Özbekistan, 40'tan Fazla Ülkede Çalışan Vatandaşları İçin Emeklilik Haklarının Tanınmasını İstiyor

8 dakikalık okuma
Uzbekistan Seeks Pension Recognition for Citizens Working Abroad in More Than 40 Countries

Yurt Dışındaki Çalışma Kayıtları Emeklilik Gündeminde Üst Sıralara Çıkıyor

Özbekistan, vatandaşlarının yurt dışında kazandığı emeklilik haklarının tanınmasını sağlamak üzere Rusya, Almanya, Japonya ve Güney Kore'nin öncelikli ülkeler arasında yer aldığı görüşmeler yapılmasını istedi. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 2 Kasım 2026'da düzenlenen toplantıda bu talimatı verdi ve yetkililere yıl sonuna kadar somut sonuçları bildirmeleri için süre tanıdı.

İçindekiler
  1. Yurt Dışındaki Çalışma Kayıtları Emeklilik Gündeminde Üst Sıralara Çıkıyor
  2. Hakların Tanınması İşçiler İçin Ne Anlama Geliyor?
  3. 2026'da Üç Anlaşma İmzalandı
  4. Azerbaycan Düzenlemesi Nasıl İşleyecek?
  5. Sırada Rusya ve Diğer Önemli Varış Noktaları Var
  6. Özbekistan'da Hâlihazırda Ülke İçi Bir Yöntem Bulunuyor
  7. İki Yöntem Sorunun Farklı Boyutlarını Ele Alıyor
  8. Dönen 250.000 Kişiye İş Hedefi
  9. Yardım ve Yurt Dışı İşe Alımda Değişiklikler
  10. Öne Çıkanlar

Bu girişim, vergi ve emeklilik primi ödedikleri 40'tan fazla ülkede yasal olarak çalışan vatandaşları ilgilendiriyor. Özbekistan'a döndükten sonra bu kişilerin yurt dışında geçirdikleri yılların emeklilik haklarına sayılması gerekiyor. Cumhurbaşkanlığı Basın Sözcüsü Şerzod Asadov talimatları açıkladı.

Özbekistan, 2026'da Kırgızistan, Azerbaycan ve Türkiye ile anlaşmalar imzaladı. Bir sonraki görüşme turunda, Baltık ve Balkan bölgelerindeki ülkeler de dahil olmak üzere Özbek işçiler için diğer önemli varış noktalarıyla düzenlemelerin genişletilmesi amaçlanıyor.

Emeklilik girişimi, göçten dönen kişilere yardım etmeye yönelik daha kapsamlı çabaların bir parçası. 2026'nın başından bu yana 1.116.000 vatandaş yurt dışından döndü. Yetkililere, yıl sonuna kadar dönen 250.000 kişiye uygun iş bulmaları ve kendi işini kurmak isteyenlere destek vermeleri talimatı verildi.

Hakların Tanınması İşçiler İçin Ne Anlama Geliyor?

Özbekistan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev, vatandaşların yurt dışında edindiği çalışma sürelerinin, özellikle emeklilik aylığı bağlanırken, ülkelerine döndüklerinde tanınması gerektiğini söyledi. Şöyle konuştu:

Yurt dışında edindikleri iş deneyimi, ülkelerine döndüklerinde tanınmalı

Bir işçi açısından emeklilik haklarının tanınması, birbiriyle bağlantılı iki soruyu etkileyebilir: Emeklilik aylığı almaya hak kazanmak için gerekli prim gün ve çalışma yılı koşulları karşılanmış mı, aylık nasıl hesaplanacak? Çalışma hayatını farklı ülkelerde geçiren birinin, geçerli koşulları karşılayabilmesi için her iki ülkedeki kayıtlara ihtiyacı olabilir.

Azerbaycan anlaşması somut bir örnek sunuyor. Anlaşma, hak sahipliği belirlenirken her iki ülkedeki çalışma sürelerinin dikkate alınmasına olanak tanıyor; her ülke kendi topraklarında yapılan çalışmaya karşılık gelen emeklilik payını hesaplayıp ödüyor. Bunun pratik yararı, kişinin yalnızca tek ülkede çalıştığı yıllara bağlı kalmak yerine sınır ötesinde bir emeklilik kaydı oluşturabilmesi.

Reklam

2026'da Üç Anlaşma İmzalandı

Özbekistan'ın görüşmeleri, sosyal korumanın farklı yönlerini kapsayan belgeler olsa da şimdiden üç ortakla anlaşmalar yapılmasını sağladı. 2026'daki süreç şöyle ilerledi:

  • Temmuz: Özbekistan, Kırgızistan ile devlet sosyal sigortası ve emeklilik güvencesi konusunda anlaşma imzaladığını duyurdu.
  • Ağustos: Özbekistan ve Azerbaycan, emeklilik güvencesi alanında iş birliği anlaşması imzaladı.
  • 29 Ekim: Özbekistan ve Türkiye, hükümetler arası sosyal güvenlik anlaşması ile bunun uygulanmasına yönelik idari anlaşmayı imzaladı.
  • 2 Kasım: Mirziyoyev, başka ülkelerle görüşmeler yapılmasını emretti ve 2026 sonundan önce sonuçların bildirilmesini istedi.

Kırgızistan anlaşması sosyal sigorta ve emekliliği kapsıyor. Türkiye ile imzalanan belgeler, iki ülke vatandaşlarının sosyal haklarını korumayı amaçlıyor; bunlara eşlik eden idari anlaşma ise uygulama düzenlemelerini belirliyor.

Bir sonraki pratik adımlar, her anlaşmanın bağlı olduğu prosedürlere göre atılacak. Azerbaycan anlaşması, gerekli kurumsal ve teknik prosedürlerin tamamlanmasının ardından yürürlüğe girecek. Anlaşma için yürürlük tarihi verilmedi; Kırgızistan ve Türkiye düzenlemelerine ilişkin duyurularda da başvuru tarihleri ya da ayrıntılı hak kuralları yer almadı.

Azerbaycan Düzenlemesi Nasıl İşleyecek?

Özbekistan ve Azerbaycan, kariyerleri her iki ülkeyi de kapsayan kişiler için çeşitli güvenceler belirledi. Bir kişinin tek bir ülkede emeklilik hakkı kazanmaya yetecek kadar uygun çalışma süresi yoksa, emekliliğe hak kazanıp kazanmadığını belirlemek için diğer ülkede çalıştığı süreler de hesaba katılabilecek.

Her hükümet, kendi topraklarında tamamlanan çalışma süresine göre kendi payını bağımsız olarak hesaplayıp ödeyecek. Basitçe ifade etmek gerekirse, hak sahipliği değerlendirilirken iki ülkenin toplam çalışma kaydı dikkate alınabilecek; buna karşılık her ülke kendi emeklilik ödemelerinden sorumlu olacak.

Vatandaşlar, Özbekistan ile Azerbaycan arasında taşındıklarında da bağlanmış emeklilik aylığı üzerindeki haklarını koruyacak. Bu hüküm, emeklilikten sonra nerede yaşayacağına karar veren kişiler için önem taşıyor; çünkü taşınma konusu anlaşmada doğrudan ele alınıyor.

Yetkili kurumlar belge ve bilgi alışverişinde bulunacak. Her iki ülkede de çalışmış bir kişi için bu alışveriş, çalışma sürelerini doğrulamak ve emeklilik haklarını işleme almak üzere idari bir yol sunuyor. Dolayısıyla düzenleme hem yılların nasıl sayılacağını hem de bu kuralların uygulanması için gereken evrak işlemlerini kapsıyor.

Reklam

Sırada Rusya ve Diğer Önemli Varış Noktaları Var

Rusya, Almanya, Japonya ve Güney Kore'nin yanı sıra Baltık ve Balkan bölgelerindeki ülkeler de yeni anlaşmalar için öncelikli ülkeler olarak gösterildi. Mirziyoyev bu ülkeleri çok sayıda Özbek vatandaşının çalıştığı yerler olarak belirtti.

Sorumlu kurumlara, yabancı muhataplarıyla görüşmeleri yürütmeleri ve 2026 sonuna kadar somut sonuçları bildirmeleri talimatı verildi. Talimat, ilerlemenin bildirilmesi için bir son tarih belirliyor; anlaşmaların tamamlanması ise görüşmelere ve her ülkenin gerektirdiği prosedürlere bağlı olacak.

Planlanan görüşmeler, uluslararası istihdamın doğurduğu pratik bir sorunu ele alıyor: Bir işçi yurt dışında emeklilik sistemine katkıda bulunurken emekliliğini Özbekistan'da geçirmeyi planlayabilir. Hükümetlerin çalışma sürelerinin tanınması, kayıtların paylaşılması ve ödemelerden kimin sorumlu olacağı konusunda mutabık kalması gerekiyor.

Azerbaycan anlaşması bu konulara yönelik bir yaklaşım ortaya koyuyor. Rusya, Almanya, Japonya, Güney Kore veya diğer ortaklarla müzakere edilecek koşullar, bu ülkelerde kariyer yapmış işçilerin nasıl kapsanacağını belirleyecek.

Özbekistan'da Hâlihazırda Ülke İçi Bir Yöntem Bulunuyor

Özbekistan yasaları, yurt dışında yapılan uygun çalışmaların ülkedeki emeklilik hesabına sayılması için hâlihazırda bir yöntem sunuyor. Vatandaşlara Devlet Emeklilik Güvencesi Hakkında Kanun'un 40. maddesi, yurt dışındaki çalışma sürelerinin tanınmasını ilgili sigorta primlerinin veya sosyal verginin ödenmesine bağlıyor.

1 Ocak 2020'den sonraki çalışma süreleri için sosyal verginin ödenmesi gerekiyor. İş sözleşmesiyle yurt dışında çalışan Özbekistan vatandaşları, Özbekistan'a döndükten sonraki üç yıl içinde aylık, üç aylık dönemler hâlinde veya tek seferde gönüllü ödeme yapabiliyor.

2020'den itibaren geçmiş çalışma sürelerini kapsayan tek seferlik ödemenin belirtilen tutarı, her yıl için bir baz hesaplama birimi. Baz hesaplama birimi, belirli ödemelerin hesaplanmasında kullanılan resmî bir referans tutar. Daha önceki çalışma süreleri farklı tutar ve koşullara tabi.

Yasal koşullar yerine getirildiğinde ilgili süreler, emeklilik aylığı bağlanırken kullanılan çalışma kaydına eklenebiliyor. Emeklilik Fonu da yurt dışında çalışan vatandaşlara gönüllü sosyal vergi ödemelerinin bu sürelerin emeklilik haklarına katkıda bulunmasını sağladığını hatırlattı.

Reklam

İki Yöntem Sorunun Farklı Boyutlarını Ele Alıyor

Ülke içindeki ödeme mekanizması ve uluslararası anlaşmalar, yurt dışındaki çalışmaların dikkate alınmasını sağlamak için işçilere farklı yollar sunuyor. 40. maddede açıklanan ülke içi mekanizmaya göre, koşulları karşılayan bir işçi, yurt dışındaki bir sürenin Özbekistan'daki emeklilik kaydına eklenmesi için gerekli ödemeyi yapıyor.

Azerbaycan anlaşması iki emeklilik sistemi arasında iş birliği öngörüyor. Hak sahipliği değerlendirilirken iki ülkedeki çalışmaların birlikte sayılmasını, taşınma sonrasında bağlanmış emeklilik haklarının korunmasını ve hesaplama ile ödeme sorumluluklarının hükümetler arasında paylaşılmasını sağlıyor.

Dolayısıyla bir işçinin pratikteki durumu işin nerede ve ne zaman yapıldığına, hangi primlerin ödendiğine ve hangi hukuki düzenlemenin geçerli olduğuna bağlı. 2020'den sonraki süreler için ülke içi mekanizma sosyal vergi koşulunu ve dönüş sonrasındaki ödeme süresini belirliyor. Daha önceki sürelerin kendilerine özgü koşulları var.

Özbekistan'da ülke içi bir yöntem bulunmasına rağmen yeni görüşmelerin neden önemli olduğu bu ayrıntılarda görülüyor. Anlaşmalar, kişinin çalıştığı ve katkıda bulunduğu ülkeyle iş birliği çerçevesi oluşturabilir; bu çerçeve, başvurunun değerlendirilmesi için gereken kayıtların paylaşılmasını da kapsar.

Dönen 250.000 Kişiye İş Hedefi

2 Kasım'daki toplantıda göç sonrasında istihdam konusu da ele alındı. 2026'nın başından bu yana dönen 1.116.000 vatandaştan 250.000'ine yıl sonuna kadar uygun iş bulunması hedefleniyor. Bu hedef, bildirilen geri dönen kişi sayısının yaklaşık yüzde 22,4'üne denk geliyor.

Dönenler arasında sanayi, inşaat, lojistik, hizmetler ve tarım alanlarında deneyim kazanmış uzmanlar bulunuyor. Bu deneyimi Almanya, Birleşik Krallık, Güney Kore, Japonya ve Rusya gibi ülkelerde edindiler.

Mirziyoyev, yurt dışındaki büyük sanayi kuruluşlarında çalışmış kişilerin modern teknolojiler ve profesyonel çalışma yöntemleri konusunda bilgi edindiğini söyledi. Bölge valileri ile sektör yöneticilerine uygun istihdam olanakları sunmaları ve bu becerilerden Özbekistan'daki işletmelerde yararlanmaları talimatı verildi.

Planlanan dijital platform, dönen vatandaşların nerede çalıştığını, mesleklerini ve iş deneyimlerini kaydedecek. Valilerin ve sektör yöneticilerinin erişebileceği bir sisteme bağlanarak yetkililere iş eşleştirmesinde yardımcı olacak bilgiler sunacak.

İş kurmak isteyen vatandaşlara da rehberlik ve destek verilecek. Bu önlemler, dönüşün hemen ardından gelir elde edilmesi ihtiyacını emeklilik haklarının korunmasına yönelik uzun vadeli süreçle birlikte ele alıyor.

Reklam

Yardım ve Yurt Dışı İşe Alımda Değişiklikler

Yurt dışında çalışırken sorun yaşayan vatandaşlar Online Mahalla platformu üzerinden yardım talep edebilecek. Özbekistan'ın her bölgesinde birleşik bir göç merkezi kurulması da planlanıyor.

Bu önlemler, emeklilik ve istihdam talimatlarıyla birlikte daha kapsamlı bir göç programının parçalarını oluşturuyor. Yurt dışındaki yardım, işçiler ülkedeyken; istihdam platformu dönüşlerinde; emeklilik anlaşmaları ise emeklilik hakları değerlendirilirken çalışma yıllarının tanınmasıyla ilgili.

2027'den itibaren vatandaşları çalışmak üzere yurt dışına gönderme sorumluluğunun tamamen en güvenilir özel işe alım ajanslarına devredilmesi planlanıyor. Açıklanan düzenlemeye göre, yüksek gelirli bir işe başarıyla yerleştirilen her kişi için ajansa 1,5 milyon Özbekistan somu teşvik ödemesi yapılacak.

İşe alım değişiklikleri, gelecekteki işçilerin yurt dışında nasıl iş bulacağını etkileyecek; emeklilik görüşmeleri ise yurt dışındaki kariyerlere bağlı hakları ele alıyor. Emeklilik girişimi için bir sonraki tarihli kontrol noktası 2026 sonu. Sorumlu yetkililerin görüşmelerin sonuçlarını o tarihe kadar bildirmesi gerekiyor.

Öne Çıkanlar

  • Mirziyoyev, 2 Kasım 2026'daki toplantıda emeklilik haklarının tanınmasına yönelik yeni görüşmeler yapılmasını istedi.
  • Özbekistan vatandaşları 40'tan fazla ülkede yasal olarak çalışıyor, yurt dışında vergi ve emeklilik primi ödüyor.
  • Özbekistan, 2026'da Kırgızistan, Azerbaycan ve Türkiye ile anlaşmalar imzaladı.
  • Azerbaycan anlaşması, iki ülkedeki çalışma sürelerinin hak sahipliğine sayılmasına olanak tanıyor; her devlet kendi payını ödüyor.
  • Rusya, Almanya, Japonya, Güney Kore ile Baltık ve Balkan bölgelerindeki ülkeler yeni görüşmelerde öncelikli.
  • Özbekistan yasaları, gerekli sigorta primleri veya sosyal vergi ödemeleri yoluyla uygun yurt dışı çalışmalarının emekliliğe sayılmasına hâlihazırda izin veriyor.
  • Yıl başından bu yana 1.116.000 kişinin geri dönmesinin ardından yetkililer, 2026 sonuna kadar dönen 250.000 kişiye uygun iş bulmayı hedefliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir