Üç ilçede temizleme çalışmaları eşit ilerlemiyor
Azerbaycan Cumhurbaşkanı’nın üç ilçedeki özel temsilcisi Emin Huseynov’un verdiği bilgilere göre, Azerbaycan beş yılda Ağdam, Fuzuli ve Hocavend’de 115.306 mayın ve patlamamış mühimmat tespit etti. Huseynov’un açıklaması, Karabağ’da kentleri yeniden inşa etme ve kültürel kimliklerini koruma çabalarının merkezine mayın temizliğini yerleştiriyor.
İçindekiler
- Üç ilçede temizleme çalışmaları eşit ilerlemiyor
- İlçe verileri ne gösteriyor?
- Hocavend’de devam eden temizleme çalışmaları
- Mayın tarlası haritaları neden önemli?
- Yeniden imar kararları nasıl düzenleniyor?
- Ağdam planında tarihî merkez ile idari merkez ayrı tutuluyor
- Güncel veriler yeniden imar açısından ne ifade ediyor?
- Öne Çıkanlar
27 Ekim 2026’da yayımlanan veriler, çalışmaların ilerleyişinde önemli farklılıklar olduğunu gösteriyor: Ağdam’ın yaklaşık yüzde 60’ı, Fuzuli’nin yüzde 78’i ve Hocavend’in yüzde 16’sı temizlendi. Huseynov, bu bilgileri Bakü’de düzenlenen 7. Dünya Kültürlerarası Diyalog Forumu’nda, kültür ve ortak bir geleceğe giden güvenli yolları ele alan oturumda paylaştı.
Huseynov, mayınları restorasyon ve yeniden imar çalışmalarının önündeki başlıca engellerden biri olarak nitelendirdi. Açıklamalarında, arazilerin temizlenmesine yönelik fiziksel çalışmaları yeniden inşa edilen kentlerin nasıl işlev göreceğine, idari merkezlerinin nerede bulunacağına ve tarihî karakterlerinin nasıl korunacağına ilişkin kararlarla ilişkilendirdi.
Sakinler ve inşaat işçileri için bu çalışmalar birbiriyle yakından bağlantılı. Yeniden inşa için araziye erişim gerekirken, gömülü patlayıcılar ile çatışmaların ardından kalan mühimmatın oluşturduğu tehlike, insanların nerelerde hareket edebileceğini ve çalışmaların nerelerde güvenli biçimde yürütülebileceğini etkiliyor.
İlçe verileri ne gösteriyor?
En fazla tespit, 51.640 mayın ve patlamamış mühimmatla Fuzuli’de yapıldı. Fuzuli’yi 37.385 ile Ağdam, 26.281 ile Hocavend izledi. Bu rakamların toplamı, üç ilçede tespit edilen 115.306 patlayıcı maddeye karşılık geliyor.
Fuzuli, toplam tespitlerin yaklaşık yüzde 45’ini oluşturdu. Temizlenen alan oranı da yaklaşık yüzde 78’le en yüksek düzeydeydi. Bu oran Ağdam’da yüzde 60, Hocavend’de ise yüzde 16 olarak bildirildi. Fuzuli ile Hocavend arasındaki fark 62 yüzde puanına ulaştı ve çalışmaların ilçelerde ne denli farklı ilerlediğini gösterdi.
Tespit edilenler iki tür patlayıcı tehlikeyi kapsıyor. Mayın, örneğin basınç ya da temasla tetiklendiğinde patlayacak şekilde yerleştirilir. Patlamamış mühimmat ise mermi veya başka bir patlayıcı silah gibi, kullanıldığında patlamayan ve sonrasında da tehlike oluşturmaya devam edebilen mühimmattır.
Huseynov’un açıkladığı toplam, her iki kategoriyi de kapsıyor. Bu ayrım, yürütülen çalışmaları anlamak açısından önemli: Temizleme ekipleri yalnızca gömülü mayınları aramakla kalmıyor, farklı koşullarda geride kalmış patlayıcı maddelerle de uğraşıyor.
Hocavend’de devam eden temizleme çalışmaları
Huseynov’un yuvarlatılmış rakamlarına göre Hocavend, yaklaşık yüzde 16 ile temizlenen alan oranının en düşük olduğu ilçeydi. Açıklamalarının yayımlanan başka bir aktarımında ise farklı bir ölçüye yer verildi ve Hocavend’in yüzde 78,32’sinin temizlenmediği, dolayısıyla yüzde 21,68’inin temizlendiği belirtildi. Bu rakamla yaklaşık yüzde 16’lık oran arasındaki fark için bir açıklama yapılmadı.
Her iki veriye göre de temizlenen alanın oranında Hocavend, Ağdam ve Fuzuli’nin gerisinde kalıyor. Planlama açısından bu, komşu ilçelerde bildirilen düzeye ulaşılabilmesi için Hocavend’de arazinin daha büyük bir bölümünün temizlenmesi gerektiği anlamına geliyor.
Huseynov, Ağdam’ın üçte birinden fazlasının, Fuzuli’nin ise yaklaşık beşte birinin temizlenmediğini de söyledi. Bu ifadeler, yuvarlatılmış temizleme oranlarının genel tablosuyla örtüşüyor: Ağdam’da önemli miktarda çalışma sürerken Fuzuli’de daha fazla ilerleme kaydedildi.
Yüzdeler, her ilçenin arazisinin ne kadarının temizlendiğini gösteriyor. Gerçekte temizlenen arazi miktarını karşılaştırmak için, Huseynov’un açıklamasında yer almayan alan ölçümlerine de ihtiyaç var. Bir ilçenin daha yüksek oranda temizlenmiş olması, alan büyüklüğü ve sahada karşılaşılan koşullar farklı olabileceğinden, iş yükünün de mutlaka daha az olduğu anlamına gelmiyor.
Mayın tarlası haritaları neden önemli?
Huseynov, doğru mayın tarlası haritalarının paylaşılmamasının mayın temizleme çalışmalarını zorlaştırmayı sürdürdüğünü söyledi. Bu tür haritalar, ekiplerin mayınların nereye döşendiğini belirlemesine ve arama çalışmalarını kayıtlı konumlara göre planlamasına yardımcı olabilir.
Doğru kayıtlar, temizleme ekiplerine başlangıç noktası sağlar. Kayıtlar olmadığında veya güvenilir olmadığında ekiplerin patlayıcı tehlikelerin nerede olabileceğine ilişkin bilgileri daha az güvenilir olur. Bu nedenle bilgilerin niteliği, tehlikeli maddeleri bulup etkisiz hâle getirmeye yönelik fiziksel çalışmalar kadar uygulamadaki zorluğun da bir parçasıdır.
Açıklamada ilerlemenin iki ölçüsü bir arada sunuldu: temizlenen arazi oranı ve tespit edilen patlayıcı madde sayısı. Bu ölçüler farklı sorulara yanıt veriyor. İlki, temizleme çalışmalarının ilçe genelinde ne kadar alana yayıldığını; ikincisi ise ekiplerin kaç tehlikeli madde bulduğunu gösteriyor.
Yeniden imar çalışmalarını bekleyen topluluklar için temizliğin nerede yapıldığı da önemli. Yollar, inşaat alanları ve erişim güzergâhları, bir yerin yeniden kullanılabilir hâle gelmesinde farklı roller üstleniyor. Huseynov’un ilçe toplamları genel bir tablo sunarken, belirli projelere ilişkin kararlar o projelerin yapılacağı arazilere dair bilgi gerektiriyor.
Yeniden imar kararları nasıl düzenleniyor?
Huseynov, Azerbaycan’ın bölgelerin yeniden imarı için birden fazla kademeden oluşan bir yönetim ve koordinasyon yapısı kurduğunu söyledi. Üst düzey karar alıcılar yeniden imar politikalarını ve önceliklerini belirlerken, uzman çalışma grupları planlanan faaliyetlerin nasıl yürütüleceğine karar veriyor.
Bu yapı, hedeflerin belirlenmesini onları hayata geçirmeye yönelik ayrıntılı çalışmalardan ayırıyor. Yetkililer politika düzeyinde yeniden imarda nelere öncelik verileceğine karar veriyor. Uzmanlar ise uygulama düzeyinde bu öncelikleri somut faaliyetlere dönüştürüyor.
Huseynov, ana planların hazırlanması ve şehir planlamasını da yeniden imarın bir diğer önemli aşaması olarak gösterdi. Ana plan, başlıca alanlar ve işlevler arasındaki ilişki dâhil olmak üzere bir kentin nasıl düzenleneceğine dair genel bir çerçeve sunar. Böylece ayrı ayrı yürütülen inşaat projeleri için ortak bir temel oluşturur.
Huseynov’un açıklaması, temizleme, koordinasyon ve planlamayı aynı yeniden imar çabasının parçaları olarak ele alıyor. Patlayıcı tehlikelerin ortadan kaldırılması araziye erişimi sağlıyor; koordinasyon çalışmaları düzenliyor; şehir planlaması ise yeniden kurulan kentin nasıl bir yer olacağını belirliyor.
Ağdam planında tarihî merkez ile idari merkez ayrı tutuluyor
Huseynov, Ağdam’ın ana planının çeşitli ülkelerden uzmanların katıldığı uluslararası iş birliğiyle hazırlandığını söyledi. Planın temel bir tercih içerdiğini belirterek kentin tarihî merkezi ile idari merkezinin ayrı olduğunu ifade etti.
Belirtilen amaç, Ağdam’ın tarihî ve kültürel kimliğini korurken geçmişini, bugününü ve geleceğini bir araya getirmek. Plan, uygulamada tarihî merkeze ve idari faaliyetlere ayrılan bölgeye kent tasarımında ayrı yerler veriyor.
Bu tercih, yeniden imarın kültürlerarası diyaloğa adanmış bir forumda neden gündeme geldiğini açıklamaya yardımcı oluyor. Huseynov, yeniden inşayı yalnızca fiziksel altyapı meselesi olarak değil, kültürel kimlikle de ilgili bir konu olarak sundu. Bir kentin yerleşim planı, günlük idare için gereken kurumların yanı sıra tarihinin de nasıl görünür kalacağını şekillendirebilir.
Huseynov’un sözünü ettiği uluslararası katkı, ana planın geliştirilmesiyle ilgili. Açıklamaları, özellikle tarihî mirasın korunması ile işleyen bir kentin düzenlenmesi arasındaki ilişki olmak üzere, plana yön veren yaklaşıma odaklandı.
Güncel veriler yeniden imar açısından ne ifade ediyor?
Fuzuli’de yaklaşık yüzde 78, Ağdam’da yaklaşık yüzde 60 olan temizleme oranı ve Hocavend’de bildirilen çok daha düşük oran, üç ilçede yeniden imar koşullarının farklı olduğuna işaret ediyor. Yetkililerin yeniden inşa çalışmalarını her ilçedeki temizleme çalışmalarının ilerleyişine göre düzenlemesi gerekiyor.
Beş yıllık çalışmada tespit edilen 115.306 patlayıcı madde de karşılaşılan tehlikenin boyutunu ortaya koyuyor. Huseynov’un açıklaması, bu temizleme çabalarını üst düzey yetkililerin öncelikleri belirlediği, uzman grupların uygulamayı düzenlediği ve şehir planlarının gelişime yön verdiği daha geniş bir sürecin parçası olarak ele alıyor.
Güncel verilerde planlama açısından en açık örneği Ağdam oluşturuyor: Kentin kimliğini korumak amacıyla tarihî ve idari merkezleri ayrı tutan bir ana plan. Üç ilçenin tamamında, arazileri yeniden imara açmak için temizleme çalışmaları önemini koruyor.
Öne Çıkanlar
- Huseynov, beş yılda Ağdam, Fuzuli ve Hocavend’de toplam 115.306 mayın ve patlamamış mühimmat tespit edildiğini bildirdi.
- İlçe bazındaki toplamlar Ağdam’da 37.385, Fuzuli’de 51.640 ve Hocavend’de 26.281 oldu.
- Huseynov, temizlenen alan oranını Ağdam’da yaklaşık yüzde 60, Fuzuli’de yüzde 78 ve Hocavend’de yüzde 16 olarak açıkladı.
- Açıklamalarının başka bir aktarımında Hocavend’in temizlenmemiş alan oranı yüzde 78,32 olarak verildi; rakamlardaki fark açıklanmadı.
- Huseynov, doğru olmayan mayın tarlası haritalarının temizleme çalışmalarını zorlaştırmayı sürdürdüğünü belirtti.
- Ağdam’ın ana planında tarihî ve idari merkezler ayrı tutuluyor; belirtilen amaçlardan biri kentin kültürel kimliğini korumak.






