Özbekistan, Fabrikalara Mali Destek Sağlarken 2027 İçin 300 Bin Tonluk Şeker İthalat Kotası Getiriyor

9 dakikalık okuma
Uzbekistan Sets 300,000-Tonne Sugar Import Quota for 2027 as Factories Get Financial Support

Şeker alımları artarken ithalat kısıtlamaları geliyor

Özbekistan, gıda sektörü işletmelerinin beyaz şeker ithalatına 1 Ocak 2027'den itibaren yıllık 300 bin ton kota getirmeyi planlıyor. Ülke içindeki şeker fabrikalarına ise borç kolaylığı, faiz sübvansiyonu ve kamu alımlarında öncelik sağlanacak. Paket, içecek üreticileri, şekerleme şirketleri ve diğer gıda üreticileri için önemli bir ham maddeye erişimi yeniden şekillendirecek.

İçindekiler
  1. Şeker alımları artarken ithalat kısıtlamaları geliyor
  2. Üç ithalat kotası nasıl işleyecek?
  3. İşletmeler ithalat hakkı için teklif verecek
  4. Arz verileri neden önemli?
  5. Fabrikalar alım önceliği ve daha elverişli kredi koşulları kazanıyor
  6. Faiz sübvansiyonları ve önerilen vergi kolaylıkları
  7. Bankaların fabrikalardaki rolü genişliyor
  8. Ekonomistler alıcılar ve bütçe üzerindeki maliyetler konusunda uyarıyor
  9. Yatırım planları ve uygulama takvimi
  10. Öne Çıkanlar

Önlemler, ülke içindeki şeker üretimini geliştirmek, gıda güvenliğini sağlamak ve şeker piyasasını istikrara kavuşturmak amacıyla 30 Temmuz 2026 tarihli ve 417 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nda yer alıyor. Karara “resmî kullanım için kısıtlı” sınıflandırması verilmiş ve ulusal mevzuat veri tabanı Lex.uz'da yayımlanmamış. Karar tarihi olarak haziran ayı da bildirilirken belgenin üzerinde 30 Temmuz tarihi bulunuyor.

İthalat tavanı, yurt dışından alımların arttığı bir dönemde geliyor. Gümrük Komitesi verilerine göre, 2026'nın ocak-eylül döneminde şeker ve ham şeker ithalatı 652 bin 800 tona, 440,1 milyon dolara ulaştı. 2025'in aynı döneminde bu rakamlar 480 bin 100 ton ve 321,3 milyon dolardı. İthalat hacmi yaklaşık yüzde 36 arttı.

Ülke içindeki üretim ise ters yönde ilerledi. Ulusal İstatistik Komitesi'ne göre Özbekistan, 2025'in ilk altı ayında 165 bin 500 ton şeker üretti. 2023'ün aynı döneminde üretim 332 bin 600 tondu. Bu, iki yılda yaklaşık yüzde 50'lik düşüş anlamına geliyor.

Hükümetin yaklaşımı, ithal beyaz şekere karşı korumayı yerel fabrikalara sağlanan mali destekle birleştiriyor. Gıda üreticileri daha kontrollü bir tedarik sistemiyle karşı karşıya kalırken ülke içindeki şeker üreticileri borçlarını ödemek ve mali durumlarını düzeltmek için destek alacak.

Reklam

Üç ithalat kotası nasıl işleyecek?

300 bin ton, üç gıda üreticisi grubu arasında eşit olarak paylaştırılacak. Her gruba ayrı bir tahsisat verilecek:

  • İçecek üreticileri: yılda 100 bin ton.
  • Şekerleme üreticileri: yılda 100 bin ton.
  • Diğer gıda ürünlerinin üreticileri: yılda 100 bin ton.

Bakanlar Kurulu'nun, her yıl kasım ayında bir sonraki yılın kotasını onaylaması gerekiyor. Teklifler Ekonomi ve Maliye Bakanlığı, Rekabeti Geliştirme ve Tüketiciyi Koruma Komitesi ile Ulusal İstatistik Komitesi tarafından sunulacak.

Yetkililer; ülke içindeki tüketimi, fabrika kapasitesinin ne ölçüde kullanıldığını, ithalat fiyatlarını ve Özbekistan'daki fiyatları dikkate alarak kotaları altı ayda bir gözden geçirebilir. Böylece hükümet, arz ve talep değiştikçe izin verilen miktarları ayarlayabilecek.

Kota üzerindeki sevkiyatların, belirtilen grupların dışındaki işletmelerin ithalatının ve özel tarife uygulamalarının nasıl ele alınacağı açıklanmadı. Kısıtlamanın piyasayı ne ölçüde etkileyeceğini bu ayrıntılar belirleyecek.

İşletmeler ithalat hakkı için teklif verecek

İthalat tahsisatları çevrim içi açık artırmalarla dağıtılacak ve sonuçlar kamuya açık biçimde yayımlanacak. Yatırımlar, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı; Dijital Teknolojiler Bakanlığı, Gümrük Komitesi ve rekabet kurumuyla birlikte platformu 1 Aralık 2026'ya kadar devreye almak zorunda.

Platform, gümrük işlemlerini elektronik ortamda bir araya getiren Gümrük Komitesi Tek Pencere sistemine bağlanacak. İşletmeler için açık artırma, ithal beyaz şekere erişim sağlamada ek bir adım olacak.

İşletme avukatı Bektosh Hatamov, tahsisat kazanmanın maliyetinin alıcılara yansıtılabileceği uyarısında bulundu. İthalat hakkı için ödeme yapan bir üretici, bu gideri şekerin alış fiyatına, nakliye masraflarına ve geçerli gümrük vergilerine ek olarak karşılayacak.

Hatamov, Dünya Ticaret Örgütü'nün miktar kısıtlamaları yoluyla ithalatı sınırlandırmaya karşı kurallarına da dikkat çekti. Bu uyarı, üreticilerin rekabet etmelerini sağlayacak bir fiyattan yeterli şekeri nasıl temin edecekleri sorusunun yanı sıra ticaret politikasıyla ilgili bir kaygıyı da gündeme getiriyor.

Reklam

Arz verileri neden önemli?

Özbekistan'ın yıllık şeker ihtiyacının 650 bin ile 700 bin ton arasında olduğu tahmin ediliyor. Önerilen 300 bin ton, bu miktarın yaklaşık yüzde 43 ila yüzde 46'sına denk geliyor. Dolayısıyla talebin karşılanmasında ülke içindeki üretim ve diğer kanallardan izin verilen ithalat önemli rol oynayacak.

Ekonomist Otabek Bakirov, şeker ithalatının 2026'da 750 bin ile 800 bin tona ulaşabileceğini tahmin ediyor. Bu öngörüyle karşılaştırıldığında 300 bin tonluk kota, yüzde 60 ila yüzde 62,5 daha düşük bir düzeye karşılık geliyor. Bakirov, önlemi ithalata erişimin idari kararla keskin biçimde azaltılması olarak nitelendiriyor.

Gümrük verileri şeker ve ham şekeri birlikte kapsarken kota, belirtilen gıda işletmelerinin ithal ettiği beyaz şekerle ilgili. Ham şeker, fabrikaların rafine şekere dönüştürebildiği bir girdidir. Üreticilere ve hanelere ne kadar nihai şeker ulaşacağını değerlendirirken bu iki kategoriyi birbirinden ayrı tutmak gerekiyor.

Rusya, 2025'te Özbekistan'a 417 bin ton şeker tedarik etti; bu, beş yılın en yüksek miktarıydı. Gümrük verilerine göre o yıl şeker ve ham şeker toplam ithalatı 732 bin 300 tona, değeri ise 481,9 milyon dolara ulaştı.

Özbekistan, ithal beyaz şekerdeki yüzde 20'lik özel tüketim vergisini 1 Ekim 2025'te kaldırırken yüzde 20'lik gümrük vergisini korudu. Özel tüketim vergisi ile gümrük vergisi farklı yükümlülüklerdir: ilkinin kaldırılması ithalat vergi yükünün bir bölümünü azalttı, ancak sınırda alınan gümrük vergisi uygulanmaya devam etti.

Fabrikalar alım önceliği ve daha elverişli kredi koşulları kazanıyor

Devlet kurum ve kuruluşları, 1 Ocak 2027'den itibaren kamu alımlarında ülke içinde üretilen beyaz şekere öncelik vermek zorunda. Devletin şeker rezervleri de yerel fabrikalardan tedarik edilerek oluşturulacak ve üreticilere ek bir talep kaynağı sağlayacak.

Ülke içindeki fabrikalar üretimlerini, ürünlerin alınıp satıldığı organize bir piyasa olan emtia borsası üzerinden satmak zorunda. Nihai ürün olan şeker, ek özel kısıtlamalar olmadan ihraç edilebilecek. Üreticiler ayrıca yerel üretim malları için ücretsiz belgelendirme ve Yerli Ürünler ve Üreticiler Sicili'ne kayıt olanağından yararlanabilecek.

Uzpromstroybank'a olan mevcut krediler, iki yıla kadar ödemesiz dönem dâhil olmak üzere beş yıla kadar yeniden yapılandırılabilecek. Geri ödeme takvimleri ve faiz oranları, bankanın geçerli kredi faizleri esas alınarak gözden geçirilecek. Bu kolaylık, fabrikalara yükümlülüklerini yerine getirmek için daha fazla zaman tanıyacak.

Reklam

Üreticilerin 2026 sonuna kadar tahsil edilmemiş alacaklarını, yani müşterilerin veya diğer tarafların kendilerine borçlu olduğu paraları tahsil etmeleri bekleniyor. Paket ayrıca faaliyetleri desteklemek için 50 milyon dolarlık yatırım çekilmesini öngörüyor. Bazı haberlerde bu hedef doğrudan yabancı yatırım, bir başka haberde ise daha genel olarak özel yatırım şeklinde tanımlanıyor.

Faiz sübvansiyonları ve önerilen vergi kolaylıkları

Girişimciliği Geliştirme Şirketi, ham madde ithalatında kullanılan döviz kredilerinin faiz giderlerinin yüzde 50'sini, beş yüzde puanlık üst sınıra tabi olmak üzere karşılayacak. Destek dönemi 1 Ağustos 2026'dan 1 Ağustos 2031'e kadar sürecek.

Yüzde puan, faiz oranları arasındaki farkı ifade eder. Yıllık faizi yüzde 8 olan uygun bir kredide faizin yarısının karşılanması, dört yüzde puana denk gelir. Faiz yüzde 12 olduğunda ise beş yüzde puanlık üst sınır, desteğin faiz faturasının yarısının altında kalmasına yol açar.

Ekonomi ve Maliye Bakanlığı'na, bir ay içinde Vergi Kanunu'nda yapılması önerilen değişiklikleri hazırlama talimatı da verildi. Ayrıntılı koşullarda, 1 Ocak 2031'e kadar kurumlar vergisi muafiyeti ve emlak vergisinin geçerli oranın yarısına indirilmesi öngörülüyor. Diğer açıklamalarda tam emlak vergisi muafiyetinden söz edilmesi, önerilen yasal düzenlemenin bu unsurunu belirsiz bırakıyor.

Fabrikaların vergi kolaylıkları sayesinde tasarruf ettiği paranın tamamını kredilerini ödemek için kullanması gerekecek. Dolayısıyla destek, sahiplerin üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği fonlar sağlamaktan ziyade borcun azaltılmasına bağlanıyor. Vergi önlemleri için kararda belirtilen yasal değişikliklerin yapılması gerekiyor.

Faiz sübvansiyonunun bitiş tarihi, önerilen vergi kolaylıklarından daha ileri: 1 Ocak 2031 yerine 1 Ağustos 2031. Her iki destek de ithalat kotasının başlamasından sonra fabrikalara birkaç yıl boyunca katkı sağlayacak.

Bankaların fabrikalardaki rolü genişliyor

Ülke içindeki üreticilere, alacaklı bankaların temsilcilerini mali direktör olarak atamaları tavsiye ediliyor. Bu temsilciler şirketlerin genel kurullarına katılabilecek ve borçlunun mali durumunu zayıflatacak kararları engelleyebilecek.

Fazla likit fonlar, yani ödeme için hemen kullanılabilecek nakit veya varlıklar, banka borçlarının erken ödenmesine yönlendirilecek. Paket ayrıca krediler ödenene kadar temettü dağıtımının durdurulmasını öngörüyor. Böylece kârlar sahiplerine dağıtılmak yerine borç ödeme sürecinde kullanılacak.

Reklam

Rehin verilen varlıklar, belirli koşullar altında envantere kaydedilerek bankanın bilançosuna devredilebilir. Bu koşullar arasında iş planı dışında proje başlatmak, borcu artırmak, kredi ödemelerini aksatmak veya satış gelirlerini geri ödeme amacıyla belirlenen Uzpromstroybank hesabına aktarmamak yer alıyor.

Fabrikaların mali durumunu değerlendirmeleri ve toparlanma planları hazırlamaları için yabancı danışmanlardan destek alınacak. Paket ayrıca dijital üretim yönetimini, ürün ve depo kayıtlarının iyileştirilmesini, üretim kayıplarının azaltılmasını ve kesintisiz video gözetimini öngörüyor. Uygulamayı denetleme sorumluluğu Başbakan Yardımcısı Jamshid Khodjaev'e verildi.

Ekonomistler alıcılar ve bütçe üzerindeki maliyetler konusunda uyarıyor

Bakirov, ithalatın kısıtlanmasının şeker fiyatlarını yükseltebileceği, içecek ve şekerleme üreticilerinin giderlerini artırabileceği, üretim veya ihracat olanaklarını azaltabileceği uyarısında bulunuyor. Ona göre dar gelirli haneler artan gıda maliyetlerinden özellikle etkilenecek.

Bakirov'un bütçe hesabı, ithalatın yılda 500 bin ton azalacağı ve şekerin ton başına 650 dolar olacağı varsayımına dayanıyor. Bu alımların değeri 325 milyon dolar olur. Korunan yüzde 20'lik gümrük vergisi uygulandığında Bakirov, yıllık gümrük vergisi gelirindeki kaybı 65 milyon dolar, yani yaklaşık 770 milyar som olarak hesaplıyor.

Bu rakam, Bakirov'un söz konusu varsayımlara dayalı tahmini. Bakirov ayrıca faiz desteği, vergi kolaylıkları ve fabrika kredilerinde yapılacak değişikliklerin bütçeye ve kamu mali kuruluşlarına ek maliyet getireceğini savunuyor.

Ekonomist Yuliy Yusupov hem kararın kısıtlı yayımlanmasını hem de ithalatı koruma önlemleri ve sübvansiyonlarla ikame etme politikasını eleştirdi. Özbekçeden çevrilen bir yorumunda şu soruyu yöneltti:

Neden kapalı bir belge?

Yusupov, fabrikaların tekrar eden devlet desteğine bağımlı hâle gelebileceğini savunuyor: İthalat engelleri ve mali kolaylıklar faaliyete devam etmelerine yardımcı oluyor, ardından bu destekler olmadan rekabet etmekte zorlandıklarında kolaylıklar uzatılıyor. Yusupov bunun yerine rekabetin güçlendirilmesi ve tüketici çıkarlarının korunması çağrısında bulunuyor.

Paketin açıklanan hedefleri ülke içindeki üretim, gıda güvenliği ve piyasa istikrarı. Uygulamadaki başarı, fabrikaların borçlarını azaltırken gıda üreticilerinin ve hanelerin karşılayabileceği fiyatlarla güvenilir arzı artırıp artıramayacaklarına bağlı olacak.

Reklam

Yatırım planları ve uygulama takvimi

Mısır merkezli Nile Sugar'ın, Cizzak vilayetinde şeker pancarı yetiştiriciliği ve bir işleme tesisi için 450 milyon dolarlık yatırım planladığı şubat ayında bildirilmişti. Önerilen tesis faaliyete geçtiğinde yılda 200 bin tona kadar üretim yapabilecek.

Planlanan bu kapasite, Özbekistan'ın yılda 650 bin ila 700 bin ton olduğu tahmin edilen şeker ihtiyacının yaklaşık yüzde 29 ila yüzde 31'ine denk geliyor. Nile Sugar tesisinin açılış tarihi açıklanmadı. Khodjaev ocak ayında, iki büyük projenin ülke içindeki üretimi iki ila üç yıl içinde artırabileceğini söylemişti.

Karar, işletmeler ve yetkililer için daha yakın tarihli çeşitli son tarihler belirliyor:

  • 30 Temmuz 2026: 417 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı'nın tarihi.
  • 1 Ağustos 2026: faiz desteği döneminin başlangıcı.
  • Her yıl kasım ayı: Bakanlar Kurulu'nun bir sonraki yılın ithalat kotasını onaylaması.
  • 1 Aralık 2026: elektronik açık artırma platformunu devreye alma son tarihi.
  • 2026 sonu: tahsil edilmemiş alacakların tahsil edilmesi ve planlanan 50 milyon dolarlık yatırımın çekilmesi için son tarih.
  • 1 Ocak 2027: ithalat kotasının ve yerli şekere kamu alımlarında öncelik verilmesinin başlangıcı.
  • 1 Ocak 2031: önerilen vergi kolaylıklarının bitiş tarihi.
  • 1 Ağustos 2031: faiz desteği döneminin bitişi.

Gümrük Komitesi, toplumsal açıdan önemli gıdaların ithalatına ilişkin üç aylık verileri, izleyen ayın 10. gününe kadar yayımlamak zorunda. Gerekli bilgiler arasında tedarikçi ülke ve ithalatçı bazında ayrıştırılmış hacim, değer ve ton başına ortalama gümrük değeri bulunuyor. Açık artırma sonuçlarıyla birlikte bu veriler, işletmelerin ve tüketicilerin ithalat erişimi ve maliyetlerdeki değişimleri takip etmesini sağlayacak.

Öne Çıkanlar

  • Özbekistan, gıda sektörü işletmelerinin beyaz şeker ithalatına 1 Ocak 2027'den itibaren 300 bin ton kota getirmeyi planlıyor.
  • İçecek, şekerleme ve diğer gıda üreticilerine çevrim içi açık artırmalarla 100'er bin ton tahsis edilecek.
  • Hükümet kotaları altı ayda bir gözden geçirebilecek ve bir sonraki yılın miktarını her kasım ayında onaylayacak.
  • Ülke içindeki fabrikalar kamu alımlarında öncelik, daha uzun kredi geri ödeme süreleri ve faiz desteği alacak; vergi kolaylıkları da öneriliyor.
  • Ekonomistler tüketici fiyatlarının ve üretim maliyetlerinin artabileceği, gümrük vergisi gelirlerinin azalabileceği uyarısında bulunuyor.
  • Kota üzerindeki ithalatın ve belirtilen grupların dışındaki işletmelerin nasıl muamele göreceği açıklanmadı.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir