Dhaka, Hindistan’la yaptığı anlaşma kapsamında teslim edilmesini istiyor
Bangladeş, eski Başbakan Şeyh Hasina’nın idam cezasına rağmen Aralık ayında ülkeye döneceği sözünü yinelemesi üzerine, Hindistan’dan iadesini talep ediyor. Dışişlerinden sorumlu Devlet Bakanı Humaiun Kobir, hükümetin adli yoldan teslim süreci yürüttüğünü belirterek Hasina’ya pasaport ya da seyahat belgesi düzenlenmesi konusundaki soruları geçiştirdi.
İçindekiler
- Dhaka, Hindistan’la yaptığı anlaşma kapsamında teslim edilmesini istiyor
- Pasaport meselesi neden anlaşmazlığa dönüştü?
- Hasina, dönüş kararının değişmediğini söylüyor
- Karar ve davanın arka planındaki can kayıpları
- Hindistan karar için takvim vermiyor
- Gerilim nasıl gelişti?
- Yasaklı parti ve baskıya ilişkin farklı anlatımlar
- Hasina, yabancı korumasını reddediyor
- Öne Çıkanlar
Hasina ile eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal, 2024 ayaklanmasının bastırılması sırasında insanlığa karşı suç işledikleri gerekçesiyle 17 Kasım 2025’te idama mahkûm edildi. Birleşmiş Milletler raporunda, olaylar sırasında yaklaşık 1.400 kişinin öldüğü tahmin edildi. Hasina, öldürme emri verdiğini reddediyor ve mahkemenin kararını kabul etmiyor.
Kobir, Çin Komünist Partisi Merkez Komitesi Uluslararası İlişkiler Dairesi Bakanı Liu Haixing’i uğurladıktan sonra Dakka’daki Hazrat Shahjalal Uluslararası Havalimanı’nda konuştu. Hasina’nın ülkeye dönüşü için yerleşik hukuki ve diplomatik kanalların izleneceğini söyledi.
Bangladeş’in tutumunu açıklamakla görevli Kobir, talebi açıkça dile getirdi:
Hasina’nın teslim edilmesini istiyoruz. Teslim edilecek. O bir terörist. Kaçak. Bangladeş ile Hindistan arasında yürürlükte olan bir iade anlaşması var.
Hindistan, Hasina’yı teslim etmedi. Yeni Delhi’nin açıkladığı tutum, Bangladeş’in talebinin yerleşik prosedürler çerçevesinde incelendiği yönünde. Hindistan’ın Yüksek Komiseri Dinesh Trivedi, 3 Ekim’de mahkemelerin sürece dahil olduğunu ve bir takvim verilemeyeceğini söyledi.
Taraflar arasındaki anlaşmazlık, Hasina’nın dönüşünü kimin ve hangi süreç kapsamında düzenleyeceğiyle ilgili. Hasina, Aralık’ta dönmeyi kendi kararı olarak sunuyor. Bangladeş hükümeti ise dönüşünün iade yoluyla gerçekleşmesi gerektiğini savunuyor. İade, bir ülkenin ceza yargılaması ya da cezanın infazı için aranan kişiyi başka bir ülkeye teslim ettiği resmî süreçtir.
Pasaport meselesi neden anlaşmazlığa dönüştü?
Kobir, Ağustos 2024’ten bu yana Hindistan’da yaşayan Hasina’ya Bangladeş pasaportu ya da seyahat belgesi verilip verilmeyeceğine ilişkin soruları yanıtlıyordu. Bu olasılığı gülünç olarak nitelendiren Kobir, iade kapsamında aranan bir kaçağın teslim edilmesi için bu belgelere ihtiyaç olmadığını söyledi.
Kobir’in açıkladığı üzere Bangladeş’in tutumu; mahkemece çıkarılan yakalama emirlerine, devam eden yargı süreçlerine ve Hindistan’la imzalanan iade anlaşmasına dayanıyor. Hükümet, Hindistan makamlarından Hasina’yı bu kanallar üzerinden teslim etmesini istiyor.
2013 tarihli anlaşma, bir ülkede suç işleyip diğerinde barınan kişilerin teslim edilmesini öngörüyor; ancak iadenin reddedilebileceği durumları da belirtiyor. 6(1). madde, suçun siyasi nitelikte olması hâlinde iadenin reddedilmesine izin veriyor. 8(III). madde, suçlamanın adaletin çıkarları doğrultusunda iyi niyetle yapılmadığı durumlarda da iadeyi reddetmek için ek bir gerekçe sunuyor. 10(3). madde ise kaçak suçluların süratle iadesini kolaylaştırmak amacıyla Temmuz 2016’da değiştirildi.
Güney Asya Araştırmaları Enstitüsü tarafından yapılan bir değerlendirmede, Hindistan’ın 1962 tarihli İade Yasası’nın 29. maddesinin de talebin önemsiz, kötü niyetli, siyasi saiklerle yapılmış ya da adaletin çıkarlarına aykırı olması hâlinde iadenin reddedilmesine imkân tanıdığı belirtiliyor. Bu hükümler teslimin reddedilmesi için olası gerekçeler sunuyor; ancak Hindistan’ın Bangladeş’in talebini reddettiğini göstermiyor.
Pasaport, normalde uluslararası seyahat eden bir kişiyi tanımlar. İade ise bir ceza davasında aranan kişinin teslim edilmesi için hükümetler arasında yapılan talebi konu alır. Kobir’in savı, Hasina için sıradan yolcu seyahati yerine ikinci sürecin, yani iadenin geçerli olduğudur.
Kobir ayrıca Hasina’nın pasaport ya da seyahat belgesi başvurusu yapıp yapmadığını bilmediğini söyledi. Antigua ve Barbuda’da düzenlenen İngiliz Milletler Topluluğu Hükümet Başkanları Toplantısı’ndan yeni döndüğünü belirtti. Dolayısıyla açıklamaları, herhangi bir başvuru yapılıp yapılmadığını netleştirmeden hükümetin iade konusundaki tutumunu ortaya koydu.
Hasina, dönüş kararının değişmediğini söylüyor
2009’dan 2024’te görevden alınmasına kadar başbakanlık yapan Hasina, tutuklanma ve başka tehlikelerle karşılaşmayı beklemesine rağmen dönme niyetinde olduğunu söylüyor. Ülkeye hangi güzergâhtan, hangi tarihte varacağına ya da Bangladeş’e giriş düzenlemelerine ilişkin ayrıntı vermedi.
Eski başbakan, mülakat sorularına yazılı yanıtlarında kararlılığını şöyle dile getirdi:
Kaderimde ölüm varsa, kendi ülkemin topraklarında, kendi halkımın arasında ölmeyi tercih ederim," dedi. "Bu nedenle Bangladeş’e döneceğim. Bu karar değişmedi.
Hasina, tutuklanabileceğinin, hapse atılabileceğinin, işkence görebileceğinin ya da öldürülebileceğinin farkında olduğunu da söyledi. Bunlar, yetkililerin açıkladığı bir eylem planı değil, Hasina’nın dile getirdiği risklerdi.
Temmuz ayında verdiği bir mülakatta Aralık’a kadar dönmeyi ve mahkemeye teslim olmayı planladığını söylemişti. Ağustos’ta dönüş niyetini kamuoyuna açıklayan Hasina, şimdi bu sözünü yineledi. Planladığı dönüş, idam cezasıyla karşı karşıya olduğu ve siyasi partisinin yasaklı olmaya devam ettiği bir ülkeye olacak.
Karar ve davanın arka planındaki can kayıpları
Bangladeş Uluslararası Suçlar Mahkemesi, Hasina’yı iktidardan düşmesine yol açan ayaklanma sırasında protestoculara yönelik ölümcül müdahalenin emrini vermekten sorumlu buldu. Kasım 2025’teki kararda eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal’a da idam cezası verildi. İkili hakkındaki diğer davalar sürüyor.
453 sayfalık yazılı kararda üç hâkimli heyet, yargılamanın temelini insanlığa karşı suçları tanımlayan Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsü’nün 7. maddesinin oluşturduğunu ve mağdurların ifadelerinin bulgulara ışık tuttuğunu belirtti. Bangladeş, komuta sorumluluğu ve insanlığa karşı suçlara ilişkin hükümleri Roma Statüsü’ne yaklaştırmak için Uluslararası Suçlar (Mahkemeler) Yasası’nda Kasım 2024’te değişiklik yapmıştı.
Mahkeme, beş suçlamanın üçünden Hasina’yı mahkûm ederek şiddeti kışkırttığına, öldürme emri verdiğine ve vahşetleri önlemekte ya da cezalandırmakta başarısız olduğuna hükmetti. Kararda, göstericilere karşı insansız hava araçları, helikopterler ve ölümcül silahların kullanılmasına yönelik emirler ile Dakka’daki Chankharpul ve Savar’daki Ashulia’da 12 protestocunun öldürülmesinden sorumluluk da yer aldı. Hâkimler, Hasina’nın güvenlik güçlerinde disiplinin bozulduğunu ileri sürmesine karşın liderlik sorumluluğunu kabul ettiğini de kaydetti.
İddia makamı, yaklaşık yarısı uzman tanık, diğerleri mağdur ya da aile üyesi olan 54 tanığı dinletti. Hasina aleyhindeki deliller arasında ölümcül silahların kullanılmasını emrettiğinin anlaşıldığı ses kayıtları da vardı. Hasina ve Kamal gıyaplarında yargılandı. Gözaltında bulunan ve devlet tanığı olarak iş birliği yapan eski emniyet müdürü Chowdhury Abdullah Al-Mamun’un cezası indirilerek beş yıl hapis cezasına çevrildi. Mahkeme ayrıca Hasina ve Kamal’ın mal varlıklarına el konulmasına ve mağdur ailelerine tazminat ödenmesine hükmetti.
İnsan Hakları İzleme Örgütü, sanıklara kapsamlı savunma yapma ve kendi seçtikleri avukatla temsil edilme imkânı tanınması dâhil, uluslararası adil yargılanma standartlarının karşılanmadığını söyledi. Örgüt, iade durumunda aranan kişilerin, Hindistan’daki hukuki süreçte usul güvencelerine uygun biçimde teslim edilmelerine itiraz edebilmeleri gerektiğini ve idam cezasıyla sonuçlanabilecek adil olmayan bir yargılamayla karşı karşıya kalacak kişilerin iade edilmemesi gerektiğini belirtti.
Birleşmiş Milletler, 2024’teki olaylarda yaklaşık 1.400 kişinin öldüğünü tahmin etti. Müdahale sırasında binlerce kişi de yaralandı. Şiddetin boyutu, Bangladeş’in Hasina’nın ülkenin yargı süreciyle yüzleşmek üzere iade edilmesi talebinin merkezinde yer alıyor.
Hasina suçlamaları reddediyor, davanın ve kararın meşruiyetine itiraz ediyor. Avukatları da ölü sayısına itiraz etti. Mahkemenin tespiti, BM’nin tahmini ve Hasina’nın savunması anlaşmazlığın ayrı unsurları: Mahkeme cezai sorumluluk atfetti, BM can kaybını değerlendirdi, Hasina ise hakkındaki davaya itiraz ediyor.
Yakınlarını kaybeden aileler ve ayaklanma sırasında yaralananlar için iade talebi, şiddet nedeniyle hesap verilmesiyle ilgili. Hasina açısından dönüş, kendisini mahkeme kararını uygulamakla sorumlu makamların erişimine açmak anlamına gelecek.
Hindistan karar için takvim vermiyor
Bangladeş, Hasina’nın iadesi için Hindistan’a birkaç mektup gönderdi. Dakka, bu mektuplara yanıt alamadığını söylüyor. Hindistan Dışişleri Bakanlığı ise talebin yerleşik prosedürlere uygun olarak incelendiğini kamuoyuna açıkladı.
Bangladeş, Hasina’nın iadesini 2024’ün sonunda resmen talep etmişti. Kasım 2025’teki kararın ardından Dışişleri Bakanlığı, Hindistan’a iade anlaşması kapsamında hem Hasina’yı hem Kamal’ı teslim etme çağrısında bulundu; insanlığa karşı suçlardan mahkûm edilen kişilere sığınak sağlamayı dostane olmayan bir tutum ve adaleti hiçe saymak olarak nitelendirdi. Dönemin Dışişleri Danışmanı Md Touhid Hossain, yargı sürecinin tamamlanmasının durumu değiştirdiğini ve Bangladeş’in tutumunu Hindistan’a resmen bildireceğini söyledi. Mahkeme savcısı Gazi Monawar Hossain Tamim de Interpol’den yardım talebi hazırladıklarını belirtti.
Hindistan Dışişleri Bakanlığı, karara ilişkin ilk resmî açıklamasında kararı not ettiğini ve barış, demokrasi, kapsayıcılık ve istikrar dâhil Bangladeş halkının en iyi çıkarlarını gözetmeye bağlı olduğunu, tüm paydaşlarla yapıcı biçimde çalışacağını söyledi. Açıklamada Hasina ya da Kamal’ın teslim edilmesine yönelik bir karar duyurulmadı. Hasina Hindistan’da kalmaya devam ediyor ve iade talebi sonuçlanmış değil.
Başbakan Tarique Rahman, Ağustos ayında Dakka’da Hindistan Yüksek Komiseri Dinesh Trivedi ile yaptığı görüşmede iade talebini gündeme getirdi. Trivedi, 3 Ekim’de konunun mahkemelerin de dahil olduğu yapılandırılmış bir hukuki süreçte ilerlediğini söyledi.
Trivedi, Hasina’nın Hindistan’a gelişiyle ilgili Hindistan’ın anlatımını da aktardı. Hasina Hindistan’a ulaştığında hâlâ Bangladeş başbakanı olduğunu söyleyerek yaşananları trajik diye nitelendirdi. Hasina’yı oraya ne Hindistan Hava Kuvvetleri’nin ne de Hindistan Ordusu’nun getirdiğini belirtti.
Hasina’nın Hindistan’da kalmayı sürdürmesi iki komşu ülkenin ilişkilerini gerdi. Bangladeş, anlaşma kapsamında teslim edilmesini talep ederken Hindistan talebin hukuki incelemesinin sürdüğünü söylüyor. Kobir’in Hasina’nın teslim edileceğine dair güveni, Hindistan’ın takvim vermeyi reddetmesiyle yan yana duruyor.
Gerilim nasıl gelişti?
İade talebi, siyasi çalkantı, hükümet değişikliği ve ceza mahkemesinin kararıyla şekillenen bir sürecin ardından geldi. Hasina’nın Aralık ayında dönme planı, Hindistan’ın sabit bir tamamlanma tarihi olmadığını söylediği sürece kişisel bir takvim ekliyor.
- Ağustos 2024: Öğrenci protestoları ve kitlesel ayaklanma Hasina’yı iktidardan düşürdü. Hindistan’a kaçan Hasina o tarihten bu yana burada kalıyor.
- Görevden alınmasının ardından: Muhammed Yunus, 18 ay boyunca geçici yönetime başkanlık etti.
- 17 Kasım 2025: Mahkeme, Hasina ve eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal’ı idama mahkûm etti.
- Şubat 2026: Geçici yönetim altında yapılan seçimi Tarique Rahman ezici çoğunlukla kazandı. Hasina’nın Avami Birliği’nin seçime katılması engellendi.
- Ağustos: Rahman, Dakka’da Trivedi ile görüşmesinde Bangladeş’in iade talebini gündeme getirdi.
- 3 Ekim: Trivedi, hukuki sürecin devam ettiğini söyledi ve takvim vermedi.
- Aralık: Hasina, Bangladeş’e dönmeyi planladığını söylüyor.
Şubat seçimleri, Hasina’nın dönüşü talebini yürüten hükümeti değiştirdi. Rahman yönetimi şimdi, geçici hükümetten önce yaşanan şiddet olaylarından kaynaklanan davayı takip ediyor.
Yasaklı parti ve baskıya ilişkin farklı anlatımlar
Hasina’nın Avami Birliği yasaklı olmaya devam ediyor; partinin üst düzey isimleri tutuklandı ya da sürgüne gitti. Partinin şubat seçimlerine katılmasının engellenmesi, Hasina’nın planladığı dönüşün aynı siyasi süreçte yer alan partiler arasında yapılan olağan bir yarışın dışında gerçekleşeceği anlamına geliyor.
Hasina, Ağustos 2024’ten bu yana en az 20 bin Avami Birliği üyesinin öldürüldüğünü; binlercesinin de tutuklandığını, işkence gördüğünü ya da saklanmaya zorlandığını öne sürüyor. Siyasi bağlantıları nedeniyle destekçilerinin evlerini, iş yerlerini ve geçim kaynaklarını kaybettiğini de söylüyor. Bunlar Hasina’nın iddiaları; hükümet bunları reddediyor ve tutuklamaların belirli suçlamalarla ilgili olduğunu belirtiyor.
Hasina, partisinin karşı karşıya olduğu siyasi koşulları açık sözlerle şöyle anlattı:
"Normal bir siyasi ya da demokratik ortam yok," dedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü ve diğer hak örgütleri, Rahman hükümeti döneminde sivil ve siyasi haklara yönelik saldırıları eleştirdi. Azınlık grupları da sindirme girişimlerinden söz ederken geçici yönetim döneminde radikal gruplara ilişkin kaygılar arttı. Yunus yönetimi, bu koşulların ele alınış biçimine yönelik suçlamaları reddetti.
Anlaşmazlık, Hasina’nın kişisel geleceğinin ötesine uzanıyor. Yargılanan parti üyeleri, siyasi şiddete maruz kaldığını söyleyen aileler ve 2024’teki müdahaleyle ilgili adalet arayanlar, hükümetin Hasina’nın olası dönüşünü nasıl ele alacağından doğrudan etkileniyor.
Hasina, yabancı korumasını reddediyor
Hasina, dönüşünü güvence altına almak için Hindistan’dan ya da ABD’den koruma istemediğini söylüyor. Yabancı hükümetlerin Bangladeş’e güvenliğini garanti etmesi için baskı yapıp yapmaması gerektiği sorulduğunda, ülkesine dönmek için yabancı bir gücün korumasına ihtiyacı olmadığını belirtti.
Bu tutum, Hasina’nın dönme isteğini Bangladeş’in iade talebiyle bir araya getiriyor. Gönüllü bir yolculukta seyahat düzenlemelerini Hasina yapacak. Teslim süreci ise Hindistan makamlarının Bangladeş’in talebine karşılık harekete geçmesini gerektirecek. Her iki durumda da Hasina, Bangladeş’teki ceza yargılamalarının erişimine girecek.
Kobir’in açıklamaları, Çin’le yürütülen daha geniş diplomatik temaslar sırasında geldi. Liu Haixing’in ziyareti sırasında Bangladeş ve Çin siyasi iş birliği, ticaret, yatırım ve bölgesel bağlantı konularını görüştü. Kobir, Bangladeş, Myanmar ve Çin’i birbirine bağlaması önerilen bir ekonomik koridora da ilgi gösterirken bölgesel istikrarı ve Rohingya krizine sürdürülebilir bir çözüm bulunmasını öncelik olarak sıraladı.
İade talebi Dakka ile Yeni Delhi arasındaki bir mesele olmayı sürdürüyor. Bangladeş adli yoldan teslim için baskı yapıyor, Hindistan incelemenin devam ettiğini söylüyor, Hasina ise Aralık’ta dönme sözünü yineliyor.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş, Hindistan’dan Şeyh Hasina’yı iade anlaşması kapsamında teslim etmesini istiyor.
- Hasina ve eski İçişleri Bakanı Asaduzzaman Khan Kamal, 17 Kasım 2025’te idama mahkûm edildi.
- Birleşmiş Milletler raporunda, 2024’teki olaylarda yaklaşık 1.400 kişinin öldüğü tahmin edildi.
- Hasina suçlamaları reddediyor ve tutuklanma riskine rağmen Aralık’ta dönmeyi planladığını söylüyor.
- Kobir, uygulanması gereken sürecin pasaport ya da seyahat belgesi düzenlenmesi değil, iade olduğunu belirtiyor.
- Hindistan, talebin hukuki incelemeden geçtiğini söylüyor ve takvim vermiyor.
- Tarique Rahman’ın kazandığı şubat seçimlerine katılması engellenen Avami Birliği yasaklı olmaya devam ediyor.






