Yatırım planlarındaki artış, banka kredilerini mercek altına alıyor
Union Bank of India'nın CMIE-Capex verilerine dayanan araştırmasına göre, Hindistan'da gerçekleşmemiş özel sektör yatırım projelerinin toplam değeri Eylül 2026'da 99,7 lakh crore rupiye ulaşarak bir yıl öncesine kıyasla yüzde 39 arttı. Artışın büyük bölümü bilgi teknolojisi destekli hizmetler ve geleneksel elektrik üretiminden kaynaklanırken, yıllık net artışın yüzde 94'ü beş eyalette toplandı.
İçindekiler
- Yatırım planlarındaki artış, banka kredilerini mercek altına alıyor
- Yatırım portföyü ne kadar hızlı büyüdü?
- Yatırımların büyük bölümü imalat ve elektrikte
- Artışta teknoloji hizmetleri ve geleneksel elektrik üretimi etkili
- Eyaletlere göre yatırım dağılımında Maharashtra öne çıkıyor
- Daha büyük projeler, uygulama sürecini zorlaştırıyor
- Elektrik üretimi, iletimden çok daha önde
- Yapay zekâ, çipler ve savunma yeni bir finansman sorunu yaratıyor
- Bankalar kredileri proje risklerine nasıl uyarlayabilir?
- Öne Çıkanlar
Veriler; fabrikalar, elektrik santralleri, teknoloji tesisleri ve diğer varlıkların inşasına yönelik şirket planlarında keskin bir genişlemeye işaret ediyor. Aynı zamanda kredi verenler açısından büyüyen bir sorunu da ortaya koyuyor: Daha fazla para, görece az sayıda bölge ve sektördeki çok büyük projelere bağlanıyor.
Yatırım portföyü iki yılda 46,4 lakh crore rupi büyüdü. Mart 2022'ye kadar olan sekiz yıldaki artış ise 7 lakh crore rupiydi. Eylül 2026'daki toplam değer, Mart 2014'te kaydedilen seviyenin yaklaşık 4,1 katına çıktı.
Genellikle capex kısaltmasıyla anılan sermaye harcaması, bir işletmeye yıllarca hizmet etmesi beklenen varlıklara yapılan harcamaları ifade eder. Yatırım portföyü, harcamalar ve inşaat çalışmaları henüz başlamamış ya da tamamlanmamış, duyurulmuş projeleri izler. Bankalar açısından pratikteki görev, hangi planların kredi geri ödemeye yetecek gelir elde eden işletmelere dönüşebileceğine karar vermektir.
Union Bank'ın bankacılık araştırmaları kataloğunda, Hindistan'daki capex duyuruları döngüsünü sektör, mülkiyet ve eyalet bazında inceleyen çalışmaların yanı sıra şirket yatırımı eğilimleri ve kredi fırsatlarına ilişkin araştırmalar da yer alıyor. Bulgular bir arada değerlendirildiğinde, finansman talebinin arttığına; ancak yoğunlaşan riskler ve projelerin hayata geçirilmesine ilişkin belirsizlikler nedeniyle yakından takip gerektiğine işaret ediyor.
Yatırım portföyü ne kadar hızlı büyüdü?
Son dönemdeki artış, Mart 2022 öncesindeki çok daha yavaş büyümeyle karşılaştırıldığında dikkat çekiyor. Son iki yılda eklenen 46,4 lakh crore rupi, çok daha kısa bir dönemi kapsamasına rağmen önceki sekiz yılda eklenen 7 lakh crore rupinin yaklaşık 6,6 katı.
Yatırım döngüsündeki değişimi temel göstergeler ortaya koyuyor:
- Mart 2014: Yatırım portföyü, Eylül 2026'daki değerinin yaklaşık dörtte biri düzeyindeydi.
- Mart 2022'ye kadar olan sekiz yıl: Planlanan ve henüz gerçekleşmemiş yatırımlar 7 lakh crore rupi arttı.
- Eylül 2026'ya kadar olan iki yıl: Portföy 46,4 lakh crore rupi büyüdü; planlanan yatırım tutarı yüzde 87, proje sayısı yüzde 18 arttı.
- Eylül 2026: Portföy 99,7 lakh crore rupiye ulaştı; bir yıl öncesine göre yüzde 39 yükseldi.
Banka ayrıca, uzun dönemli karşılaştırmasında yüzde 50 artışla 5.311 projeye ulaşıldığını ve ortalama proje büyüklüğünün 2,7 katına çıkarak 1.878 crore rupiye yükseldiğini kaydetti. Güncel kredi sorununu anlamak açısından daha kısa dönemli karşılaştırma özellikle faydalı: Yatırım tutarı son dönemde proje sayısından çok daha hızlı büyüdü.
Yatırımların büyük bölümü imalat ve elektrikte
Yatırım portföyünde imalat sektörünün payı 41,3 lakh crore rupi, elektrik sektörünün payı ise 32,2 lakh crore rupi oldu. Toplamda 73,5 lakh crore rupiye ulaşan bu iki sektör, portföyün yaklaşık yüzde 74'ünü oluşturdu ve planlanan özel sektör yatırımlarının en büyük hedefleri olarak öne çıktı.
Hizmet sektörü yüzde 347 artarak 21,9 lakh crore rupiye yükseldi ve en hızlı büyüyen sektör oldu. Yüzde 347'lik artış, portföyün önceki büyüklüğünün yaklaşık 4,5 katına çıktığı anlamına geliyor. Elektrik üretimi, bilişim ve bilgi teknolojisi destekli hizmetler, metaller ve kimyasallar, gerçekleşmemiş yatırım planlarının yaklaşık yüzde 80'ini oluşturdu.
Bu geniş sektörlerin kendi içindeki büyüme eşit dağılmadı. İnorganik kimyasallara yönelik yatırım portföyü yüzde 39, alüminyuma yönelik portföy yüzde 31, çimentoya yönelik portföy ise yüzde 16 geriledi. Bu nedenle bankalar, genellikle aynı sanayi borçluları grubu içinde değerlendirilen şirketler arasında bile farklı koşullarla karşı karşıya.
Bir kimya tesisi ya da çimento fabrikasını değerlendiren kredi kuruluşunun, ilgili ürüne yönelik talebi ve şirketin ürünü satabilme kapasitesini incelemesi gerekiyor. Ulusal yatırım portföyündeki hızlı genişlemeye, tek tek sektörlerdeki yatırım planlarının daralması eşlik edebilir.
Artışta teknoloji hizmetleri ve geleneksel elektrik üretimi etkili
Bilgi teknolojisi destekli hizmetler (ITES) bir yılda 2,2 lakh crore rupiden 18,9 lakh crore rupiye yükseldi. 16,7 lakh crore rupilik artışın ardından portföy, önceki büyüklüğünün yaklaşık 8,6 katına çıktı.
Bu 18,9 lakh crore rupilik tutarın tamamı yalnızca 160 ITES projesinden oluşuyordu. Proje başına ortalama değer yaklaşık 11.800 crore rupiydi. Bu, özel capex portföyünün tamamındaki 1.878 crore rupilik ortalamanın yaklaşık altı katı. Bu projelerden birkaçında yaşanacak bir gecikme bile planlanan kredi tutarının önemli bir bölümünü etkileyebilir.
Geleneksel elektrik üretiminde 7,6 lakh crore rupilik artış kaydedilirken, ortalama proje büyüklüğü 12.600 crore rupi oldu. ITES ile geleneksel elektrik üretimi, portföydeki yıllık artışın yüzde 87'sini oluşturdu.
Bu rakamlar, kredi verenler açısından proje hazırlıklarına özel önem kazandırıyor. Büyük teknoloji tesisleri için güvenilir elektrik, uygun arazi ve müşteriler gerekiyor. Elektrik santrallerinin yakıt tedarik anlaşmalarına, alıcılara ve elektriğin şebekeye ulaşmasını sağlayacak bağlantılara ihtiyacı var. Banka, ITES projelerini finanse etmeden önce arazinin, elektriğin ve ana kiracıların, yani büyük ve taahhütlü müşterilerin güvence altına alınmasını önerdi.
Eyaletlere göre yatırım dağılımında Maharashtra öne çıkıyor
Maharashtra, yatırım portföyünün yüzde 29'una karşılık gelen 28,6 lakh crore rupilik paya sahipti. Bu oran Mart 2014'te yüzde 9'du. Böylece eyaletin payı 20 yüzde puan artarken portföyündeki yatırım değeri son bir yılda yüzde 97 büyüdü.
Maharashtra, Andhra Pradesh, Telangana, Odisha ve Uttar Pradesh birlikte yıllık net artışın yüzde 94'üne karşılık gelen 26,2 lakh crore rupilik paya sahipti. Rajasthan, Karnataka ve Assam'ın payı geriledi. Gerçekleşmemiş yatırım portföyünün tamamında ise en büyük beş eyalet yüzde 68'lik paya sahipti.
Eyaletler ve sektörler birlikte ele alındığında yoğunlaşma daha da belirginleşiyor. Yalnızca 21 eyalet-sektör bileşimi toplamın yüzde 59'unu oluşturdu. Maharashtra'da ITES yatırımları 7,5 lakh crore, geleneksel elektrik üretimi yatırımları 7,5 lakh crore, çelik yatırımları ise 4,9 lakh crore rupiydi. Odisha'daki çelik yatırımı portföyü 4,7 lakh crore rupiye ulaştı.
İmalat yatırımları Maharashtra ve Odisha'da yoğunlaştı. Elektrik yatırımları Maharashtra, Andhra Pradesh ve Rajasthan'da kümelenirken, hizmet sektöründe Maharashtra, Andhra Pradesh, Telangana ve Uttar Pradesh öne çıktı. Konut projeleri ise ağırlıklı olarak Maharashtra'daydı.
Bir banka farklı şirketlere kredi verse bile aynı eyaletin altyapısına ya da aynı sektörün talebine büyük ölçüde bağımlı olabilir. Bankanın bulguları, ne kadar kredi verileceğine karar verirken bu ortak riskin temel bir mesele olduğunu gösteriyor.
Daha büyük projeler, uygulama sürecini zorlaştırıyor
Proje sayısı yüzde 18 artarken iki yılda planlanan yatırım tutarının yüzde 87 yükselmesi, son genişlemenin büyük ölçüde daha büyük projelere dayandığını gösteriyor. Daha büyük inşaat bütçeleri, tesis gelir elde etmeye başlamadan önce daha fazla paranın bağlanması anlamına gelebilir.
Union Bank of India'nın bankacılık araştırma ekibi, yoğunlaşma ve proje büyüklüğünü kredi vermedeki başlıca kaygılar olarak belirledi. Yatırım portföyüne ilişkin değerlendirmesinde şu ifadeye yer verdi:
Hem eyalet hem de sektör bazındaki yoğunlaşma ile proje tutarları başlıca risklerdir,
Proje tutarı, tek bir projede ya da finansman taahhüdünde yer alan para miktarıdır. Bu tutar yüksek olduğunda inşaat gecikmeleri, maliyet artışları ya da müşteri talebindeki zayıflama, kredi verenin fonlarının daha büyük bir bölümünü etkileyebilir.
Banka, duyuruların uygulamanın önüne geçebileceği uyarısında bulundu. Tek tek projelerin tamamlanma tarihleri belirtilmedi. Şirketler açısından acil sorun, planları finanse edilmiş inşaatlara dönüştürmek; bankalar açısından ise kredinin her yeni bölümünü taahhüt etmeden önce ilerlemeyi kontrol etmek.
Elektrik üretimi, iletimden çok daha önde
Elektrik sektörüne ilişkin veriler, planlanan üretim ile iletim arasında özellikle büyük bir fark olduğunu ortaya koyuyor. Rapora göre iletim projeleri 0,17 lakh crore rupi, üretim projeleri ise 32,0 lakh crore rupiydi. Elektrik sektörünün toplam portföyü 32,2 lakh crore rupiye ulaştı.
Bu rakamlara göre planlanan iletim yatırımı, üretim yatırımının yaklaşık yüzde 0,5'ine karşılık geliyor; başka bir deyişle üretime ayrılan her 188 rupiye karşılık iletim için yaklaşık 1 rupi planlanmış durumda. İletim hatları elektriği santrallerden kullanım noktalarına taşır. Bir üretim santralinin, elektriği ulaştırabilmek için bu bağlantılara ihtiyacı vardır.
Banka, bu dengesizliği uygulama süreci açısından kaygı verici buldu. Gerekli bağlantılar hazır olmadan bir santral tamamlanırsa müşterilere elektrik sağlama ve gelir elde etme kapasitesi gecikebilir. Bu zamanlama, inşaatın ardından kredi geri ödemelerinin başlamasını bekleyen bankalar için önem taşıyor.
Union Bank'ın konuya ilişkin araştırmasında, 2030 yılı için belirlenen 500 gigavatlık hedefe karşı yenilenebilir enerji kapasitesi 288,6 gigavat olarak verildi; aradaki fark 211,4 gigavat. Araştırmada ayrıca 2030'a kadar 208 gigavatsaat batarya depolama kapasitesine ihtiyaç duyulacağı öngörüsüne yer verildi. Depolama, elektriğin daha sonra kullanılmak üzere saklanmasını sağlayarak yenilenebilir enerji üretimi arttıkça arz ile talebin dengelenmesine yardımcı olur.
Yapay zekâ, çipler ve savunma yeni bir finansman sorunu yaratıyor
Union Bank'ın ayrı bir araştırmasında, yapay zekâ, yarı iletkenler ve savunma, yatırımın bir sonraki aşamasının başlıca hedefleri olarak belirlendi. Araştırmada bu alanlardaki kamu ve özel sektör capex tutarlarının gösterge niteliğinde sırasıyla 5,9 lakh crore, 5,27 lakh crore ve 5,07 lakh crore rupi olacağı tahmin edildi. Toplam tutar 16,24 lakh crore rupi.
Bu tahminler hem kamu hem de özel sektör yatırımlarını kapsıyor ve 99,7 lakh crore rupilik özel sektör proje portföyünden farklı bir çerçeveye dayanıyor. Araştırmada önümüzdeki üç ila beş yıl için yarı iletken paketleme ve montajı, batarya depolama, batarya geri dönüşümü ve savunma parçası tedarikçilerine yönelik kredi fırsatlarına işaret edildi.
Finansman takvimi teknolojiden teknolojiye büyük ölçüde değişiyor. Yarı iletken projelerinde yatırımın geri dönüşü genellikle beş ila sekiz yıl sürerken, uzay projelerinde bu süre yedi ila on yıl olabilir. Geri dönüş süresi, bir projenin kazançlarıyla ilk yatırım maliyetini karşılaması için gereken zamandır.
Yapay zekâ ekipmanları farklı bir sorun yaratıyor. Zorlu yapay zekâ hesaplamalarında kullanılan özel çipler olan grafik işlem birimlerinden oluşan kümelerin her 18 ila 24 ayda bir yenilenmesi gerekebilir. Kredi verenler, ekipmanın sağlayacağı gelirin yanı sıra ne kadar sürede değiştirilmesi gerekeceğini de hesaba katmalı.
Araştırmada, yeni gelişen 12 sektörden 10'unda borç finansmanı için belirgin seçenekler olduğu sonucuna varıldı. Yapay zekâ ve uzay sektörleri ise büyük ölçüde öz sermayeye, yani kredi geri ödemesi almak yerine ticari riski üstlenen sahiplerin ya da hissedarların yatırdığı paraya bağımlı kaldı.
Bankalar kredileri proje risklerine nasıl uyarlayabilir?
Union Bank, tek borçlu limitlerinin yanı sıra tek tek eyaletlere ve alt sektörlere yönelik kredi riskinin sınırlandırılmasını önerdi. Çok büyük projelerde ise finansmanın tek bir kuruma yüklenmesi yerine birkaç bankanın paylaşacağı konsorsiyum kredilerini gündeme getirdi.
Banka ayrıca, bir projenin ihtiyaç duyduğu finansman düzenlemelerinin güvence altına alındığı finansal kapanış aşamasında kredi verilmesini ve fonların belirli kilometre taşlarına ulaşıldıkça serbest bırakılmasını önerdi. İnşaatta bir kilometre taşı, çalışmaların belirli bir aşamasının tamamlanması olabilir. Ödemelerin ilerlemeye bağlanması, kredi verenlere daha fazla para aktarmadan önce uygulamayı kontrol etme olanağı sağlar.
Yeni gelişen sektörlere ilişkin araştırmada, yarı iletkenler, hidrojen, veri merkezleri ve batarya depolama alanlarında uzmanlaşmış kredi becerileri geliştirilmesi çağrısı yapıldı. Yeşil hidrojen finansmanı için garantili satın alma anlaşmalarına dikkat çekilerek, kredi verenlerin üretimi kimin satın alacağı ve gelirin nereden sağlanacağı konusunda daha net bir tablo elde etmesi gerektiği belirtildi.
Önerilen diğer araçlar arasında alacak finansmanı, ekipman kiralama ve yeşil krediler yer aldı. Alacak finansmanı, tedarikçilerin müşterilerinden tahsil edecekleri ödemeleri teminat göstererek borçlanmasına olanak tanır. Kiralama, ekipmanın hızla eskiyebileceği sektörlerde şirketlerin makineyi doğrudan satın almadan kullanabilmesini sağlayabilir.
Araştırmada, Hindistan'ın elektrikli araç ve batarya depolama pazarının 2030'a kadar 34 milyar dolardan 113 milyar dolara, yani başlangıç değerinin yaklaşık 3,3 katına çıkabileceği öngörüldü. Bu büyüme; imalat, şarj altyapısı, geri dönüşüm ve depolama alanlarında finansman ihtiyacı yaratacak. Kredi verenlerin tüm bu fırsatlarda yanıtlaması gereken temel soru aynı: Müşteriler, altyapı, inşaat takvimi ve geri ödeme tarihleri birbiriyle uyumlu mu?
Öne Çıkanlar
- Hindistan'ın özel sektör capex portföyü Eylül 2026'da 99,7 lakh crore rupiye ulaştı; bir yılda yüzde 39 arttı.
- Planlanan yatırımların yaklaşık yüzde 74'ü imalat ve elektrik sektörlerinde toplandı; en hızlı büyüme hizmetler sektöründe kaydedildi.
- Yıllık artışın yüzde 87'si ITES ve geleneksel elektrik üretiminden kaynaklandı.
- Maharashtra portföyün yüzde 29'una, en büyük beş eyalet ise yüzde 68'ine sahipti.
- Planlanan yatırım tutarı iki yılda yüzde 87, proje sayısı yüzde 18 arttı.
- Planlanan iletim yatırımları 0,17 lakh crore rupi, üretim yatırımları ise 32,0 lakh crore rupiydi.
- Union Bank; kredi riskine limit konulmasını, finansmanın bankalar arasında paylaşılmasını ve kredi ödemelerinin proje ilerlemesine bağlanmasını önerdi.






