Aylar süren hazırlığın ardından bir günde inşa
Bhutan, 1 Kasım 2026'da 24 saat içinde 108 Budist çorten inşa ederek Gelephu Mindfulness City'deki Mau Chhu Nehri boyunca kutsal anıtlardan oluşan bir hat meydana getirdi. Her yapı 15 metre yüksekliğinde. Hazırlıklar en az 40.000 eğitimli gönüllü gerektirirken, inşaat ve dini törenler için 200.000'den fazla kişinin bir araya gelmesi bekleniyordu.
İçindekiler
- Aylar süren hazırlığın ardından bir günde inşa
- Kralın birlikte çalışma çağrısı
- Koridor ne kadar büyük?
- Bir çortenin içinde neler bulunur?
- Sarpang Dzong'daki görünmeyen emek
- 1 Kasım ve 108 sayısı neden önemli?
- Farklı geleneklerden Budist topluluklar bir araya geliyor
- Hac yolculuğu Tsirang'da ticareti canlandırdı
- Hindistan yolları düzenliyor, sınır güvenliğini artırıyor
- Sağlık ekipleri buluşmaya hazırlanıyor
- Katılımcıların geleceğe taşınmasını umduğu değerler
- Öne Çıkanlar
Project 108, kraliyet ailesinden gelen bir meydan okumayı, aylar süren manastır çalışmalarını ve geniş çaplı bir halk seferberliğini bir araya getiriyor. Her çorten için 200.000 ABD doları ayrılmasıyla toplam bütçe 21,6 milyon ABD dolarına ulaşıyor. Finansman Bhutan'dan ve yurt dışından yapılan bağışlar ile kitlesel fonlama yoluyla sağlanıyor.
Çortenlerin dikilmesi, Bhutan'da Anneler Günü olarak kutlanan Lord Buddha'nın Yeryüzüne Dönüş Günü'nde ve Kral Jigme Khesar Namgyel Wangchuck'ın taç giyme töreninin 18. yıl dönümünde gerçekleşti. Budist öğretmenler, uluslararası konuklar ve inananların 1-4 Kasım tarihlerinde bir araya gelmesi planlanmıştı. Bhutan'ın başrahibi Je Khenpo'nun 2 Kasım'daki kutsama törenine başkanlık etmesi bekleniyordu.
Tamamlanan anıtlar, Gelephu Mindfulness City'nin manevi değerleri ekonomik kalkınmayla birlikte yaşatma hedefini erkenden somutlaştırıyor. Ayrıca geleceğin kentini çok daha geniş bir insan ağına bağlıyor: kutsal emanetleri hazırlayan keşişlere, eşyalarını bağışlayan ailelere, yapıları inşa eden gönüllülere ve yolculara hizmet veren işletmelere.
Nihai katılım, o gün gerçekten çalışmaya katılan gönüllü sayısı ve toplam harcama açıklanmadı. Kalabalık ve iş gücüyle ilgili yüksek rakamlar, etkinlik öncesinde duyurulan beklentilerdi.
Kralın birlikte çalışma çağrısı
Kral Jigme Khesar, Project 108'i 21 Şubat 2026'da Chuzergang'daki Gelephu Çorten temel atma töreninde duyurdu. Girişimi bir iş birliği ve kararlılık sınavı olarak tanımladı; belirlenen son tarihin ortak hedefi somut çalışmaya dönüştürmesini amaçladı.
Kral törende, projenin neleri göstermesini istediğini şöyle anlattı:
Cesaret, birlik ve güçlü bir bağlılık gerektiren iddialı bir girişim," dedi Majesteleri. "Önümüzdeki zorluklarla yüzleşirken birlikte durduğumuzda başarabileceklerimizin sınırı olmadığını kendimize kanıtlamak için bunu yapmalıyız.
Kral, kendi rolünü bir futbol antrenörünün rolüne benzetti: yetenekleri fark etmek, insanları en iyi katkıda bulunabilecekleri yerlere yerleştirmek ve potansiyellerini gerçekleştirmeleri için onları teşvik etmek. Vurgusu, işi yürüten insanlar üzerindeydi.
Bu görüşünü doğrudan ifade etti:
"Bhutan'ın dostlarına şunu söylüyorum: Süperstar ben değilim; süperstar olan halkımdır," dedi Majesteleri.
Kral, Kraliçe ve kraliyet ailesinin çocukları, çortenlerin dikilmesinden önce Gelephu'daydı. Bhutan'ın dört bir yanından güneye doğru yolculuk eden insanlar bölgeye ulaşırken binlerce gönüllü de alanları hazırlıyordu.
Koridor ne kadar büyük?
108 çorten, Mau Chhu'nun (Mao Nehri olarak da bilinir) yanında, aralarında 108 metre olacak şekilde bir sıra halinde yer alıyor. Kralın açıklamasında 11 kilometrelik bir güzergâhtan söz edilirken, daha sonraki proje tanıtımlarında koridorun yaklaşık 12 kilometre uzunluğunda olduğu belirtildi.
Aralıklar, yaklaşık ölçeği anlamaya yardımcı oluyor. Sıralanan 108 yapının ilkiyle sonuncusu arasında 107 boşluk var. Her boşluk 108 metre olduğunda, yalnızca bu aralıklar 11.556 metre tutuyor; buna yapıların ve koridor sınırlarının nasıl ölçüldüğü dahil değil.
Her çorten 15 metre yüksekliğinde. Proje tanıtımlarında geleneksel üç katlı bir binanın yüksekliği yaklaşık 10 metre olarak veriliyor. Dolayısıyla anıtlar, bu kıyaslamadaki binadan yaklaşık yüzde 50 daha yüksek. Tekrarlanan biçimleri ve aralarındaki mesafe, nehir kıyısını da tasarımın bir parçası haline getiriyor.
Her yapı için ayrılan 200.000 ABD doları, toplamda 21,6 milyon ABD dolarına ulaşıyor. Bağışlar ve kitlesel fonlama, inşaatın yanı sıra ritüel hazırlıkları, yemek ve diğer hizmetlerle birlikte finansal katılımı da girişimin bir parçası haline getiriyor.
Bir çortenin içinde neler bulunur?
Çorten, Himalayalar'daki Budist stupa biçimidir; Buda ve öğretileriyle ilişkilendirilen kutsal bir anıttır. Sikkim'deki Rumtek Manastırı'ndan gelen Karma Kagyu keşişi Jamyang Dorji, çortenlerin Buda'nın aydınlanmış zihnini simgelediğini ve inananlara Budist öğretilerini hatırlattığını anlattı.
Her yapının içinde zung adı verilen kutsal içerikler bulunuyor. Bunlar arasında kutsal metinler, rulo haline getirilmiş mantralar, kutsal emanetler ve sembolik adaklar yer alıyor. Mantra, Budist uygulamalarında okunan kutsal bir sözdür. Bu içerikler, aydınlanmış varlıkların bedenini, sözünü ve zihnini temsil ediyor.
Sokshing ya da zungshing adı verilen, özel olarak hazırlanmış ahşap bir direk merkez ekseni oluşturuyor. Keşişler üzerine kutsal harfler ve mantralar yazıyor, ardından diğer içerikleri ritüel talimatlarına göre yerleştiriyor. Çorten mühürlendikten sonra özenle hazırlanan iç kısmı ziyaretçilere görünmüyor.
Bhutan Merkez Manastır Kurumu Zhung Dratshang, proje için hazırlanan kutsal tasvirler arasında Buddha Shakyamuni, Guru Rinpoche, Zhabdrung Ngawang Namgyel, Avalokiteshvara, Buddha Amitayus ve Buddha Aksobhya'nın bulunduğunu açıkladı. Budist inancına göre kutsama, tamamlanan anıtı inananların dua edebileceği ve erdemli eylemlerle kazanılan manevi fayda olan sevap biriktirebileceği kutsal bir varlığa dönüştürüyor.
Sarpang Dzong'daki görünmeyen emek
Bhutan'ın 20 dzongkhagından, yani bölgesinden gelen keşişler, Sarpang Dzong'da zung hazırlamak için yaklaşık beş ay çalıştı. Merkez Manastır Kurumu, hazırlık ve birleştirme çalışmalarının Leytshog Lopen Sangay Dorji'nin rehberliğinde yürütüldüğünü bildirdi.
Çalışanların en genci Laya'dan 16 yaşındaki Dorji Wangchuk, en yaşlısı ise 60 yaşındaydı. Dorji, zung hazırlama deneyimi olmadan geldi ve öğretmenini izleyip pratik yaparak öğrendi. Kutsal metin rulolarının sıkı ve düzgün sarılması, zarar görmemesi gerekiyordu. Gevşeyen ya da biçimini kaybeden rulolar açılıp yeniden hazırlandı.
Merkez Manastır Kurumu, 2.400'den fazla keşişin seferber edildiğini açıkladı. Görevler arasında zung yerleştirme işinden sorumlu 20 usta, onlara destek veren 60 keşiş, 108 çorten için adak hazırlayan 1.080 keşiş, On Altı Adak Dakini Dansı için 540, Ateşle Arınma Dansı için 216 ve kutsama töreni için 500 keşiş bulunuyordu.
Aileler çalışmalara yiyecek, içecek ve erzak sağlayarak destek oldu. Kutsal iç mekânlar için sunulanlar arasında aile yadigârları, altın ve gümüş takılar, ritüel eşyaları, müzik aletleri ve çapa ile saban gibi tarım araçları vardı. Apala adıyla tanınan Gempo Tshering ve mutfakta çalışan diğer kişiler keşişler ve yardımcılar için yemek hazırladı.
Çalışmalar, kutsal içerikleri üretmenin yanı sıra becerilerin aktarılmasını da sağladı. Genç keşişler yaşlı uygulayıcılardan yöntemler öğrenirken toplumun katkıları, anıtları aile tarihine ve gündelik geçim kaynaklarına bağladı.
1 Kasım ve 108 sayısı neden önemli?
Lhabab Duechen ya da Lord Buddha'nın Yeryüzüne Dönüş Günü, Budist anlatısında Buda'nın annesi Mayadevi'ye de öğretilerini aktarmak üzere cennette verdiği derslerin ardından yeryüzüne dönüşünü anıyor. İnananlar, bu günde yapılan erdemli eylemlerin manevi faydasının büyük ölçüde arttığına inanıyor.
Sarpang Rabdey'in Lam Neten'i Sangay Tshering, dini gün ile taç giyme yıl dönümünün aynı zamana denk gelmesini Kral ile halk arasındaki bağla ilişkilendirdi. Çortenleri, olumsuzlukları arındırmayı; barışı, sağlığı, zamanında yağmuru ve iyi hasadı desteklemeyi amaçlayan manevi bir girişim olarak tanımladı.
108 sayısı hem anıtların sayısına hem de aralarındaki mesafeye yansıyor. Sangay Tshering, bu sayıyı Budist uygulamaların aşmayı hedeflediği zihinsel sıkıntılarla ilişkilendirdi. Geleneksel tespihlerde genellikle 108 boncuk bulunur ve uygulayıcılar bunlarla tekrarlarını sayar. Bhutan'da Dochula Geçidi'nde de 108 anıtsal çortenden oluşan bir grup bulunuyor.
Dini hazırlıklar, yapıların içine yerleştirilen nesnelerle sınırlı kalmadı. Bölgelerden gelen ustalar, kutsal içerikler için 21 gün süren bir tören gerçekleştirdi. Je Khenpo ve diğer kıdemli dinî isimler de belirlenen alanlarda Si-Nyon ritüellerine başkanlık etti.
Sangay Tshering, alanda yapılan ritüelin amacını şöyle açıkladı:
"Ritüel, olumsuz güçleri bastırmak ve çortenlerin başarıyla kurulmasının önündeki engelleri ortadan kaldırmak için yapılıyor," dedi Lam Neten Sangay Tshering.
Farklı geleneklerden Budist topluluklar bir araya geliyor
Yurt dışından 70'ten fazla ruhani lider ile Bhutan'dan 100'ü aşkın lider katılım planlarını doğruladı. Program, inşaat çalışmalarının ötesine geçerek uluslararası ölçekte bir buluşma için farklı Budist geleneklerden öğretmenleri bir araya getirdi.
Katılması beklenen Sakya temsilcileri arasında 41. Sakya Trizin Sakya Gongma Trichen'in yanı sıra 42. Sakya Trizin Ratna Vajra Rinpoche ve 43. Sakya Trizin Gyana Vajra Rinpoche yer alıyordu. Karma Kagyu soyunun başındaki 17. Gyalwang Karmapa Ogyen Trinley Dorje'nin de katılması bekleniyordu.
Gelug geleneğinin açıklanan temsilcileri arasında 105. Gaden Tripa Jetsun Lobsang Dorjee Pelsangpo bulunuyordu. Nyingma öğretmenleri arasında Dzigar Kongtrul Rinpoche ve Khenchen Namdrol Tshering Rinpoche vardı. Uluslararası heyette ayrıca Malezya'nın baş Budist rahibi Datuk K Sri Dhammaratana Nayaka Maha Thera ile İngiltere'deki Amaravati Budist Manastırı'nın başrahibi Ajahn Amaro yer alıyordu.
Törenin, Tibet ve Himalaya Budist törenlerinde kullanılan uzun borular dungchenlerden 58 takımın çalınmasıyla sabahın erken saatlerinde başlaması planlanmıştı. Başlıca aşamalar birkaç aya yayılıyordu:
- 21 Şubat 2026: Kral, Chuzergang'daki temel atma töreninde Project 108'i duyurdu.
- Eylül sonuna doğru: Hazırlanan kutsal içerikler için 21 gün sürecek tören başladı.
- 1 Kasım: 108 çorten 24 saat içinde dikildi.
- 2 Kasım: Je Khenpo'nun kutsama törenine başkanlık etmesi planlandı.
- 1-4 Kasım: Budist liderler, delegeler ve inananların bir araya gelmesi planlandı.
Hac yolculuğu Tsirang'da ticareti canlandırdı
9.000'den fazlasının Tsirang'dan geçmesi beklenen 40.000'den fazla aracın Gelephu'ya gitmesi öngörülüyordu. İnananların yolculuğu, güzergâh üzerindeki otel ve yol kenarı satıcılarına hemen iş getirdi.
Tsirang'daki Damphu Residency çalışanlarından Sari Maya Saru, otelin yaklaşık bir haftadır tamamen dolu olduğunu ve üç gün boyunca yemek siparişi aldıklarını söyledi. Seyahat planları değişmeye devam ediyordu: 30 kişilik bir grubun öğle yemeği rezervasyonu, Gelephu'ya daha erken gitmeye karar vermeleri üzerine iptal edildi.
Yol kenarında sebze satan Dawa Dolma Tamang, günlük kazancının normalde 700-1.000 ngultrumken yaklaşık 6.000-7.000 ngultruma çıktığını söyledi. Alt sınırdaki rakamlar karşılaştırıldığında artış yaklaşık 8,6 kat; üst sınırdakiler karşılaştırıldığında ise normal kazancın yedi katı.
Aileler katılmak için kişisel kararlar alıyordu. Kencho Wangdi, 82 yaşındaki eşi evde kalırken kızıyla birlikte Punakha'dan geldi. Orada bulunmalarının aileyi temsil edeceğini söyledi. Passang Dem ise dua etmek için diğer önemli işlerini erteleyerek Thimphu'dan yola çıktı.
Hindistan yolları düzenliyor, sınır güvenliğini artırıyor
Hindistan, 25 Ekim-5 Kasım tarihleri arasında Samthaibari ile Gelephu kapısı arasındaki güzergâha yaklaşık 500 Sashastra Seema Bal personeli konuşlandırdı. Sınır güvenlik gücü köprülerde, kavşaklarda ve kontrol noktalarında gece gündüz vardiyalı olarak görev yaptı.
Assam'ın Chirang bölgesi yönetimi, 24 Ekim'de Samthaibari'den Dadgiri-Hatisar geçiş noktasına uzanan yolda ağır vasıta ve yük trafiğini kısıtlayan bir karar yayımladı. Kısıtlamalar 25 Ekim-6 Kasım tarihleri arasında her gün 06.00-20.00 saatlerinde uygulandı. Acil servis araçları ve temel hizmetlerdeki devlet konvoyları muaf tutuldu.
Bhutan Kraliyet Polisi, Hindistan üzerinden Gelephu'ya giren yolcuların etkinliğe katılmasını şart koştu. Törenin ardından ayrılanların belirlenmiş bir formu doldurup Hindistan otoyollarında yanlarında bulundurmaları, Hindistan sınır güvenlik gücünün talimatları doğrultusunda istendi.
Güzergâh, Gelephu ile Samthaibari arasındaki 40 kilometrelik yolun Temmuz 2025'te yeniden asfaltlanmasından yararlandı. Hindistan Parlamento İşlerinden Sorumlu Birlik Bakanı Kiren Rijiju'nun da 1 Kasım'daki etkinliğe katılması bekleniyordu.
Sağlık ekipleri buluşmaya hazırlanıyor
Ulusal Sağlık Hizmetleri, 18 uzman, 24 doktor ve 67 hemşirenin de aralarında bulunduğu yaklaşık 200 gönüllü sağlık çalışanını koordine etti. On üç ambulansın görevlendirilmesi planlandı; sağlık hazırlıkları çortenlerin dikilmesinden bir ay önce başladı.
Uluslararası konukların konakladığı Tareythang Gyalsung Academy'de 10 yataklı, 26 personelin görev yaptığı geçici bir hastane kuruldu. Chhuzagang İlk Sağlık Merkezi'nin kapasitesinin 10 yatağa çıkarılması planlandı. Etkinlik alanlarının yakınına yaklaşık 13 mobil sağlık birimi görevlendirildi. Askeri sağlık personeli de çortenlerin bulunduğu alanlara dağıtıldı.
Gelephu Merkez Bölge Sevk Hastanesi acil servis kapasitesine sekiz yatak ekledi. Hastanenin başhekimi Dr Choeda Gyaltshen, diyabet ve diğer kronik hastalıkları olan kişilere yeterli miktarda reçeteli ilaç getirmelerini ve ilaçlarını düzenli saatlerde almalarını tavsiye etti. Nehir çevresinde toz beklenmesi nedeniyle katılımcılara maske getirmelerini de önerdi.
Bu hazırlıkların ölçeği, manevi bir buluşmanın pratik ihtiyaçlarını gösteriyor: yaşlı ziyaretçilerle ilgilenmek, kronik hastalıkları yönetmek ve uzun bir koridor boyunca acil tedaviye erişimi sürdürmek.
Katılımcıların geleceğe taşınmasını umduğu değerler
Thimphu'dan dört çocuk annesi Tshering Yangki, anıtlara atfedilen geniş kapsamlı manevi umutları şöyle dile getirdi:
"Bu 108 stupanın yalnızca insanlara değil, hayvanlara da tüm canlılara fayda sağlaması için dua ediyorum. Ülkemizi hastalıklardan ve felaketlerden korusunlar," dedi.
Samtse'deki Gomtu'dan 50 yaşındaki çiftçi Mangali Limbu, projenin manevi uygulamalara daha fazla zaman ayırması için kendisini teşvik ettiğini söyledi. Anim Dratshang'dan rahibe Melam Wangmo, projenin insanları inançla birleştirmesini ve Budist mirasını korumasını umduğunu belirtti. Laya Okulu Müdürü Kinley Dorji ise çortenlerin geleneksel değerleri genç kuşaklara aktarmanın bir yolu olduğunu düşündüğünü söyledi.
Projenin kaydını tutan 108 fotoğrafçıdan biri olan Nidup Dorji, inşaatı ve bu çalışmanın ardındaki insanları görüntülüyor. Fotoğrafları, en görünür aşaması bir gün sürse de hazırlığı aylar süren sabırlı bir emeği kapsayan girişimin kaydını geleceğe taşıyacak.
Gelephu Mindfulness City açısından anıtlar, sakinlerin ve ziyaretçilerin yürüyebileceği, dua edebileceği ve ortak çabayı hatırlayabileceği bir alan oluşturuyor. Yeni kentin gelişiminin yanı sıra anıtların kalıcı rolü, burada yapılan sıradan ziyaretlerle yaşayacak.
Öne Çıkanlar
- Bhutan, 1 Kasım 2026'da her biri 15 metre yüksekliğinde 108 çorteni 24 saat içinde dikti.
- Anıtlar Mau Chhu boyunca, aralarında 108 metre olacak şekilde sıralanıyor.
- Hazırlıklar en az 40.000 eğitimli gönüllüyü gerektiriyordu; etkinliğe 200.000'den fazla kişinin katılması bekleniyordu.
- Her çorten için ayrılan 200.000 ABD doları toplamda 21,6 milyon ABD dolarına ulaşıyor; finansman bağışlar ve kitlesel fonlamayla destekleniyor.
- 20 bölgenin tamamından gelen keşişler, kutsal içerikleri aylar boyunca hazırladı.
- Buluşma için sağlık hizmetlerinin genişletilmesi, trafik kısıtlamaları ve sınır güvenliği düzenlemeleri gerekti.
- Je Khenpo'nun 2 Kasım'da kutsama törenine başkanlık etmesi planlanmıştı.






