17 Nisan’daki yenilginin ardından ikinci girişim
Hindistan hükümeti, kadınlara kota ayrılmasını daha büyük bir Lok Sabha’ya ve parlamentodaki sandalyelerin yeniden dağıtılmasına bağlayan yasaları yeniden gündeme getirmek için özel bir Parlamento oturumu düzenlemeyi değerlendiriyor. Hükümet kaynakları, iktidarın gereken oy sayısının en az 15 ila 16 oy üzerinde olduğunu düşündüğünü belirtiyor; diğer tahminlerde beklenen fark 15 ila 18 oy olarak veriliyor.
İçindekiler
- 17 Nisan’daki yenilginin ardından ikinci girişim
- Parlamento nisanda neyi reddetti?
- Kadınlara kota neden nüfus sayımına bağlı?
- Yeni girişimin arkasındaki tarihler
- Oy hesabı neden dikkat gerektiriyor?
- Güney eyaletleri dağıtım formülünü neden önemsiyor?
- Sandalye sayısının artması, toplam içindeki payın düşmesini engellemeyebilir
- Yeni seçim bölgelerini kim belirleyecek?
- Daha büyük bir Lok Sabha Parlamento’yu değiştirecek
- Parlamento yeniden nasıl toplanabilir?
- Öne Çıkanlar
Bu yeni girişim, Anayasa (131. Değişiklik) Tasarısı’nın 17 Nisan’da reddedilmesinin ardından geldi. PRS Legislative Research’ün anayasa değişiklikleri takip kaydı, tasarının 16 Nisan’da sunulduğunu ve ertesi gün reddedildiğini gösteriyor. Tasarıya eşlik eden Sınırların Yeniden Belirlenmesi Tasarısı ise hükümsüz kaldı; yani anayasa değişiklikleri kabul edilmeyince amaçlanan işlevini yerine getiremez hâle geldi.
Hükümetin amacı, Lok Sabha’daki ve eyalet meclislerindeki sandalyelerin üçte birinin kadınlara ayrılmasını 2029 genel seçiminden önce yürürlüğe koymak. Önerilen paketin bu hedefe ulaşması için ayrıca sandalyelerin dağıtımında kullanılacak nüfus sayımına ve her eyaletin ulusal temsildeki payına ilişkin kararlar alınması gerekiyor.
Hükümet kaynakları, önerilen oturumun tarihini ya da süresini açıklamadı. Önemli sonuçlar doğurabilecek bir değişiklik değerlendiriliyor: Nisan paketinde önerildiği gibi sandalyeleri 2011 nüfus sayımına göre yeniden dağıtmak yerine, eyaletler arasındaki mevcut sandalye oranlarını korumak. Gözden geçirilmiş nihai bir metin henüz açıklanmadı.
Bu yeni girişim, nisan ayındaki parlamento yenilgisinin ardından bölgesel partilerle temasları anlatan ekim ayındaki yeniden canlandırma önerisine dayanıyor. Temel siyasi görev, hem kadınlara kota ayrılmasına hem de temsile ilişkin eşlik eden değişikliklere destek toplamak.
Parlamento nisanda neyi reddetti?
Nisan girişimi üç düzenlemeden oluşuyordu: Anayasa (131. Değişiklik) Tasarısı, Sınırların Yeniden Belirlenmesi Tasarısı ve Birlik Toprakları Yasaları (Değişiklik) Tasarısı. Bu düzenlemeler birlikte anayasal kuralları değiştirmeyi, seçim bölgelerinin yeniden çizilmesi için gerekli mekanizmayı oluşturmayı ve ilgili düzenlemeleri Delhi, Puducherry ve Cammu Keşmir’e genişletmeyi amaçlıyordu.
PRS Legislative Research’ün Sınırların Yeniden Belirlenmesi Tasarısı analizinde, paketin bir Sınır Belirleme Komisyonu kurulduğunda yapılacak bir sonraki çalışmada yayımlanmış en güncel nüfus sayımının kullanılmasına imkân tanıyacağı açıklanıyor. Pratikte bu, 2011 nüfus sayımı anlamına geliyordu.
Anayasa değişikliği, Lok Sabha’nın izin verilen azami üye sayısını 550’den 850’ye çıkarmayı da öngörüyordu. Önerilen üst sınıra göre eyaletlerin 815’e kadar, Birlik Toprakları’nın ise 35’e kadar sandalyesi olabilecekti. Mevcut seçilmiş üye sayısı 543; üç boş sandalye nedeniyle yeni görüşmeler sırasında görevde 540 üye bulunuyordu.
543 ile 550 arasındaki fark önemli: 543 mevcut seçilmiş sandalye sayısı, 550 ise anayasal üst sınır. Benzer şekilde, önerilen 850’lik tavan da bir üst sınır belirleyecekti. Seçim bölgelerinin nihai sayısı, mevzuata ve sandalye dağıtım sürecine bağlı olacaktı.
Kadınlara kota neden nüfus sayımına bağlı?
2023’te kabul edilen 106. Anayasa Değişikliği, Lok Sabha’daki ve eyalet yasama meclislerindeki sandalyelerin üçte birinin kadınlara ayrılmasını öngörüyor. Uygulama, yasanın yürürlüğe girmesinden sonraki ilk nüfus sayımını izleyen bir sınır belirleme çalışmasına bağlanmış durumda.
Bir sonraki nüfus sayımının referans tarihi 1 Mart 2027. Referans tarihi, nüfus sayımının hangi tarihteki nüfusu esas aldığını gösterir. Ardından nüfus sayımı sonuçlarının yayımlanması ve gerekli yeniden dağıtım ile seçim bölgelerinin yeniden çizilmesi için kullanılması gerekiyor.
PRS, 2027 nüfus sayımını kullanarak sınır belirleme çalışmalarının 2029 Lok Sabha seçimi öncesinde tamamlanmasının düşük ihtimal olduğunu değerlendiriyor. Önceki Sınır Belirleme Komisyonu 2002’de kurulmuş, kararları 2008’de kesinleşmişti. Bu örnek, böyle bir çalışmanın ne kadar kapsamlı olabileceğini gösteriyor.
Nisan ayındaki anayasa değişikliği, kadınlara kota uygulanmasının 2023 yasasından sonraki ilk nüfus sayımını beklemesi şartını kaldırmayı amaçlıyordu. Önerilen 2011 nüfus verilerinin kullanılmasıyla birlikte bu, hükümete kotayı 2029’dan önce yürürlüğe koyma olanağı sunuyordu.
Düzenleme yürürlüğe girdikten sonra seçimlerde kadın adaylara ayrılmış seçim bölgelerinde yarışmak isteyen kadınlar bu bölgelerde aday olabilecek. Siyasi partilerin uygulama için Lok Sabha ve eyalet meclislerindeki aday belirleme süreçlerini değiştirmesi gerekecek. Dolayısıyla takvim, yalnızca başka bir yasanın kabul edileceği tarihi değil, bir seçim dönemini etkiliyor.
Yeni girişimin arkasındaki tarihler
Mevzuat, kota yasasının kabulünden başarısız anayasa değişikliğine ve Parlamento’nun yeniden toplanmasına ilişkin mevcut görüşmelere kadar birkaç farklı aşamadan geçti.
- 2023: Parlamento, Lok Sabha’daki ve eyalet meclislerindeki sandalyelerin üçte birinin kadınlara ayrılmasını öngören 106. Anayasa Değişikliği’ni kabul etti.
- 16 Nisan 2026: Hükümet; anayasa değişikliği, sınırların yeniden belirlenmesi ve Birlik Toprakları tasarılarını Lok Sabha’ya sundu.
- 17 Nisan 2026: Anayasa değişikliği reddedildi ve Sınırların Yeniden Belirlenmesi Tasarısı hükümsüz sayıldı.
- 13 Ağustos 2026: Her iki Meclis de bir sonraki oturum tarihi belirlenmeden çalışmalarına ara verdi; Yağmur Mevsimi Oturumu resmen açık kaldı.
- 26 ve 27 Ekim 2026: Ekim oturumu görüşmelerinde takvimle ilgili bir unsur olarak anılan 12. BRICS Parlamenter Forumu’nun Samvidhan Sadan’da düzenlenmesi planlandı.
- 1 Mart 2027: Mevcut uygulama sürecinin merkezinde bulunan bir sonraki nüfus sayımının referans tarihi.
- 2029: Hükümet, kadınlara kota uygulamasını bir sonraki Lok Sabha seçimi öncesinde yürürlüğe koymayı hedefliyor.
Parlamentonun süren tatiline ilişkin bazı haberlerde, prorogasyon olmadan geçen sürenin 91 güne ulaştığı ve 2008’de kaydedildiği belirtilen önceki 87 günlük rekoru aştığı aktarılıyor. Bu haberler, ekim oturumu görüşmelerinden daha ileri bir dönemi anlatıyor. Önerilen oturum için hâlâ resmî bir takvim gerekiyor.
Oy hesabı neden dikkat gerektiriyor?
Hükümet kaynakları, anayasa değişikliği için gereken desteğin 361 oy olduğunu ve bu sayının 15 ila 18 oy üzerine çıkılmasının beklendiğini belirtiyor. Nisan ayındaki önceki oylamada eşik 363 oy olarak ele alınmıştı.
Anayasa değişikliği için her Meclisin toplam üye sayısının çoğunluğunun ve toplantıya katılıp oy kullanan üyelerin en az üçte ikisinin desteği gerekiyor. Dolayısıyla o gün gereken oy sayısı kısmen katılıma ve oylamaya bağlı. Mevcut 540 Lok Sabha üyesinin tamamı oy kullanırsa üçte iki oranı 360 olur; 361 olarak belirtilen sayı, hükümetin açıkladığı çalışma hedefidir.
Bharatiya Janata Partisi (BJP) liderliğindeki Ulusal Demokratik İttifak, mevcut parlamento tabanının ötesinde destek arıyor. Hükümet kaynakları, Dravida Munnetra Kazhagam (DMK) ve küçük muhalefet partileriyle görüşmeler yürütüldüğünü belirtiyor. Diğer haberlerde ise Trinamool Kongresi, Aam Aadmi Partisi ve Uddhav Thackeray liderliğindeki Shiv Sena ile bağlantılı siyasetçilerin taraf değiştirdiği ya da destek sözü verdiği aktarılıyor.
Haberlerden biri, hükümetin elini güçlendiren gelişmeyi 20 Trinamool Kongresi milletvekili ile altı Shiv Sena milletvekilinin iktidar tarafına geçmesine bağlıyor. Bunlar, siyasi yakınlaşmalara ilişkin haberler; mevzuatın ne kadar destek alacağını bir sonraki parlamento oylaması belirleyecek. Tasarının Rajya Sabha’da da gerekli çoğunluğu sağlaması gerekiyor.
Güney eyaletleri dağıtım formülünü neden önemsiyor?
Sınırların yeniden belirlenmesi, sandalyelerin nasıl dağıtılacağına karar verilmesi ve seçim bölgelerinin sınırlarının çizilmesi anlamına geliyor. Nüfusa göre temsil ilkesi, seçim bölgelerinde kabaca birbirine yakın sayıda insan bulunmasını amaçlıyor. Ancak eyaletler genelinde daha yeni nüfus verilerinin uygulanması, eyaletlerin göreli siyasi ağırlığını değiştirecek.
Parlamento, 1976’da kabul edilen 42. Anayasa Değişikliği ile eyaletlere ayrılan sandalye sayılarını 1971 nüfus sayımına göre dondurdu. 2001’deki 84. Anayasa Değişikliği bu dondurmayı 2026’dan sonraki ilk nüfus sayımının yayımlanmasına kadar uzattı. Bu kararın açıklanan amaçlarından biri, eyaletlerin parlamentodaki temsillerini kaybetmeden nüfus artışını dengelemeye yönelik politikalar izleyebilmesini sağlamaktı.
PRS’nin, Lok Sabha’da kayda değer bir genişlemeye gidilmeyen senaryoya ilişkin tahminlerine göre 2011 nüfus verilerinin kullanılması Tamil Nadu’nun sandalye sayısını 39’dan 32’ye, Kerala’nınkini ise 20’den 15’e indirebilir. Uttar Pradesh’in sandalye sayısı 80’den 89’a, Bihar’ınki 40’tan 46’ya, Racastan’ınki ise 25’ten 30’a çıkabilir.
Bu sayılar, nüfus artışının yavaşladığı eyaletlerdeki kaygıyı açıklıyor. Kerala’nın beş sandalyelik tahmini kaybı, mevcut 20 sandalyesinin dörtte birine denk geliyor. Tamil Nadu’nun yedi sandalyelik kaybı, mevcut 39 sandalyesinin yaklaşık yüzde 18’i kadar. Bihar’ın altı sandalyelik artışı ise mevcut sandalye sayısının yüzde 15’ine denk geliyor.
Hindistan’daki dengesiz nüfus artışı, eyaletlerin istihdam ve yaşlanma konularında da farklı yollar izlemesine yol açtı. Parlamentoda bu demografik farklılıklar, ulusal yasalar ve hükümetler belirlenirken her eyaletin ne ölçüde söz sahibi olabileceğini etkiliyor.
Sandalye sayısının artması, toplam içindeki payın düşmesini engellemeyebilir
Hükümet, kayıplara ilişkin kaygıları gidermek için eyaletlerdeki sandalye sayılarını yaklaşık yüzde 50 artırmayı değerlendiriyor. Bir başka formül, eyaletler arasındaki mevcut oranları 1971 nüfus sayımına göre korumayı öngörüyor. Bu iki yaklaşım arasındaki tercih, müzakerelerin merkezinde yer alıyor.
PRS’nin nüfusa dayalı genişleme modeli, yalnızca sandalye sayısını artırmanın güney eyaletlerinin kaygılarını neden gidermeyebileceğini gösteriyor. Tamil Nadu’nun sandalye sayısı 39’dan 48’e çıkarken toplam içindeki payı yüzde 7,18’den yaklaşık yüzde 5,90’a düşebilir. Kerala’nın sandalye sayısı 20’den 22’ye çıkarken payı yüzde 3,68’den yaklaşık yüzde 2,71’e gerileyebilir.
Karşılaştırma için Uttar Pradesh’in sandalye sayısı 80’den 133’e çıkabilir ve toplam içindeki payı yüzde 14,73’ten yaklaşık yüzde 16,36’ya yükselebilir. Başka eyaletlerin temsil heyetleri daha hızlı büyürse, bir eyaletin milletvekili sayısı artarken Meclis’te temsil ettiği toplam payı azalabilir.
Eyaletler arasındaki mevcut oranların korunması, sandalyelerin 2011 nüfusuna göre yeniden dağıtılmasını öngören nisan teklifinden farklı bir sonuç doğurur. Gözden geçirilmiş dağıtım formülü, müzakerelerin eyaletler arasındaki dengeyi değiştirip değiştirmediğini ya da esas olarak milletvekili sayısını artırıp artırmadığını belirleyecek.
Yeni seçim bölgelerini kim belirleyecek?
Nisan ayındaki Sınırların Yeniden Belirlenmesi Tasarısı, merkezi hükümete bir Sınır Belirleme Komisyonu kurma yetkisi veriyordu. Komisyona, merkez tarafından atanan görevdeki ya da eski bir Yüksek Mahkeme yargıcı başkanlık edecekti.
Komisyonun diğer üyeleri, Baş Seçim Komiseri ya da bu yetkili tarafından görevlendirilen bir Seçim Komiseri ile ilgili eyaletin Eyalet Seçim Komiseri olacaktı. Komisyon, nüfus ve sandalye dağıtım kurallarını seçim bölgelerinin sınırlarına dönüştürecekti.
İlgili anayasa değişikliği, sınırların ne zaman yeniden belirleneceğine ve hangi nüfus sayımının kullanılacağına Parlamento’nun yasayla karar vermesini sağlayacaktı. PRS’ye göre bu, sınır belirleme sürecini her nüfus sayımına bağlayan anayasal kurallardan, Parlamento’nun olağan yasalarla karar verebileceği bir sisteme geçiş anlamına geliyor.
Seçmenler açısından bu tercihler, milletvekillerinin temsil edeceği coğrafi alanı etkiliyor. Eyaletler açısından ise kullanılabilir seçim bölgesi sayısını belirliyor. PRS ayrıca nisan ayındaki anayasa değişikliğinin, Anayasa’da Sınır Belirleme Komisyonu terimini kullandığını ancak bu terimi Anayasa’da tanımlamadığını belirtiyor.
Daha büyük bir Lok Sabha Parlamento’yu değiştirecek
Lok Sabha’nın genişletilmesi, seçim bölgesi haritalarından daha fazlasını etkileyecek. PRS’nin hesaplamalarına göre üye sayısının 543’ten yaklaşık 815’e çıkarılması, Lok Sabha’nın Rajya Sabha’ya oranını yaklaşık 2,2’ye 1’den 3,3’e 1’e yükseltecek. Rajya Sabha’nın anayasal üst sınırı olan 250 üye ise değişmeyecek.
Lok Sabha’da daha fazla milletvekili bulunması, anayasal koşulların izin verdiği durumlarda olağan yasalarla ilgili ortak oturumlarda bu Meclise sayısal açıdan daha fazla ağırlık kazandıracak. Anayasa değişiklikleri ise her Mecliste ayrı ayrı kabul edilmeli; ortak oturumda karara bağlanamaz.
Birlik Bakanlar Kurulu’nun izin verilen büyüklüğü de artacak. Anayasa’nın 75. maddesi, bakan sayısını Lok Sabha üye sayısının yüzde 15’iyle sınırlıyor. PRS’nin hesaplamalarına göre milletvekili sayısının 543’ten 815’e çıkarılması, bakan sayısı üst sınırını 81’den 122’ye yükseltecek.
Milletvekilleri parlamentoda söz alma süresi için daha yoğun bir rekabetle karşılaşabilir. Sorular ve kamu meselelerini gündeme getirme fırsatlarının bir kısmı kura ile dağıtılıyor. Aynı fırsatlar için daha fazla üye yarışırsa, parlamento düzenlemeleri değişmediği sürece her milletvekilinin seçilme ihtimali düşer.
Parlamento yeniden nasıl toplanabilir?
Her iki Meclis de 13 Ağustos’ta, bir sonraki oturum için tarih belirlenmeden süresiz olarak çalışmalarına ara verdi. Yağmur Mevsimi Oturumu, prorogasyonla resmen sona erdirilmedi. Bu durum, mevcut oturum kapsamında çalışmaların yeniden başlaması için usule ilişkin bir yol bırakıyor.
Uzatılmış bir oturum için en az iki gün önceden bildirim gerektiği; yeni bir oturum içinse en az 14 gün önceden bildirim yapılması gerektiği belirtiliyor. Ekim önerisini değerlendiren hükümet kaynakları, yaklaşık bir hafta önceden bildirim yapılabileceğini de öne sürdü.
Anayasa, bir dönüş tarihi belirlenmeden çalışmalara ara verilmesinin ardından prorogasyon için belirli bir süre sınırı koymuyor. Hükümetin yayımlayacağı bildirim, Parlamento’nun mevcut oturuma mı döneceğini yoksa yeni bir oturumun mu başlayacağını belirleyecek.
Yakın vadede alınması gereken kararlar; oturum takvimi, gözden geçirilmiş yasa metni ve eyaletlere sunulacak sandalye dağıtım formülü. Bunlar birlikte, milletvekillerinden neyi onaylamalarının isteneceğini ve hükümetin vaat ettiği desteğin oylamada sürüp sürmeyeceğini belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Hükümet, anayasa değişikliğinin 17 Nisan’da reddedilmesinin ardından özel bir Parlamento oturumu düzenlemeyi değerlendiriyor.
- Hükümet kaynakları, açıklanan hedefin 15 ila 18 oy üzerinde destek bekliyor.
- Nisan paketi, 2011 nüfus sayımının kullanılmasını ve Lok Sabha’nın anayasal üst sınırının 550’den 850’ye çıkarılmasını öneriyordu.
- Hükümet, kadınlara kota uygulamasını 2029 seçiminden önce yürürlüğe koymak istiyor.
- Nüfusa dayalı yeniden dağıtım, güney eyaletlerinin temsil heyetleri büyüse bile sandalye paylarını azaltabilir.
- Eyaletler arasındaki mevcut oranların korunması değerlendiriliyor; ancak gözden geçirilmiş nihai metin ve oturum tarihleri henüz açıklanmadı.






