Yeni kısıtlamalar, yurt dışından kiralanan işlem gücünü hedefliyor
ABD, 16 Kasım 2026'da Çinli şirketlere gelişmiş işlem gücü sağlayan yurt dışındaki veri merkezlerine yönelik yeni kısıtlamalar açıkladı. Böylece çip denetimlerinin kapsamı, işlemcilerin nereye gönderildiğinin ötesine geçerek uzaktan bu işlemcileri kimin kullandığına da uzandı. Düzenleme, bilgisayar kapasitesini ölçen ve toplam işlem performansı olarak adlandırılan ölçütte 12 milyon eşiğini belirliyor; ayrıca beş ülkeye yapılacak gelişmiş yarı iletken sevkiyatları için ek lisans şartları getiriyor.
İçindekiler
- Yeni kısıtlamalar, yurt dışından kiralanan işlem gücünü hedefliyor
- Çipin bulunduğu yeri bilmek neden artık yeterli değil?
- 12 milyon eşiği nasıl uygulanıyor?
- Beş ülkeye ek lisans şartı getiriliyor
- İhracatçılar müşteri sahipliğini araştırmalı
- Geçiş süreleri ve ticari istisnalar dikkate alınmalı
- Yürürlükten kaldırılan Yapay Zekâ Yayılımı çerçevesinin yerine
- Megaspeed incelemesi Washington'daki baskıyı artırıyor
- Kongre ve Shenzhen görüşmesi sıradaki sınamaları belirliyor
- Öne çıkanlar
Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya yeni varış yeri şartlarına tabi olacak. Ayrı bir denetim ise ABD dışındaki veri merkezlerinin, Macau'da veya ABD ihracat denetimi sınıflandırmasında D:5 Ülke Grubu olarak bilinen kategoride yer alan ülkelerde (Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore dahil) merkezleri bulunan şirketlere eşik değerini aşan işlem kapasitesi sağlamasını kapsıyor.
Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS), önlemleri geçici nihai kuralında ortaya koydu. Belgede ayrıca, BIS'in hiç uygulanmadığını söylediği Biden yönetiminin Yapay Zekâ Yayılımı Kuralı da resmen yürürlükten kaldırılıyor.
Kısıtlamaların açıklandığı sırada Başkan Donald Trump Asya turuna başladı. Trump'ın, Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği zirvesinin düzenlendiği Shenzhen'de 19 Kasım'da Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmesi planlanıyor. Çin'in ABD çiplerine erişiminin ele alınış biçimi nedeniyle incelemelere maruz kalan Ticaret Bakanı Howard Lutnick de Trump'a eşlik ediyor.
Ticaret Bakanlığı, kısıtlamaların amacını yaptığı açıklamada şöyle anlattı:
Kural, hassas ABD teknolojilerine erişime yönelik mevcut kısıtlamaların, üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerini içeren uzaktan işlem anlaşmaları yoluyla aşılmasını önlemek üzere tasarlandı.
Çipin bulunduğu yeri bilmek neden artık yeterli değil?
Çinli yapay zekâ geliştiricileri, donanımı Çin'e getirmeden de ABD üretimi işlemcileri kullanabiliyor. Bir şirket başka bir ülkedeki veri merkezinden işlem kapasitesi kiralayıp internet üzerinden talimat gönderebilir ve sonuçları alabilir. İşlemciler, çalışma boyunca yurt dışındaki tesiste kalır.
Bulut bilişim bu yöntemi ticari açıdan kullanışlı kılıyor. Bir yapay zekâ modelini eğitmek, sistemin örüntüleri öğrenmesi için büyük miktarda veriyi işlemcilerden geçirmek anlamına geliyor. Geliştiricilerin çoğu zaman birlikte çalışan çok sayıda güçlü çipe ihtiyacı oluyor. Bu nedenle aynı ekipmanı satın almak ve ülkeye getirmek zor olsa bile büyük bir yurt dışı tesisine erişim değer taşıyor.
Ekim 2022'de yürürlüğe giren ABD lisans kısıtlamaları, belirli teknik eşikleri karşılayan gelişmiş çiplerin Çin'e, Hong Kong ve Macau dahil, satılması için genel olarak izin alınmasını gerektiriyordu. Yeni önlem ise başka bir yolu ele alıyor: denetime tabi teknolojiyi başka bir yere kurup ABD kısıtlamalarının kapsadığı müşterilere işlem gücünü uzaktan sağlamak.
BIS, denetimlerin kaygı duyulan ülkelerde merkezleri bulunan şirketlerle, nihai ana şirketi bu ülkelerde yer alan şirketler dahil, yapılan işlemlere yönelik mevcut kısıtlamaları genişlettiğini söylüyor. Nihai ana şirket, şirket sahiplik yapısının en üstünde yer alan şirkettir. Bu nedenle başka bir ülkede bağlı şirket kurmak, lisans şartını zorunlu olarak ortadan kaldırmıyor.
12 milyon eşiği nasıl uygulanıyor?
Kural, toplam işlem performansı (TPP) olarak kısaltılan ölçütte 12 milyonun üzerindeki erişimi hedefliyor. Bu, kapsama giren çiplerin işlem kapasitesini bir araya getirmek için kullanılan teknik bir ihracat denetimi ölçüsüdür. Sunucuları veya müşterileri basitçe saymaktan farklıdır.
Eşik, yaklaşık 750 Nvidia H100 veya H200 işlemcisinin azami işlem kapasitesine denk geliyor. Ancak yasal ölçüt sabit bir çip sayısı değil, performans hesaplamasıdır. Farklı donanım yapılandırmaları, farklı sayıda ekipmanla eşiğe ulaşabilir.
BIS, tek bir tesisin yanı sıra birbirine bağlı veri merkezlerinin sağladığı kapasiteyi de hesaba katıyor. Bu bağlantılar dijital olabildiğinden, hesaplama birkaç konuma yayılmış bağlı bir ağı kapsayabilir. Bir işlem tesisinin farklı binalara bölünmesi, toplam kapasitesinin kurala tabi olmasını yine de engellemeyebilir.
Denetimler, kısıtlamalara tabi şirketler adına yürütülen işlemleri de kapsıyor. Bu, böyle bir şirketin doğrudan veya dolaylı alıcı olduğu düzenlemeleri de içeriyor. Belgede, birincil uzaktan son kullanıcı, veri merkezinin toplam işlem kapasitesinin yüzde 50'den fazlasını kullanan taraf olarak tanımlanıyor. Dolayısıyla aracılar ve diğer aracı kuruluşlar da işlem için gereken müşteri kontrollerinin kapsamına giriyor.
Beş ülkeye ek lisans şartı getiriliyor
Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya'ya yapılacak gelişmiş yarı iletken ihracatı, yeniden ihracatı ve ülke içi transferler artık ek lisans şartına tabi. Yeniden ihracat, ABD'den daha önce ihraç edilmiş bir ürünün başka bir ülkeden yeniden sevk edilmesidir. Ülke içi transfer ise başka bir sınır geçişi olmadan müşteri veya kullanım amacının değişmesini kapsayabilir.
BIS, bu beş varış noktasının denetime tabi teknolojinin başka yerlere aktarılması bakımından normalden yüksek risk taşıdığını belirtiyor. Başvurular, ilgili ülkenin ihracat denetimleri ve ABD'nin uygulama faaliyetleriyle işbirliği dahil olmak üzere, her dosyanın ayrı ayrı incelendiği bir değerlendirmeye tabi tutulacak.
Beş ülkeye yönelik şart ile uzaktan erişim kısıtlaması, ticaretin farklı yönlerini ele alıyor. Varış yeri şartı, bu ülkelere gönderilen kapsamdaki ekipmanları düzenliyor. Uzaktan erişim önlemi ise dünyanın başka yerlerindeki tesisler dahil, yurt dışındaki veri merkezlerinde bulunan kapsamdaki ekipmanın hangi amaçla kullanılacağını izliyor.
ABD'de merkezi bulunan veya nihai ana şirketi ABD'de olan şirketler, raporlama şartlarını yerine getirmeleri halinde ek varış yeri şartından muaf tutulabilir. Kural, işlemden sonraki ayın ilk iş gününe kadar sunulmak üzere aylık raporlar verilmesini gerektiriyor. Bu sevkiyatlar yine diğer geçerli denetimlere tabi.
Ticaret bakanı, dışişleri bakanına veya başkanın ulusal güvenlik danışmanına danışarak başka ülkeleri de kapsama alabilir. BIS, kuralların aşılmasına karşı olası önlemler arasında ek ihracat kısıtlamaları, ticaret kısıtlamaları ve işin içindeki şirketlere yaptırım uygulanmasını da sıralıyor.
İhracatçılar müşteri sahipliğini araştırmalı
Çip ihracatçıları, veri merkezi işletmecileri ve yarı iletken üreticilerinin müşterilerini tanıma yükümlülükleri daha ayrıntılı hale geliyor. BIS, Macau veya D:5 kapsamındaki varış yerleriyle bağlantılı kişi ve şirketlerin doğrudan ve dolaylı sahiplik ya da kontrol ilişkilerinin incelenmesini bekliyor.
İhracatçı, kurallara uyumu değerlendirebilmek için yabancı veri merkezinin müşterilerine yönelik kontrolleri hakkında yeterli bilgi edinmeli. Kurala göre bir tesisin yeterli bilgi vermeyi reddetmesi veya verememesi, ihracatçının işleme devam etmeden önce çözmesi gereken bir uyarı işaretidir.
Malezya veya Singapur'daki bir işletmeci için yapılması gerekenler, kira sözleşmesini imzalayan şirketi belirlemekle sınırlı değil. İşletmecinin müşteriyi kimin kontrol ettiğini, başka biri adına bir aracının erişim ayarlayıp ayarlamadığını ve işlem kapasitesinin nasıl kullanılacağını belirlemesi gerekebilir.
Kural, kullanım amacının daha sonra değişmesini de ele alıyor. Kısıtlı bir kullanımın o sırada bilinmemesi nedeniyle izinsiz yapılan kapsamdaki sevkiyatlarda ihracatçılar, ekipmanın sonradan eşik değerin üzerinde işlem kapasitesini kapsamdaki şirketlere sağlaması halinde BIS izni gerektiğini alıcılara bildirmeli.
Geçiş süreleri ve ticari istisnalar dikkate alınmalı
Kapsamdaki şirketlere önemli miktarda işlem kapasitesi sağlayan mevcut veri merkezlerinin, bu hizmetleri sürdürmek istemeleri halinde kuralın yürürlük tarihinden itibaren lisans almak için 90 günü bulunuyor. Bu süre içinde lisans almayan işletmeciler, gelecekte ihracat kısıtlamalarıyla karşılaşabilir.
Belgenin özetinde, ticari öneri sistemleri yeni uzaktan erişim lisansı şartının dışında tutuluyor. Bu sistemler, çevrim içi bir perakendecinin alışveriş önerileri veya sosyal medya akışı gibi ürünleri, videoları ya da diğer içerikleri kullanıcılar için seçiyor. Ticaret Bakanlığı, bu işlevlerin önlemle hedeflenen gelişmiş yapay zekâ faaliyetleriyle aynı ulusal güvenlik tehdidini oluşturmadığını söylüyor.
Ancak kuralın bağlayıcı metninde, ticari öneri sistemleri için uzaktan erişim sağlayan ve şartları karşılayan mevcut işletmecilerin 90 gün boyunca faaliyetlerini sürdürebileceğini, ardından lisans almaları gerektiğini belirten bir geçiş hükmü de yer alıyor. Bu durum, belirtilen istisnanın mevcut hizmetlere nasıl uygulanacağı konusunda belirsizlik yaratıyor. Bu istisnaya dayanan işletmelerin BIS'ten açıklama alması gerekiyor.
Belgede Federal Register'da yayımlanma tarihine ilişkin yer tutucular bulunuyor. Bu nedenle 90 günlük geçiş için kesin bir takvim tarihi yalnızca bu metne dayanarak hesaplanamıyor. Etkilenen işletmecilerin ne zamana kadar izin alması gerektiğini yayımlanma ve yürürlük tarihleri belirleyecek.
Yürürlükten kaldırılan Yapay Zekâ Yayılımı çerçevesinin yerine
Yeni kural, Başkan Joe Biden döneminde Ocak 2025'te yayımlanan Yapay Zekâ Yayılımı çerçevesini resmen kaldırıyor. Bu çerçeve, ülke kotaları, lisans şartları ve bazı güçlü yapay zekâ modellerine yönelik denetimler yoluyla gelişmiş yapay zekâ çiplerinin dünya çapında dağıtımını düzenlemeyi amaçlıyordu.
Trump yönetiminin Ticaret Bakanlığı, Mayıs 2025'te bu çerçeveyi uygulamayacağını ve yerine yeni bir düzenleme getirmeyi planladığını duyurmuştu. BIS şimdi önceki düzenlemelerin hiç uygulanmadığını söylüyor. Yeni kural, hedefli varış yeri şartlarını müşteri ve müşterilerin yurt dışındaki işlem gücüne erişimine bağlı denetimlerle birleştiriyor.
Politika birkaç yıl içinde şekillendi:
- Ekim 2022: ABD, Çin'e yönelik gelişmiş işlem çiplerine önemli lisans kısıtlamaları getirdi.
- Ocak 2025: Biden yönetimi Yapay Zekâ Yayılımı çerçevesini yayımladı.
- Mayıs 2025: Trump yönetiminin Ticaret Bakanlığı, bu çerçeveyi uygulamayacağını ve yürürlükten kaldırmayı planladığını duyurdu.
- 16 Kasım 2026: Ticaret Bakanlığı, yurt dışındaki veri merkezlerine ve varış yerlerine yönelik yeni denetimleri açıkladı.
- 19 Kasım 2026: Trump ile Xi'nin Shenzhen'de görüşmesi planlanıyor.
Geçici kural, çip üreticileri ve paketleme şirketlerinin gelişmiş çip tasarımlarını etkileyen düzenleyici varsayımları aşabilmesini sağlayan şartları da sıkılaştırıyor. Böylece Washington, diğer ülkelerdeki yarı iletken üretim tesislerini kullanmak isteyen şirketler üzerinde daha fazla denetim sahibi oluyor.
Megaspeed incelemesi Washington'daki baskıyı artırıyor
Singapur merkezli, Malezya'da tesisleri bulunan Megaspeed International, Çin'in Nvidia teknolojisine erişimine yönelik incelemelerin odağı haline geldi. Nvidia çiplerinin Çin'e yönlendirildiği şüphesiyle Ticaret ve Adalet bakanlıklarının soruşturmaları 2024'te başladı. Şirket yanlış bir iş yapmadığını söylüyor.
Megaspeed, iddialara şirket açıklamasında şöyle yanıt verdi:
Megaspeed, meşru ve hukuka uygun ticari faaliyetler yürütmektedir. Şirket, kapsamlı bir iç soruşturma yürütmesi için dışarıdan hukuk danışmanları görevlendirmiştir.
Kısıtlamalar, Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang'ın görevinden ayrıldığına dair haberlerin ve eski bir Megaspeed yöneticisiyle ilişkisine yönelik iddiaların ardından geldi. Söz konusu eski yöneticinin istihbarat bağlantılarına ilişkin iddialar doğrulanmış değil. İhracat denetimi anlaşmazlığının odağında, kısıtlı müşterilerin aracılar üzerinden çip veya işlem hizmeti alıp almadığı bulunuyor.
Hazine Bakanı Scott Bessent, Ticaret Bakanlığının Megaspeed'i olası bir ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlamakta isteksiz davranması nedeniyle bu ayın başında Lutnick'e tepki gösterdi. Ticaret Bakanlığı, yeni kuralın Hazine Bakanlığı ile Ulusal Güvenlik Konseyinin talimatıyla ve onlar tarafından yazıldığını söyledi.
Trump, iki kabine bakanının Ticaret Bakanlığının ne kadar hızlı harekete geçmesi gerektiği konusunda anlaşmazlığa düştüğünü kabul ederken Lutnick'i savundu. Ticaret bakanını görevden alma planı olmadığını söyledi. Bu anlaşmazlık, uygulama kararları halihazırda siyasi açıdan yakından incelenen bir bakanlığı düzenlemenin uygulanmasından sorumlu bırakıyor.
Kongre ve Shenzhen görüşmesi sıradaki sınamaları belirliyor
Kongre; çiplerin başka yerlere yönlendirilmesi, yarı iletken üretim ekipmanları ve ihracat izinlerinin denetimini ele alan tasarılarla paralel bir karşılık üzerinde çalışıyor. Daha sıkı denetim çağrısı, Huang ve Lutnick'in ifade vermesi taleplerini de içeriyor. Milletvekilleri aralık ayında oturum düzenlemeyi hedefliyor. Temsilciler Meclisi üyesi Yvette Clarke da bu ay ve gelecek ay ifade alınmasının beklendiğini söyledi; ancak kesin oturum tarihleri açıklanmadı.
Milletvekillerinin önerdiği nesil sınırı, Çinli müşterilerin 18 ay boyunca Nvidia'nın en yeni çiplerinden en az iki ürün nesli geride kalmasını amaçlıyor. Bu öneri ve ayrı bir tasarı olan Çip Güvenliği Yasası hâlâ müzakere aşamasında; henüz yasalaşmadı. Ticaret Bakanlığının yeni kuralı ise mevcut ihracat düzenlemeleri kapsamında uygulanıyor.
Çinli alıcılar, Pekin'in getirdiği kısıtlamalarla da karşı karşıya. Kasım ayının başlarında, Çin'in büyük ölçekli ithalatlara onay vermemesi nedeniyle yaklaşık 600 bin H200 işlemcisinin Hong Kong'da beklediği bildirilmişti. Ülke içinde yeterli donanımı kuramayan şirketler için yurt dışından erişimin sıkılaştırılması, işlem kapasitesi edinmenin önündeki bir başka engel oluşturuyor.
Trump, en güçlü teknolojiye yönelik kısıtlamaları korurken daha az gelişmiş işlemcilerin satışını savundu. Başkan, 16 Kasım'da Beyaz Saray'da yaptığı açıklamada tutumunu şöyle ifade etti:
Diğer çipleri satmak kötü değil, iyi bir şey.
Xi ile 19 Kasım'da yapılması planlanan görüşme, teknoloji anlaşmazlığını doğrudan diplomatik gündeme taşıyor. Veri merkezi işletmecileri için sıradaki somut adımlar müşteri taraması, lisans başvuruları ve geçiş süresinin bitiş tarihiyle ilgili. Çinli yapay zekâ geliştiricileri açısından ise değişiklik, Washington'ın gelişmiş donanımın doğrudan satın alınmasının yanı sıra yurt dışındaki işlem gücüne erişimi de inceleyeceği anlamına geliyor.
Öne çıkanlar
- ABD, 16 Kasım'da kısıtlamalara tabi şirketlerin ülke dışındaki gelişmiş işlem kapasitesine uzaktan erişimini hedefleyen yeni denetimler açıkladı.
- Uzaktan erişim eşiği, dijital olarak birbirine bağlı veri merkezlerindeki kapasite dahil, toplam TPP'de 12 milyonun üzeri olarak belirlendi.
- Endonezya, Malezya, Singapur, Tayland ve Brezilya'ya yapılacak kapsamdaki gelişmiş yarı iletken sevkiyatları ek lisans şartlarına tabi olacak.
- ABD'de merkezi bulunan ve şartları karşılayan şirketler, raporlama yükümlülüklerine tabi olarak varış yeri şartından muaf tutulabilir.
- Kapsamdaki mevcut işletmecilerin, yürürlük tarihinden itibaren lisans almak için 90 günlük geçiş süresi bulunuyor; bazı öneri hizmetlerinin nasıl ele alınacağı konusunda açıklık gerekiyor.
- BIS'in hiç uygulanmadığını söylediği Yapay Zekâ Yayılımı çerçevesi kural kapsamında resmen yürürlükten kaldırılıyor.
- Kongre yeni kısıtlamalar ve ifade talepleri üzerinde çalışırken Trump ile Xi'nin 19 Kasım'da Shenzhen'de görüşmesi planlanıyor.






