Yargıç Kaul, Chandrachud’un PMLA Davasında Orta Yolu Önerdiğini Söyledi; Atamalar Konusundaki Görüş Ayrılığını Anlattı

10 dakikalık okuma
Justice Kaul Says Chandrachud Urged a Middle Path in PMLA Case, Recounts Rift Over Appointments

Büyük bir kara para aklama davasına ilişkin özel bir görüşme

Eski Yüksek Mahkeme yargıcı Sanjay Kishan Kaul, kara paranın aklanmasının önlenmesine ilişkin yasa (PMLA) kapsamında geniş yetkileri onayan bir kararın yeniden değerlendirilmesini isteyen dilekçeleri görüşürken, dönemin Hindistan Baş Yargıcı D.Y. Chandrachud’un kendisini “orta yolu” izlemeye teşvik ettiğini söyledi. Kaul ayrıca, bekleyen tavsiyeler konusunda Birlik hükümetini adım atmaya çağırdığı sırada, yargıç atamalarındaki gecikmelerle ilgili bir davanın kendi heyetinden alındığını belirtti.

İçindekiler
  1. Büyük bir kara para aklama davasına ilişkin özel bir görüşme
  2. Kaul, Baş Yargıcın odasında yaşananları anlattı
  3. 2022 kararı neden önemli?
  4. Kararın yeniden değerlendirilmesi için iki yol
  5. Yargılama farklı heyetler arasında nasıl ilerledi?
  6. Atama davasının Kaul’un heyetinden alınması
  7. Üzerinde uzlaşılan beş isim ve tartışmalı altıncı aday
  8. Adayın kastı ve kararlılık konusundaki görüş ayrılığı
  9. Kaul’un eleştirisi atama sistemini de kapsıyor
  10. Öne Çıkanlar

Kaul, gazeteci Karan Thapar’la anı kitabı Without Fear or Favour üzerine yaptığı söyleşide bu olayları anlattı. Anlattıkları, Yüksek Mahkemenin iki hassas çalışma alanını bir araya getiriyor: hükümetin soruşturma yetkilerine yönelik itirazları karara bağlamak ve yargıç atamalarını yönetmek.

PMLA uyuşmazlığı, mahkemenin 27 Temmuz 2022’de Vijay Madanlal Choudhary v. Union of India davasında verdiği kararla ilgili. Karar; tutuklama, arama, el koyma, mal varlığına tedbir koyma, ispat yükü ve kefaletle tahliyeye ilişkin katı koşulları düzenleyen hükümleri onamıştı. Bu hükümlerin yeniden değerlendirilmesi, kara para aklama soruşturması geçiren kişilerin davaları hakkında bilgi edinme ve tutukluluktan kurtulma yollarını etkileyebilir.

Chandrachud, yargıç atamalarına yönelik eleştirilerin anı kitabında yer aldığına dair haberler üzerine, kitabı okumadığını ve ayrıntılı yanıt vermeden önce ilgili bölümleri bağlamı içinde anlaması gerektiğini söyledi. Kaul’la Collegium ilişkisinin saygı çerçevesinde olduğunu belirten Chandrachud, Kaul’un bir toplantıyı terk ettiğini hatırlamadığını da ifade etti.

Kaul’un atama davasındaki baskıya ilişkin anlatımının açıkça belirttiği bir sınır var: Davanın kendi heyetinden alınmasını hükümetin isteyip istemediğini söyleyemeyeceğini belirtti.

Reklam

Kaul, Baş Yargıcın odasında yaşananları anlattı

Kaul, başkanlığını yaptığı üç yargıçlı heyetin PMLA kararının yeniden değerlendirilmesine yönelik dilekçeleri görüşmesi planlanırken Chandrachud’un kendisini odasına çağırdığını söyledi. Kaul’a göre, heyetin diğer üyelerinden Yargıç Sanjiv Khanna da oradaydı.

Kaul, Chandrachud’un davaya devam etmemesi için kendisini ikna etmeye çalıştığını ve devam etmesi hâlinde ihtiyatlı davranmasını, orta yolu izlemesini önerdiğini söyledi. Kaul, yargıçlık kariyerinde böyle bir yaklaşım benimsemediğini ve bir davanın görülmesini doğru bulduğunda duruşmayı yaptığını söyleyerek karşılık verdiğini hatırlattı.

Kaul, o aşamada davadan çekilmesinin dürüstlüğüne gölge düşüreceğini söyledi. Ardından Khanna’yla birlikte duruşma salonuna geçerek davayı dinlediler. Kaul ayrıca Birlik hükümetinin, Aralık 2023’teki emekliliğine kadar yargılamayı geciktirmek istediği için defalarca erteleme talep ettiğini öne sürdü.

Anlaşmazlık bu görüşmeden önce başlamıştı. Kaul, bir meslektaşının dilekçelerin başka bir heyetin önüne geldiğini kendisine söylediğini belirtti. Bu konuyu Chandrachud’a açtığında Baş Yargıç, bir yargıcın bağlantılı davaların kendi heyetinde birleştirilmesi yönünde karar verdiğini açıkladı.

Kaul, Baş Yargıcın onayı olmadan böyle bir aktarımın yapılamayacağını savundu. Davaları görmemesinin istenmesi hâlinde bunun kendisine doğrudan söylenmesini istediğini belirtti. Chandrachud daha sonra Kaul, Khanna ve Yargıç Bela M. Trivedi’den oluşan bir heyet kurdu. Kaul emekli olduğunda duruşma henüz tamamlanmamıştı.

2022 kararı neden önemli?

PMLA, İcra Müdürlüğüne (ED) kara para aklama soruşturmaları yürütme yetkisi veriyor. Kara para aklama, suç gelirlerinin meşruymuş gibi görünmesini sağlamak amacıyla işlenmesi süreci olarak geniş biçimde tanımlanıyor. Bu yetkiler, soruşturma sırasında hem kişinin özgürlüğünü hem de mal varlığı üzerindeki denetimini etkileyebilir.

2022 kararını Yargıçlar A.M. Khanwilkar, Dinesh Maheshwari ve C.T. Ravikumar verdi. Karar; mal varlığına tedbir koyma, zilyetlik, celp, arama, el koyma ve tutuklama yetkileriyle bağlantılı 5, 8(4), 15, 17 ve 19. maddeler dâhil, itiraz konusu hükümlerin anayasaya uygunluğunu onadı.

24. madde ispat yüküyle ilgili. Yasa, belirtilen koşullarda, suç geliriyle ilgili bir karineyi çürütme yükünü yargılamayla karşı karşıya olan kişiye yüklüyor. Bu önem taşıyor; zira ceza yargılamalarında genellikle iddianın kanıtlanması savcılığın sorumluluğundadır.

45. madde, kefaletle tahliye için yerine getirilmesi zor iki koşul öngörüyor. Genel olarak, savcı tahliyeye karşı çıkarsa mahkemenin sanığın suçlu olmadığına ve kefaletle serbest kalması hâlinde suç işlemeyeceğine inanmak için makul gerekçeleri bulunmalı. Bu koşullar, tahliyeyi olağan kefalet kurallarına kıyasla zorlaştırıyor.

Mahkeme, Nikesh Tarachand Shah davasında ikili koşulların önceki hâlini iptal etmişti. Parlamento, hükmü 2018’de değiştirdi ve 2022 kararı değiştirilmiş düzenlemeyi onadı. Bu nedenle kararın yeniden değerlendirilmesine yönelik yargılama, tutuklama, gözaltı ve mal varlığı kısıtlamalarıyla karşı karşıya olan kişiler için doğrudan sonuçları bulunan kurallarla ilgili.

Reklam

Kararın yeniden değerlendirilmesi için iki yol

2022 kararına karşı sekiz inceleme dilekçesi sunuldu. Yargılama, Karti P. Chidambaram v. Directorate of Enforcement, RP(Crl) 219/2022 ve bağlantılı dilekçeler olarak kayıtlara geçti.

İnceleme başvurusu, Yüksek Mahkemeden kendi kararını sınırlı bir hukuki çerçeve içinde yeniden değerlendirmesini ister. Daha kapsamlı dilekçeler de Vijay Madanlal Choudhary kararının yeniden değerlendirilmesini ve daha geniş bir heyete havale edilmesini talep etti. Kaul’un anlatımı, daha kapsamlı yeniden değerlendirme süreciyle ilgili; sekiz inceleme dilekçesi ise ayrı bir seyir izledi.

25 Ağustos 2022’de dönemin Baş Yargıcı N.V. Ramana’nın başkanlık ettiği heyet, inceleme başvurularında taraflara tebligat çıkarılmasına karar verdi. Duruşma sırasında heyet, daha ayrıntılı değerlendirme için iki konu belirledi: İcra Müdürlüğünün Dava Bilgi Raporuna (ECIR) erişim ve masumiyet karinesinin tersine çevrilmesi.

ECIR, ED’nin kara para aklama davasını kaydettiği kurum içi belgedir. Bu belgeye erişim önem taşır; çünkü sanığın soruşturmanın dayanağını anlamasına yardımcı olabilir. Masumiyet karinesi, ceza yargılamasına bir kişinin suçluluğu kanıtlanması gereken biri olarak başlaması, daha baştan masumiyetini ispatlamak zorunda bırakılmaması anlamına gelir.

Mahkeme, inceleme dilekçelerinin açık duruşmada ele alınmasına izin verdi. Daha sonraki bir duruşmada Yargıç Ravikumar, bu sürecin “gizli bir temyize” dönüşüp dönüşmeyeceğini sorguladı. İnceleme başvurularını sunanları temsil eden kıdemli avukat Kapil Sibal, karardaki hata iddialarını açıklamalarına izin verilmesi gerektiğini savundu. Yargıç Surya Kant ise taraflara inceleme kapsamındaki hukuki konular çerçevesinde savunma yapmaları için süre verileceğini söyledi.

Yargılama farklı heyetler arasında nasıl ilerledi?

Yargılama, ertelemeler ve heyet üyelerindeki değişikliklerle sürdü. 2024’teki bir duruşmada Başsavcı Tushar Mehta, inceleme dosyasının bir önceki gece saat 21.00’den sonra duruşma listesine alındığını ve ED’nin hazırlanmak için zamana ihtiyacı olduğunu söyledi. Heyet, duruşmayı 28 Ağustos 2024’e ertelemeyi kabul etti.

Özel heyette Yargıçlar Surya Kant, Ravikumar ve Ujjal Bhuyan yer alıyordu. Ravikumar’ın emekliye ayrılması nedeniyle heyetin yeniden oluşturulmasının ardından inceleme başvuruları daha sonraki bir duruşma listesinde Yargıçlar Surya Kant, N. Kotiswar Singh ve Bhuyan’ın önüne geldi. Duruşma 7 Mayıs saat 14.00’e kondu; bu duruşmanın sonucu burada doğrulanmış değil.

Başlıca aşamalar, ilk kararın, inceleme dilekçelerinin ve daha kapsamlı itirazların nasıl geliştiğini gösteriyor:

  • 27 Temmuz 2022: Yüksek Mahkeme, Vijay Madanlal Choudhary davasında PMLA’nın temel hükümlerini onadı.
  • 25 Ağustos 2022: Baş Yargıç N.V. Ramana başkanlığındaki heyet, inceleme dilekçelerinde taraflara tebligat çıkarılmasına karar verdi; ECIR’ye erişim ve masumiyet karinesini ele aldı.
  • Aralık 2023’ten önce: Kaul, emekli olmadan önce tamamlanmayan daha kapsamlı yeniden değerlendirme sürecine başkanlık etti.
  • Ağustos 2024: ED’nin hazırlanmak için süre istemesi üzerine inceleme dilekçeleri 28 Ağustos’a ertelendi.
  • Daha sonraki 7 Mayıs tarihli duruşma listesi: Yargıç Ravikumar’ın emekliliğinin ardından oluşturulan yeni heyette Yargıç N. Kotiswar Singh yer aldı.

Yargıçlar Khanna, M.M. Sundresh ve Trivedi’den oluşan başka bir heyet de kararın yeniden değerlendirilmesini ve daha geniş bir heyete havale edilmesini isteyen kapsamlı dilekçeleri ele alıyordu. İki yargılama sürecini birbirinden ayrı tutmak, dava geçmişinde neden farklı yargıç gruplarının yer aldığını açıklıyor.

Reklam

Atama davasının Kaul’un heyetinden alınması

Kaul’un ikinci önemli iddiası, yargıç atamalarındaki gecikmelerle ilgili mahkemeye itaatsizlik dilekçeleri üzerine. Kaul ve Yargıç Sudhanshu Dhulia, hükümeti Collegium tavsiyelerini uygulamaya çağırıyor ve “seçmece” olarak nitelendirdikleri yaklaşımı eleştiriyorlardı.

Collegium, yüksek yargıya yapılacak atamalar için tavsiyede bulunmaktan sorumlu kıdemli yargıçlar grubudur. Hükümet bu tavsiyeleri işleme koyar ve Cumhurbaşkanının atama kararnamesiyle sonuçlanan süreçte rol oynar. Gecikmeler, tavsiye edilen atamaların sonuçlandırılamamasına ve yargı kadrolarının boş kalmasına yol açabilir.

Kaul, davanın aniden heyetinin duruşma listesinden çıkarıldığını söyledi. Yüksek Mahkeme Yazı İşleri Müdürü daha sonra kendisine, iki yıl önce dosya kendisine verildiğinde Baş Yargıcın resmî izninin alınmamış olabileceğine dair bir not bulunduğunu söyledi. Dosyanın geri çekilmesi için kendisine iletilen açıklama buydu.

Kaul, şikâyetini Chandrachud’a ilettiğini söyledi. Anı kitabında Baş Yargıcın baskı altında olduğu imasına ilişkin soruya, Chandrachud’un davayı artık kendisinin yürütmemesi gerektiğine inanmış olması gerektiğini söyledi. Hükümetin dosyanın alınması için Baş Yargıca telkinde bulunup bulunmadığı sorulduğunda Kaul, bunu söylemesinin zor olduğunu belirtti.

Üzerinde uzlaşılan beş isim ve tartışmalı altıncı aday

Kaul, önerilen bir atama listesi nedeniyle Collegium içinde yaşanan gerilimi de anlattı. Anlatımına göre, Yüksek Mahkemedeki altı boş kadroyu doldurmak için beş isim üzerinde uzlaşılmışken Chandrachud son anda altıncı bir aday önerdi. Kaul ve diğer üyeler bu eklemeyi kabul etmedi.

Kaul, toplantı sırasında Chandrachud’un kendisini bir kenara çekerek hükümetin görüşlerini öğrenmek için telefon edip etmemesi gerektiğini sorduğunu söyledi. Kaul, Collegium müzakerelerini sürdürürken bunu yapmaya itiraz etti. Anı kitabına göre, üzerinde uzlaşılan beş isim için süreç ilerledi; altıncı isim için ilerlemedi.

Kaul, Chandrachud’un isimler için hükümetten önceden bir tür onay almış olabileceğini düşündüğünü söyledi. Bunu şüphe olarak dile getirdi. Daha genel itirazı, yargıçların kimi tavsiye edeceklerine resmen karar vermeden önce tüm listenin hükümetle görüşülmesiydi.

Kaul, söyleşide tutumunu açıklarken istişarenin zamanlamasının ve biçiminin belirleyici olduğunu söyledi:

“Görüşmelerin kötü bir fikir olduğunu düşünmüyorum; sorun, bunların hangi aşamada ve ne şekilde yapıldığı,” dedi.

Kaul, görece uzun süre görev yapan bir Baş Yargıcın, görev süresi daha kısa olan haleflerinin karşı koymakta zorlanacağı bir uygulama yerleştirebileceği uyarısında bulundu. Ön görüşmelerin Chandrachud’un görev süresinden önce ve sonra da yapıldığını söyleyen Kaul, eleştirisinin kişisel anlaşmazlıklarının ötesine geçtiğini belirtti.

Reklam

Adayın kastı ve kararlılık konusundaki görüş ayrılığı

Kaul’un anı kitabında, azınlık inancına mensup bir adayla ilgili başka bir görüş ayrılığı da anlatılıyor. Kaul, Chandrachud’un hükümetin azınlıkların temsiline daha fazla ihtiyaç olup olmadığı ve adayın ailesinin kastı hakkında sorularını ilettiğini söyledi. Oysa aile nesillerdir aynı inanca mensuptu.

Kaul, kast sorusunu tuhaf ve konuyla ilgisiz bulduğunu söyledi. Anı kitabında açıklamadığı, hükümetin bir görüşüyle ilgili başka bir konuşmanın ardından dosyayı kapatıp odadan çıktığını anlattı. Kaul’un anlatımına göre toplantı ertelendi ve hükümet geri adım attıktan sonra adayın ataması sonunda gerçekleşti.

Chandrachud, Kaul’un bir Collegium toplantısını terk ettiğini hatırlamadığını söyledi. Eski Baş Yargıç, aralarındaki görüşmeleri şöyle anlattı:

Aramızda iyi sohbetler, gerekçeli diyaloglar oldu ve Collegium’da birlikte dostane toplantılar yaptık.

Chandrachud ayrıca her Collegium toplantısından sonra karar metni yayımlamayı alışkanlık hâline getirdiğini ve bu kararlarda kayda geçmiş bir muhalefet hatırlamadığını söyledi. Yargıçların resmî atamasında Cumhurbaşkanının rolüne dikkat çekerek hükümetin süreçteki yerini savundu.

Kaul’un eleştirisi, Chandrachud’un yargısal yetenekleriyle idari yaklaşımını birbirinden ayırıyordu. Chandrachud’un zekâsını, kapasitesini ve yargı alanındaki çalışkanlığını takdir ederken, atama meselelerinde hükümete karşı fazla uzlaşmacı olduğunu savundu.

Kaul’un eleştirisi atama sistemini de kapsıyor

Kaul, Chandrachud’un Haziran 2022’de Collegium’a katılmasının ardından hükümetle ilişkilerde ortak ve daha kararlı bir yaklaşım önerdiğini söyledi. Anlatımına göre Chandrachud, bu ilişkiyi çoğunlukla kendi başına yönetmeyi tercih ediyordu.

Anı kitabında, Delhi Yüksek Mahkemesinden iki yargıcın atamasının onaylanması da dâhil olmak üzere, doğrudan temasın hükümetten adım atılmasını sağladığı örnekler yer alıyor. Kaul, kararlılığın mahkemeyi hükümetin siyasi rakibine dönüştürmeden de sonuç verebileceğini savunuyor.

Kaul, Ulusal Yargıç Atama Komisyonuna (NJAC) da çalışma fırsatı verilmesini desteklediğini belirtti. Yüksek Mahkeme bu alternatif atama sistemini 2015’te iptal etmişti. Kaul’un tutumu, hükümete süreçte yer tanırken mevcut sistemde etkinin nasıl kullanıldığına itiraz ediyor.

Bir başka olay, mahkemenin verdiği mesleki bir unvan olan kıdemli avukat statüsüne ilişkin. Kaul, daha sonra bazı kişilerin, talepkâr bir yaklaşım sergileyeceği için emekliliğinden sonrasına kadar sürecin ertelenmesini tavsiye ettiğini duyduğunu söyledi. Bu açıklamadan emin olmadığını da belirtti; unvanlar, emekli olduğu Ocak 2024’te verildi.

Dolayısıyla temel anlaşmazlık, pratik sonuçları olan kurumsal kararlarla ilgili: Tutuklama ve kefalet yetkilerine yönelik bir itirazı hangi heyetin göreceği, atama tavsiyelerinin ne kadar süre bekleyeceği ve önerilen yargıçlar konusunda hükümete ne zaman danışılacağı. Kaul bu kararlar hakkında ayrıntılı, kişisel bir anlatım sundu. Chandrachud ise Collegium ilişkilerine dair farklı bir hatırlayışını paylaştı ve kitabı okuyana kadar daha kapsamlı bir yanıt vermemeyi tercih etti.

Öne Çıkanlar

  • Yargıç Sanjay Kishan Kaul, dönemin Baş Yargıcı D.Y. Chandrachud’un 2022 tarihli PMLA kararının yeniden değerlendirilmesi sürecinde orta yolu önerdiğini söylüyor.
  • Kaul, daha kapsamlı PMLA duruşmasının Aralık 2023’teki emekliliğinden önce tamamlanmadığını belirtiyor.
  • Ayrı yürütülen sekiz inceleme dilekçesi, ECIR’ye erişim ve masumiyet karinesini gündeme taşıdı.
  • Kaul, yargıç atamalarıyla ilgili bir davanın, hükümete gecikmeler konusunda baskı yaptığı sırada kendi heyetinden alındığını söylüyor.
  • Resmî Collegium kararlarından önce hükümetle görüşülmesini eleştirirken istişareye rol verilmesini kabul ediyor.
  • Chandrachud, Collegium ilişkilerinin saygı çerçevesinde olduğunu söyledi ve Kaul’un bir toplantıyı terk ettiğini hatırlamadığını belirtti.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir