Ruixian, Müze Eserlerini, Şiiri ve Kültürel Öyküleri Canlandırmak İçin Yapay Zekâ Haritalarını Nasıl Kullanıyor?

8 dakikalık okuma
How Ruixian Uses AI Maps to Bring Museum Objects, Poetry and Cultural Stories to Life

Yaklaşık 5.000 eser, 99 ülke ve üzerinde Home yazan bir düğme

Çinli tasarımcı ve Massachusetts Teknoloji Enstitüsü (MIT) mezunu Ruixian'ın oluşturduğu dijital haritada 99 ülkeden yaklaşık 5.000 eser yer alıyor. Bir animasyon, British Museum'un bu eserleri ne zaman koleksiyonuna kattığını gösteriyor. Üzerinde Home yazan düğmeye basıldığında eserler ekran boyunca kendi menşe ülkelerine doğru yol alıyor.

İçindekiler
  1. Yaklaşık 5.000 eser, 99 ülke ve üzerinde Home yazan bir düğme
  2. Müze ziyareti interaktif bir yolculuğa dönüşüyor
  3. İzleyici hem eve dönüşü hem de tartışmayı görüyor
  4. Grafik tasarımdan dijital hikâye anlatımına
  5. Bir opera haritası neden üç ay sürdü?
  6. Şiir, ses ve hareketten oluşan bir manzaraya dönüşüyor
  7. Sonbahar, efsanevi yaratıklar ve gündelik merak
  8. Yaratıcısında iz bırakan çalışmalar
  9. Öne çıkanlar

Örnekler arasında Mısır'ın Rosetta Taşı ve Horus'un Gözü de bulunuyor. Diğer eserler arasında Meksika'dan Olmeklere ait serpantin maskesi, İran'dan İslami hat örnekleri ve Doğu Jin döneminin ressamı Gu Kaizhi ile ilişkilendirilen Çin eserleri yer alıyor. Işık saçan her nokta, eserin kökenini, müzeye gelişini ve nerede sergilendiğini anlatan bir öyküyü açıyor.

Mart ayında videosu internette geniş kitlelere ulaşan proje, devasa bir koleksiyonu izleyicilerin bir dakika içinde takip edebileceği bir şeye dönüştürüyor: evlerinden uzaklara giden ve ardından hayalî bir yolculukla geri dönen eserler.

Uygulamanın yaratıcısı Ruixian, projeyle ilgili videoda amacını şöyle anlattı:

Bu yalnızca soğuk ve veriye dayalı bir proje değil; ışık saçan her noktanın ardında evinden ayrılmanın öyküsü yatıyor.

Müze haritası, çok daha geniş bir çalışma külliyatının parçası. Ruixian; efsanevi yaratıkları, Çin şiirini, yöresel operaları, tarım ürünlerini ve sonbahar renklerinin değişimini haritalandırdı. Projeleri sosyal platformlarda 300 binden fazla takipçi ve 3 milyonu aşkın beğeni topladı.

Yöntemi; araştırmayı, görsel tasarımı ve sıklıkla “vibe coding” olarak adlandırılan yaklaşımı bir araya getiriyor: İstenen programı bir yapay zekâ sistemine tarif etmek ve ardından sistemin ürettiği kod üzerinde çalışmak. Bilgisayar, deneyimi oluşturmasına yardımcı oluyor. Hangi öykülerin bu deneyimde yer alacağına ise Ruixian karar veriyor.

Reklam

Müze ziyareti interaktif bir yolculuğa dönüşüyor

İlk sorunun kaynağı Londra'ydı. Ruixian, 2008'de 18 yaşındayken Central Saint Martins'te grafik tasarım eğitimi almak üzere İngiltere'ye gitti. British Museum'u defalarca ziyaret ederken müzedeki eserlerin kaç ülkeden geldiğini ve orada neden bulunduğunu merak etti.

Yıllar sonra, yurt dışında eğitim görme deneyimi bu soruya duygusal bir boyut kazandırdı. Eserleri, memleketleri ve denizi aşan yolculuklara dair geçmişleri olan gezginler gibi hayal etti.

Uygulama, kullanıcıların eserleri menşe ülkelerinde konumlandırılmış kartlar olarak görmesini sağlıyor. Eserlerin koleksiyona katılma animasyonu, coğrafyaya zaman boyutu ekleyerek British Museum'a ne zaman girdiklerini gösteriyor. Ardından Home düğmesi yolculuğun yönünü tersine çeviriyor.

Ruixian, videosunda bu özelliği şöyle anlattı:

Ayrıca her eserin British Museum tarafından ne zaman edinildiğini gösteren bir zaman çizelgesi animasyonu ekledim; doğal olarak, 'Home' düğmesine bir kez dokunarak eserlerin kendi topraklarına dönüşünü izleyebilirsiniz.

Dönüş, ekranda gerçekleşiyor. Gerçek eserlerin taşınmasına ilişkin kararlar ise kurumlardan, hükümetlerden ve bu konulardan sorumlu diğer taraflardan geçiyor. Harita, izleyicilere koleksiyonu müze galerilerinde dolaşmak yerine eserlerin menşe ülkeleri üzerinden keşfetme imkânı sunuyor.

İzleyici hem eve dönüşü hem de tartışmayı görüyor

Müze projesini yurt dışındaki sosyal medya platformlarında milyonlarca kişi izledi. Sanatçılar, teknoloji çalışanları ve büyükelçiliklerin resmî hesapları projeyi paylaştı; izleyiciler de tepkilerini anlatan mesajlar gönderdi.

Bazı yorumcular, Britanya'nın sömürgeci geçmişini ve yabancı kültürlere ait eserlerin müzede bulunmasını eleştirdi. Diğerleri ise eserlerin müzede kalmasını destekleyerek halkın erişimine açık olmalarına dikkat çekti ve bazılarının menşe ülkelerinde kaybolma ya da yok edilme tehlikesiyle karşı karşıya kalabileceğini savundu.

Anlaşmazlığın odağında somut sorular var: Kültürel hazineleri kimler görebilir, onlara kim bakar ve eserler nereye aittir? Ruixian'ın görsel yaklaşımı, bu tartışmanın merkezine eserlerin menşe yerlerini koyuyor. İzleyiciler tanıdıkları bir ülkeyle başlayıp tek tek eserlerin geçmişini açabiliyor.

Reklam

Grafik tasarımdan dijital hikâye anlatımına

Ruixian'ın kariyeri sanat, ürün geliştirme ve bilişim arasında ilerledi. Lisans eğitiminin ardından Royal College of Art'ta yüksek lisans yapma fırsatını geri çevirdi ve ürün araştırma ve geliştirme alanında çalışmak üzere Çin'e döndü.

Fikirleri, kullanabildiği teknik araçların sınırlarını giderek aşmaya başladı. Kültürel konuları metin ya da durağan görseller olarak bırakmak yerine, insanların keşfedebileceği deneyimlere dönüştürmek istiyordu.

Bu çalışmanın şekillenmesinde birkaç aşama etkili oldu:

  • 2008'de Central Saint Martins'te grafik tasarım eğitimi almak üzere İngiltere'ye gitti.
  • Mezun olduktan sonra Çin'e döndü ve ürün araştırma ve geliştirme alanında çalıştı.
  • 2016'da bilgi görselleştirme becerilerini geliştirmek amacıyla MIT'de araştırma asistanlığı pozisyonuna başvurdu.
  • Daha sonra MIT'nin Şehir Çalışmaları ve Planlama Bölümü'nde yüksek lisans yaptı; öğrenim ücretinin tamamı karşılandı ve yaşam masrafları için ödenek aldı.

Bilgi görselleştirme, bilgileri örüntüleri daha kolay fark edilecek şekilde düzenlemek anlamına geliyor. Metro haritası yolcuların bağlantıları anlamasına yardımcı olur. Hava durumu haritası, değişen koşulları bir bölge genelinde görünür kılar. Ruixian da aynı ilkeden yararlanarak kültürel malzemeleri konum, hareket, renk ve ses aracılığıyla düzenliyor.

MIT'de yapay zekâyla sohbetlerin interaktif haritalar oluşturmak için nasıl kullanılabileceğini araştırdı. Daha sonraki bağımsız çalışmaları, teknik ilgisini Londra'daki öğrencilik yıllarından beri aklını kurcalayan sorularla bir araya getirdi.

Bir opera haritası neden üç ay sürdü?

Ruixian'ın Çin operası projesi, yapay zekâ kod yazmadan önce ne kadar çok çalışılması gerektiğini gösteriyor. 100'den fazla başvuru kaynağını inceleyerek üç ay geçirdi ve 29 ciltlik Çin Operası Araştırması'na tekrar tekrar başvurdu.

Harita, tanıdık karakterler ve performanslar üzerinden yöresel gelenekleri karşılaştırıyor. Örneğin, siyah yüzüyle tanınan Yargıç Bao karakteri Pekin operası, Qinqiang ve Henan operası arasındaki farkları duymanın bir yolu olabiliyor.

Ruixian hangi gelenekleri ve rolleri dahil edeceğine, bunları nasıl ilişkilendireceğine ve coğrafi kapsam ile tarihsel ayrıntı arasında nasıl denge kuracağına karar vermek zorundaydı. Herhangi bir arayüz oluşturulmadan önce verilen bu kararlar, izleyicilerin ne öğreneceğini belirledi.

Reklam

Dolayısıyla, bir konunun koordinatlarını bulma ifadesinin iki anlamı var. Bir performansın haritada bir konumu olmalı; aynı zamanda daha geniş bir kültürel öykü içinde de yerini bulmalı. Bu yeri belirlemek; okumayı, karşılaştırmayı ve değerlendirmeyi gerektiriyor.

Mühendislik ve tasarım onu farklı yönlere çekiyor. Mühendislik, tekrar eden sorunları çözen ve yeniden kullanılabilen araçları teşvik ediyor. Sanatsal çalışmalar ise belirli bir konuyu özgün kılan şeyin ne olduğunu ve izleyicilerin bunu nasıl deneyimleyebileceğini sorguluyor. Haritaları, iki yaklaşımı aynı küçük ekranda buluşturmaya çalışıyor.

Şiir, ses ve hareketten oluşan bir manzaraya dönüşüyor

Çin şiiri, Ruixian'a sözcükleri yerlerle buluşturmanın başka bir yolunu sunuyor. Haritalama projelerinden biri 165 şiiri ve 60 konumu bir araya getiriyor. Şiir çalışmaları kapsamında yaklaşık 3.000 yılı kapsayan 200'e yakın şiiri ele aldı.

Dağlar sislerin arasından beliriyor, parçalanmış bir ülkeden söz eden dizelerin altında dalgalar hareket ediyor ve Sarı Turna Kulesi'yle ilişkilendirilen dizelere kuş sesleri eşlik ediyor. Çin yazısının geleneksel dikey düzeninden esinlenerek şiirleri manzaranın üzerine dikey biçimde yerleştiriyor.

Seçim, animasyon kadar önemli. Chang'an için Du Fu'nun Bahar Manzarası şiirini seçti. Jinan için Li Qingzhao'nun Rüya Gibi adlı ezgiye yazdığı şiiri tercih etti. Suzhou içinse Zhang Ji'nin Gece Maple Köprüsü'nde Demirleme şiirini kullandı. Tanıdık dizeler, izleyicilere haritaya giriş noktası sunuyor.

Yapay zekâ, kullanabileceğinden daha fazla bilgi sağladı. Ruixian'ın görevi, bu bilgileri insanların takip edebileceği ve hissedebileceği bir akışa dönüştürmekti. Aynı süreç görsel görünüm için de geçerliydi: Yapay zekâdan Bin Li'lik Nehirler ve Dağlar adlı manzara tablosundaki renkleri çıkarmasını istedi, ardından en az 11 renk şemasını denedi.

Şelale için sis, şeffaflık, geçişler, sıçramalar ve yayılan halkalar konusunda tekrar tekrar talimat vermesi gerekti. Kodun hızlı üretilmesi, bitmiş sahnenin nasıl görüneceğine dair pek çok kararın hâlâ verilmesini gerektiriyordu.

Sonbahar, efsanevi yaratıklar ve gündelik merak

Takma adı Xiao Hu olan Pekinli bir üniversite öğrencisi, ekim ayının sonlarında bir sonbahar haritası sayesinde Ruixian'ı keşfetti. Yaklaşık 90 saniyelik animasyon, sonbahar kuzeyden güney Çin'e ilerlerken bitki örtüsünün yeşilden kırmızıya dönüşmesini gösteriyordu.

Reklam

Haritayı birkaç kez izledikten sonra diğer konularını keşfetmeye başladı. Bunlar arasında Dağlar ve Denizler Klasiği'nden 276 efsanevi yaratık çizimi, Yargıç Bao öyküsünün farklı opera yorumları ve Çin hat sanatı eserleri vardı.

Ruixian'ın dünya mitolojisi haritasında, Büyük Yu'nun sel kontrolü, Nuh'un Gemisi ve Sümer sel anlatısı da dahil olmak üzere sel öyküleri bir su damlasıyla birbirine bağlanıyor. Tarım ürünleri haritası da benzer şekilde gündelik hayata dair doğrudan sorularla başlıyor: Yiyecekler nerede yetişiyor, ne kadar üretiliyor ve nereye gönderiliyor?

Kitaplar ve gündelik gözlemler de yeni fikirlere kaynaklık ediyor. Rusya'nın Uzak Doğu ormanlarında nadir görülen bir baykuşu arayan bir kuş bilimcinin hikâyesini okumak, onu kuş türlerini ve ötüşlerindeki farklılıkları merak etmeye yöneltti. Yol kenarındaki çiçekler de dünyanın başka yerlerinde nelerin açmış olabileceğini düşündürdü.

Bu projelerin ortak ve pratik bir yapısı var. Tanıdık bir nesne ya da deneyim başlangıç noktası oluyor. Ardından harita, listede bir arada tutması daha zor olan bağlantıları ortaya çıkarıyor: Bölgeler arasında, yüzyıllar boyunca ya da farklı kültürel gelenekler arasında kurulan bağlantıları.

Yaratıcısında iz bırakan çalışmalar

Ruixian'ın videolarının hazırlanması, konu seçiminden son hâlinin verilmesine kadar haftalar, bazen de üç ya da dört ay sürebiliyor. Süreci genellikle tek başına yürütüyor.

Büyük bir teknoloji şirketindeki deneyimi, neleri değiştirmek istediğini anlamasına yardımcı oldu. İşler daha tekrarlı hâle geldikçe farklı verileri tanıdık şablonlara yerleştirdiğini ve yenilik için daha az alanı kaldığını hissetti. Bağımsız olarak üretmek, ilgi alanlarına dönmenin bir yolunu sundu.

Yapay zekâ, bir fikirle çalışan bir program arasındaki mesafeyi kısaltıyor. Ruixian'ın yine de konuyu araştırması, malzemeyi düzenlemesi, örnekleri seçmesi ve sunumu gözden geçirmesi gerekiyor. Projelerinde izleyicilerin hareketli simgelerden oluşan bir koleksiyonla mı yoksa takip etmek isteyecekleri bir öyküyle mi karşılaşacağını bu seçimler belirliyor.

Artık işi her şeyin merkezine koymak yerine okumaya, ailesine ve maraton koşusuna zaman ayırıyor. Bu alanın merak duygusunun yeniden canlanmasına yardımcı olduğunu söylüyor. Haritalarının ardındaki sorular herkesin sorabileceği kadar basit: Bu nereden geldi, buraya nasıl ulaştı ve başka bir yerle arasında nasıl bir bağlantı var?

Öne çıkanlar

  • Ruixian'ın British Museum uygulaması, 99 ülkeden yaklaşık 5.000 eseri haritalandırıyor ve eserlerin hayalî biçimde evlerine dönüşünü canlandırıyor.
  • Uygulama ayrıca eserlerin müzeye ne zaman girdiğini gösteriyor ve kullanıcıların eserlerin geçmişini tek tek keşfetmesine imkân tanıyor.
  • Daha geniş kapsamlı projeleri Çin şiirini, yöresel operaları, mitolojiyi, tarım ürünlerini ve sonbahar renklerini ele alıyor.
  • Opera haritasının hazırlanması, 100'den fazla başvuru kaynağı kullanılarak üç ay süren bir araştırma gerektirdi.
  • Yapay zekâ kod ve görsel öğeler üretmeye yardımcı olurken kullanılacak malzemeyi seçen ve nihai deneyimi yönlendiren Ruixian oluyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir