Palantir’in savunma birimi başkanı, yapay zekâ yarışının Çin’in Tayvan’ı ele geçirme motivasyonunu artırabileceği uyarısında bulundu

10 dakikalık okuma
Palantir Defence Chief Warns AI Race Could Increase China's Incentive to Seize Taiwan

Tayvan’ın çip fabrikaları stratejik bir uyarının merkezinde

Palantir’in savunma birimi başkanı Mike Gallagher, yapay zekâ alanındaki rekabetin Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’e Tayvan’a karşı harekete geçmek için daha güçlü bir neden sunabileceği uyarısında bulundu. Gallagher’a göre adanın kontrolünü ele geçirmek, Pekin’in ABD’nin yapay zekâ sektörü için hayati önem taşıyan çiplerin üretimini devralmasına ya da aksatmasına imkân verebilir.

İçindekiler
  1. Tayvan’ın çip fabrikaları stratejik bir uyarının merkezinde
  2. ABD’nin yapay zekâ üstünlüğü neden baskı yaratabilir?
  3. Çip kıtlığı yapay zekâ gelişimini nasıl aksatabilir?
  4. 2028 senaryosu ablukayla başlıyor
  5. Uyarılar ve politika tercihleri zaman içinde şekillendi
  6. Gallagher silah teslimatlarının hızlandırılmasını ve yaptırımların önceden hazırlanmasını istiyor
  7. Yurt dışında daha fazla fabrika, Tayvan’da genişleme sürüyor
  8. Palantir’in askerî yapay zekâ alanında ticari çıkarı var
  9. Caydırıcılık yalnızca teknolojik üstünlüğe bağlı değil
  10. Öne Çıkanlar

Indiana’da Cumhuriyetçi ABD Senatörü Jim Banks ile birlikte katıldığı bir savunma politikası etkinliğinde konuşan Gallagher, ABD’nin yapay zekâ alanındaki üstünlüğünün artmasının Pekin için Tayvan’a karşı harekete geçmeyi daha cazip kılabileceğini savundu. Yapay zekâ sistemlerinde kullanılan gelişmiş çiplerin dünyanın önde gelen üreticisi Taiwan Semiconductor Manufacturing Co. (TSMC) Tayvan’da bulunuyor.

Çin’le stratejik rekabet konusunda Temsilciler Meclisi komitesine başkanlık etmiş eski Cumhuriyetçi Kongre üyesi Gallagher, Şi’nin yapabileceğini düşündüğü hesabı şöyle anlattı:

Şi Cinping’in Tayvan’ı ele geçirmek için çok büyük bedelleri göze almasının mantığı giderek daha ikna edici hâle geliyor.

Bu uyarı, çoğu zaman birbirinden ayrı ele alınan iki soruyu bir araya getiriyor: En güçlü yapay zekâ sistemlerini kim geliştiriyor ve bu sistemlerin işlemcilerini sağlayan fabrikalar faaliyetlerini sürdürebilecek mi? Gallagher’ın değerlendirmesine göre rakibin çip tedarikini aksatmak, teknolojik liderlik mücadelesinde yeni bir yöntem hâline gelebilir.

Mart ayında yayımlanan bir ABD istihbarat değerlendirmesinde, Tayvan’ı işgal etmenin son derece zor olacağı ve başarısızlık riskinin yüksek olduğu belirtildi. Gallagher, Pekin’in olası motivasyonlarını ele alırken istihbarat değerlendirmesi işgali gerçekleştirmenin zorluğuna odaklanıyor. İkisi birlikte, Çin yönetimi için bir operasyonun daha cazip hâle gelebileceği ancak askerî açıdan tehlikeli olmaya devam edeceği bir tablo ortaya koyuyor.

ABD’nin yapay zekâ üstünlüğü neden baskı yaratabilir?

Gallagher’ın temel iddiası, teknolojik ilerlemenin Pekin’in kararlarını ne zaman alacağını değiştirebileceği yönünde. Çinli liderler ABD’nin aşamayacakları bir üstünlüğe yaklaştığına inanırsa, Gallagher’a göre bu ilerlemeyi durdurmak için acil bir neden görebilirler.

Gallagher, Indiana’daki etkinlikte bu endişesini şöyle dile getirdi:

Yapay zekâda arayı açarsak, bizi bunu yapmaktan alıkoymak için onun harekete geçme zamanı şimdi; çünkü daha sonra arayı kapatamayabilir.

Reklam

Çin, Tayvan’ı kendi topraklarının parçası olarak görüyor ve güç kullanma seçeneğini dışlamıyor. Gallagher, yapay zekâ yarışının Pekin’in mevcut siyasi hedeflerine yeni bir teknolojik ve ekonomik motivasyon ekleyebileceğini savunuyor.

Şi’nin Tayvan’a saldırma kararı aldığı ya da böyle bir operasyon için takvim belirlediği yönünde herhangi bir bilgi paylaşılmadı. Gallagher’ın açıklamaları, rekabetin Çin’in tercihlerini nasıl etkileyebileceğine ilişkin değerlendirmesini yansıtıyor.

Gallagher, kendini geliştirebilen yapay zekâ olasılığını da ele aldı. Böyle bir yetenek gerçeğe dönüşürse stratejik öneminin 1940’larda nükleer silahlarınkiyle kıyaslanabileceğini söyledi. Bu tür bir sistem, daha gelişmiş yapay zekâ sürümlerinin geliştirilmesine yardımcı olarak ilerlemeyi yalnızca insan araştırmalarıyla ulaşılabilecek hızın ötesine taşıyabilir.

Çip kıtlığı yapay zekâ gelişimini nasıl aksatabilir?

TSMC, başka şirketlerin tasarladığı işlemcileri üretiyor. Yapay zekâ geliştiricileri için güçlü işlemcilere erişim, ne kadar hesaplama yapabileceklerini ve yeni sistemleri ne hızla eğitebileceklerini belirliyor. Veri merkezleri, elektrik, soğutma ve iletişim ekipmanlarının desteğiyle bu çiplerden çok sayıda bir araya getiriyor.

Nvidia, Tayvan’ı yapay zekânın merkez üssü olarak nitelendirdi. Gallagher ise adayı, bu teknoloji için aksaması çok daha geniş bir ağı kesintiye uğratabilecek bir nokta anlamında "tek arıza noktası" olarak tanımladı.

Gallagher, daha önce kaleme aldığı bir değerlendirmede TSMC’nin dünyanın en gelişmiş yarı iletkenlerinin yüzde 90’ını, küresel yarı iletken üretiminin ise yüzde 60’ını karşıladığını belirtmişti. Bu oranlar, Tayvan’a bağımlılığa ilişkin değerlendirmesinde yer alıyor. Gelişmiş çiplerin payı, özellikle önde gelen yapay zekâ sistemleri için gereken güçlü işlemciler bakımından önem taşıyor.

Gallagher, Çin’in Tayvan’ı ele geçirmesinin iki olası sonucunu şöyle anlattı:

Çin Tayvan’ı ele geçirirse TSMC’yi kontrol edecek ya da devre dışı bırakacak.

Pekin’in bu durumda "dünyanın geri kalanını ekonomik olarak rehin alabileceğini" söyledi. Her iki sonuç da Tayvan’ın ötesindeki müşterileri etkiler; ancak fabrikaları işletmekle üretimlerini durdurmak, ticari ve stratejik açıdan farklı tablolar ortaya çıkarır.

2028 senaryosu ablukayla başlıyor

Gallagher’ı Seçkin Uzman olarak tanımlayan Hudson Enstitüsü, onun Yapay Zekâ ve Büyüyen Tehdit başlıklı değerlendirmesini yayımladı. Yazı, 2028’de yaşandığı varsayılan bir krizle başlıyor: Pekin önce Tayvan’ı ablukaya alıyor, ardından işgal ediyor; bunun sonucunda öncü yapay zekâ geliştirme çalışmaları duruyor, veri merkezi inşaatları askıya alınıyor ve piyasalar düşüşe geçiyor.

Öncü yapay zekâ, geliştirilmekte olan en yetenekli sistemleri ifade ediyor. Gallagher’ın senaryosu, Tayvan çevresindeki askerî harekâttan çip tedarikinin kesilmesine, inşaatların durmasına ve ABD’deki mali kayıplara uzanan bir zincir öngörüyor.

Reklam

Abluka, adaya gidiş ve gelişleri kısıtlamayı amaçlar. İşgal ise toprakların zor kullanılarak ele geçirilmesini içerir. Gallagher’ın senaryosunda önce ablukanın gelmesi, işgal kuvvetleri fabrikaların kontrolünü ele geçirmeden önce deniz taşımacılığına ve tedarike yönelik baskının sanayiyi nasıl aksatabileceğini gösteriyor.

2028 yılı, bu varsayımsal senaryonun bir parçası. Gallagher, bu tarihi ABD’nin yapay zekâ yatırımlarının Tayvan Boğazı’nın öte yanındaki gelişmelere ne kadar açık olduğunu göstermek için kullanıyor. Çin sahil güvenlik güçlerinin Tayvan’ın doğu kıyısı açıklarındaki devriyeleri de arttı.

Uyarılar ve politika tercihleri zaman içinde şekillendi

Gallagher’ın son açıklamaları, Kongre’den savunma teknolojisi sektörüne geçişinin ve Washington’a Tayvan’ın askerî konumunu güçlendirme yönündeki önceki çağrılarının ardından geldi. Öne çıkan gelişmeler şöyle:

  • Gallagher, 2024’te Kongre’den ayrıldı ve daha sonra Palantir’e katılarak şirketin savunma işlerini yönetmeye başladı.
  • Mart ayında yayımlanan ABD istihbarat değerlendirmesinde, Tayvan’ı işgal etmenin son derece zor olacağı ve başarısızlık riskinin yüksek olduğu belirtildi.
  • ABD Başkanı Donald Trump’ın mayısta 14 milyar dolarlık Tayvan silah paketini askıya aldığı ve bunu bir müzakere kozu olarak nitelendirdiği bildirildi.
  • Gallagher, daha önceki değerlendirmesinde 2028’de ablukayla başlayan varsayımsal bir işgal senaryosu ortaya koydu ve Tayvan’a askerî desteğin hızlandırılmasını istedi.
  • Gallagher, çarşamba günü Senatör Banks ile katıldığı Indiana’daki etkinlikte yapay zekâ yarışının Şi’nin harekete geçme motivasyonunu güçlendirebileceğini savundu.

Silah paketi, somut bir politika gerilimini gözler önüne seriyor. Gallagher saldırıyı caydırmaya yardımcı olması için silahların daha hızlı teslim edilmesini isterken, paketin müzakereler için bekletilmesi teslimat zamanlamasını daha geniş bir pazarlık sürecinin parçası hâline getiriyor.

Tayvan açısından teslimat takvimi önem taşıyor; çünkü ekipmanın adaya ulaşması, personelin onu kullanmayı öğrenmesi ve askerî birliklerin ekipmanı planlarına dâhil etmesi gerekiyor. Satışın onaylanması bu sürecin yalnızca bir aşaması.

Gallagher silah teslimatlarının hızlandırılmasını ve yaptırımların önceden hazırlanmasını istiyor

Gallagher, Washington’a Tayvan’a silah satışlarını hızlandırma ve genellikle FMS olarak anılan Yabancı Askerî Satışlar sürecini basitleştirme çağrısı yaptı. Bu, ABD’nin yabancı ortaklarına yönelik birçok askerî ekipman satışını düzenlediği devlet kanalıdır.

Ayrıca mali yaptırımların önceden hazırlanması ve müttefiklerle eşgüdüm içinde uygulanması çağrısında bulundu. Önerisi, askerî harekât başladıktan sonra bir karşılık hazırlamak yerine Tayvan’a saldırmanın ekonomik bedelini kriz çıkmadan önce Pekin’e göstermek.

Reklam

Gallagher’ın değerlendirmesine göre Tayvan savunma bütçesini gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 4’üne yükseltti ve insansız hava aracı üretimini genişletti. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor; bu oran da savunma harcamalarının Tayvan ekonomisinin büyüklüğüne kıyasla ne düzeyde olduğunu gösteriyor.

Gallagher ve eski ABD Ulusal Güvenlik Danışman Yardımcısı Matthew Pottinger, ayrı ayrı, ABD’nin GSYH’sinin yüzde 5’ine varan tutarların Pentagon harcamalarına ayrılmasını savundu. Önerdikleri tutar, 1,2 trilyon doların üzerinde bir temel bütçeye karşılık geliyordu. Daha geniş kapsamlı yaklaşımları; askerî harcamaları, Çin’e ekonomik bağımlılığın azaltılmasını ve ABD ortakları arasında daha yakın eşgüdümü bir araya getiriyor.

Bu öneriler, kamu kaynaklarının önemli bir bölümünün ayrılmasını gerektirir. Acil tercihlerin başında Tayvan’a hangi ekipmanın verileceği, ne hızla ulaşacağı ve müttefik hükümetlerin kriz sırasında uygulayacakları mali tedbirler üzerinde uzlaşıp uzlaşmayacağı geliyor.

Yurt dışında daha fazla fabrika, Tayvan’da genişleme sürüyor

Gallagher, Japonya ve Hollanda’yla yarı iletken alanındaki işbirliğinin derinleştirilmesini; Japonya ve Arizona’daki TSMC tesislerinin de mümkün olan en kısa sürede faaliyete geçirilmesini önerdi. Çipleri daha fazla yerde üretmek, müşterilere ek tedarik kaynakları sağlayabilir.

TSMC, Tayvan’da da kapasitesini artırmayı sürdürüyor. Yönetim Kurulu Başkanı ve Üst Yöneticisi C. C. Wei, 2028’de tamamlanması planlanan bir Tainan fabrikası daha kurulacağını ve ticari üretimin o yılın ilk yarısında başlayacağını duyurdu. Daha önce planlanan bir Tainan projesinin ise 2027’nin ilk yarısında seri üretime geçmesi bekleniyor.

Yeni fabrika, TSMC’nin 3 nanometre sürecini kullanacak. Bu ifade, çip üretim teknolojisinin bir neslini tanımlıyor. Wei, daha yeni süreçler geliştirilirken bile müşterilerin bu üretimden yıllarca yüksek miktarlarda isteyeceğini ve bunun yatırımların sürmesini destekleyeceğini söyledi.

Tainan’daki genişleme, yurt dışındaki inşaatların artmasıyla Tayvan’ın stratejik öneminin neden aynı anda büyüyebileceğini gösteriyor. Müşteriler daha fazla üretim istiyor ve şirket Tayvan’daki üretim altyapısını değiştirmek yerine farklı yerlerde kapasitesini artırıyor.

TSMC, Çin’in ihracat kontrollerine tabi malzemelere bağımlılığa ilişkin endişeler üzerine fabrika otomasyon ekipmanları için nadir toprak elementleri içermeyen motorları araştırmaya da başladı. Bu çalışmalar henüz başlangıç aşamasında; ancak üretim güvenliğinin bitmiş çiplerin ötesine geçerek makinelerin çalışmasını sağlayan bileşenleri de kapsadığını gösteriyor.

Palantir’in askerî yapay zekâ alanında ticari çıkarı var

Gallagher, hem eski bir siyasetçi hem de savunma müşterilerine teknoloji satan bir şirketin yöneticisi olarak konuşuyor. Pentagon’un önemli tedarikçilerinden Palantir’in Maven yapay zekâ sistemi, ABD ordusunun gözetleme ve hedef belirleme faaliyetlerine destek veriyor. NATO da bu sistemi kullanıyor.

Reklam

Şirketin Ordu için yürüttüğü çalışmalar arasında veri paylaşımı, yapay zekâ araştırmaları ve TITAN olarak bilinen Taktik İstihbarat Hedef Erişim Ağı projesi üzerinden hedef belirleme yer alıyor. Palantir’in Yapay Zekâ Platformu Ukrayna’da da kullanıldı.

Palantir Üst Yöneticisi Alex Karp, ABD’nin Çin’le "muhtemelen" savaşa gireceğini söyledi. Dolayısıyla Gallagher’ın uyarısı, ürünleri sözünü ettiği askerî rekabetin bir parçası olan bir şirketten geliyor.

Üst düzey yetkililerin savunma şirketlerine geçişi de bu bağlamda önem taşıyor. Senatör Elizabeth Warren’ın ofisinin 2023 tarihli raporunda, Pentagon’da ve diğer devlet kurumlarında görev yapmış en az 700 üst düzey yetkilinin en büyük 20 silah üreticisi için çalıştığı belirtildi. Ayrı bir araştırma ise incelediği beş yıllık dönemde kamu görevinden ayrılan üç ya da dört yıldızlı generallerin yüzde 80’inin bir şekilde silah sektörüne geçtiğini ortaya koydu.

Gallagher’ın hükümet deneyimi, Kongre’nin öncelikleri ve savunma politikası konusunda ona bilgi sağlıyor. Yönetici pozisyonu ise Palantir’e askerî teknoloji ve harcama kararlarında doğrudan ticari çıkar kazandırıyor. Önerilerini değerlendiren okurların bu tablonun iki yönünü de göz önünde bulundurması gerekiyor.

Caydırıcılık yalnızca teknolojik üstünlüğe bağlı değil

Ortaya çıkan tablo, daha iyi yapay zekâ geliştirme yarışından çok daha karmaşık. Gallagher, ABD’nin belirleyici bir üstünlük elde etmesinin Pekin’in Tayvan’ı aksatma motivasyonunu artırabileceğini savunuyor. Önerdiği karşılık ise Tayvan’ın savunmasını güçlendirmek, ekonomik yaptırımları hazırlamak ve yarı iletken üretimini daha fazla yere yaymak.

Mart ayındaki istihbarat değerlendirmesi, işgalin olağanüstü güç olacağını ve başarısızlık riskinin yüksek olduğunu belirterek askerî kısıtları da ortaya koyuyor. Çin’in artan sahil güvenlik faaliyetleri ise fabrikaları dünyanın dört bir yanındaki müşterilere hizmet veren ada çevresindeki bir başka baskı unsuru.

Diplomatik tercihler de askerî ve sanayi politikalarının yanında yer alıyor. Müzakereler silah teslimatlarını etkileyebilir; yaptırım planları ise hükümetler arasında uzlaşmaya bağlı. Fabrika inşaatları da ekipman, iş gücü, altyapı hizmetleri ve müşteri talebine bağlı kendi takvimlerinde ilerliyor.

Tayvan için acil meseleler güvenliği ve ekonomisinin merkezindeki bir sanayinin faaliyetlerini sürdürmesi. Başka yerlerdeki yapay zekâ şirketleri içinse bunlar, araştırmaların ve veri merkezi yatırımlarının temelindeki işlemcilere erişimi kapsıyor. Gallagher’ın uyarısı bu çıkarları bir araya getiriyor: Yapay zekâ rekabeti, giderek az sayıdaki ileri teknoloji fabrikasında ve bu fabrikaların çevresindeki toplumda neler yaşanacağına bağlı hâle geliyor.

Öne Çıkanlar

  • Palantir’in savunma birimi başkanı Mike Gallagher, ABD’nin yapay zekâ alanında arayı açmasının Çin’in Tayvan’ı ele geçirme ya da aksatma motivasyonunu artırabileceğini söylüyor.
  • TSMC’nin gelişmiş çip üretimindeki rolü, Tayvan’ı yapay zekâ sistemlerinde kullanılan işlemcilerin tedariki açısından merkezi bir konuma getiriyor.
  • Gallagher’ın Hudson Enstitüsü’nde yayımlanan değerlendirmesinde, 2028’de yaşanacağı varsayılan bir abluka ve işgalin öncü yapay zekâ geliştirme çalışmalarını ve veri merkezi inşaatlarını durduracağı öngörülüyor.
  • Mart ayında yayımlanan ABD istihbarat değerlendirmesinde, işgalin son derece zor olacağı ve başarısızlık riskinin yüksek olduğu belirtildi.
  • Gallagher, silah teslimatlarının hızlandırılmasını, yaptırımların önceden planlanmasını ve yarı iletken üretiminin Tayvan dışındaki ülkelerde yaygınlaştırılmasını savunuyor.
  • Palantir askerî yapay zekâ sistemleri sağlıyor; bu da Gallagher’ın işverenine savunma teknolojisi politikalarında ticari çıkar kazandırıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir