Erişimin artmasına karşın Hindistan'da doğum kontrolünde kadınların kısırlaştırılması hâlâ başı çekiyor

10 dakikalık okuma
Female Sterilisation Still Dominates India's Contraceptive Use as Access Expands

Daha fazla çift doğum kontrolü kullanıyor, ancak yükü uzun vadede kadınlar taşıyor

Yaklaşık otuz yıllık ulusal anket verilerinin analizine göre, 2019–21 döneminde Hindistan'da evli ve 15-49 yaş arasındaki kadınların doğum kontrolü kullanımının yüzde 56,8'ini kadınların kısırlaştırılması oluşturdu. Bu oran 1992–93 dönemindeki yüzde 67,3 seviyesinden gerilemiş olsa da incelenen tüm anketlerde en yaygın yöntem olmayı sürdürdü.

İçindekiler
  1. Daha fazla çift doğum kontrolü kullanıyor, ancak yükü uzun vadede kadınlar taşıyor
  2. Otuz yılda neler değişti?
  3. Kamu programı neler sunuyor?
  4. Eğitim, gelir ve yaşanılan yer tercihleri şekillendiriyor
  5. Kadınlara ne kadar bilgi ulaşıyor?
  6. Erkeklerin tutumu dengesizliği açıklamaya yardımcı oluyor
  7. Kalıcı bir işlem neden daha kolay görünebilir?
  8. Karşılanmayan ihtiyaç azalıyor, ancak genç kadınlar için açık sürüyor
  9. Başarı, daha fazla kullanıcıya ulaşmaktan ibaret değil
  10. Önemli Noktalar

Contraception and Reproductive Medicine dergisinde yayımlanan çalışma, Ulusal Aile Sağlığı Anketi'nin (NFHS) beş turunu izledi. Bu dönemde doğum kontrolü kullanımı yaklaşık yüzde 40'tan yüzde 67'ye yükselirken çiftlerin fiilen kullandığı yöntemlerin çeşitliliği çok daha az değişti. Erkeklerin kısırlaştırılması, doğum kontrolü kullananların yüzde 1'inin altına düştü.

Hükümetin NFHS-5 ulusal raporu son verileri somut biçimde ortaya koyuyor: Evli kadınların yüzde 66,7'si doğum kontrolü kullandı; yüzde 37,9'u kadınların kısırlaştırılması işlemini yaptırmıştı. Bu oranlar farklı grupları tanımlıyor. İlk oran, belirtilen yaş aralığındaki tüm evli kadınları kapsarken çalışmadaki yüzde 56,8, doğum kontrolü kullananlar arasında kısırlaştırmanın payını ölçüyor.

Bu fark önemli; çünkü sorumluluk daha eşit paylaşılmadan da kullanım artabilir. Diğer yöntemleri kullananların sayısı artarken kadınların kısırlaştırılması, 2015–16 döneminde evli kadınların yüzde 36'sından 2019–21 döneminde yüzde 37,9'una yükseldi. Erkeklerin kısırlaştırılması oranı ise yüzde 0,3'te kaldı.

Hindistan'ın kamu programı, çeşitli yöntemler arasından gönüllü seçim yapılmasını vaat ediyor. Bulguların gündeme getirdiği temel soru, bu vaadin gelirleri, eğitimleri, yaşadıkları yerler ve aile ilişkileri seçimlerini şekillendiren kadınlara ne ölçüde ulaştığı.

Otuz yılda neler değişti?

Araştırmacılar, kullanıcıların her bir yönteme ne oranda başvurduğunu gösteren yöntem dağılımını inceledi. Prezervatif ve hap kullanımı yaygınlaşsa da kalıcı yöntemler, kişilerin şu anda gebeliği önlerken ileride çocuk sahibi olma olasılığını korumasını sağlayan geri dönüşümlü yöntemlerden daha yaygın olmaya devam etti.

Kadınların kısırlaştırılmasının payı, ilk ve son anket arasında 10,5 yüzde puan düşerek yüzde 67,3'ten yüzde 56,8'e indi. Aynı dönemde doğum kontrolü kullanımı yaklaşık 27 yüzde puan arttı. Dolayısıyla kapsama alanı, yöntem çeşitliliğinden çok daha fazla genişledi.

Reklam

Çalışmada, anket turları arasındaki yöntem dağılımını karşılaştırmak için Eşitsizlik Endeksi kullanıldı. Basitçe ifade etmek gerekirse bu endeks, yöntemler arasındaki dengenin ne ölçüde değiştiğini ölçüyor. Araştırmacılar, 2005–06'dan bu yana çeşitliliğin sınırlı kaldığını ve kadınların kısırlaştırılmasına dayalı genel eğilimin yaklaşık yirmi yıldır sürdüğünü belirledi.

Programın değişen hedefleriyle hane halkı anketlerinde kayda geçen tercihler arasındaki mesafeyi birkaç dönüm noktası gösteriyor:

  • 1952: Hindistan Ulusal Aile Planlaması Programı'nı başlattı.
  • 1977: Program, aile refahına ve birden fazla doğum kontrolü seçeneği sunan kafeterya yaklaşımına yöneldi.
  • 1992–93: Evli kadınların yaklaşık yüzde 40'ı doğum kontrolü kullanıyordu; kullanıcıların yüzde 67,3'ü kadınların kısırlaştırılması yöntemini tercih ediyordu.
  • 2005–06 ve sonrası: Çalışma, yöntem dağılımında daha fazla çeşitlenmenin sınırlı kaldığını ortaya koydu.
  • 2019–21: Doğum kontrolü kullanımı yüzde 66,7'ye ulaştı; kullanıcıların yüzde 56,8'i kadınların kısırlaştırılması yöntemini tercih etti.

Kamu programı neler sunuyor?

Ulusal Sağlık Misyonu'nun aile planlaması programı, stratejileri arasında gönüllü kullanımı, seçeneklerin artırılmasını, kaliteli hizmetleri ve sayısal hedeflere dayanmayan bir yaklaşımı sıralıyor. Program, gebelikler arasında süre bırakmak isteyenlere yönelik yöntemlerin yanı sıra artık çocuk sahibi olmak istemeyenlere yönelik kalıcı yöntemler de sunuyor.

Gebelikler arasında süre bırakmaya yönelik seçenekler arasında rahim içi araçlar (RİA), Antara programı kapsamında enjeksiyon yoluyla doğum kontrolü, Mala-N ve Chhaya dahil ağızdan alınan haplar ve Nirodh prezervatifleri bulunuyor. RİA, eğitimli bir sağlık görevlisinin rahim içine yerleştirdiği küçük bir araçtır. Program ayrıca acil doğum kontrol hapları, kadınların kısırlaştırılması ve erkeklerin kısırlaştırılması işlemi olan vazektomi hizmetlerini de sağlıyor.

Hizmet ağı, bakımın farklı basamaklarına farklı görevler veriyor. Toplum sağlığı çalışanları köylerde hap ve prezervatif dağıtabiliyor. RİA'nın takılması ve enjeksiyon yoluyla doğum kontrolü için eğitimli sağlık görevlileri gerekirken kısırlaştırma işlemleri belirlenmiş sağlık kuruluşlarında eğitimli doktorlar tarafından yapılıyor.

Mission Parivar Vikas, yedi eyalette öncelikli 146 ilçede başladı ve bu eyaletlerdeki tüm ilçelerle altı kuzeydoğu eyaletine yayıldı. Programın açıklanan hedefleri arasında doğum kontrolü ürünlerini sağlık sisteminin her noktasında erişilebilir kılmak yer alıyor. Bir yöntem seçen kadın için bunun pratikteki karşılığı; yakınında bir sağlık görevlisinin bulunması, malzemelerin düzenli temin edilmesi ve seçenekleri açıklayan danışmanlık hizmetidir.

Eğitim, gelir ve yaşanılan yer tercihleri şekillendiriyor

NFHS-5'in ulusal tablosu, evli 521.352 kadını kapsıyor. Hiç eğitim almamış kadınların yüzde 48,5'i, en az 12 yıllık eğitimini tamamlamış kadınların ise yüzde 21,7'si kadınların kısırlaştırılması yöntemini kullanmıştı. Prezervatif kullanımında ise bunun tersi görüldü: Oranlar sırasıyla yüzde 5,2 ve yüzde 17,4'tü.

Reklam

Gelir verileri, zenginlerle yoksullar arasında basit bir ayrımdan daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. Kadınların kısırlaştırılması oranı en düşük ve en yüksek gelir dilimindeki beşte birlik gruplarda benzerdi: sırasıyla yüzde 34,5 ve yüzde 33,4. En yüksek oran, orta gelir dilimindeki grupta yüzde 42,3 olarak kaydedildi. Buna karşılık prezervatif kullanımı, en yoksul beşte birlik gruptaki yüzde 4,9'dan en zengin grupta yüzde 17,8'e çıkarak üç kattan fazla arttı.

Kırsal bölgelerde yaşayan kadınların kullandığı yöntemlerin dağılımı da kentlerde yaşayanlardan farklıydı. Kadınların kısırlaştırılması oranı kırsal kesimde yüzde 38,6, kasaba ve kentlerde yüzde 36,3'tü. Prezervatif kullanımı ise sırasıyla yüzde 7,6 ve yüzde 13,6'ydı. Hap kullanımı kırsal kesimde yüzde 5,4 ile kentsel bölgelerdeki yüzde 4,3'lük orandan biraz daha yüksekti.

Çalışmanın istatistiksel modeli, son ankette çeşitli özellikleri birlikte inceledi. Geri dönüşümlü modern yöntemlerin kullanımı için, karşılaştırma gruplarına kıyasla, en yüksek gelir grubundaki kadınlarda 1,75, yükseköğrenim görmüş kadınlarda 1,67 ve kırsal kesimde yaşayan kadınlarda 0,82 göreli risk oranı bildirdi.

Bu oranlar, belirli bir yöntemi kullanan kadınların yüzdesini değil, model içindeki farklılıkları tanımlıyor. Bildirilen yüzde 95 güven aralıkları sırasıyla 1,58–1,93, 1,53–1,83 ve 0,77–0,87'ydi. Analiz, ulusal eğilimleri zaman içinde izlerken sosyal ve ekonomik özelliklerle bu ilişkilerin tahminleri 2019–21 dönemindeki tek bir anket turuna dayanıyor.

Kadınlara ne kadar bilgi ulaşıyor?

NFHS-5, danışmanlık hizmetlerine ilişkin doğrudan bir ölçüm sunuyor. Anketten önceki beş yıl içinde kısırlaştırma işlemi yaptıran kadınların yüzde 58,7'si olası yan etkiler veya sorunlar hakkında, yüzde 50,8'i sorun çıkması durumunda ne yapacağı konusunda, yüzde 65'i ise diğer doğum kontrolü yöntemleri hakkında bilgilendirildiğini söyledi.

Bilgilerin üç türünü de aldığını bildirenlerin oranı yalnızca yüzde 46,1'di. Hap kullananlarda bu oran yüzde 54,1, RİA veya doğumdan sonra takılan RİA kullananlarda yüzde 62,7'ydi. Bu ölçümler, anketin belirttiği istisnalarla birlikte, seçilmiş yöntemleri ve yakın dönemdeki kullanım deneyimlerini kapsıyordu.

Bilgi eksikliği, kalıcı bir işlem söz konusu olduğunda özellikle önem kazanıyor. Anketin 40 yaşından önce yapılan işlemler için kullandığı hesaplamaya göre, kadınların kısırlaştırma sırasındaki ortanca yaşı 25,7'ydi. Bu yaşta alınan bir karar, kadının üreme hayatının onlarca yılını şekillendirebilir.

Reklam

Çalışmanın yazarları, geri dönüşümlü yöntemlere erişimin güçlendirilmesi, sağlık görevlilerinin danışmanlık hizmetlerinin iyileştirilmesi ve daha eşitlikçi hizmetler sunulması çağrısında bulunuyor. Bilgilendirilmiş seçim, her yöntemin nasıl işlediğinin, olası sorunların ve mevcut alternatiflerin konuşulması; kişinin yeni bir gebeliği ertelemek mi yoksa çocuk sahibi olmayı kalıcı olarak bırakmak mı istediğinin anlaşılması anlamına geliyor.

Erkeklerin tutumu dengesizliği açıklamaya yardımcı oluyor

Uttar Pradesh, Bihar ve Telangana'da ankete katılan erkeklerin yarısı, doğum kontrolünün kadınların işi olduğunu ve erkeklerin bu konuda endişelenmemesi gerektiğini söyledi. Andhra Pradesh, Madhya Pradesh ve Batı Bengal'de erkeklerin yaklaşık üçte biri, Karnataka'da ise yüzde 45'i benzer görüş bildirdi.

Bulgulara ilişkin değerlendirmelerinde Hindistan Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanları Federasyonu başkanı olarak tanıtılan Dr. S. Shantha Kumari, erkeklerin düşük katılımını vazektomiyle ilgili yanlış bilgilere ve ağırlıklı olarak kadınlara yönelik kampanyalara bağladı. Sorumluluğun nasıl paylaştırıldığını şöyle anlattı:

"Bunun hem erkeklerin hem kadınların sorumluluğu olduğuna, bu kararı birlikte almaları gerektiğine inanıyorum. Ama yük hep kadınların üzerinde," diyor.

2017-2019 yılları arasında Uttar Pradesh, Bihar, Madhya Pradesh, Chhattisgarh ve Rajasthan'da araştırmaları yürüten Abhinav Pandey, erkeklerin kısırlaştırmanın erkekliklerini ya da fiziksel güç gerektiren işleri yapma becerilerini azaltacağı korkusunu anlattı. Prezervatif kullanımına yönelik; rahatlık ve cinsel hazla ilgili şikâyetleri de içeren bir dirençle karşılaştı.

Pandey, araştırma projesinin bulgularını aktarırken şöyle dedi:

"Tüm eyaletlerde erkeklerin aile planlaması programlarına katılımının, başta farkındalık eksikliği nedeniyle, çok düşük olduğunu gördük," diyor Pandey.

Ulusal program, erkeklerin katılımını artırmayı ve neştersiz vazektomiyi teşvik etmeyi açıkça hedefleri arasına alıyor. Ankette erkeklerin kısırlaştırılması için kaydedilen yüzde 0,3'lük oran, bu yöntemin rolünün ne kadar sınırlı kaldığını gösteriyor.

Kalıcı bir işlem neden daha kolay görünebilir?

Lucknow dışında yaşayan üç çocuk annesi Ranjani Sharma, prezervatif kullandıktan ve eczaneden reçetesiz aldığı haplarla sonlandırdığı iki gebelik yaşadıktan sonra kısırlaştırmayı seçtiğini anlattı. Yoğun kanama, baş dönmesi, bayılma ve bitkinlik yaşadığını söyledi.

Sharma, eşinin başlangıçta sağlığı için endişelendiğini belirtti. Eşinin kısırlaştırma işlemi olup olmamasını değerlendirdiklerinde, ailenin geçimini sağlayan kişi olarak onun güçsüzleşip ağır yük kaldıramayacağından korktuğu için buna karşı çıktı. Anlattıkları, hane gelirine ilişkin kaygıların erkek doğum kontrolü hakkındaki yanlış bilgilerle nasıl iç içe geçebildiğini gösteriyor.

Reklam

Sahada çalışan sağlık görevlileri, günlük danışmanlıklarında bu inançlarla karşılaşıyor. Haryana, Uttar Pradesh ve Gujarat'taki Akredite Sosyal Sağlık Aktivistleri (ASHA çalışanları), teşviklerin ve sağlık merkezlerine tekrar tekrar gitmekten kaçınma isteğinin kadınların kısırlaştırılması yöntemini cazip kılabildiğini anlattı. Bazı çalışanlar, erkek çocuk doğduktan sonra bu yöntemi kendileri de tercih ediyordu.

Doğum kontrolü dağıtan kadınların erkeklere erişimi sınırlı olabilir veya prezervatif kullanmayı reddeden eşler üzerinde etkileri olmayabilir. Pandey, erkeklere ulaşmak için erkek gönüllülerin işe alınmasını önerdi. Kayınvalide ve gelinleri bir araya getiren bir danışmanlık pilot uygulaması 2016'da 148 ilçede başladı. Rajasthan'da 2019'da eşler de programa dahil edildi; Uttar Pradesh'te bu uygulama 2020'de başladı.

Pandey, bazı erkeklerin danışmanlık için eşlerine eşlik etmeye başladığını ancak kendilerinin doğum kontrolü kullanma konusunda isteksiz kaldığını anlattı. Eşleri görüşmelere dahil etmek ve doğum kontrolü sorumluluğunu paylaşmak, programların ele alması gereken iki ayrı adımdır.

Karşılanmayan ihtiyaç azalıyor, ancak genç kadınlar için açık sürüyor

NFHS-5'e göre aile planlamasına yönelik karşılanmayan ihtiyaç, 2015–16 dönemindeki yaklaşık yüzde 13'ten 2019–21 döneminde yüzde 9'a geriledi. Ulusal Sağlık Misyonu son oranı daha kesin olarak yüzde 9,4 şeklinde veriyor. Karşılanmayan ihtiyaç, çocuk sahibi olmayı bırakmak veya bir sonraki doğumu en az iki yıl ertelemek istediği hâlde herhangi bir doğum kontrolü yöntemi kullanmayan evli kadınları ifade ediyor.

Aile planlamasına yönelik toplam talep, iki anket arasında yüzde 66'dan yüzde 76'ya yükseldi. Bu ölçüm, hâlihazırda doğum kontrolü kullanan kadınlarla gebeliği önlemek ya da ertelemek isteyen ancak herhangi bir yöntem kullanmayan kadınları birlikte kapsıyor.

Yaş büyük fark yaratıyor: Karşılanmayan ihtiyaç, evli 15-19 yaş grubundaki kadınlarda yüzde 18 iken 45-49 yaş grubundakilerde yüzde 3'tü. Genç kadınlar, gebeliği ertelemelerini sağlarken ileride çocuk sahibi olma seçeneklerini de koruyan bir yönteme ihtiyaç duyabilir.

Hükümetin program sayfasında, Örnek Kayıt Sistemi'nin 2020 verilerine göre doğumların yüzde 47,6'sının önceki doğumdan üç yıldan kısa süre sonra gerçekleştiği belirtiliyor. Program, bebeklerin hayatta kalma oranını artırmak için doğumlar arasında üç yıl bırakılmasını teşvik ediyor. Bu nedenle geri dönüşümlü yöntemlere güvenilir erişim, çocuk sayısının yanı sıra doğumların zamanlaması açısından da önem taşıyor.

Başarı, daha fazla kullanıcıya ulaşmaktan ibaret değil

Ulusal Sağlık Misyonu'na göre Hindistan'da doğurganlık oranı, 2020 Örnek Kayıt Sistemi'nde kadın başına 2,0 çocuğa indi. Modern doğum kontrolü kullanımı da 2015–16 dönemindeki yüzde 47,8'den 2019–21 döneminde yaklaşık yüzde 56,5'e yükseldi. Bu kazanımlara karşın doğum kontrolü sorumluluğu ağırlıklı olarak kadınların üzerinde kalmayı sürdürüyor.

Reklam

Çalışmanın bulguları üç pratik önceliği bir araya getiriyor: Geri dönüşümlü yöntemlerin düzenli biçimde bulunmasını sağlamak, kadınlara seçim yapmadan önce anlayabilecekleri bilgiler vermek ve hem kararlara hem de doğum kontrolü kullanımına erkekleri dahil etmek. Bu önceliklerin her biri, yöntem listesindeki seçeneklerle gerçekten kullanılabilir bir tercih arasındaki açığın farklı bir yönünü ele alıyor.

Daha fazla çocuk sahibi olmak istemeyen kadınlar için gönüllü olarak kısırlaştırılma kararı, bu seçeneklerden biri olmaya devam ediyor. Gebeliği ertelemek isteyen veya gelecekte çocuk sahibi olup olmayacağından emin olmayan kadınların ihtiyaçları ise güvenilir geri dönüşümlü seçenekler ve kolay erişilebilen takip hizmetleriyle karşılanıyor. Hindistan'da kapsamın genişlemesiyle birlikte, bu seçeneklerin niteliği ve çeşitliliği ilerlemenin bir sonraki ölçütü hâline geliyor.

Önemli Noktalar

  • Evli kadınlar arasında doğum kontrolü kullanımı, 1992–93 dönemindeki yaklaşık yüzde 40'tan 2019–21 döneminde yüzde 66,7'ye yükseldi.
  • Son ankette doğum kontrolü kullananların yüzde 56,8'i kadınların kısırlaştırılması yöntemini tercih etti. Bu oran yaklaşık otuz yıl önce yüzde 67,3'tü.
  • Evli kadınların yüzde 37,9'u kadınların kısırlaştırılması işlemini yaptırmıştı; erkeklerin kısırlaştırılması oranı yüzde 0,3'tü.
  • Prezervatif kullanımı, en yoksul gelir grubunun beşte birlik diliminde yüzde 4,9, en zengin dilimde yüzde 17,8'di.
  • Yakın zamanda kısırlaştırılan kadınların yalnızca yüzde 46,1'i, ankette danışmanlık kapsamında ölçülen üç tür bilginin tamamını aldığını bildirdi.
  • Karşılanmayan ihtiyaç azaldı, ancak evli ergenlerde yüzde 18 ile en yüksek düzeyde kaldı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir