Hindistan Sıcak ve Hastalık Riskleriyle Karşı Karşıyayken DSÖ El Niño'nun Sağlık Etkilerini Acil Durum İlan Etti

11 dakikalık okuma
WHO Classifies El Niño Health Impacts as Emergency as India Faces Heat and Disease Risks

Hindistan'daki sıcak maruziyeti sağlık uyarısını gündeme taşıyor

Dünya Meteoroloji Örgütü'ne (WMO) göre, Nisan 2026'da Hindistan'da tahminen 146,5 milyon kişi aşırı sıcaklara maruz kalırken, Himalayalar'da bir buzulun çökmesi ve aşağı havzalarda meydana gelen ani seller, ağustos sonlarında Nepal'de 1.300'den fazla kişinin ölümüne yol açtı. Bu felaketler, Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) El Niño'nun beklenen sağlık etkilerini ilk kez bir sağlık acil durumu olarak sınıflandırdığını belirten daha kapsamlı bir iklim değerlendirmesinin parçası.

İçindekiler
  1. Hindistan'daki sıcak maruziyeti sağlık uyarısını gündeme taşıyor
  2. Sıcaklık tehdidi neden 2027'ye kadar uzanıyor?
  3. DSÖ'nün Hindistan için belirlediği başlıca riskler
  4. Sıcaklar konforun ötesinde bir tehdit
  5. Gıda kıtlığı tıbbi krizlere dönüşebilir
  6. Küresel can kaybı, Nepal'de süren aksamalar
  7. Uyarının ardındaki okyanus ve su verileri
  8. Uyarıların arkasında kaynaklar olmalı
  9. Bir sonraki müdahaleyi şekillendiren tarihler
  10. Öne Çıkanlar

WMO, Antalya, Türkiye'de COP31'in açılış günü olan 9 Kasım'da İklimin Durumu Güncellemesi'ni yayımladı. Güncellemede, sanayi faaliyetlerinin sera gazı yoğunluğunu büyük ölçüde artırmasından önceki 1850-1900 ortalamasına kıyasla, ocak-eylül dönemindeki küresel ortalama yüzey sıcaklığının yaklaşık 1,47°C daha yüksek olduğu belirtiliyor.

Hindistan, kesişen birçok tehditle karşı karşıya. DSÖ; dang humması, leptospiroz ve bulaşıcı hastalıklarla ilgili yüksek veya çok yüksek risklere dikkat çekiyor, sıtma risklerinin ise Hindistan'ın kuzeydoğusundaki bazı bölgelerde öne çıktığını belirtiyor. Sıcak, su kıtlığı, ürünlere verilen zarar ve sağlık hizmetlerindeki aksamalar bu tehditlerle mücadeleyi zorlaştırabilir.

El Niño, orta ve doğu tropikal Pasifik Okyanusu'ndaki yüzey sularının dönemsel olarak ısınmasıdır. Okyanus sıcaklıklarındaki değişiklikler atmosfer dolaşımını etkileyerek sıcak ve yağışlı bölgelerin yerini değiştirdiğinden, etkileri Pasifik'in çok ötesine ulaşır.

DSÖ'nün müdahalesi, koşullar kötüleşmeden sağlık hizmetlerini hazırlamaya odaklanıyor. DSÖ'nün Sağlık Acil Durumları, Hazırlık ve Müdahale ekibince hazırlanan ve 5 Eylül'de yayımlanan halk sağlığı durum analizi, 63 sayfalık teknik bir belge. Belge, hassas gruplara ve sağlık sistemlerinin hazırlık düzeyine odaklanarak ülkelere ve bölgelere özel değerlendirmeleri destekliyor.

Uygulamadaki temel kaygı, birbirini izleyen baskılar: Tehlikeli sıcaklar tedavi talebini artırırken kuraklık veya seller su, elektrik, ulaşım ve tıbbi malzeme tedarikini aksatabilir.

Reklam

Sıcaklık tehdidi neden 2027'ye kadar uzanıyor?

WMO, El Niño'nun ağustos ayından itibaren güçlendiğini ve aralık ayında rekor düzeye ulaşmasının beklendiğini bildiriyor. Örgütün COP31 iklim güncellemesi, 2027 boyunca aşırı sıcak, kuraklık ve yoğun yağış risklerinin artacağı uyarısında bulunuyor.

WMO Genel Sekreteri Celeste Saulo, bu olayın zaten olağanüstü miktarda ısı barındıran okyanusla nasıl etkileşime girdiğini şöyle açıkladı:

El Niño gezegene yeni bir ısı eklemiyor. Ölçümlere göre şimdiye kadarki en sıcak düzeyde olan okyanustaki ısıyı açığa çıkarıyor. Açığa çıkabilecek ısı miktarı basitçe daha fazla,

El Niño, küresel yıllık ortalama sıcaklıkları genellikle yaklaşık 0,1°C ila 0,2°C artırır. Küresel yıllık sıcaklık üzerindeki en büyük etkisi çoğunlukla geliştiği yılı izleyen yılda görülür; bu nedenle 2027 özellikle kaygı verici.

Saulo'nun 9 Kasım tarihli açıklamasında, Pasifik'teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının Kasım 2026 ile Ocak 2027 arasında, El Niño ilanında kullanılan 0,5°C'lik ısınma eşiğinin yaklaşık dört katına ulaşabileceği belirtiliyor. Bu karşılaştırma tropikal Pasifik'teki ısınmayla ilgilidir; küresel sıcaklık verileri ise farklı bir coğrafi alanı ve referans dönemini esas alır.

WMO, 2026'yı kayıtlardaki en sıcak dört yıl arasında gösteriyor. Ocak-eylül dönemindeki 1,47°C'lik ortalama, 2024'te kaydedilen 1,55°C'lik tam yıl rekorunun altında; ancak aralık sonuna kadar sıcaklıkların daha da yükselmesi bekleniyor. 2026'nın kesin sıralaması henüz belli değil; kapsamlı Küresel İklimin Durumu raporunun Mart 2027'de yayımlanması planlanıyor.

DSÖ'nün Hindistan için belirlediği başlıca riskler

DSÖ'nün ayrıntılı sağlık değerlendirmesi, 2026'nın ağustos-ekim döneminde Güney Asya'nın büyük bölümünde ortalamanın altında yağış ve ortalamanın üzerinde sıcaklık öngörüyor. Sıcak stresi, gıda güvencesizliği, yetersiz beslenme ve kronik hastalıkların kötüleşmesi, bölgenin büyük bölümünde görülen yüksek veya çok yüksek riskler arasında.

Hindistan'daki hastalık riskleri bölgelere göre değişiyor. DSÖ, ülkeyle ilgili kaygıları arasında dang humması ve leptospirozu sayarken sıtma riskini Hindistan'ın kuzeydoğusundaki bazı bölgelerle sınırlıyor. Leptospiroz, enfekte hayvanların bulaştırdığı su yoluyla yayılabilen bakteriyel bir enfeksiyon; bu nedenle seller ve yetersiz sanitasyon önemli kaygılar arasında.

DSÖ, El Niño'yu bir risk değiştirici olarak tanımlıyor: Hastalıkların yayılabileceği veya ağırlaşabileceği koşulları değiştiriyor. Her toplulukta yaşanacakları yerel sanitasyon koşulları, bağışıklık, tedaviye erişim ve hastalık kontrol programlarının gücü belirlemeye yardımcı oluyor.

Reklam

Delhi'de ağustos ayında 90 dang humması vakası, 29 Ağustos itibarıyla ise mevsim başından bu yana toplam 311 vaka kaydedilmişti. Sıtma vakaları temmuzda 17 iken ağustosta 53'e çıkarak üç kattan fazla arttı. Bu rakamlar, mevsimsel iklim tahminlerinin yanı sıra yerel sürveyansın da neden önemli olduğunu gösteriyor.

Sivrisinek kaynaklı riskler farklı şekillerde artabilir. Şiddetli yağışlar, sivrisineklerin ürediği durgun sular bırakır. Kuraklık sırasında haneler suyu açık kaplarda depolayarak insanların yakınında üreme alanları oluşturabilir. Sıcaklık da sivrisineklerin hayatta kalmasını ve taşıdıkları virüslerin veya parazitlerin gelişimini etkiler.

DSÖ, batı Hint Okyanusu'nda suların daha sıcak, doğusunda ise daha serin olduğu pozitif Hint Okyanusu Dipolü olasılığına da dikkat çekiyor. Bu durum, Güney ve Güneydoğu Asya'daki kuraklığı artırırken ekim-aralık döneminde Ekvatoral Doğu Afrika'da yağış ve sel risklerini yükseltebilir.

Sıcaklar konforun ötesinde bir tehdit

Aşırı sıcaklar su kaybına, sıcak bitkinliğine ve sıcak çarpmasına yol açabilir. Ayrıca kalp, akciğer ve böbrek rahatsızlığı, diyabet ve diğer kronik hastalıkları olanlara fazladan yük bindirir. DSÖ, yaşlıları, bebekleri, açık havada çalışanları ve sosyal açıdan kırılgan grupları özellikle risk altında olanlar arasında sayıyor.

Hamilelik de ek bir kaygı oluşturuyor. DSÖ'nün değerlendirmesinde, sıcağa maruz kalmayı erken doğum, ölü doğum, doğumsal anomaliler ve gebelik haftasına göre düşük doğum ağırlığıyla ilişkilendiren araştırmalara yer veriliyor. Sıcağa maruz kalmanın şiddeti; neme, maruziyet süresine ve insanların toparlanabilmesi için sıcaklıkların gece yeterince düşüp düşmemesine bağlı.

Gurugram'daki Paras Health'te solunum hastalıkları kıdemli danışmanı Dr. Arunesh Kumar, hastalar üzerindeki etkileri şöyle anlatıyor:

Aşırı sıcak dönemleri su kaybı, sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması olasılığını artırabilir; aynı zamanda mevcut kalp-damar, solunum veya böbrek rahatsızlığı olanlara ek yük bindirebilir.

Haneler için önleyici tedbirler arasında yeterince sıvı almak, sıcaklığın en yüksek olduğu saatlerde uzun süre dışarıda kalmamak, yerel hava durumu uyarılarını takip etmek ve gıda ile su güvenliğine dikkat etmek bulunuyor. Evlerin ve iş yerlerinin çevresinde su birikmesini önlemek sivrisineklerle mücadeleye yardımcı olabilir.

Duman da hastalığa yol açan başka bir etken. Kuraklık ve kuru koşullar orman yangını riskini artırabilir; dumandaki ince parçacıklar ise yangından çok uzaktaki kişilerde astımı, kronik obstrüktif akciğer hastalığını ve kalp-damar rahatsızlıklarını ağırlaştırabilir.

Nepal, halihazırda iç içe geçen kirlilik baskılarıyla karşı karşıya. Nepal'e ulaşan ürün yakma dumanıyla ilgili bir uyarıda, rüzgârın Hindistan'daki tarım alanlarından çıkan emisyonları ülkeye taşıyabileceği, buna yerel trafik ve atık yakımının da maruziyeti artırdığı belirtilmişti. Bölge sakinleri aynı anda birden fazla zararlı hava kaynağına maruz kalabilir.

Reklam

Gıda kıtlığı tıbbi krizlere dönüşebilir

DSÖ, hem daha sıcak ve kurak hem de daha sıcak ve yağışlı koşullarda yetersiz beslenme ile kolera ve diğer su kaynaklı hastalıkları çok yüksek risk olarak değerlendiriyor. Kuraklık hasadı ve hijyen için kullanılabilir su miktarını azaltabilir. Seller ürünleri yok edebilir, sanitasyona zarar verebilir ve içme suyunu kirletebilir.

Yağmura bağlı tarımla geçinen aileler, ürünler başarısız olduğunda iki yönlü kayıp yaşar: Yiyecekleri azalır ve yerine yenisini alacak gelirleri düşer. Fiyatların artması, haneleri öğünlerin miktarını veya kalitesini azaltmaya zorlayabilir. İshal hastalıkları beslenme sorunlarını ağırlaştırır.

Heriot-Watt Üniversitesi ekonomi profesörü Eoin McLaughlin ile University College Cork yönetim profesörü Matthias Beck, 9 Kasım'da yayımlanan iklim ve sağlık analizlerinde bu bağlantıları inceliyor. Yazarlar, 2015-16 El Niño'su sırasında Güney Afrika'daki mısır üretiminin normalin yaklaşık yüzde 40, 2023-24 dönemindeyse yaklaşık yüzde 20 altında kaldığını belirtiyor.

Yazarlara göre, BM Gıda ve Tarım Örgütü ile Dünya Gıda Programı 8,8 milyon kişi için önleyici yardım önerdi. Ayrıca, hâlihazırdaki ağır baskılara dikkat çekiyorlar: Somali nüfusunun tahminen yüzde 57'si, Haiti nüfusunun yüzde 51'i yetersiz beslenirken Güney Sudan nüfusunun yüzde 63'ü ciddi gıda güvencesizliğiyle karşı karşıyaydı. Rakamlar farklı ölçütlere dayanıyor, ancak hepsi de başka bir iklim şokuna karşı sınırlı korumayla giren topluluklara işaret ediyor.

McLaughlin ve Beck, gıda kıtlığının hayvanlardan insanlara bulaşan enfeksiyonlara maruz kalma durumunu da değiştirebileceğini savunuyor. Alışıldık yiyecekler bulunamadığında veya karşılanamadığında yabani et tüketimine yönelmek, avlanma ve hazırlama sırasında enfekte yaban hayvanlarıyla teması artırabilir.

Yazarların tarihsel karşılaştırması, yardım sistemlerinin neden önemli olduğunu gösteriyor. 1876-78 El Niño'su sırasında musonların başarısız olması, gelir kaybı ve gıdanın karşılanamaz hale gelmesi Hindistan ve Çin'de yıkıcı kıtlıklara katkıda bulundu. İrlanda'da da hasat kötüydü; ancak demir ve deniz yoluyla taşınan gıdalar ile sağlanan yardımlar, yaygın kıtlığı önlemeye yardımcı oldu.

Küresel can kaybı, Nepal'de süren aksamalar

WMO'nun aktardığı ön tahminlere göre, Avrupa'daki sıcak hava dalgaları, kuraklık ve orman yangınları 30.000'den fazla ek ölümle ilişkilendirildi. Ek ölüm, belirli bir dönemde normalde beklenen sayının üzerindeki ölümleri ifade eder. En az sekiz Avrupa ülkesi ulusal sıcaklık rekorlarını kırarken tarım, enerji ve ulaşımda aksamalar yaşandı.

Nepal'de ağustos sonlarında bir buzulun çökmesi ve aşağı havzalarda meydana gelen ani seller, ısınan dağlık arazilerin altındaki yerleşim yerleri için tehlikeyi gözler önüne serdi. WMO, 1.300'den fazla ölüm ve büyük bir ekonomik etki kaydediyor.

Felaketin hemen ardından da aksamalar sürdü. Seller Nepal turizmini sekteye uğrattıktan sonra, Hindistan'dan ekim ayında gelen ziyaretçi sayısı bir önceki yılın 17.298 seviyesinden yaklaşık yüzde 30 düşüşle 12.097'ye indi. Hasar gören yollar ve hac güzergâhları, seyahati ve ziyaretçilere bağlı işletmeleri etkiledi.

Reklam

McLaughlin ve Beck, Climate Impact Lab'ın mevcut El Niño'yla bağlantılı sıcaklar nedeniyle çoğu düşük ve orta gelirli ülkelerde, özellikle Sahel'de, 451.000 ek ölüm öngören tahminine yer veriyor. Bu rakam olası kayıplara ilişkin bir öngörü; Avrupa'daki öncü ek ölüm tahmini ise hâlihazırda kaydedilmiş etkileri kapsıyor.

DSÖ'nün hazırlık öncelikleri, acil yaralanmaların tedavisinin ötesine uzanıyor. Yerinden edilme ve kalabalık yaşam koşulları hastalık bulaşmasını artırabilir; aşılamanın kesintiye uğraması ve kliniklere erişimde yaşanan güçlükler ise insanları önlenebilir hastalıklara açık bırakabilir.

Uyarının ardındaki okyanus ve su verileri

Bu El Niño'nun arkasındaki uzun vadeli ısınma baskısını sera gazları oluşturuyor. WMO'ya göre atmosferdeki karbondioksit miktarı 2025'te yaklaşık milyonda 426,8 parçaya ulaştı; bu, 1750'deki yaklaşık 278 düzeyinden yüzde 53'lük bir artış. Metan milyarda 1.948 parçaya, azot protoksit ise milyarda 339,1 parçaya ulaştı.

Uzaya geri kaçan enerjiden daha fazlası iklim sistemine girdiği için Dünya ısı biriktiriyor. 1960'ta başlayan ölçümlerde bu enerji dengesizliği 2025'te gözlenen en yüksek düzeye ulaştı. Ocak-temmuz 2026 dönemine ait ön gözlemler, yeni bir rekor olasılığına işaret ediyor.

Okyanus, fazla ısının yaklaşık yüzde 90'ını soğuruyor. Temmuz ayına kadarki ön veriler, 2026'nın okyanuslardaki ısı içeriği bakımından üst üste onuncu rekor yıl olma yolunda olduğunu gösteriyor. Daha sıcak sular fırtınalara enerji sağlıyor ve ısındıkça genleşiyor; bu durum, karalardaki buzların erimesiyle birlikte deniz seviyesinin yükselmesine katkıda bulunuyor.

1993'te başlayan uydu kayıtlarına göre küresel ortalama deniz seviyesi şimdiye kadarki en yüksek düzeyine ulaştı. Saulo, yükselen denizlerin alçak kıyı bölgelerinde yaşayan 900 milyon kişiye yönelik riskleri artırdığını söylüyor.

Karada depolanan su miktarı da azalıyor. 2025'te değerlendirilen küresel alanların yüzde 42'sinde su depolaması normalin altındaydı; tarihsel ortalama yüzde 25. Bu, 17 yüzde puanlık bir farka karşılık geliyor ve toplulukların bağlı olduğu yeraltı sularını, toprak nemini, nehirleri, rezervuarları, buzulları ve kar örtüsünü etkiliyor.

Uyarıların arkasında kaynaklar olmalı

Birden fazla tehlikeyi kapsayan uyarı sistemlerine sahip olduğunu bildiren ülkelerin sayısı 2015'te 56 iken 2025'te 136'ya yükseldi; bu, 80 ülkelik bir artış. Bu sistemler hükümetlere ve bölge sakinlerine sıcaklara, sellere ve diğer tehditlere hazırlanmak için zaman kazandırabilir.

Kalkınma Araştırmaları Enstitüsü'nde araştırma görevlisi Annie Wilkinson, aşırı sıcaklar üzerine analizinde, insanların tavsiyeleri uygulayabilmesi gerektiğini savunuyor. Kayıt dışı çalışan biri işi bırakırsa gerekli gelirinden olabilir; ev içerideki sıcağı hapsediyorsa kapalı alanda kalmak da fazla koruma sağlamaz.

Wilkinson, HeatNexus ağının yanı sıra If Cities Could Speak ve Urban Futures araştırma projelerinden yararlanıyor. Yazara göre yansıtıcı çatı boyaları bazı topluluklarda düşük maliyetli koruma sağlayabilir; ancak en dayanıksız çatılar bu müdahale için bile uygun olmayabilir.

Reklam

Ekim ayında Bangkok'ta düzenlenen Küresel Sıcaklık Forumu'ndaki tartışmalar, belirli yerlerdeki sağlık etkilerini açıklayan uyarılara odaklandı. Wilkinson, etkili koruma için meteoroloji kurumları, sağlık hizmetleri, işverenler, konut idareleri ve sosyal koruma sistemleri arasında koordinasyon gerektiğini söylüyor.

DSÖ, hastane su ve elektrik tedarikini kontrol etmek, aşıların soğuk zincirini sürdürmek, oksijen ve ilaçları güvenceye almak, sevk güzergâhlarını planlamak ve gezici sağlık ekipleri görevlendirmek gibi pratik hazırlıklara dikkat çekiyor. Hava koşullarından kaynaklanan acil durumlarda anne sağlığı hizmetleri, aşılama, beslenme hizmetleri, kronik hastalık tedavisi ve ruh sağlığı desteği sürdürülmeli.

Bir sonraki müdahaleyi şekillendiren tarihler

DSÖ'nün eylül ayındaki değerlendirmesi ile WMO'nun kasım güncellemesi gelişmekte olan bir acil durumu anlatıyor; iklim güncellemesinde eylül ayına kadar elde edilen gözlemler kullanılıyor. Hükümetlerin, beklenen El Niño zirvesi ve yıllık küresel sıcaklıklar üzerindeki en güçlü etkileri öncesinde hazırlık yapacak zamanı var.

  • Nisan 2026: Hindistan'da tahminen 146,5 milyon kişi aşırı sıcaklara maruz kaldı.
  • Ağustos 2026 sonları: Himalayalar'daki bir buzulun çökmesi ve aşağı havzalarda meydana gelen ani seller Nepal'i harap etti.
  • 5 Eylül 2026: DSÖ, küresel halk sağlığı durum analizini yayımladı.
  • 9 Kasım 2026: WMO iklim güncellemesini Antalya'daki COP31'de yayımladı.
  • Kasım 2026-Ocak 2027: Pasifik'teki ısınma, El Niño için kullanılan 0,5°C eşiğinin yaklaşık dört katına yaklaşabilir.
  • Mart 2027: WMO'nun 2026 Küresel İklimin Durumu nihai raporunu yayımlaması planlanıyor.

BM Genel Sekreteri António Guterres, emisyonların azaltılması ve maruziyetin en yüksek olduğu ülkelerin desteklenmesi çağrısında bulundu:

Liderler emisyonları daha hızlı azaltarak, fosil yakıtlardan adil geçişi hızlandırarak ve kırılgan ülkelerin ihtiyaç duyduğu finansmanı ve korumayı sağlayarak bu işi ciddiye almalı,

Sağlık yetkililerinin acil görevleri somut: Kliniklerin çalışmasını sürdürmek, salgınları erken tespit etmek, içme suyunu korumak ve sıcaklık uyarısı alan insanların gidebileceği güvenli bir yer olmasını sağlamak.

Öne Çıkanlar

  • WMO'ya göre DSÖ, El Niño'nun beklenen sağlık etkilerini ilk kez sağlık acil durumu olarak sınıflandırdı.
  • Hindistan; sıcaklar, dang humması, leptospiroz, gıda güvencesizliği ve sağlık hizmetlerindeki aksamalar gibi kesişen risklerle karşı karşıya.
  • 2026'nın ocak-eylül döneminde küresel sıcaklıklar, sanayi öncesi referans düzeyinin ortalama yaklaşık 1,47°C üzerindeydi.
  • El Niño'nun 2027'nin başlarına kadar sürmesi bekleniyor; yıllık küresel sıcaklıklar üzerindeki en güçlü etkisinin de o dönemde görülmesi olası.
  • DSÖ, hastane hizmetlerinin güvenilir biçimde sürdürülmesine, hastalık sürveyansına, güvenli suya ve kırılgan topluluklara desteğe öncelik veriyor.
  • WMO'nun 2026 yılına ilişkin nihai iklim raporunun Mart 2027'de yayımlanması planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir