Yapay zekâ ihracatı ve yatırımlarla Tayvan'ın üçüncü çeyrek büyümesi yüzde 14,36'ya ulaştı, tahminleri aştı

8 dakikalık okuma
Taiwan Q3 GDP Growth Hits 14.36% as AI Exports and Investment Beat Forecasts

İhracat ve yatırımlar, Tayvan'da 48 yılın en hızlı üçüncü çeyrek büyümesini sağladı

Yapay zekâ ekipmanlarına yönelik talebin ihracatı artırması ve şirketlerin üretim kapasitesine yönelik harcamalarını hızlandırmasıyla Tayvan ekonomisi, Temmuz-Eylül 2026 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre tahminen yüzde 14,36 büyüdü. Bütçe, Muhasebe ve İstatistik Genel Müdürlüğü (DGBAS) öncü verileri 30 Ekim'de açıkladı.

İçindekiler
  1. İhracat ve yatırımlar, Tayvan'da 48 yılın en hızlı üçüncü çeyrek büyümesini sağladı
  2. Tahmin neden aşıldı?
  3. Yapay zekâ talebi ihracatı 244,9 milyar dolara çıkardı
  4. Fabrikalar ekipman alıyor, kapasiteyi artırıyor
  5. Hane halkı otomobile, telefona ve hizmetlere daha fazla harcıyor
  6. Yurt dışı seyahatler harcamaların bir bölümünü açıklıyor
  7. Üst üste dört çeyrekte çift haneli büyüme
  8. İmalat göstergeleri farklı bir tablo ortaya koyuyor
  9. Özet

Sonuç, kurumun ağustos ayında açıkladığı yüzde 11,42'lik tahmini 2,94 yüzde puan aştı ve 48 yılın en güçlü üçüncü çeyrek büyümesi oldu. Büyüme, nisan-haziran dönemindeki yüzde 12,93'lük orandan hızlanarak üst üste dördüncü çeyrekte çift haneli genişleme kaydetti.

Büyüme ivmesinin büyük bölümünün nereden geldiğini iki veri gösteriyor. Yatırımları ve stoklardaki değişimleri kapsayan sermaye oluşumu, büyümeye 6,32 yüzde puan katkıda bulundu. İhracatın ithalatı aşan kısmı olan net ihracat ise 4,94 yüzde puanlık katkı sağladı. Bu iki kalemin katkısı, yüzde 14,36'lık büyümenin yaklaşık yüzde 78'ini oluşturdu.

Hane halkı harcamaları da arttı; reel özel tüketim yüzde 5,37 yükseldi. Otomobil satışlarının toparlanması, yeni akıllı telefon alımları ve hisse fiyatlarındaki yükselişle hane halkı servetinde görülen artış, yapay zekâ sektörüne tedarik sağlayan fabrikaların dışındaki harcamaları da destekledi.

Öncü tahmine göre yılın ilk dokuz ayındaki büyüme yüzde 14,22 oldu. Bu, yaklaşık yarım yüzyılda aynı dönem için kaydedilen en güçlü performanstı. Bir sonraki revizyonun yayın tarihi açıklanmadı.

Tahmin neden aşıldı?

DGBAS, büyümenin ağustos tahminini aşmasının başlıca nedenleri olarak ihracatın ve şirket yatırımlarının beklentilerden güçlü olmasını gösterdi. Yüzde 14,36'lık sonuç, ekonomistlere atfedilen yüzde 12'lik tahmini de geride bıraktı.

Burada tahmin ile hesaplama arasındaki fark önem taşıyor. Ağustostaki yüzde 11,42'lik oran, çeyrek henüz tamamlanmadan yapılan bir öngörüydü. Ekimde açıklanan yüzde 14,36 ise ticaret, yatırım ve harcamalara ilişkin daha fazla bilgi kullanılarak tamamlanan çeyrekteki ekonomik faaliyetin ilk hesaplamasıydı.

Reklam

Yatırımlardaki artış beklentileri özellikle güçlü biçimde aştı. Reel sermaye oluşumu yüzde 26,36 büyüyerek önceki tahmini 4,26 yüzde puan geride bıraktı ve 14 çeyreğin en yüksek artışına ulaştı. Buna karşılık özel tüketim, ağustos tahmininin yalnızca 0,01 yüzde puan üzerinde gerçekleşti.

