Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek hükümler öncesinde 21 yayıncı koruma talep ediyor
21 haber yayıncısını temsil eden Hindistan Dijital Haber Yayıncıları Derneği (DNPA), rıza şartlarının, verileri silme yükümlülüklerinin ve hükümetin bilgi taleplerinin soruşturmaları engelleyebileceği ve gizli kaynakları açığa çıkarabileceği gerekçesiyle Dijital Kişisel Verilerin Korunması Yasası’na Yüksek Mahkeme’de itiraz etti. 6 Ekim 2026’da sunulan 698 sayfalık dilekçede, Mayıs 2027’den itibaren yürürlüğe girmesi planlanan temel hükümlerin iptali talep ediliyor.
İçindekiler
- Mayıs 2027’de yürürlüğe girecek hükümler öncesinde 21 yayıncı koruma talep ediyor
- Yayıncılar bunun soruşturmaları neden tehdit ettiğini söylüyor
- Rıza kuralları tam olarak ne diyor?
- Bir kişi gerçeğe dayalı bir haberin kaldırılmasını isteyebilir mi?
- Yasada hâlihazırda yer alan kapsam dışı durumlar
- Gizli kaynaklar davanın neden bir parçası?
- Para cezaları ve erişimi engelleme yetkileri haber kuruluşları üzerindeki baskıyı artırıyor
- Ağustos ayındaki güvenceler yazılı basın muafiyeti getirmedi
- Sonraki adım ve bilgiye erişimi etkileyen başka bir değişiklik
- Öne Çıkan Noktalar
Hindistan Baş Yargıcı Surya Kant başkanlığındaki heyetin, aktivistlerin açtığı davalarla birlikte itirazı 27 Ekim Salı günü ele alması bekleniyor. Derneğin üyeleri arasında Mukesh Ambani’nin grubuna ait Network18, Gautam Adani’nin grubuna ait NDTV, The Indian Express ve Times of India grubunun parçası olan Times Internet bulunuyor.
Uyuşmazlığın odağında pratik bir soru var: İnsanları kişisel bilgilerinin kötüye kullanılmasından koruyan bir yasa, gazeteciler aynı kişileri araştırırken nasıl uygulanmalı? Yayıncılar, gazetecilerin bilgi toplamadan önce soruşturmanın konusundaki kişiden izin istemesinin onu uyarabileceğini, daha sonra gelecek silme taleplerinin ise yayımlanmış haberleri tehdit edebileceğini savunuyor.
2023’te yasalaşan ve Elektronik ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı tarafından yayımlanan Dijital Kişisel Verilerin Korunması Yasası, dijital kişisel verilerin işlenmesine ilişkin kuralları belirliyor. İşleme; kimliği belirlenebilir kişiler hakkındaki bilgilerin toplanması, saklanması ve kullanılması gibi faaliyetleri kapsıyor. Yasada bazı kapsam dışı durumlar ve muafiyetler bulunuyor, ancak yayıncıların talep ettiği türden açık bir gazetecilik muafiyeti yer almıyor.
Yayıncılar bunun soruşturmaları neden tehdit ettiğini söylüyor
DNPA’nın temel itirazı, gazetecilerin belgeleri incelediği, iddiaları doğruladığı ve bilgi paylaşan kişileri koruduğu haber yayımlanmadan önceki süreçle ilgili. Dernek, haberin kamu yararı taşıyıp taşımadığının değerlendirilebilmesinden önce gizlilik yükümlülüklerinin bu çalışmayı kısıtlayabileceğini belirtiyor.
İtirazı sunan DNPA, dilekçesinde tartışmalı hükümleri yayımdan önce işleyen kısıtlamalar olarak nitelendiriyor:
Bu hükümler, derneğe göre, "adına demokrasi denmeye değer her şey için kabul edilemez olan bir ön sansür oluşturuyor".
Yayıncılar, sonuçların bir gazetenin hukuk departmanıyla sınırlı kalmayacağını söylüyor. Yolsuzluk iddialarını araştıran bir muhabirin isimleri, mali bilgileri veya yazışmaları toplaması gerekebilir. Soruşturulan kişiden izin alınması zorunlu hâle gelirse bu kişi, araştırmanın sürüp sürmeyeceği üzerinde söz sahibi olabilir.
Yasa, dijital kişisel bilgileri korumak amacıyla hazırlandı ve Meta ile Google gibi platformlar dahil şirketlere uyum yükümlülükleri getiriyor. Haber yayıncıları, incelenen bilgilerin sahibi olan kişinin bunların toplanmasını veya yayımlanmasını engellemek için güçlü bir nedeni olabileceğinden, araştırmacı gazeteciliğe farklı muamele edilmesi gerektiğini savunuyor.
Rıza kuralları tam olarak ne diyor?
4. madde, kişisel verilerin hukuka uygun bir amaçla rıza temelinde veya belirli meşru kullanımlar kapsamında işlenmesine izin veriyor. Hukuka uygun amaç, yasaların izin verdiği amaç anlamına geliyor. Rıza, ilgili kişinin iznidir; yasa bu kişiyi Veri Sahibi olarak adlandırıyor.
6. madde, kişiye rızasını istediği zaman geri çekme hakkı tanıyor ve bunun için rıza vermek kadar kolay bir süreç öngörüyor. Rıza geri çekildiğinde, verileri işleyen kuruluş, rıza olmadan işlemeye devam etmek yasada, kurallarda veya başka bir kanunda zorunlu kılınmadıkça ya da buna izin verilmedikçe makul bir süre içinde veri işlemeyi durdurmak zorunda.
DNPA, çevrimiçi bir mağazaya veya sosyal medya hizmetine kaydolmak için uygun olan rıza modelinin bir haber kuruluşunda farklı sonuçlar doğurabileceğini savunuyor. Müşteriler, bilgilerini bir şirkete verip vermemeyi seçebilir. Araştırmacı gazeteciliğin konusu olan kişilerse muhabirlerin işbirliği yapmadan incelediği kişileri kapsayabilir.
Dernek, dilekçesinde bu kişilerden önceden bildirim ve izin alınması zorunluluğuna neden karşı çıktığını şöyle açıklıyor:
Bu, "ilgili kişinin delilleri yok etmesine, tanıkları sindirmesine imkân tanır".
4. maddedeki belirli meşru kullanımlara dayalı alternatif, önem taşıyor; çünkü rıza yasadaki tek yol değil, yollardan biri. Yayıncılar, izin vermeyen kişileri içeren soruşturmalar da dahil olmak üzere gazetecilik çalışmalarına güvenilir bir hukuki dayanak sağlayacak açık bir koruma talep ediyor.
Bir kişi gerçeğe dayalı bir haberin kaldırılmasını isteyebilir mi?
8. ve 12. maddeler, silme yükümlülükleri getiriyor; silme, kişisel verilerin ortadan kaldırılması anlamına geliyor. DNPA, kişinin rızasını geri çekmesi veya bilgilerin silinmesini istemesi hâlinde bu hükümlerin gerçeğe dayalı haberlerin kaldırılmasına ya da önemli ölçüde değiştirilmesine yol açabileceğini söylüyor.
8(7). madde, rıza geri çekildiğinde veya belirlenen amacın artık yerine getirilmediğini varsaymak makul olduğunda, hangisi önce gerçekleşirse, kuruluşun kişisel verileri genel olarak silmesini şart koşuyor. Başka bir yasaya uymak için gerekli saklama işlemleri bu kuralın dışında tutuluyor.
12. madde, daha önce rıza alınarak işlenen kişisel veriler için düzeltme, güncelleme ve silme konularını düzenliyor; buna 7(a). maddede belirtilen rızalar da dahil. 12(3). madde uyarınca, silme talebi alan kuruluş, verileri belirlenen amaç veya yasalara uyum için saklamak gerekli değilse silmek zorunda.
Bu istisnalar uyuşmazlığın merkezinde yer alıyor. Bir haber arşivi, ilk haberin yayımlanmasından çok sonra da gerçeğe dayalı bir kaydı koruyabilir. Yayıncılar, gazeteciliği açıkça ele almayan hükümler üzerinden saklama kararını savunmak zorunda kalmak yerine, bilgileri kamu yararı taşıdığı için muhafaza etmeye yönelik açık bir güvence istiyor.
Okurlar açısından kaygı, tarihî kayıtlara erişim. Bir araştırmadaki isimlerin veya diğer kişisel ayrıntıların çıkarılması; kimin harekete geçtiğini, kimin yarar sağladığını ve olayların nasıl geliştiğini anlamayı zorlaştırabilir. Dernek, bu editoryal kararların açık yasal korumaya ihtiyaç duyduğunu savunuyor.
Yasada hâlihazırda yer alan kapsam dışı durumlar
3(c)(ii). madde, kişinin kendisinin kamuya açık hâle getirdiği kişisel verileri kapsam dışında bırakıyor. Ayrıca, başka bir kişinin bu bilgileri yayımlamakla yasal olarak yükümlü olduğu durumlarda kamuya açılan veriler de kapsam dışında tutuluyor. Hüküm, kapsam dışı olma durumunu bilgiyi kimin açıkladığına ve kamuya açılmasının yasal dayanağına bağlıyor.
Bu nedenle gazeteciler, bir kişinin açıkça yayımladığı bilgileri kullanırken, özel kayıtları gizli bir kaynaktan aldıkları duruma kıyasla farklı yasal koşullarla karşılaşıyor. Bir belgenin içeriği kamu yararını ilgilendiren bir konuyla ilgili olsa bile, gönüllü olarak veya yasal zorunlulukla yayımlanmamış kişisel veriler içerebilir.
17(1). madde, belirli faaliyetler için çeşitli yükümlülüklerden muafiyet tanıyor. Bunlar arasında yasal bir hakkı veya talebi uygulamak için gerekli veri işleme ile suçun veya yasa ihlalinin önlenmesi, tespiti, soruşturulması ya da kovuşturulması amacıyla yapılan işlemler bulunuyor.
Suç soruşturmasına ilişkin hüküm, şüpheli usulsüzlükleri haberleştirmek bakımından önem taşıyor. Bu hükmün gazetecilik faaliyetlerine nasıl uygulanacağı, yasanın yorumlanması sırasında ele alınmalı. DNPA, suç soruşturmasının ötesinde kamu yararı taşıyan haberler de dahil olmak üzere gazetecilik için daha geniş ve açık bir koruma talep ediyor.
Gizli kaynaklar davanın neden bir parçası?
DNPA, kişisel verileri işleyen kuruluşlardan bilgi talep etme konusunda hükümete tanınan yetkilere de itiraz ediyor. Dernek, dilekçesinde bu taleplerin bir muhabirin kaynağını belirleyen bilgilere, haber kuruluşlarının elindeki yazışmalar da dahil, ulaşabileceğini savunuyor.
Dernek, yolsuzluk, şirketlerdeki usulsüzlükler veya seçim ihlalleri hakkında bilgi paylaşan ihbarcıların risk altında olduğunu söylüyor. Kimliğinin açığa çıkmasından korkan biri bir gazeteciye ulaşmaktan vazgeçebilir; böylece haber çalışması daha başlamadan soruşturma için kullanılabilecek bilgiler azalabilir.
DNPA, mahkemeye sunduğu dilekçede bilgi talep etme yetkisinin yaratabileceğinden endişe ettiği erişimi şöyle anlatıyor:
Bu yetki, "bir muhabirin veya bilgi veren kişinin elindeki imtiyazlı iletişimleri kapsayabilir".
7(c) ve 7(d). maddeler, devletle bağlantılı bazı veri işleme faaliyetlerine ayrı ayrı izin veriyor. Bu hükümler, devletin kanun kapsamındaki görevlerini ve belirli güvenlik çıkarlarını; ayrıca başka bir yasa uyarınca devlete açıklanması gereken bilgilerin, o yasanın açıklama hükümlerine tabi olarak paylaşılmasını kapsıyor.
Yayıncıların itirazı, düzenlemenin devlete bilgileri işleme veya elde etme konusunda geniş hareket alanı tanırken haber kuruluşlarına gizli habercilik için eşdeğer yazılı bir koruma sağlamaması. Davaları, kaynakların korunmasını soruşturma yapabilme imkânıyla ilişkilendiriyor: Delil sağlayan kişiler en baştan açığa çıkmaktan korkuyorsa, yayımlanmış bir haberi korumanın pratikte faydası sınırlı kalıyor.
Para cezaları ve erişimi engelleme yetkileri haber kuruluşları üzerindeki baskıyı artırıyor
Dilekçede, federal bir kurumun kurallara uymayanlara para cezası verme yetkisine ilişkin kaygılar da dile getiriliyor. Yayıncılar, olası mali yaptırımların bilgi toplayıp toplamama, soruşturmayı sürdürme veya bir haberi çevrimiçi tutma kararlarını etkileyebileceğini savunuyor.
DNPA, hükümetin kamu yararı gerekçesiyle bilgilere erişimi engellemesine izin veren yetkilere itiraz ediyor. Bu yetkilerin, gazetecilik faaliyetleri için yeterli güvence olmadan basın özgürlüğünü kısıtlayabileceğini ileri sürüyor.
Bu nedenle haber kuruluşları birbiriyle bağlantılı birçok kararla karşı karşıya kalacak: Bilgi toplamak için hukuki dayanakları olup olmadığı, bu bilgileri saklayıp saklayamayacakları, bir hükümet talebine nasıl yanıt verecekleri ve yayının yaptırıma yol açıp açmayacağı. Dernek, mahkemenin bu baskıları birlikte ele almasını istiyor.
Talep edilen çözüm kapsamlı. Dilekçede, uygun mahkeme kararları ve talimatlarının yanı sıra tartışmalı temel hükümlerin iptali isteniyor. Daha önce ifade özgürlüğü aktivistleri ve küçük haber kuruluşları itirazda bulunmuştu; DNPA’nın başvurusu, Hindistan’ın en büyük medya şirketlerinden bazılarını da uyuşmazlığa dahil ediyor.
Ağustos ayındaki güvenceler yazılı basın muafiyeti getirmedi
Dilekçeye göre medya şirketlerine, ağustos ayında düzenlenen bir hükümet toplantısında basın özgürlüğünün korunacağı yönünde güvence verildi. DNPA, yazılı bir muafiyetin bulunmamasının yayıncıları yasanın gerekliliklerine karşı hâlâ savunmasız bıraktığını belirtiyor.
Derneğin şikâyetini devlet muafiyetleri ile gazeteciliğe sağlanan koruma arasındaki fark üzerinden ortaya koyan ağustos tarihli bir mektup, davaya eklenmiş durumda. DNPA şöyle yazdı:
Hindistan, "basına buna denk bir koruma sağlamazken devlete geniş muafiyetler tanımayı seçti".
Dernek, talebini destekleyen örnekler olarak Avrupa Birliği, Singapur ve Birleşik Krallık’taki gazetecilik güvencelerine işaret ediyor. Savunduğu görüş, gazetecilere ve denetim makamlarına uygulayabilecekleri yazılı bir kural sunmak için korumanın yasal düzenlemede yer alması gerektiği.
Dilekçede, ağustos tarihli mektuba yanıt verilmediği belirtiliyor. Hükümetin yayıncıların iddialarına vereceği ayrıntılı yanıt ve mahkemenin sağlayabileceği hukuki korumanın kapsamı, planlanan duruşma öncesinde belirsizliğini koruyor.
Sonraki adım ve bilgiye erişimi etkileyen başka bir değişiklik
Bir sonraki adım, Yüksek Mahkeme’de 27 Ekim 2026’da yapılması beklenen duruşma. İtiraza ve uygulama takvimine ilişkin başlıca tarihler şöyle:
- 2023: Parlamento, Dijital Kişisel Verilerin Korunması Yasası’nı kabul etti.
- Ağustos 2026: Medya şirketlerine hükümet tarafından güvenceler verildi ve DNPA, basın için yazılı koruma talep eden bir mektup gönderdi.
- 6 Ekim 2026: DNPA, Yüksek Mahkeme’de itiraz başvurusunda bulundu.
- 27 Ekim 2026: Baş Yargıç Surya Kant başkanlığındaki heyetin dilekçeleri ele alması bekleniyor.
- Mayıs 2027: Yayıncıların itiraz ettiği temel hükümlerin yürürlüğe girmesi planlanıyor.
Yasa, kamu kurumlarından bilgi edinmek için kullanılan başka bir kanunda da değişiklik yapıyor. 44(3). madde, 2005 tarihli Bilgi Edinme Hakkı Yasası’nın 8(1)(j). maddesini değiştirerek bu hükmün yerine kişisel bilgilerle ilgili bilgilere yönelik bir muafiyet getiriyor.
Değiştirilen hükmün yeni ifadesi kısa:
kişisel bilgilerle ilgili bilgiler
Gazeteciler açısından kamu kayıtlarına erişim ve bilgileri işleme izni, pratikte birbiriyle bağlantılı kaygılar. Kamu kurumlarından edinilen kayıtlar, muhabirlerin kararları ve harcamaları incelemesine yardımcı olabilir; kişisel verileri düzenleyen kurallar ise bu bilgilerin nasıl işleneceğini belirler. Bilgi Edinme Hakkı Yasası’ndaki değişiklik, yayıncıların itirazının merkezindeki rıza, silme ve kaynak gizliliği hükümlerinin yanı sıra aynı yasanın getirdiği başka bir erişim sorununu da gündeme taşıyor.
Mahkeme süreci, tartışmalı hükümler yürürlüğe girmeden önce yayıncıların taleplerinin nasıl ele alınacağını belirleyecek. Haber kuruluşları, yasanın gizlilik korumaları yürürlüğe girerken delil toplama, arşivleri muhafaza etme ve kaynakları koruma konularında yazılı bir hukuki güvence istiyor.
Öne Çıkan Noktalar
- 21 yayıncıyı temsil eden DNPA, 6 Ekim 2026’da itiraz başvurusunda bulundu.
- Baş Yargıç Surya Kant başkanlığındaki Yüksek Mahkeme heyetinin dilekçeleri 27 Ekim’de ele alması bekleniyor.
- Yayıncılar, rıza ve silme yükümlülüklerinin soruşturmaları engelleyebileceğini ve gerçeğe dayalı haber arşivlerini tehdit edebileceğini savunuyor.
- Dilekçede ayrıca hükümetin bilgi taleplerine, kaynakların ifşa edilmesi ihtimaline, para cezalarına ve erişimi engelleme yetkilerine itiraz ediliyor.
- Yasada kapsam dışı durumlar ve belirli muafiyetler bulunuyor, ancak gazetecilik için açık bir muafiyet yer almıyor.
- İtiraz edilen temel hükümlerin Mayıs 2027’den itibaren yürürlüğe girmesi planlanıyor.






