Gizlilik kararı, milyonlarca kişinin kimlik bilgilerinin tutulduğu veri tabanını gündeme taşıdı
Nepal Yüksek Mahkemesi, hükümete özel bir veri koruma yasası için çalışma talimatı verdi ve Merkez Bankasının bankacılık müşterilerinin kimlik tespitinde tek dayanak olarak Ulusal Kimlik Kartı'nı ya da kart numarasını zorunlu tutan şartını iptal etti. Karar, 539 kayıt merkezinde 20,7 milyondan fazla vatandaşın kişisel bilgilerinin toplandığı bir sistemi etkiliyor.
İçindekiler
- Gizlilik kararı, milyonlarca kişinin kimlik bilgilerinin tutulduğu veri tabanını gündeme taşıdı
- Banka müşterileri için ne değişiyor?
- Mahkeme neden Parlamento yasası istiyor?
- Evet-hayır kimlik doğrulaması nasıl işleyecek?
- Bağımsız düzenleyici kurum şikâyetleri inceleyecek
- Milyonlarca kişinin numarası var, kartı olanların sayısı çok daha az
- Şartlar nasıl geliştirildi?
- Diğer hizmetler hukuki incelemeye konu
- Öne çıkanlar
Yargıçlar Sapana Pradhan Malla ve Meghraj Pokharel'in 9 Ekim'de verdiği karar, müşteriler Ulusal Kimlik Kartı'nı veya numarasını alana kadar bankaların vatandaşlık belgelerini ve diğer kimlik belgelerini kabul etmesini zorunlu kılıyor. Vatandaşlar, bu belgeye sahip olmadıkları için bankacılık hizmetlerine erişimlerini kaybetmemeli.
Yargıçlar ayrıca kişisel verilerin kullanımını denetleyecek, şikâyetleri inceleyecek ve ihlallere karşı işlem yapacak bağımsız bir düzenleyici kurum kurulması çağrısında bulundu. Kimlik doğrulaması yapan bankalara, ulusal sistemde tutulan parmak izlerine ve diğer hassas kayıtlara geniş erişim vermek yerine evet ya da hayır yanıtı verilmesi gerekiyor.
Karar, iki pratik sorunu bir arada ele alıyor: insanların hesaplarını kullanamaması ve hükümetin, kullanımı düzenleyen kapsamlı bir yasa çıkarmadan biyometrik tanımlayıcılar içeren bir veri tabanını genişletmesi. Kararın acil etkisi bankacılık hizmetlerine erişimle ilgili; yasama yönündeki çağrısı ise kişisel verilerin korunmasını daha geniş kapsamda ele alıyor.
Banka müşterileri için ne değişiyor?
Avukat Sarita Adhikari, müşteri bilgilerini güncellemek için başvurduğu bankanın vatandaşlık belgesini kabul etmek yerine Ulusal Kimlik Kartı numarasını istemesinin ardından dava açtı. Adhikari, bankacılık hizmetlerini ulusal kimlik veri tabanı üzerinden doğrulamaya bağlayan şartlara itiraz etti.
Nepal Rastra Bank'ın haziran ayındaki talimatı, hesap açılışlarını ve müşterini tanı (KYC) bilgilerinin güncellenmesini kapsıyordu. KYC, bankaların müşterinin kimliğini doğrulamak ve kimlik bilgilerini güncel tutmak için uyguladığı süreçtir. İtiraz, müşterilerin kayıtlı cep telefonu numaralarındaki değişiklikleri etkileyen şartlarla da ilgiliydi.
Mahkeme, Entegre Talimat 2082'nin E.P. Talimat No. 19. 082 olarak belirtilen hükmünü, Ulusal Kimlik Kartı'nı veya numarasını kimlik tespiti için kabul edilebilir tek dayanak hâline getirdiği ölçüde iptal etti. Müşteriler NID kartını veya numarasını beklerken bankalar vatandaşlık belgeleri ve diğer kimlik belgeleriyle hizmet vermeli.
Yargıçlar, vatandaşlık belgesiyle daha yeni hizmet kimlik sistemi arasında ayrım yaptı. Vatandaşlık belgesi kişinin vatandaşlığını kanıtlarken Ulusal Kimlik Kartı, hizmet sunumu sırasında kişilerin kimliğini belirlemek amacıyla oluşturuldu. Mahkeme, yeni belgenin çıkarılmasındaki idari gecikmelerin vatandaşları bu hizmetlere erişimden mahrum bırakmaması gerektiğini belirtti.
Mahkeme neden Parlamento yasası istiyor?
Nepal Anayasası'nın 28. maddesi mahremiyeti koruyor. Adhikari, biyometrik kayıtlara kullanım, saklama ve rıza konusunda açık kurallar olmadan erişilmesinin bu hakkı riske attığını savundu.
Hükümet, Ulusal Kimlik Kartı ve Kayıt Yasası kapsamındaki mevcut düzenlemeleri savundu. Ev işleri bakanının başkanlık ettiği bir komiteyi ve kimlik yönetim sistemi için belirlenmiş güvenlik standartlarını gösterdi. Bu standartlar, Güvenlik Standartları 2082 olarak tanımlanıyor ve Ulusal Kimlik Yönetim Bilgi Sistemi Güvenlik Standartları 2025 adıyla da anılıyor.
Yüksek Mahkeme heyeti, yürütmenin getirdiği güvencelerin yasaların yerini tutamayacağını söyledi. Yargıçlar, gereken hukuki korumayı açıklarken şöyle dedi:
Burada 'yasa', bir yürütme veya idari kurum tarafından çıkarılan talimat, genelge ya da standart değil, Parlamento tarafından kabul edilmiş bir kanun anlamına gelir,
Bir talimat, yetki alanları dâhilinde yetkililere veya kurumlara nasıl hareket edeceklerini söyler. Parlamento yasası, kişilerin bilgilerini işleyen kuruluşlar genelinde bağlayıcı haklar, yükümlülükler ve başvuru yolları oluşturabilir. Mahkeme, korumanın idari talimatlara bırakılmayıp daha kapsamlı bir hukuki yapıya kavuşmasını istiyor.
Önerilen Veri Koruma Yasası, bilgilerin hangi amaçlarla toplanabileceğini belirleyecek, kullanımını sınırlayacak, vatandaşların haklarını tanımlayacak ve denetim mekanizması kuracak. Kuralların ihlal edilmesi durumunda uygulanacak yaptırımlar, para cezaları, tazminat ve hukuki başvuru yolları da düzenlenecek.
Evet-hayır kimlik doğrulaması nasıl işleyecek?
Parmak izleri ve göz biyometrisi özellikle hassastır; çünkü insanlar bunları bir parola gibi değiştiremez. Yargıçlar, biyometrik tanımlayıcıların ele geçirilmesinin kişilere kalıcı zarar verebileceği ve ulusal güvenlik açısından risk oluşturabileceği uyarısında bulundu.
Mahkeme, ticari kurumların bir amaçla topladığı bilgileri başka bir amaçla kullanabileceği ihtimaline de dikkat çekti. Önerilen çözüm, bir kuruluşun kimlik kontrolü sırasında aldığı bilgileri sınırlamak.
Bir banka, kimlik doğrulama talebi gönderip bilgilerin eşleştiğine dair onay alabilir; böylece temel biyometrik kayda erişmesi gerekmez. İşe yarayan sonuç, hassas bilgilerin kopyası değil, kimlik kontrolünün yanıtıdır.
Şifreleme ve tokenizasyon, bu yaklaşımda kullanılabilecek yöntemler olarak belirtildi. Şifreleme, uygun anahtar olmadan bilgilerin okunmasını engeller. Tokenizasyon, hassas bilginin yerine bir referans değeri koyar; böylece sistem, asıl kaydı açığa çıkarmadan bu referansla çalışabilir. Mahkemenin temel şartı, doğrulama isteyen kuruluşa verilecek yanıtın sınırlı olması.
Ulusal Kimlik Kartı ve Kayıt Dairesi direktörü ve bilgi sorumlusu Nirajan Shrestha, bankalara ulusal kimlik verilerine henüz erişim verilmediğini söyledi. Shrestha, dairenin bankalardan kimlik numaralarını kaydetmelerini istediğini ve bunların doğrulanması için Nepal Rastra Bank ile altyapı üzerinde çalıştığını belirtti.
Bağımsız düzenleyici kurum şikâyetleri inceleyecek
Önerilen düzenleyici kurum veri korumasını denetleyecek, şikâyetleri kabul edecek ve işlem yapacak. Böylece vatandaşlar, bilgilerini toplayan veya kullanan kuruluşların dışında bir yere başvurarak verilerinin işlenmesine itiraz edebilecek.
Mevcut komite, ev işleri bakanının başkanlığında çalışıyor. Mahkemenin bağımsız bir otorite kurulması çağrısı, kimlik sistemini işletme sorumluluğunun yanında ayrı bir denetim mekanizması da öngörüyor.
İstenen yasa, bu denetimi yaptırımlara bağlayacak. Bilgileri kötüye kullanılan bir vatandaşın çözüm arayabileceği bir yol bulunmalı; kuruluşların faaliyetleri için açık sınırlar ve ihlaller için belirlenmiş yaptırımlar olmalı.
Mahkeme, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu Ofisi, İçişleri Bakanlığı ve diğer davalıları yasa çalışmasını sürdürmekle görevlendirdi. Adhikari'nin başvurusunda Nepal Investment Mega Bank Limited de davalılar arasında yer aldı.
Milyonlarca kişinin numarası var, kartı olanların sayısı çok daha az
Daire verileri, hem kayıtların ölçeğini hem de dağıtım için yapılması gereken çalışmaları gösteriyor. 20 milyondan fazla kişi ulusal kimlik numarası almış, 7,8 milyon kart basılmış ve 4 milyon kart vatandaşlara ulaştırılmıştı.
Ulaştırılan 4 milyon kart, basılan 7,8 milyon kartın yaklaşık yüzde 51'ine denk geliyor. Aradaki fark yaklaşık 3,8 milyon kart. Bu fark, alternatif kimlik belgelerini pratik açıdan önemli kılıyor; ancak bankacılık şartlarının bazıları fiziksel kart yerine kimlik numarasını kabul ediyordu.
Nepal Rastra Bank sözcüsü Guruprasad Paudel, banka ve finans kuruluşlarında 63 milyondan fazla hesap bulunduğunu söyledi. Müşteriler birden fazla hesap açabildiği için bu rakam, bireysel müşteri sayısını değil, bankacılık sistemindeki hesapların toplamını gösteriyor.
Paudel, bankaların vatandaşlık belgeleri ve kişisel bilgiler de dâhil olmak üzere kapsamlı kimlik bilgilerini zaten topladığını söyledi. Planlanan bağlantıyı, bankalara ulusal kimlik veri tabanındaki tüm kayıtları verme girişimi değil, bilgileri kontrol etmenin bir yolu olarak tanımladı. Verileri korumak için uygun hukuki düzenlemeleri de destekledi.
Hükümet, kimlik altyapısına yatırım yapmayı sürdürüyor. Bakanlar Kurulu haziranda, IN Groupe'dan 10 milyon biyometrik eşleştirme lisansı satın alınmasını onayladı. Eşleştirme yazılımı, kimlik kontrolü sırasında bir sistemin biyometrik kayıtları karşılaştırmasına yardımcı oluyor.
Şartlar nasıl geliştirildi?
Bankacılık konusundaki anlaşmazlık, kamu hizmetlerini tek bir ulusal kimlik sistemine bağlamaya yönelik daha kapsamlı çalışmaların ardından geldi. Yetkililer, NID'nin bankacılık ve pasaport işlemlerini kapsayan 13 kurumla zaten bağlantılı olduğunu söyledi.
Dava sürecinde ve sonrasında yetkililerce yapılan açıklamalarda belirtilen başlıca adımlar şöyleydi:
- Asar 2081: Hükümet, coğrafi bir takvime göre bankacılık, sosyal güvenlik ve diğer hizmetlerde Ulusal Kimlik Kartı şartını getiren bir gazete ilanı yayımladı.
- Haziran: Nepal Rastra Bank, NID kartını veya numarasını ve elektronik kayıtlar üzerinden doğrulamayı içeren bankacılık kimlik şartlarını yayımladı.
- 8 Haziran: Adhikari, kısıtlamalara ve kişisel bilgilerin korunmasına itiraz eden başvurusunu yaptı.
- 9 Ekim: Yüksek Mahkeme, bankacılıkta kimlik tespitinin yalnızca NID'ye dayanılmasını iptal etti ve hükümete özel bir veri koruma yasası için çalışma talimatı verdi.
- 16 Aralık: Sağlık sigortasına kaydolmak, sigortayı yenilemek veya hizmetlerden yararlanmak isteyen 16 yaş ve üzerindeki vatandaşlar için ayrı bir şartın yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Gazete ilanındaki düzenlemeler; çocuklar, kendi bakımını yapamayanlar, kimsesiz veya iş göremez durumdaki kişiler ve 90 yaşını aşanlar için muafiyet içeriyordu. Yurt dışındaki Nepalliler diğer kimlik belgeleriyle hesap açabiliyor, ancak Nepal'e döndükten sonra 35 gün içinde NID bilgilerini güncellemek zorunda kalıyordu.
Sosyal güvenlik ödeneği yenilemelerinde kartın aşamalı biçimde zorunlu tutulmasına yönelik önceki plan, itirazların ardından ertelendi. Bankacılık kararı, dijital kimliğin yaygınlaştırılmasıyla bu süreçte hizmetlere erişimi sürdürme gereği arasındaki gerilime bir başka somut örnek oluşturuyor.
Diğer hizmetler hukuki incelemeye konu
Sağlık Sigortası Kurulunun 16 Aralık'ta getireceği şart, mahremiyet meselesini hanelerin yararlandığı başka bir hizmete taşıyor. Kural, sağlık sigortası programına kaydolacak, sigortasını yenileyecek veya hizmetlerden yararlanacak 16 yaş ve üzerindeki vatandaşları kapsıyor.
Paudel, kararın gazete ilanında düzenlenen tüm hizmetleri mi, yoksa yalnızca banka ve finans kuruluşlarını mı etkilediğinin netleştirilmesi gerektiğini söyledi. Shrestha ise dairenin hukuki görüş alacağını ve ardından hükümetin vereceği kararı uygulayacağını belirtti. Bu nedenle kararın daha geniş kapsamda nasıl uygulanacağı henüz netleşmedi; yeni veri koruma yasasının kabulü için de belirli bir tarih verilmedi.
Nepal, Ulusal Kimlik Kartı'nın Nepalli vatandaşlık belgelerine benzer şekilde tanınması için Hindistan'a da başvurdu. İki ülke bu konuda henüz sonuca ulaşmadı. Nepal içinde ise mahkeme kesin bir sınır çizdi: kimlik sisteminin kullanımını genişletmek, hukuki korumayla ve kimlik tespitini bekleyen kişilerin bankacılık hizmetlerine erişiminin sürmesiyle birlikte yürütülmeli.
Uygulamaya ilişkin görevler artık birden fazla kurumun sorumluluğunda. Bankalar talimat gereği alternatif belgeleri kabul etmeli, hükümet yasa taslağını hazırlamalı, Parlamento da hukuki çerçeveyi değerlendirmeli. Doğrulama altyapısı, kimlik kontrolü yapan kuruluşlara aktarılan bilgilerin sınırlandırılması yönündeki mahkeme şartını da yansıtmalı.
Öne çıkanlar
- Yüksek Mahkemenin 9 Ekim tarihli kararı, bankacılıkta kimlik tespiti için yalnızca Ulusal Kimlik Kartı'na veya numarasına dayanılmasına son verdi.
- Müşteriler NID kartını veya numarasını alana kadar bankalar vatandaşlık belgelerini ve diğer kimlik belgelerini kabul etmeli.
- Mahkeme, Parlamento tarafından kabul edilecek bir veri koruma yasası ve bağımsız bir düzenleyici kurum kurulması çağrısında bulundu.
- Kimlik doğrulaması, biyometrik kayıtları açığa çıkarmak yerine evet ya da hayır yanıtı vermeli.
- Kimlik programı 20,7 milyondan fazla vatandaşın bilgilerini topladı; yetkililer 7,8 milyon kartın basıldığını ve 4 milyonunun teslim edildiğini söyledi.
- Yetkililer, bankacılık dışındaki şartların ve NID kullanımını daha geniş ölçekte yaygınlaştırma çalışmalarının karardan nasıl etkileneceğini inceliyor.






