ABD, Sincan’daki zorla çalıştırma iddiaları nedeniyle BGI Group ve iki genomik şirketinden ithalatı engelliyor

10 dakikalık okuma
US Blocks Imports From BGI Group and Two Genomics Firms Over Xinjiang Forced Labour Allegations

Üç genomik şirketi ABD sınırında yeni bir engelle karşı karşıya

ABD, Çin’in Sincan bölgesindeki gözetim ve baskı faaliyetlerine karıştıkları iddiasıyla genetik test teknolojisinin önde gelen tedarikçilerini hedef alarak BGI Group, BGI Genomics ve MGI Tech’i zorla çalıştırmayla üretilen mallara yönelik ithalat yasağı listesine ekledi.

İçindekiler
  1. Üç genomik şirketi ABD sınırında yeni bir engelle karşı karşıya
  2. İç Güvenlik Bakanlığı genetik testlerin neyi mümkün kıldığını söylüyor?
  3. İthalat kısıtlaması nasıl işliyor?
  4. Şirketler iddiaları reddediyor
  5. Şirketler ne satıyor ve aralarındaki bağlar neler?
  6. Küçük bir gelir payı bile neden önemli?
  7. Art arda gelen kısıtlamaların zaman çizelgesi
  8. Biyoteknoloji gerilimi artarken Çin karşılık veriyor
  9. Sonraki adım ne olabilir?
  10. Öne Çıkanlar

İç Güvenlik Bakanlığı, bu adımı 28 Ekim 2026’da duyurdu; ithalat kısıtlamalarının 29 Ekim’de başlaması planlanıyor. Eklemelerle Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası kapsamındaki Kuruluşlar Listesi’ndeki şirket sayısı 190’a çıktı. Listelenen şirketlerin mallarının zorla çalıştırmayla üretildiği varsayılıyor ve ithalatçılar aksini kanıtlamak için yasanın belirlediği standardı karşılamadıkça bu mallar ABD’ye giremiyor.

Duyuruda BGI Group, Shenzhen BGI Technology olarak tanımlanıyor. BGI Genomics, borsada işlem gören bir genetik test şirketi; MGI Tech ise genetik materyali okuyan makineler üretiyor. MGI, 2016’da gruptan ayrılmış olsa da her iki şirketin de BGI Group’la uzun süredir devam eden bağları bulunuyor.

İç Güvenlik Bakanlığı, şirketlerin Sincan yetkilileriyle birlikte genetik testler yaptığını veya bunları desteklediğini, böylece etnik azınlıkları izlemek ve zorla çalıştırmayı örgütlemek için kullanılan bir sisteme katkıda bulunduğunu öne sürüyor. Şirketler iddiaları reddediyor. Çin de kararı kınayarak şirketlerini savunacağını açıkladı.

Karar, ABD kısıtlamalarını Amerikan teknolojisine erişim ve devlet kurumlarıyla iş yapmanın ötesine taşıyarak malların sınırdan geçişini de kapsıyor. Sıralama ekipmanı satın alan hastaneler, araştırmacılar ve biyoteknoloji şirketleri için acil mesele, bu tedarikçilerin ürünlerinin ülkeye girip giremeyeceği.

İç Güvenlik Bakanlığı genetik testlerin neyi mümkün kıldığını söylüyor?

İç Güvenlik Bakanlığı, şirketlerin Sincan’da yerel yetkililerle birlikte genetik testler yaptığına veya bu testlere yardımcı olduğuna inanmak için “makul gerekçeleri” bulunduğunu belirtti. Bakanlık, BGI Group ve BGI Genomics’in testleri yaptığını, MGI Tech’in ise ekipman ve ilgili desteği sağladığını öne sürdü.

Bakanlık, genetik bilgiyi Uygurlara, Kazaklara, Kırgızlara ve zulme uğrayan diğer gruplara karşı kullanılan daha geniş bir gözetim sisteminin parçası olarak nitelendirdi. Bilgilerin zaman zaman sağlık hizmeti kisvesi altında toplandığını söyledi.

Reklam

Genetik dizileme, kalıtsal bilgiyi taşıyan DNA’da depolanmış talimatları okur. Bu teknoloji tıbbi teşhis ve araştırmalarda kullanılır. DNA, kişilerin ve biyolojik ilişkilerin belirlenmesine de yardımcı olabilir. Bu nedenle yetkililer bir toplumu takip etmek amacıyla bilgi topladığında, bu uygulama hassas hâle gelir.

İç Güvenlik Bakanlığı, duyurusunda şirketlerin faaliyetleri ile Sincan’daki ihlaller arasında olduğu öne sürülen bağlantıyı şöyle açıkladı:

Genetik materyalin toplanması ve analiz edilmesi, Çin Halk Cumhuriyeti hükümetinin etnik azınlıkları izlemesini, gözetlemesini ve baskı altına almasını kolaylaştırıyor; buna zorla çalıştırma gibi tiksindirici bir uygulama da dâhil.

Bakanlık, zorla çalıştırılan kişilerin işe alınmasını, taşınmasını, devredilmesini, barındırılmasını veya teslim alınmasını kapsayan bir ifade kullandı. Bakanlığın özel açıklaması, Sincan’dan getirilen belirli ham maddelerin dizileme makinelerinde bulunduğunu belirtmek yerine genetik testlere ve yetkililerin genetik bilgileri kullanmasına odaklandı.

İç Güvenlik Bakanlığı Strateji, Politika ve Planlardan Sorumlu Müsteşarı Rob Law, şirketlerin tutumunun ticari çıkarlarla insan haklarını birbirinden ayıramadıklarını gösterdiğini söyledi. Şirketlerin davranışlarını şöyle nitelendirdi:

kâr amacıyla temel insanlık onurunu birbirinden ayırma konusundaki isteksizlik

İthalat kısıtlaması nasıl işliyor?

2021’de yasalaşan Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası, zorla çalıştırmanın önlenmesini ABD pazarına erişim koşulu hâline getiriyor. Bir şirketin listeye alınması, ispat yükünü ithalatçıya aktarıyor: Gümrük yetkililerinin her sevkiyatta zorla çalıştırma yapıldığını kanıtlaması gerekmek yerine, ithalatçı mallarla ilgili yasal varsayımın aksini kanıtlamak zorunda kalıyor.

ABD Gümrük ve Sınır Koruma Kurumu, kısıtlamayı sınırda uygulayacak. Kapsama giren malları ülkeye sokmak isteyen ithalatçı, ürünlerin zorla çalıştırma yoluyla üretilmediğini yasayı tatmin edecek ölçüde kanıtlayan belgeleri sunmak zorunda.

Listelenen hiçbir kuruluş, bu ispat standardını karşılayarak ABD’ye sevkiyata henüz yeniden başlamadı. Dolayısıyla istisna için yasal bir yol mevcut olsa da uygulama geçmişi, bu yolu kullanmanın ne kadar zor olduğunu gösteriyor.

İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, kararı hem işçi haklarıyla hem de Amerikan şirketleriyle rekabetle ilişkilendirdi. Şöyle dedi:

Bu karar, yasalarımızı uygulamak, Amerikan şirketlerini haksız rekabete karşı korumak ve zorla çalıştırmayla bağlantılı şirketlerin bu ülkede cezasız kalmayacağını açıkça ortaya koymakla ilgili.

Reklam

Liste artık pamuk, konserve domates, elektronik ve ekipman dâhil birçok sektörü kapsıyor. Önde gelen genomik şirketlerinin eklenmesiyle, laboratuvarlarda ve sağlık hizmetlerinde kullanılan bir teknoloji de aynı sınır denetimi sisteminin daha doğrudan parçası hâline geliyor.

Şirketler iddiaları reddediyor

BGI Group, zorla çalıştırmaya başvurmadığını ve bunun her türlüsüne karşı olduğunu açıkladı. Grup, insan hakları ve çalışma standartlarına ilişkin uluslararası kabul görmüş ilkelere saygı duyduğunu belirtti. Ayrıca ABD’deki faaliyetlerinin işlerinin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturması nedeniyle operasyonlarında kayda değer bir etki beklemediğini söyledi.

MGI Tech de iddiaların gerçeklerle örtüşmediğini belirterek bunları reddetti. Şirket yanıtında şöyle dedi:

Zorla çalıştırmanın hiçbir türüne tolerans göstermiyoruz.

BGI Group ve BGI Genomics, ilgili yetkililerle iletişim kuracaklarını ve uygun adımları atacaklarını açıkladı. MGI ise listeye alınma kararına itiraz edeceğini ve listeden çıkarılmayı talep edeceğini söyledi. İtirazla ilgili karar için herhangi bir takvim açıklanmadı.

BGI, özel mülkiyet yapısının altını çizdi ve çalışmalarının sivil ve bilimsel amaçlara hizmet ettiğini belirtti. Genetik bilgilere erişim konusundaki uzun süredir devam eden ABD kaygılarına yanıt olarak grup, ABD’deki hastalara hizmet vermediğini ve Amerikalıların genetik verilerine erişimi olmadığını söyledi.

Çin hükümeti, ABD’nin ve diğer Batılı ülkelerin Sincan’daki Uygurlara ve Müslüman azınlıklara yönelik soykırım ve diğer ihlaller iddialarını reddediyor. Pekin, bölgedeki politikalarını terörle mücadele ve istikrarı koruma önlemleri olarak nitelendiriyor.

Şirketler ne satıyor ve aralarındaki bağlar neler?

MGI, araştırmacılara, biyoteknoloji şirketlerine ve hastanelere genetik dizileme cihazları satıyor. BGI Genomics ise dizileme ürünleri ve hizmetlerinin yanı sıra tıbbi teşhis testleri sunuyor. Şirketlerin faaliyetleri, DNA’yı okumak için kullanılan makinelerle DNA’yı yorumlayan hizmetleri birbirine bağlıyor.

Şirketler arasındaki ilişkiye dair açıklamalar farklılık gösteriyor. İç Güvenlik Bakanlığı, BGI Group’un BGI Genomics ve MGI Tech’te kontrol hisselerine sahip olduğunu söyledi. MGI ise 2016’daki ayrılığının ardından eski bir iştirak ve ticaret ortağı olarak da tanımlandı. Şirket kayıtları, bu ayrılıktan sonra ticari ve yönetsel bağların sürdüğünü gösteriyor.

Reklam

BGI Genomics ile MGI’nin ortak bir yöneticisi vardı ve şirketler birbiriyle ticaret yapmayı sürdürdü. İkisi de BGI iştiraki Forensic Genomics’e tedarik sağladı. Menkul kıymet bildirimlerine göre MGI, 2023’ün ilk yarısında Forensic Genomics’e yaklaşık 3 milyon dolarlık mal ve hizmet sağladı.

Şirket açıklamaları ve basın bültenleri, Forensic Genomics’i Çin Kamu Güvenliği Bakanlığına DNA testi malzemeleri sağlayan bir şirket olarak tanımlıyor. Bu bakanlık, Sincan’daki polislik faaliyetleri, gözetim ve gözaltı uygulamalarında merkezi bir role sahip.

Ticari bağlar, ABD incelemesinin neden yalnızca BGI Group adında kalmayıp birkaç şirkete yayıldığını açıklamaya yardımcı oluyor. Daha önceki kısıtlamalar da aynı ağdaki şirketleri kapsama almıştı.

Küçük bir gelir payı bile neden önemli?

BGI Genomics, 2025’te gelirinin yüzde 2’sinden azının Amerika kıtasından geldiğini bildirdi. MGI ise gelirinin yaklaşık yüzde 8’inin Amerika kıtasından elde edildiğini söyledi. Bu rakamlar ABD’den daha geniş bir bölgeyi kapsıyor; dolayısıyla ABD’nin payı bölge toplamından daha düşük veya en fazla bu toplamla aynı.

Yüzde 8 ile BGI Genomics’in yüzde 2’den az olan gelir payı karşılaştırıldığında, MGI’nin Amerika kıtasındaki payı dört kattan fazla. Bu ölçüte göre MGI’nin bölgesel riski daha yüksek; ancak rakamlar ABD gelirlerini kesin biçimde karşılaştırmaya imkân vermiyor.

MGI, ABD’deki iştiraki Complete Genomics’i elden çıkarmaya Şubat 2026’da karar vermişti. Şirket, ABD’deki politika ortamının giderek zorlaştığını gerekçe gösterdi ve jeopolitik baskının işlerini olumsuz etkilediğini söyledi.

ABD’deki müşteriler için pratik kaygı, listelenen şirketlerden ekipman ve diğer malları satın almak. Satın alma planı yapan laboratuvarların sevkiyat düzenlemeden önce tedarikçinin veya ürünün kısıtlama kapsamında olup olmadığını kontrol etmesi gerekecek.

Şirketlerin ABD’deki faaliyetlerinin görece küçük olması, mali etkinin kısa vadede sınırlı kalacağı yönündeki açıklamalarını anlaşılır kılıyor. Buna rağmen kısıtlama, önemli bir araştırma ve sağlık hizmetleri pazarında gelecekte büyümeye giden bir yolu kapatıyor.

Art arda gelen kısıtlamaların zaman çizelgesi

Ekim ayındaki karar, ABD’nin BGI ağının bazı bölümlerini hedef alan yıllara yayılan önlemlerinin ardından geldi. Önceki adımlar Amerikan teknolojisine erişimi kısıtlarken son karar, ABD’ye yapılan ithalatı hedef alıyor.

Reklam
  • 2020: ABD Sanayi ve Güvenlik Bürosu, Sincan’daki genetik testlerle bağlantılı ihlaller iddiasıyla Forensic Genomics’in iştiraki Xinjiang Silk Road BGI’yi ihracat kısıtlamaları listesine aldı.
  • 2021: Başkan Joe Biden, Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası’nı imzaladı.
  • 2023: Sanayi ve Güvenlik Bürosu, genetik verilerin toplanması ve gözetimle bağlantılı riskleri gerekçe göstererek Shenzhen Huada Forensic Technology olarak da bilinen Forensic Genomics’i listeye aldı.
  • Mart 2025: Yeni Amerikan gümrük vergilerinin yürürlüğe girmesinin ardından Çin, ABD’li Illumina şirketinin dizileme ekipmanlarının ithalatını kısıtladı.
  • Şubat 2026: MGI, ABD’deki politika ortamını gerekçe göstererek Complete Genomics’i elden çıkarmaya karar verdi.
  • Ağustos 2026: ABD, zorla çalıştırma kapsamındaki kuruluşlar listesine 43 Çinli şirket ekleyerek listedeki toplam sayıyı 187’ye çıkardı.
  • 28 Ekim 2026: İç Güvenlik Bakanlığı, üç genomik şirketini listeye aldığını duyurdu. Böylece toplam sayı 190’a çıktı; ithalat kısıtlamalarının ertesi gün başlaması planlandı.

Ağustosta eklenen 43 şirket, o tarihte listedeki 187 kuruluşun yaklaşık yüzde 23’ünü oluşturuyordu. Son genişleme sayıca çok daha küçük olsa da yasa kapsamında hedef alınan en tanınmış şirketlerden bazılarını kapsıyor.

Pentagon, BGI Group, BGI Genomics ve MGI Tech’i ayrıca Çin ordusuyla bağlantılı şirketler olarak tanımladı. BGI, ulusal güvenlik riski oluşturduğuna yönelik kaygıları reddederek faaliyetlerinin sivil ve bilimsel amaçlara hizmet ettiğini belirtti.

Biyoteknoloji gerilimi artarken Çin karşılık veriyor

Çin Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Chang, yeni kararın olgusal bir temeli olmadığını söyledi ve Washington’a Çinli şirketleri baskı altına almak için zorla çalıştırma iddialarını kullanmayı bırakma çağrısı yaptı. Şöyle dedi:

ABD’nin önlemleri, ilgili Çinli şirketlerin meşru hak ve çıkarlarını ciddi biçimde zedeledi ve küresel sanayi ve tedarik zincirlerinin istikrarını ağır şekilde sekteye uğrattı.

Çin, ABD’li dizileme şirketi Illumina’ya karşı daha önce de adım atmıştı. Mart 2025’te Çin mallarına uygulanan ek yüzde 10’luk ABD gümrük vergisinin yürürlüğe girmesinin ardından şirketin dizileme ekipmanlarının ithalatını yasakladı.

Illumina, Kasım 2025’te Çin Ticaret Bakanlığının ithalat yasağını kaldıracağını bildirdiğini açıkladı. Ancak şirket Çin’in Güvenilmez Kuruluşlar Listesi’nde kalmayı sürdürdü. Bu nedenle cihazlarının satın alınması için devlet onayı alınması gerekiyordu.

Reklam

Pekin, temmuz ayında ABD’nin zorla çalıştırma listesine yaptığı önceki eklemelerin ardından altı ABD’li kuruluşu da yaptırım listesine aldı. Son karar, kırılgan bir ticaret ateşkesi sırasında geldi. Böylece biyoteknoloji, gümrük vergileri ve ileri teknoloji kısıtlamalarının yanına yeni bir gerilim başlığı olarak eklendi.

ABD Hazine Bakanlığı; Çin’in de aralarında bulunduğu ülkelerde biyoteknoloji, yapay zekâ ve süper bilgisayar alanlarına yönelik Amerikan yatırımlarının kısıtlanmasını önerdi. Bu öneriler yatırım akışını hedef alacak ve ekipman, sözleşme ve ticareti hâlihazırda etkileyen kurallara yeni bir katman ekleyebilecek.

Sonraki adım ne olabilir?

MGI’nin liste kararına itiraz etme planı, şirketin listeden çıkarılıp çıkarılmayacağının izlenecek sonraki adımlar arasında yer almasına neden oluyor. BGI Group ve BGI Genomics de yetkililerle temasa geçeceklerini bildirdi.

Exiger’ın strateji ve küresel ilişkilerden sorumlu üst düzey yöneticisi Kit Conklin, Çinli biyoteknoloji şirketlerine yönelik yeni ABD kısıtlamalarının muhtemel olduğunu söyledi. Klinik deneyleri, testleri ve modellemeyi olası önlem alanları arasında saydı. Tedarik zinciri teknolojileri geliştiren Exiger, şirketlerin zorla çalıştırma mevzuatı dâhil çeşitli yasalara uymasına yardımcı oluyor.

Washington’daki politika tartışmaları ithalatın ötesine geçiyor. Kongre, daha önce federal fon alan sağlık hizmeti sağlayıcılarına yönelik kısıtlamalarda BGI’nin adının yer aldığı bir yasa tasarısını ele almıştı. Daha sonra kabul edilen bir hükümde ise tek tek şirketlerin adı verilmedi; bunun yerine kaygı duyulan biyoteknoloji şirketlerinin listesinin hazırlanması istendi.

Listeye yeni alınan üç şirket için kısa vadeli değişiklik somut: Malları 29 Ekim’den itibaren ABD sınırında engelle karşılaşacak. Şirketlerin yanıtları, listeden çıkarılma talepleri ve Amerikan laboratuvarlarının satın alma kararları, ticari etkinin boyutunu belirleyecek.

Öne Çıkanlar

  • İç Güvenlik Bakanlığı, 28 Ekim 2026’da BGI Group, BGI Genomics ve MGI Tech’i zorla çalıştırma kapsamındaki kuruluşlar listesine ekledi.
  • İthalat kısıtlamalarının 29 Ekim’de başlaması planlandı; böylece listedeki kuruluş sayısı 190’a çıktı.
  • ABD’li yetkililer, şirketlerin Sincan’daki gözetim ve zorla çalıştırma programlarında kullanılan genetik testleri desteklediğini öne sürüyor.
  • Şirketler iddiaları reddediyor; MGI ise liste kararına itiraz edeceğini söylüyor.
  • Amerika kıtası, BGI Genomics’in 2025 geliri içinde yüzde 2’den az, MGI’nin gelirinde ise yaklaşık yüzde 8 paya sahipti.
  • Listelenen hiçbir kuruluş, yasanın ispat standardını karşılayarak ABD’ye sevkiyata henüz yeniden başlamadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir