’da Kurt Baver markası altında yılda 62 bin ton ürün üretme kapasiteli bir tekstil kompleksi kurulması planlanıyor. Romitan ilçesinde ise Çinli yatırımcılar 400 milyon dolar değerindeki pamuk ve tekstil kümelenmesine katılıyor.
Kümelenme, üretimin birbiriyle bağlantılı aşamalarını bir araya getirerek pamuk yetiştiriciliği, işleme ve tekstil üretimini birbirine bağlayabilir. Pamuk yetiştiriciliğinde köklü deneyime sahip bir bölgede amaç, daha fazla işlemeyi yerel olarak gerçekleştirip hammaddeden daha fazla gelir elde etmek.
Yatırımcılar, tekstil projeleri kapsamında 9 bin hektar arazinin geliştirilmesini önerdi. Açıklanan hedefler arasında yüksek katma değerli ürünlerin payını yüzde 65’e çıkarmak ve 100 milyon dolarlık ek ihracat kapasitesi oluşturmak bulunuyor.
Katma değer, bir hammaddenin daha gelişmiş bir ürüne dönüştürülmesiyle ortaya çıkan ek değerdir. Pamuğun tekstil ürünlerine dönüştürülmesi, bu işin ve beraberinde getirdiği gelirin daha büyük bölümünün bölgede kalmasını sağlar. Yüzde 65 hedefi, üretim ve ihracat hedeflerinin yanı sıra tekstil sektörünün büyümesinde izlenecek yönü ortaya koyuyor.
Turizm planları tarihî mirası yeni konaklama tesisleriyle buluşturuyor
Buhara’nın turizm programı, toplam 3 milyar dolar değerindeki 19 büyük projeyi kapsıyor. Mirziyoyev, kentin tarihî çekim merkezlerini yeni konaklama, etkinlik ve vakit geçirme mekânlarıyla bir araya getirerek turizm hizmetleri ihracatını yılda 5 milyar dolara çıkarma hedefini ortaya koydu.
Turizm hizmetleri ihracatı, yabancı ziyaretçilerin ülke içinde otel, rehberli gezi ve diğer seyahat etkinlikleri gibi hizmetlere harcadığı parayı ifade ediyor. Hizmet yerel olarak sunulsa da müşterinin yurt dışından gelmesi nedeniyle bu harcama ihracat sayılıyor.
Tören, geliştirilmekte olan Buhara turizm merkezinde düzenlendi. Buradaki planlar arasında Boqiy Buxoro kültür ve etnografya parkı, sergi salonu, modern oteller ve kültür-eğlence mekânları bulunuyor. Şehirde Indigo, Holiday Inn ve Hilton markaları altında faaliyet gösterecek otellerin de yapılması planlanıyor.
Turizm merkezi, ziyaretçilerin Buhara’ya gelmesini sağlayan tarihî mirasın yanına yeni tesisler ekleyecek. Tarihî mirasın korunması da cumhurbaşkanının ziyaret programında yer aldı; böylece hem mevcut anıtlara hem de daha fazla ziyaretçiyi ağırlamak için gereken altyapıya dikkat çekildi.
Kongre merkezi ve 424 otel odası inşa ediliyor
Mirziyoyev, uluslararası etkinliklere ve turistlere ev sahipliği yapması planlanan kongre merkezinin ve otellerin inşaatını da inceledi. 60 milyon dolar değerindeki kongre merkezi 14.500 metrekarelik alana yayılıyor. Ana betonarme işleri tamamlanırken dış altyapı bağlantıları, cephe ve çatı çalışmaları sürüyor.
37 milyon dolara mal olacak Hilton Garden Inn, yedi katlı ve 212 odalı olacak. Ana taşıyıcı sistem tamamlandı; iç duvarlar, tesisat ve cephe kaplama işleri ise sürüyor.
Holiday Inn markasıyla işletilecek ikinci otelin değeri 39,6 milyon dolar. Bu otel de yedi katlı ve 212 odalı olacak; böylece iki otelin toplam kapasitesi 424 odaya ulaşacak. Holiday Inn’in yanında, iş merkezi olarak kullanılması planlanan iki katlı bir bina da inşa ediliyor.
Açıklanan üç projenin toplam değeri 136,6 milyon dolar. Kongre merkezi ve oteller, konferans ziyaretçilerine toplantı alanı ve konaklama imkânı sunarak turizm yatırımlarına iş etkinlikleri boyutunu ekleyecek. Mirziyoyev yetkililere inşaatı zamanında tamamlamaları ve kalite gerekliliklerini karşılamaları talimatını verdi.
Yetkililer, 2027’de Buhara’da yapılması planlanan zirvelere yönelik hazırlıklar hakkında da cumhurbaşkanına bilgi verdi. Mirziyoyev, bu toplantılara hazırlık kapsamında bölgenin altyapısının geliştirilmesi için talimatlar verdi ve inşaat çalışmalarına yaklaşan belirli bir etkinlik hedefi kazandırdı.
Su ve yollar programı günlük yaşama taşıyor
Toplam 633 milyon dolar değerindeki iki büyük su projesi uluslararası ortaklarla başlatıldı. Projelerin, ilk kez içme suyuna erişmesi beklenen 781 bin kişi dahil 2 milyon kişinin suya erişimini iyileştirmesi hedefleniyor.
Cumhurbaşkanlığı açıklamasında, önümüzdeki beş yılda bölge nüfusunun tamamına içme suyu ulaştırılması; büyük şehirlerde ve ilçe merkezlerinde kanalizasyon şebekelerinin genişletilmesi hedefi belirtildi. Bölgedeki su hizmetleri kapsamının tamamlanması için 2031 tarihi de bildirildi.
İlk kez suya erişecek haneler için beklenen fayda, temel bir kamu hizmetinin topluluklarına ulaşması. Hâlihazırda şebekeye bağlı yerleşimlerde ise projelerin mevcut su arzını iyileştirmesi amaçlanıyor. Açıklama, her iki grubu da daha geniş su yatırımları çerçevesinde ele alıyor.
Toplam 565 milyon dolar değerinde yedi yol projesi de planlanıyor. Projelerin açıklanan hedefi, Buhara’nın transit kapasitesini üç katına çıkarmak. Transit, başka bir yere gitmek üzere bir bölgeden geçen trafiği ifade ediyor. Daha iyi yol bağlantıları, yerel fabrikalar, çiftlikler, oteller ve pazarlar arasındaki ulaşımın yanı sıra bu trafiği de destekleyecek.
Sonraki aşamalar inşaattan 2031’e uzanıyor
3 Kasım’da farklı gelişim aşamalarındaki projeler bir araya geldi: yeni hizmete alınan işletmeler, inşaatına başlanan projeler ve elektrik üretimi, turizm ve kamu hizmetlerini genişletmeye yönelik planlar. Takvimi açıklanan sonraki dönüm noktaları uluslararası toplantılar ve bölgenin su hizmetleri kapsamıyla ilgili.
- Önceki dokuz yıl: Mirziyoyev’e göre Buhara, 9,5 milyar dolar yabancı yatırım çekti; 6 binden fazla üretim tesisi ve 120 bin kalıcı istihdam oluşturuldu.
- 3 Kasım: Cumhurbaşkanı 654 milyon dolar değerindeki 55 projenin açılışını yaptı ve 7,1 milyar dolar değerindeki 90 projenin inşaatını başlattı.
- 2027: Buhara’da zirveler düzenlenmesi planlanıyor; ziyaret sırasında altyapı hazırlıkları gözden geçirildi.
- 2031: Bölgedeki nüfusun tamamına içme suyu ulaştırılması için bildirilen hedef tarih. Büyük nüfus merkezlerinde kanalizasyon şebekelerinin genişletilmesi de daha kapsamlı planın parçası.
Buhara’nın programı sanayi üretimini, bu üretimi desteklemek için gereken hizmetlerle bir araya getiriyor. Yeni fabrikalar elektrik ve ulaşıma, turizmin büyümesi konaklama ve etkinlik alanlarına, bölge sakinleri ise güvenilir su kaynaklarına ihtiyaç duyuyor. Açıklanan yatırımlar, bu faaliyetleri aynı bölgesel kalkınma hamlesi içinde buluştururken yatırımların mali değerinin büyük bölümü inşaat aşamasına geçen projelere bağlı.
Öne Çıkanlar
- Buhara’nın yatırım programı, toplam değeri yaklaşık 7,8 milyar dolar olan 145 projeden oluşuyor.
- 654 milyon dolar değerindeki 55 projenin açılışı yapıldı; 7,1 milyar dolar değerindeki 90 projenin inşaatına başlandı.
- Program 14 binden fazla istihdam, yılda 22 trilyon som değerinde üretim ve 510 milyon dolarlık ihracat kapasitesi hedefliyor.
- İnşaatı süren rüzgâr projeleri bölgenin mevcut 1.000 megavatlık rüzgâr kapasitesine 1.300 megavat ekleyecek.
- Değeri 3 milyar dolar olan 19 büyük turizm projesinin yanı sıra, turizm hizmetleri ihracatının yılda 5 milyar dolara çıkarılması hedefleniyor.
- Toplam 633 milyon dolar değerindeki iki su projesinin, 781 bini ilk kez içme suyuna erişecek 2 milyon kişiye fayda sağlaması amaçlanıyor.
- Altyapı hazırlıkları 2027’de düzenlenmesi planlanan zirveleri ve 2031 olarak bildirilen bölge genelinde içme suyuna erişim hedefini kapsıyor.






