Yüzde 47,2'si reşit olmadan evlendi; gelir ve eğitim düzeyine göre keskin farklar
Bangladeş Çoklu Gösterge Küme Araştırması 2025'e göre Bangladeş'te 20-24 yaşlarındaki kadınların neredeyse yarısı 18. yaş günlerinden önce ilk evliliklerini yaptı. Ülke genelindeki yüzde 47,2'lik oran, en yoksul hanelerde yüzde 62,5'e, Rajshahi bölgesinde ise yüzde 58,2'ye yükseliyor. Bu veriler, çocuk yaşta evliliğe yol açan baskıların ülkenin farklı kesimlerini ne kadar eşitsiz etkilediğini gösteriyor.
İçindekiler
- Yüzde 47,2'si reşit olmadan evlendi; gelir ve eğitim düzeyine göre keskin farklar
- Araştırma neleri ölçüyor?
- Baskının en yoğun olduğu yerler
- Ortaöğretimin ikinci kademesi kritik bir eşik
- Bir topluluk bir evliliği nasıl engelledi?
- Yasal boşlukları kapatmak ve yaşı doğrulanabilir kılmak
- Kız çocukları seçenek, güvenlik ve erişilebilir eğitim istiyor
- Harcama taahhüdünden ailelerin yararlanabileceği hizmetlere
- Rohingya çocukları eğitim finansmanındaki daralmayla karşı karşıya
- Öne Çıkanlar
UNICEF İcra Direktörü Catherine Russell, kendisini Dakka'nın en büyük enformel yerleşimi Korail'e ve Cox's Bazar'daki Rohingya mülteci topluluklarına götüren üç günlük ziyareti sırasında korumanın güçlendirilmesi çağrısı yaptı. Çağrısı üç önceliği bir araya getirdi: kız çocuklarının eğitimde kalmasını sağlamak, hükümetin harcama taahhütlerini hizmetlere dönüştürmek ve mülteci çocuklarla onlara ev sahipliği yapan toplulukların eğitimini korumak.
Araştırma, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 13,4'ünün 15 yaşına basmadan evlendiğini de ortaya koydu. UNICEF'e göre evlilik, birçok kız çocuğunun eğitimini erken yaşta sona erdiriyor; ergenlik döneminde gebeliğe yol açıyor ve gelir elde etme ya da kendi yaşamları hakkında karar verme fırsatlarını azaltıyor.
Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu'na liderlik eden Russell, eğitimi ve korumayı tüm ülkeye yarar sağlayan yatırımlar olarak nitelendirdi.
"Kız çocuklarının eğitimde kalmasını sağlamak ve ihtiyaç duydukları sağlık, eğitim ve koruma hizmetlerini sunmak; onlar, toplulukları ve Bangladeş için daha aydınlık bir gelecek sağlayacak," dedi Russell.
Bangladeş, genç kadınların yüzde 51,4'ünün 18 yaşından önce evlendiği 2019'dan bu yana ilerleme kaydetti. Oranın yüzde 47,2'ye gerilemesi, altı yılda 4,2 puanlık düşüş anlamına geliyor. 15 yaşından önce evlilik oranı ise yüzde 15,5'ten yüzde 13,4'e indi; bu, 2,1 puanlık daha sınırlı bir düşüş.
Araştırma neleri ölçüyor?
Araştırmayı Bangladeş İstatistik Bürosu hazırladı. Bürosunun 2025 araştırma bulguları raporu, kadınların ilk evlendikleri yaşı; eğitim, hane geliri, ikamet yeri ve aile yaşamının diğer yönlerine ilişkin ayrıntılı bilgilerle birlikte kaydediyor.
Yüzde 47,2'lik oran, araştırma sırasında 20-24 yaşlarında olan kadınların evlilik geçmişini gösteriyor. Günlük ifadeyle, bu yaş grubundaki her 100 kadından yaklaşık 47'si reşit olmadan evlenmiş. Aynı tablolar, her 100 kadından yaklaşık 13'ünün 15. yaş gününden önce evlendiğini gösteriyor.
Ülke genelinde yaklaşık 63 bin hane araştırmaya dahil edildi. Büro, ön bulguları 16 Kasım 2025'te Dakka'da düzenlenen ulusal bilgilendirme toplantısında açıkladı.
UNICEF'in Kasım 2025 tarihli araştırma yayın sayfasında, 2030'a kadar yaşam koşullarını iyileştirmeyi amaçlayan uluslararası hedefler olan Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları'yla bağlantılı 27 gösterge de dahil olmak üzere 172 göstergenin yer aldığı belirtiliyor. Araştırma beslenme, ölüm oranları, doğum kaydı, evlilik ve doğurganlık konularını kapsıyor; anneler ve çocuklarda kurşun düzeyinin ölçülmesini de içeriyor.
Önemli tarihler, son çağrıyı çocuk yaşta evliliği azaltmaya yönelik daha uzun soluklu çabaların içine yerleştiriyor:
- 2019: Önceki araştırmada, 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 51,4'ünün 18 yaşından önce evlendiği kaydedildi.
- 26 Haziran 2025: Önceki haberlerde Bangladeş'in evlilik yasası ve yüzde 51,4'lük oranın ardındaki baskılar ele alındı.
- 16 Kasım 2025: İstatistik bürosu, MICS 2025'in ön bulgularını Dakka'da açıkladı.
- Ekim 2026: Dakka'da düzenlenen bir etkinlikte kız çocukları ve hak savunucuları daha güçlü koruma, eğitim ve hesap verebilirlik çağrısı yaptı.
Baskının en yoğun olduğu yerler
20-24 yaşlarındaki kırsal kesimde yaşayan kadınların 18 yaşından önce evlenme olasılığı, kentlerde yaşayan kadınlardan daha yüksekti: kırsalda yüzde 49,4, kentlerde yüzde 42,5. Aradaki 6,9 puanlık farkla birlikte her iki kesimde de yük kayda değer düzeyde.
Araştırmada listelenen sekiz bölge arasında en yüksek oran yüzde 58,2 ile Rajshahi'de, en düşük oran ise yüzde 20,9 ile Sylhet'te görüldü. 37,3 puanlık fark, Rajshahi'deki genç kadınların 18 yaşından önce evlenme olasılığının Sylhet'tekilerin neredeyse üç katı olduğu anlamına geliyor.
Diğer bölgelerde de oranlar yüksekti: Khulna'da yüzde 55,6, Rangpur'da yüzde 54,6, Barishal'de yüzde 52 ve Mymensingh'de yüzde 50,4. Dhaka'da oran yüzde 47,3, Chattogram'da ise yüzde 40,7 oldu.
Hane geliri de büyük bir ayrışmaya işaret ediyor. En yoksul beşte birlik gruptaki genç kadınların yüzde 62,5'i 18 yaşından önce evlenirken, en varlıklı beşte birlik grupta bu oran yüzde 31,5'ti. Gelir beşte birlik dilimi, haneleri göreli ekonomik durumlarına göre karşılaştırmak için kullanılan, eşit büyüklükteki beş gruptan biridir.
En yoksul gruptaki oran, en varlıklı gruptakinin neredeyse iki katıydı; aradaki fark 31 puana ulaştı. En varlıklı hanelerde bile genç kadınların neredeyse üçte biri 18 yaşından önce evlenmişti. Bu nedenle önleme çalışmaları hem maddi baskı altındaki ailelere destek sağlamalı hem de tüm gelir gruplarındaki kız çocuklarına ulaşmalı.
Ortaöğretimin ikinci kademesi kritik bir eşik
Kız çocuklarının okula devamı, ortaöğretimin ikinci kademesinde belirgin biçimde düşüyor. Ortaöğretimin birinci kademesindeki yaş grubundaki kız çocuklarının düzeltilmiş net okula devam oranı yüzde 69,2 iken, yüzde 7,8'i okul dışındaydı. İkinci kademe yaş grubundaki kız çocuklarında bu oranlar sırasıyla yüzde 55,5 ve yüzde 30,4 oldu.
Düzeltilmiş okula devam ölçütü, uygun kademede ya da daha üst bir kademede eğitim gören çocukları kapsıyor. Bu ölçütün dışında kalan kız çocukları daha alt bir kademede eğitim görüyor olabilir; bu nedenle okula devam oranı ile okul dışında kalanların oranı toplamda yüzde 100'e ulaşmıyor.
Ortaöğretimin ikinci kademesi yaş grubundaki kız çocuklarının okul dışında olma oranı, birinci kademe yaş grubundakilerin oranının neredeyse dört katıydı. UNICEF'in kız çocuklarını ortaöğretimi tamamlayana kadar eğitimde tutma hedefi açısından bu aşama, destek verilmesi gereken özellikle önemli bir dönem.
Evlilik geçmişi de kadınların eğitim düzeyine göre keskin biçimde değişiyor. Eğitimi ortaöğretimin birinci kademesiyle sınırlı olan 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 73,8'i 18 yaşından önce evlenmişti. Bu oran ortaöğretimde yüzde 61,5, ortaöğretimin ikinci kademesinde yüzde 25,7 ve yükseköğretimde yüzde 10,1 oldu.
UNICEF, zararlı bir kısır döngüye dikkat çekiyor: Evlilik bir kız çocuğunu okuldan koparabilir; eğitimin kesintiye uğraması da seçeneklerini daraltır. Okullara erişimi güvence altına almak ve kız çocuklarının öğrenimlerini sürdürmelerine yardımcı olmak, hem onları acil risklerden koruyor hem de bağımsız bir yetişkin yaşamı kurma şanslarını artırıyor.
Bir topluluk bir evliliği nasıl engelledi?
Russell, Korail'de yoksulluk, eğitimde kesintiler ve temel hizmetlere sınırlı erişimle karşı karşıya olan ailelerle görüştü. Ergenlik çağındaki kız çocukları, eğitimden ayrılmalarına ve evlenmelerine yol açabilecek baskıların yanı sıra hedeflerini de anlattı.
Russell'ın deneyimlerine dikkat çektiği kız çocukları arasında 14 yaşındaki Bushra da vardı. UNICEF destekli bir çocuk koruma merkezi aracılığıyla çalışan topluluk liderleri, Bushra'nın evlenmesini önlemek için babasıyla görüştü.
Russell, Bushra'yla görüştükten sonra müdahaleyi şöyle anlattı:
"Bushra adında 14 yaşında bir kız çocuğuyla tanıştım. Bana, UNICEF destekli bir çocuk koruma merkezindeki topluluk liderlerinin erken yaşta evlenmesini önlemek için Bushra'nın babasıyla nasıl çalıştığını anlattı," dedi Russell.
Bu örnek, yerel korumanın uygulamada neleri kapsayabileceğini gösteriyor: risk altındaki bir kız çocuğunu tespit etmek, ailesine ulaşmak ve düğünün yapılmasını engellemeye yardımcı olabilecek kişileri sürece dahil etmek. UNICEF'in daha geniş kapsamlı çalışmaları arasında şiddetin önlenmesi, ergenlik çağındaki kız çocuklarının desteklenmesi ve kırılgan durumdaki ailelere yönelik sosyal korumanın güçlendirilmesi de bulunuyor.
Bangladeş'in daha önceki çocuk yaşta evliliği önleme çabaları da yoksulluk, başlık parası talepleri, eğitimde kesintiler ve evlilik yasasındaki istisnalara odaklanmıştı. Bu baskılar, yasal yaş sınırının işleyen okullar, aile desteği ve yerel düzeyde müdahale edebilecek kişilerle desteklenmesi gerektiğini açıklamaya yardımcı oluyor.
Yasal boşlukları kapatmak ve yaşı doğrulanabilir kılmak
Bangladeş'te asgari evlilik yaşı kadınlar için 18, erkekler için 21. Ancak 2017 tarihli Çocuk Yaşta Evliliği Önleme Yasası, özel koşullar altında bu yaşların altında evliliğe izin veriyor. UNICEF, çocuk yaşta evliliğe izin veren yasal boşlukların kapatılması çağrısında bulundu.
Russell'ın çağrısı, yasal reformu kız çocuklarının ortaöğretimi tamamlaması talebiyle birleştirdi. Çağrıya, yasanın değiştirilmesine yönelik bir takvim ya da önerilen değişiklikle ilgili ayrıntılar eşlik etmedi.
Doğum kaydı, korumanın uygulamadaki bir diğer önemli parçası. Araştırma raporunda, doğum belgesine sahip olmanın çocuğun yaşının doğrulanmasını sağladığı; böylece çocuk yaşta evliliğe, çocuk işçiliğine ve yasal yaşa ulaşmadan silahlı kuvvetlere alınmaya karşı korumaya yardımcı olduğu açıklanıyor.
Güvenilir bir yaş kaydı, yetkililere ve korumadan sorumlu kişilere, planlanan bir evliliğin bir çocuğu kapsayıp kapsamadığını denetleme olanağı verir. Bushra'nın durumundaki gibi topluluk müdahalesi de düğün gerçekleşmeden aileye ulaşmanın başka bir yolunu sunar.
Manusher Jonno Foundation'ın Ekim 2026'da Dakka'da düzenlediği etkinlikte konuşmacılar, yasaların daha güçlü uygulanması ve kurumsal hesap verebilirlik çağrısı yaptı. Evliliğe yol açan baskılar arasında yoksulluk, güvensizlik, iklim karşısındaki kırılganlık ve alternatiflerin yokluğunu saydılar.
Kız çocukları seçenek, güvenlik ve erişilebilir eğitim istiyor
Vakıf etkinliğine katılan ergenlik çağındaki kız çocukları, evliliğin ötesine geçen engelleri anlattı. Bir sığınma evinde yaşayan Maer Achol'dan Sadia Akter Eva, okul sporlarına erişimdeki eşitsizliği gündeme getirdi. Görme engelli Ayesa Akter ise engelli kız çocuklarının eşit katılımı için Braille alfabesiyle hazırlanmış ve sesli eğitim materyalleri çağrısı yaptı.
Vakıf proje yöneticisi yardımcısı Lysa Mahmud Hema, UNICEF, UNFPA ve Bangladeş İstatistik Bürosu araştırmalarından alınan eğitim tamamlama oranlarını paylaştı: ilkokul düzeyinde yüzde 91,3, ortaöğretimin birinci kademesinde yüzde 75,9 ve ikinci kademesinde yüzde 41,1.
Vakıf İcra Direktörü Shaheen Anam, kız çocuklarının gerçekten hangi fırsatlara erişebildiğine dikkat çekti.
"Kız çocuklarının dünyayı fethedeceğini söylemek yeterli değil. Bunu nasıl başaracaklarını ve onlar için hangi fırsatları yarattığımızı sormalıyız," dedi.
UNICEF, UN Women ve Plan International'ın daha önce yaptığı bir değerlendirme, ergenlik çağındaki kız çocuklarının karşılaştığı daha geniş kapsamlı baskıları ortaya koymuştu. Buna göre genç kadınların yüzde 24'ü 18 yaşından önce doğum yapmış, evli ergen kız çocuklarının ise yalnızca yüzde 47'si üreme sağlığına ilişkin kararlarda söz sahibi olmuştu.
Değerlendirmede ayrıca, 15-19 yaşlarındaki ergen kız çocuklarının yüzde 28'inin önceki yıl partnerlerinden fiziksel ya da cinsel şiddet gördüğü kaydedildi. Ergen kız çocuklarının yüzde 2'sinden azı dijital okuryazarlığa sahipti; bu durum teknolojiye dayalı eğitim ve iş fırsatlarına erişimi kısıtlıyor.
Bangladeş'in HPV aşı kampanyası daha umut verici bir örnek sunuyor: Kampanya, rahim ağzı kanserine yol açabilen bir virüse karşı koruma sağlayarak uygun yaştaki kız çocuklarının yüzde 93'üne ulaştı. Russell'ın çağrısı, eğitim, sağlık ve koruma hizmetlerinin de benzer ölçekte yaygınlaştırılmasını amaçlıyor.
Harcama taahhüdünden ailelerin yararlanabileceği hizmetlere
Russell, Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Shama Obaed Islam'ın da aralarında bulunduğu üst düzey hükümet yetkilileriyle görüştü ve eğitim ile sağlık harcamalarını artırma taahhüdünü memnuniyetle karşıladı. Hükümetin gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 5'ini eğitim ve sağlığa yatırma taahhüdünün hayata geçirilmesi çağrısında bulundu.
Gayrisafi yurt içi hasıla ya da GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Harcamaların GSYH içindeki payını belirtmek, taahhüdün ülkenin ekonomik üretimine kıyasla büyüklüğünü gösterir.
Russell, bütçe tercihlerini doğrudan çocukların yaşamlarıyla ilişkilendirdi.
"Bütçeler öncelikleri yansıtır. Çocukların nitelikli eğitimine, sağlığına, beslenmesine ve korunmasına yatırım yapmak, Bangladeş'in geleceğine yatırım yapmaktır," dedi.
UNICEF'in hükümet ve ortaklarıyla yürüttüğü çalışmalar; temel sağlık hizmetleri, aşılama, beslenme, güvenli su, sanitasyon, eğitim ve çocuk korumayı kapsıyor. Evlilik riski altındaki kız çocukları için bu hizmetler birbiriyle bağlantılı ihtiyaçları karşılıyor: sağlıklı kalmak, okula devam etmek ve aile ya da toplum baskısı güvenliklerini tehdit ettiğinde yardım bulmak.
Rohingya çocukları eğitim finansmanındaki daralmayla karşı karşıya
Russell, Cox's Bazar'da Rohingya çocukları ve aileleriyle görüştü, UNICEF destekli bir öğrenim merkezini ziyaret etti. Öğrenciler ve öğretmenler, gençleri uygulamalı işlere hazırlayan eğitimin ve mesleki becerilerin önemini anlattı.
UNICEF, eğitimin çocukları sömürüye, insan kaçakçılığına, çocuk yaşta evliliğe ve silahlı gruplara katılmaya karşı korumaya da yardımcı olduğunu belirtiyor. Russell, insani yardım finansmanı azalırken hem mülteciler hem de onlara ev sahipliği yapan Bangladeş toplulukları için uluslararası destek çağrısında bulundu.
Russell, yerinden edilmiş çocukların eğitimini sürdürmenin aciliyetini şöyle anlattı:
"Rohingya çocukları şiddet, yerinden edilme ve belirsizlik yüzünden çok şey kaybetti. Eğitimlerini de kaybedemezler. Dünya hem onlara hem de kendilerini kabul eden topluluklara yatırım yapmalı," dedi.
UNICEF ve ortakları, Cox's Bazar'da eğitimin yanı sıra sağlık hizmetleri, güvenli su, sanitasyon, çocuk koruma, psikolojik ve sosyal destek ile yetersiz beslenmenin önlenmesi ve tedavisini sağlıyor. Ev sahibi topluluklardaki kırılgan durumdaki kesimler de destek alıyor.
Russell'ın çağrısı, hem mülteci yerleşimlerinde hem de Bangladeş'in geri kalanında temel hizmetlerin erişilebilir kalmasına odaklanıyor. Araştırma, reşit olmadan evliliğin en yaygın olduğu yerleri ortaya koyuyor; yerel müdahaleler, tehlike altındaki bir evliliğin nasıl önlenebileceğini gösteriyor. Eğitimin ve korumanın sürekliliği, acil tehlike geçtikten sonra kız çocuklarına daha fazla seçenek sunuyor.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş'in 2025 araştırmasına göre 20-24 yaşlarındaki kadınların yüzde 47,2'si 18 yaşından önce evlendi; bu oran 2019'da yüzde 51,4'tü.
- Aynı yaş grubundaki kadınların yüzde 13,4'ü 15 yaşından önce evlendi.
- 18 yaşından önce evlilik oranı en yoksul hanelerde yüzde 62,5, en varlıklı hanelerde ise yüzde 31,5 oldu.
- Rajshahi'de oran yüzde 58,2, Sylhet'te yüzde 20,9 olarak kaydedildi.
- Ortaöğretimin ikinci kademesi yaş grubundaki kız çocuklarının yüzde 30,4'ü okul dışındaydı.
- UNICEF, Bangladeş'e kız çocuklarını ortaöğretimde tutma, yasal boşlukları kapatma ve harcama taahhütlerini hizmetlere dönüştürme çağrısı yaptı.
- Russell, insani yardım finansmanı azalırken Rohingya çocukları ve ev sahibi topluluklar için uluslararası desteğin sürdürülmesini de istedi.