Büyüme verileri, fiyat değişimlerine göre düzeltilmiş gayrisafi yurt içi hasılayı (GSYH), yani Tayvan'da üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Bu düzeltme, üretim artışını fiyat artışından ayırmaya yardımcı oluyor.

Yapay zekâ talebi ihracatı 244,9 milyar dolara çıkardı

Tayvan'ın mal ihracatı üçüncü çeyrekte 244,9 milyar dolara ulaştı; bu, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 44,63'lük artış anlamına geliyor. Toplam, 238 milyar dolarlık tahmini 6,9 milyar dolar, başka bir deyişle yaklaşık yüzde 2,9 aştı.

Talep artışında yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, yüksek performanslı bilgi işlem ve bulut hizmetleri etkili oldu. Bu alanlarda çok büyük miktarda bilginin işlenmesi ve depolanması için çiplere ve bilgi işlem ekipmanlarına ihtiyaç duyuluyor. Tayvan, gelişmiş yarı iletkenler tedarik ediyor ve söz konusu hizmetleri destekleyen veri merkezlerinde kullanılan ekipmanları üretiyor.

Yeni tüketici ürünlerinde kullanılan elektronik bileşenlere yönelik siparişler de güçlendi. Daha fazla ekipmana yönelik talebin yanı sıra, ürün fiyatlarındaki artış da sevkiyatların dolar cinsinden değerini yükseltti.

Mal ve hizmetlerde reel ihracat yüzde 21,12 arttı. Bu ölçüt, mal ihracatından daha geniş bir ticaret kapsamına sahip ve fiyat değişimlerine göre düzeltiliyor. Yüzde 44,63'lük artış, yurt dışına gönderilen fiziki malların dolar cinsinden değerini ifade ederken yüzde 21,12'lik oran, fiyat düzeltmesi sonrasında hem mal hem hizmet ihracatındaki büyümeyi gösteriyor.

Büyüme, elektronik ve bilgi-iletişim teknolojisi sektörlerinin dışındaki alanlara da yayıldı. Bu iki sektör hariç tutulduğunda mal ihracatı yüzde 18,86 arttı. Bu artış, geleneksel ihracatçı sektörlerde toparlanmaya işaret etse de en güçlü talep bilgi işlem ve elektronikle yakından bağlantılı olmayı sürdürdü.

Fabrikalar ekipman alıyor, kapasiteyi artırıyor

Şirketler, makine alımları yaparak, üretim teknolojilerini yenileyerek ve kapasitelerini genişleterek güçlü talebe karşılık verdi. DGBAS uzmanı Chiang Hsin-yi, yatırım artışını yapay zekâ altyapısının kurulmasına, üretim süreçlerinin iyileştirilmesine ve araştırma-geliştirme harcamalarının sürmesine bağladı.

Reklam

Yeni Tayvan doları cinsinden ölçülen sermaye malı ithalatı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 58,50 arttı. Bu kategoride yarı iletken ekipmanı ithalatındaki artış yüzde 35,66 oldu. Tayvan içindeki yatırım malları üretimi ise yüzde 62,75 yükseldi; bu da ekipman harcamalarındaki artışın yurt içi üreticilere de yansıdığını gösteriyor.

Genişleme yalnızca makinelerle sınırlı kalmadı. Ulaşım ekipmanları, fikrî mülkiyet ve inşaat yatırımları da arttı. Fikrî mülkiyet yatırımları, şirketlerin yeni ürünler üretmesine veya yöntemlerini geliştirmesine katkıda bulunabilecek araştırma-geliştirme gibi varlıkları kapsıyor.

Yüzde 26,36'lık sermaye oluşumu verisi, sabit yatırımlarla stoklardaki değişimleri bir arada ölçüyor. Sabit yatırım, fabrikalar ve makineler gibi uzun süre kullanılan varlıkları kapsıyor. Stoklar ise şirketlerin ürettiği veya satın aldığı, ancak henüz satmadığı ya da kullanmadığı mallardan oluşuyor.

Sermaye oluşumunun 6,32 yüzde puanlık katkısı, onu büyümeye doğrudan katkı bakımından net ihracatın önüne taşıdı. Bu iki kalem arasındaki ilişki çeyreği açıklamaya yardımcı oluyor: Yurt dışından gelen talep şirketleri yatırıma teşvik etti, bu yatırımlar da Tayvan içindeki ekonomik faaliyeti artırdı.

Hane halkı otomobile, telefona ve hizmetlere daha fazla harcıyor

Reel özel tüketim yüzde 5,37 büyüyerek yüzde 5'in üzerinde artış kaydedilen üst üste ikinci çeyrek oldu. Şirket kârlarının güçlü seyretmesi, istihdam piyasasının iyileşmesi ve Tayvan hisse senedi fiyatlarının rekor seviyelere ulaşması, hane halkının gelirini ve servetini destekledi.

Chiang, bu koşulların tüketici harcamalarına nasıl yansıdığını anlattı. DGBAS uzmanı, çevrilmiş bir açıklamasında şöyle dedi:

Borsada rekor seviyelerin görülmesi ve istihdam piyasasındaki iyileşmenin sürmesi, hane halkının servetini ve gelirini artırdı. Otomobil alımlarının toparlanması ve yeni akıllı telefonlara yönelik ilgi de ilgili tüketim harcamalarını yükseltti.

Özel binek otomobil tescilleri yaklaşık yüzde 10 arttı. Perakende satışlar yüzde 7,60 yükselirken restoran ve yemek hizmetlerinden elde edilen gelir yüzde 3,93 arttı. Finans piyasalarındaki hareketlilik de menkul kıymet ve fon işlemlerinden elde edilen komisyonları artırdı.

Hisse senedi piyasasıyla bu bağlantı, genellikle servet etkisi olarak adlandırılıyor. Hane halkının yatırımlarının değeri yükseldiğinde, bireyler daha fazla harcama yapabileceklerini düşünebiliyor. Bu çeyrekte söz konusu etki; istihdam koşullarındaki iyileşmenin ve otomobil ile telefon gibi belirli ürünlere yönelik talebin yanında rol oynadı.

Reklam

Veriler, yalnızca ihracat artışına bakıldığında görülebilecek tablodan daha geniş kapsamlı bir harcama toparlanmasına işaret ediyor. Bunun yanı sıra farklı alanlardaki büyüme hızlarının birbirinden ayrıştığını da ortaya koyuyor: Tüketim istikrarlı artarken sermaye oluşumu bunun neredeyse beş katı hızla yükseldi.

Yurt dışı seyahatler harcamaların bir bölümünü açıklıyor

Tayvanlıların yurt dışındaki harcamaları üçüncü çeyrekte reel olarak yüzde 12,54 arttı. Ülke içindeki harcamalardaki artış ise yüzde 4,90'da kaldı. Yurt dışı seyahatlere yönelik ilginin sürmesi, ülke dışındaki harcamaların daha hızlı artmasına katkıda bulundu.

GSYH hesaplamasında bu alımlar hem tüketim hem de ticaret kalemlerinde yer alıyor. Bir Tayvan sakininin yurt dışında konaklama veya başka bir hizmet için yaptığı harcama hane halkı tüketimine eklenirken, yurt dışından alınan hizmet ithalat olarak kaydediliyor. Tayvan'ın GSYH'si hesaplanırken bu ithalat kalemi, yabancı ülkelerde gerçekleşen üretimi dengeliyor.

İthalat, yatırım tablosu açısından da önemli. Bir şirket yurt dışında üretilmiş bir makineyi satın alarak harcamalarını artırabilir, ancak makinenin üretimi ihracatçı ekonomiye aittir. Tayvan'ın GSYH hesabında yatırım kaydedilir ve ithal edilen ekipman ticaret kalemi üzerinden düşülür.

Bu nedenle net ihracatın 4,94 yüzde puanlık katkısı önem taşıyor. Bu katkı, ihracattaki sıçramayı tek başına saymak yerine ithalatı da hesaba katarak ticaretin etkisini ölçüyor.

Üst üste dört çeyrekte çift haneli büyüme

Tayvan'daki son büyüme, 2026'dan önce başlayan bir serinin devamı niteliğinde. Ekonomi, en son 1986 ve 1987'de daha uzun süreli çift haneli büyüme kaydetmişti. Hükümetin sermaye kontrollerini ve döviz kısıtlamalarını kademeli olarak gevşettiği bu dönemde büyüme altı çeyrek boyunca çift hanede kalmıştı.

Son veriler hem büyümenin hızlandığını hem de beklentilerin belirgin biçimde aşıldığını gösteriyor:

  • Nisan-haziran 2026: Reel GSYH geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 12,93 büyüdü.
  • Ağustos 2026: DGBAS, üçüncü çeyrekteki büyümeyi yüzde 11,42 olarak tahmin etti.
  • Temmuz-eylül 2026: Öncü hesaplamaya göre büyüme yüzde 14,36'ya ulaşırken, çift haneli genişleme üst üste dördüncü çeyreğe taşındı.
  • 30 Ekim 2026: DGBAS üçüncü çeyreğe ilişkin öncü tahminini yayımladı ve yılın ilk dokuz ayındaki büyümeyi yüzde 14,22 olarak açıkladı.

İlk üç çeyrekte mal ve hizmetlerde reel ihracat yüzde 25,34, sermaye oluşumu yüzde 16,69 ve iç talep yüzde 8,83 arttı. Bu rakamlar, ihracatın iç talepten daha hızlı büyüdüğü yılın büyük bölümüne yayılan bir güce işaret ediyor.

Reklam

Chiang, büyümenin bir önceki yılın büyümesinin üzerine eklendiğini, hem iç hem de dış talebin iyi performans gösterdiğini söyledi. Daha güçlü siparişler ekipman alımlarını ve üretim kapasitesini artırırken, karşılaştırma yapılan ekonominin büyümüş olmasına rağmen hızlı genişleme sürdü.

İmalat göstergeleri farklı bir tablo ortaya koyuyor

Tayvan'ın imalat göstergeleri, GSYH'deki manşet verinin işaret ettiği kadar istikrarlı bir güç sergilemedi. Tayvan Ekonomik Araştırmalar Enstitüsünün imalat sektörü iş koşulları göstergesi eylülde 16,22 puan olarak ölçüldü; bu, ağustos ayına göre düşüş anlamına gelse de gösterge beşinci ay üst üste sarı-kırmızı kategoride kaldı. Bu kategori, imalat ekonomisinin genişlediğine işaret ediyor.

Göstergenin beş bileşeni arasında en büyük gerileme talep kaleminde görüldü. Daha fazla imalatçı ay içindeki koşullar konusunda iyimser olduğunu belirtirken iş dünyasının güveni yükseldi. Veriler bir arada değerlendirildiğinde, daha olumlu iş dünyası algısına rağmen talep ivmesinin zayıfladığı görülüyor.

Enstitüde kıdemli araştırmacı olarak görev yapan Hsu Pi-shu; Orta Doğu'daki çatışmaları, enerji fiyatlarındaki hareketleri ve büyük ekonomilerde devlet tahvili getirilerindeki artışı imalat sektörüne yönelik riskler olarak sıraladı. Tahvil getirilerindeki yükseliş, borçlanma maliyetlerini artırarak şirketlerin ekipman ve büyüme yatırımlarını finanse etmesini zorlaştırabilir.

Enerji fiyatları da üretim ve nakliye maliyetlerini etkiliyor. Yeni tesislere yatırım yapmayı planlayan şirketler açısından bu maliyetler, siparişlerin gücü kadar önem taşıyor. Üçüncü çeyrek verileri önemli yatırımların şimdiden yapıldığını gösterirken eylül ayındaki talep göstergesi, imalat tablosunun zayıf kalan yönünü ortaya koyuyor.

Özet

  • Tayvan'ın reel GSYH'si 2026'nın üçüncü çeyreğinde tahminen yüzde 14,36 büyüyerek 48 yılın en güçlü üçüncü çeyrek performansını kaydetti.
  • Sonuç, ağustos tahminini 2,94 yüzde puan aştı ve çift haneli büyüme üst üste dört çeyreğe ulaştı.
  • Mal ihracatı yüzde 44,63 artışla 244,9 milyar dolara ulaşırken mal ve hizmetlerde reel ihracat yüzde 21,12 büyüdü.
  • Sermaye oluşumu yüzde 26,36 arttı ve GSYH büyümesine 6,32 yüzde puan katkıda bulundu. Net ihracatın katkısı 4,94 yüzde puan oldu.
  • Otomobil ve akıllı telefon alımları, hane halkının mali durumundaki iyileşme ve finansal hizmetlerdeki hareketlilikle özel tüketim yüzde 5,37 arttı.
  • İlk dokuz aydaki büyüme yüzde 14,22'ye ulaşırken eylül ayındaki imalat göstergesi, iş dünyası güvenindeki iyileşmenin yanında talepteki zayıflamaya işaret etti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir