İptal edilen ihale, tamamlanmış tüneli beklemeye aldı
Nepal, Sunkoshi Marin Saptırma Çok Amaçlı Projesi'nin barajı ve enerji santrali için yaklaşık 16 milyar rupi değerindeki ihaleyi, yeterlilik kazanan üç isteklinin mali tekliflerinin açılmasına günler kala iptal etti. Karar, beş güney ilçesinde 122.000 hektar tarım arazisini sulaması ve 31,07 megavat elektrik üretmesi planlanan projede yeni bir gecikme riski doğuruyor.
İçindekiler
- İptal edilen ihale, tamamlanmış tüneli beklemeye aldı
- İptalden önce neler yaşandı?
- Hangi istekliler yeterlilik kazandı ve bu neden önemliydi?
- Hükümet tasarruf iddiasında, hukukçular ise yasal dayanağı sorguluyor
- Elenecek istekliler değerlendirmeye nasıl itiraz edebilir?
- Önceki yüklenici zaten ciddi biçimde geride kalmıştı
- Milyarlarca rupilik teminat ve yeni bir tartışmalı müdahale
- Bir gecikme daha Madhesh için ne anlama geliyor?
- Öne Çıkanlar
İptalin, Su Kaynakları ve Sulama Dairesi Genel Müdürü Dinesh Rajauria ile proje direktörü Krishna Prasad Rijal'in gözaltına alındığı iddiasının ardından geldiği öne sürüldü. Polis ve bakanlık kaynakları, Başbakan Balendra Shah'ın Sekreterliği'yle bağlantılı yetkililerin, Sekreterliğe yakın kişilerin desteklediği şirketler teknik değerlendirmeyi geçemeyince bu kişilere ihale sürecini durdurmaları için baskı yaptığını iddia etti.
Altyapı Bakanı Sunil Lamsal ise farklı bir açıklama yaptı. İhalenin yeni satın alma kurallarına uygunluğuna itiraz eden bir şikâyet bulunduğunu ve sürecin devam etmesinin devlete 2 milyar ila 3 milyar rupi ek maliyet çıkarabileceğini öne sürdü. Yetkililerin Katmandu'ya gönderilmesi gerektiğini ilçe yöneticilerine yalnızca kendisinin bildirdiğini söyledi.
Anlaşmazlığın hemen ortaya çıkan pratik bir sonucu var: Projenin tamamlanan su aktarım tüneli, baraj hazır olmadan su taşıyarak işletmeye alınamıyor. Bara, Rautahat, Sarlahi, Mahottari ve Dhanusha'daki çiftçiler sulama sistemi için beklemeyi sürdürürken hükümet, ihale sürecinin nasıl yeniden başlatılacağına karar verecek.
İptalden önce neler yaşandı?
Proje, 8 Haziran'da uluslararası ihaleye çıktı ve tekliflerin sunulması için 30 gün süre tanıdı. Baraj, enerji santrali ve ilgili yapılar için altı şirket veya ortak girişim yarıştı. Teknik değerlendirme sonucunda üç istekli kaldı. Bu isteklilerin mali tekliflerinin pazartesi günü, Kartik 16'da açılması planlanıyordu.
Polis kaynakları, Rajauria ile Rijal'in Kartik 12'de Siraha ve Sindhuli'den alınıp Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu Ofisi'ne götürüldüğünü söyledi. İkili, iddiaya göre ertesi akşam serbest bırakıldı. Kaynaklar, Rajauria'nın gözaltı kararı olmadan götürüldüğünü ve serbest bırakılmadan önce ihaleyi iptal etmeyi kabul ettiğini öne sürdü.
İptal duyurusu cumartesi günü Gorkhapatra gazetesinde yayımlandı. Projede görevli mühendis Ashok Raj Gautam, talimatın daireden geldiğini doğrularken bundan sonraki ihale kararını daireye bıraktı.
Projede görev yapan kıdemli bölge mühendisi Gautam, kararı şöyle anlattı:
Sözleşme, Su Kaynakları ve Sulama Dairesi'nin talimatı doğrultusunda iptal edildi. Yeni teklif çağrısı yapılıp yapılmayacağına veya başka bir yol izlenip izlenmeyeceğine dairenin karar vermesi gerekiyor.
Enerji, Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Birajbhakta Shrestha, iptal kararı alındığında Birleşmiş Milletler'in enerji etkinliğine katılmak üzere Tayland'daydı. İhalenin ilerletilmesini desteklemişti. Kararın ardından konuyla ilgili ayrıntılı yorum yapmaktan kaçındı; Başbakanlık Ofisi'nin geçerli bir nedeni olduğunu varsaydığını ve hükümet çalışmalarının şeffaf yürütülmesi gerektiğini söyledi.
Hangi istekliler yeterlilik kazandı ve bu neden önemliydi?
China International Water & Electric Corporation, ANENG-RCC ortak girişimi ve Sinohydro Corporation ön teknik değerlendirmeyi geçti. Teknik değerlendirmede, fiyatları incelenmeden önce isteklilerin ilgili deneyim, mali kapasite ve işi yapabilme becerisi gibi şartları karşılayıp karşılamadığı denetleniyor.
Başarısız olan üç teklif, SIL-KC Construction-Phewa ortak girişiminden, Songda-Kalika Construction ortak girişiminden ve CREGC-SWDCC ortak girişiminden geldi. Bazı başarısız şirketler, elenme gerekçelerini öğrenmek için projeye yazdı. Şirketlerden birinin temsilcisi Lamsal'a şikâyette bulunduğunu kabul etti.
Kalika Construction, Nepal İnşaat Girişimcileri Federasyonu Başkanı Nicholas Pandey'e ait. Bakanlık kaynakları, şirketin Vietnamlı Songda ile ortaklığının teknik değerlendirmeyi geçememesinin ardından baskının arttığını öne sürdü. Kaynaklar, Pandey'in sözleşmenin ortaklığa verilmesini isteyen Başbakanlık Sekreterliği'yle yakın ilişkiler geliştirdiğini iddia etti.
Yeterlilik kazanan ANENG-RCC ortak girişiminin Nepalli ortağı Rasuwa Construction, Nepali Kongre milletvekili Mohan Acharya'ya ait. Bakanlık kaynakları bu ortak girişimin kazanmasını bekliyordu. İhale durdurulduğunda mali teklifler henüz açılmamıştı; dolayısıyla fiyat karşılaştırması tamamlanmamıştı.
İddialar hem yükleniciler arasındaki rekabeti hem de kamu görevlilerinin tutumunu ilgilendiriyor. Kaynaklar, rakip isteklilerin siyasi bağlantılarından söz ederken Lamsal müdahaleyi, gözden geçirilmiş kurallara uyulmasını sağlayarak kamu kaynaklarını koruma çabası olarak nitelendirdi.
Hükümet tasarruf iddiasında, hukukçular ise yasal dayanağı sorguluyor
Lamsal, ihalenin yeni satın alma düzenlemelerine uymadığı iddiasıyla iptalden yaklaşık on gün önce Başbakanlık Ofisi'ne şikâyet ulaştığını söyledi. Olası 2 milyar ila 3 milyar rupi zarara ilişkin tahmini, 16 milyar rupilik ihale bedelinin yaklaşık yüzde 12,5 ila yüzde 18,75'ine karşılık geliyor. Bu, iddia edilen tasarrufun önemli bir tutar olduğunu gösterse de Lamsal bu rakamı açıklayan bir hesaplama sunmadı.
İptal duyurusunda Nepal Kamu Alımları Yasası'nın 3(2). maddesine atıfta bulunuldu. Avukat Semanta Dahal ve eski kentsel kalkınma sekreteri Maniram Gelal bu tercihi sorgulayarak, söz konusu hükmün satın alımları düzenleyen yasal çerçeveyi ilgilendirdiğini, ihaleyi düzenleyen kuruma ihaleyi iptal etme yetkisi vermediğini söyledi.
Dahal ve Gelal, iptal yetkisi ve gerekçelerinin 26. maddede düzenlendiğini belirtti. Ele aldıkları gerekçeler arasında uygun teklif bulunmaması, anlaşmaya varılamaması, teklif fiyatlarının tahmini maliyetin üzerinde olması ya da yapım veya hizmet işlerine artık ihtiyaç duyulmaması yer alıyor.
Temel noktaları, yetkililerin süreci durdurmak için olgusal ve yasal gerekçeleri açıklaması gerektiğiydi. Gelal, bir inceleme merciinin veya mahkemenin ihale sürecinde yasaya aykırılık olup olmadığını değerlendirebileceğini; ancak bir proje ofisinin kendi ihalesini iptal ederken ilgili iptal hükmüne dayanması gerektiğini söyledi.
Başbakanlık Sekreterliği, müdahalenin ardındaki somut kusura ilişkin kamuoyuna ayrıntılı bilgi vermedi. Daire de yeni teklif çağrısı yapılıp yapılmayacağını, ihalenin gözden geçirilip geçirilmeyeceğini veya başka bir yol izlenip izlenmeyeceğini açıklamadı. Bu kararlar, hangi çalışmaların tekrarlanması gerekeceğini belirleyecek.
Elenecek istekliler değerlendirmeye nasıl itiraz edebilir?
Nepal'in satın alma sistemi, ihale kararlarından memnun olmayan şirketlere resmî başvuru yolları sunuyor. İstekliler Kamu Alımları İnceleme Komitesi'ne başvurabiliyor, gerekirse kararları mahkemeye taşıyabiliyor. Haberde aktarılan tarihte bu ihaleyle ilgili komiteye herhangi bir şikâyet sunulmamıştı.
Mühendis Laxman KC, yetkililere gözdağı verildiği iddiasını eleştirdi. Teknik değerlendirmeden memnun olmayan şirketlerin inceleme süreçlerine veya mahkemelere başvurması gerektiğini söyledi. Uluslararası bir ihalenin son aşamada iptal edilmesinin isteklilerin masraflarını boşa çıkarabileceği ve ulusal öncelikli bir projeyi yıllarca geciktirebileceği uyarısında bulundu.
Proje, satın alma düzenlemelerinde uluslararası ihaleler için belirtilen 5 milyar rupi eşiğini aşıyordu. Yabancı şirketler Nepalli ortaklarla ihaleye katılabiliyordu. Anlaşmazlıkta, uygun ortaklıklara ek değerlendirme puanı ve fiyat avantajı sağlanması da dâhil olmak üzere yerli katılıma yönelik tercihler de gündeme geldi.
Bu tercihler, yeterlilik kazanan tekliflerin nasıl karşılaştırılacağını etkiliyor. Bu olayda mali teklifler açılmadan süreç sona erdi; böylece acil anlaşmazlık, iptalin yasallığına ve teknik şartları zaten karşılamış isteklilere nasıl davranıldığına ilişkin hâle geldi.
Shah yönetimi bu iddialarla, daha temiz bir yönetim talebinin öne çıktığı seçim kampanyasının ardından karşı karşıya. Mart ayındaki seçim zaferi, Y kuşağının ardından gelen Z kuşağının yolsuzluk ve siyasi ayrıcalıklara karşı başlattığı hareketi izledi. İhale anlaşmazlığı, milyarlarca rupilik bir karar ve kamu görevlilerine yönelik muamele üzerinden bu vaatleri sınamaya açıyor.
Önceki yüklenici zaten ciddi biçimde geride kalmıştı
Hindistanlı Patel Engineering ile Nepal'in Raman Construction şirketlerinin ortaklığı Patel-Raman JV, önceki sözleşmeyi Ocak 2023'te vergi dâhil yaklaşık 14,08 milyar rupiye aldı. Sözleşme süresinin yaklaşık yüzde 60'ı geçmesine rağmen fiziksel ilerleme yüzde 10 dolaylarında kaldı.
Yerine açılan ihalenin tahmini 16 milyar rupilik bedeli, önceki sözleşme tutarından yaklaşık 1,92 milyar rupi, yani yaklaşık yüzde 14 daha yüksek. Tahmini bedel ile sözleşmeyle belirlenen fiyat farklı ölçütler olsa da bu rakamlar, asıl yüklenicinin sözleşmesinin feshedilmesinden sonra yeniden başlatılan ihale sürecinin ölçeğini gösteriyor.
Fesih sürecinin kronolojisinde farklı tarihler yer alıyor. Mahkeme sürecine ilişkin anlatımda, yükleniciye bildirim yapıldıktan sonra fesih kararının 11 Kasım 2025'te alındığı belirtiliyor; önceki proje anlatımında ise fesih tarihi 2082 Mangsir 8 olarak veriliyor. Her iki anlatım da aynı temel soruna işaret ediyor: Tekrarlanan uyarılar inşaatın yeterince ilerlemesini sağlayamamıştı.
Patel-Raman, karara 25 Kasım 2025'te Yüksek Mahkeme'de itiraz etti. Ertesi gün Yargıç Tek Prasad Dhungana, feshin uygulanmasını ve banka teminatlarına el konulmasını engelleyen geçici bir karar çıkardı. Mahkeme, hükümetin ilerlemesine izin vererek bu kararı 9 Şubat'ta kaldırdı.
Önemli kilometre taşlarının sıralaması, projenin yeni bir ihale durdurmasına nasıl geldiğini gösteriyor:
- Ocak 2023: Patel-Raman JV, baraj ve ilgili yapılar için sözleşmeyi aldı.
- Mayıs 2024: Su aktarım tünelinin kazısı tamamlanarak iki uç birleştirildi.
- 27 Ağustos 2025: Tünelin bitirme çalışmaları tamamlandı.
- Kasım 2025: Önceki sözleşme fesih ve mahkeme sürecine girdi.
- 9 Şubat: Yüksek Mahkeme, fesih üzerindeki geçici kısıtlamayı kaldırdı.
- 8 Haziran: Proje, yerine geçecek işler için teklif çağrısı yaptı.
- Kartik 16: Mali tekliflerin açılması planlandı ancak iptal bu adımı durdurdu.
Kamu Alımları İzleme Ofisi daha sonra Patel-Raman'ı üç yıl süreyle kara listeye aldı. Bu süre boyunca şirketin yeni kamu sözleşmeleri alması engellenirken mevcut projelerini sürdürmesine izin verildi.
Milyarlarca rupilik teminat ve yeni bir tartışmalı müdahale
Önceki yükleniciye yaklaşık 2,14 milyar rupi ödeme yapılmıştı; bu, sözleşme bedelinin yaklaşık yüzde 15'ine karşılık geliyordu. Sözleşmeyle bağlantılı teminatların tutarı da yüksekti: 2,4 milyar rupi performans teminatı ve avans ödemelerini güvenceye alan 1,2 milyar rupi.
İlk proje anlatımında toplam 3,6 milyar rupinin tamamına el konulduğu belirtilmişti. Daha sonraki mali anlatıma göre ise 1,2 milyar rupilik avans geri alınmış, 2,4 milyar rupilik performans teminatı henüz tahsil edilmemişti. Aradaki fark, hükümetin fiilen ne kadar parayı geri aldığını belirlemek açısından önemli.
Performans teminatı, yüklenicinin yükümlülüklerini yerine getirmemesi hâlinde devlete mali güvence sağlar. Avans ödeme teminatı ise karşılık gelen iş tamamlanmadan önce ödenen parayı güvence altına alır. Daha önceki Yüksek Mahkeme kararı da gösterdiği üzere her iki teminatın tahsili bankaları ve hukuki süreçleri içerebilir.
Eski sözleşme çevresinde de siyasi müdahale iddiaları var. Eski enerji bakanı Kulman Ghising'e yakın bir kaynak, o dönem Katmandu Belediye Başkanı olan Shah'la bağlantılı kişilerin Ghising'e Patel-Raman sözleşmesini feshetmemesi için baskı yaptığını söyledi. Kaynak, Lamsal'ın daha fazla süre istediğini ve yükleniciye iki ay daha tanındığını belirtti.
Lamsal, sözleşmenin korunmasını istemek için Ghising'le görüştüğünü reddetti. Yüklenicinin kendisiyle iletişime geçtiğini ve yalnızca bir görüşme ayarlamaya yardımcı olduğunu söyledi. Bu açıklama, son iptale ilişkin birbiriyle çelişen gerekçelerin yanı sıra Lamsal'ın rolünü de tartışmalı hâle getiriyor.
Bir gecikme daha Madhesh için ne anlama geliyor?
Sunkoshi Marin projesi, Sunkoshi Nehri'nden Sindhuli'deki Marin Nehri'ne su aktarmak ve ardından Tarai bölgesindeki beş ilçede sulama sağlamak üzere tasarlandı. Planlanan baraj yaklaşık 30 metre yüksekliğinde ve 158 metre uzunluğunda. Kamalamai Belediyesi sınırlarındaki Kusumtar'a ulaşacak su, enerji santralini de çalıştıracak.
Ayrıntılı inşaat anlatımında tamamlanan su aktarım tünelinin uzunluğu 13,3 kilometre, önceki proje açıklamasında ise 13,1 kilometre olarak veriliyor. Tünel, China Overseas Engineering Group tarafından tünel açma makinesi kullanılarak kazıldı. Bitirme ve test çalışmaları tamamlandı ancak barajın eksikliği, daha geniş sistemin çalışmasını engelliyor.
Projenin tamamı 2016-17 mali yılında başladı ve tahmini maliyeti 49,42 milyar rupi. Gözden geçirilmiş ana planda tamamlanma hedefi 2032-33 mali yılına alındı. Bu nedenle yıl boyunca sulama bekleyen çiftçilerin karşı karşıya olduğu proje takvimi, yalnızca tünelin inşaatından anlaşılabilecek süreden çok daha uzun.
Ghising, yeni bir ihale turunun inşaat yeniden başlamadan önce altı ay ila bir yıl ek gecikmeye yol açabileceğini söyledi. Eski enerji bakanı, yeni bir durdurmaya neden karşı çıktığını şöyle açıkladı:
Önceki yüklenicinin sözleşmesi işi yapmadığı için feshedildi. İnşaatın ilerleyebilmesi için yeni sözleşme mümkün olan en kısa sürede verilmelidir.
Vaat edilen faydalar, barajın, enerji santralinin ve su dağıtım sisteminin birlikte çalışmasına bağlı. İhale sürecinin tamamlanması, bitmemiş yapıların ilerlemesini sağlayacak; sürenin uzadığı yeni bir ihale anlaşmazlığı ise hedeflenen tarım arazileri projeyle sulanmadan kalırken tamamlanmış ve maliyetli tüneli bekletecek.
Öne Çıkanlar
- Nepal, yeterlilik kazanan üç isteklinin mali teklifleri açılmadan yaklaşık 16 milyar rupi değerindeki ihaleyi iptal etti.
- Polis ve bakanlık kaynakları gözaltı ve siyasi baskı iddialarını gündeme getirdi; Bakan Sunil Lamsal ise satın alma kurallarına ve devletin sağlayabileceği tasarrufa işaret etti.
- Avukat Semanta Dahal ve eski sekreter Maniram Gelal, süreci iptal etmek için kullanılan yasal dayanağı sorguladı.
- Projenin hedefi, beş Tarai ilçesinde 122.000 hektar alanı sulamak ve 31,07 megavat elektrik üretmek.
- Su aktarım sisteminin çalışması için tamamlanan tünelin yanı sıra henüz inşa edilmemiş baraj da gerekiyor.
- Gözden geçirilmiş plan tamamlanma hedefini 2032-33 mali yılına koyarken dairenin ihale sürecinin nasıl yeniden başlayacağına karar vermesi gerekiyor.






