Tarama Oranları Düşerken Malezyalı Kadınlarda Meme Kanseri Riski 23’te Bire Yükseldi

10 dakikalık okuma
Breast Cancer Risk Rises to One in 23 Malaysian Women as Screening Falls

Artan risk ve büyüyen tarama açığı

Kadın, Aile ve Toplum Gelişimi Bakanı Datuk Seri Nancy Shukri, 25 Ekim 2026’da Kuching’de yaptığı açıklamada, Malezyalı kadınların meme kanserine yakalanma riskinin daha önce 27’de bir iken 23’te bire yükseldiğini söyledi. Meme kanseri tanılarının yarısından fazlası artık üçüncü ve dördüncü evrelerde konulurken, 40 yaş ve üzerindeki kadınların çoğu hiç mamografi çektirmedi.

İçindekiler
  1. Artan risk ve büyüyen tarama açığı
  2. Tanıların yarısından fazlası ileri evrede konuluyor
  3. Son dönemde mamografi katılımı geriledi
  4. Kimler sübvansiyonlu mamografi çektirebilir?
  5. Tarama nasıl ayarlanır, sonrasında ne olur?
  6. Tarama takvimi kadınlara göre neden değişiyor?
  7. Ödenek artıyor, talep hâlâ kapasitenin üzerinde
  8. Başka bir girişim erişim engelleriyle karşılaşan kadınları hedefliyor
  9. Genetik hizmetlerin kapasitesi sınırlı
  10. Hangi değişikliklerde harekete geçilmeli?
  11. Öne Çıkanlar

Sarawak Meme Kanseri Farkındalık Ayı etkinliğinde konuşan Nancy, 2012–2016 ve 2017–2021 dönemlerine ait Malezya Ulusal Kanser Kayıt Raporları’na atıfta bulundu. Meme kanseri, ülkede kadınlar arasında en sık görülen kanser olmayı sürdürüyor.

Riskin 27’de birden 23’te bire çıkması, yaklaşık yüzde 3,7’den yüzde 4,3’e yükselişe karşılık geliyor. Bu nüfus tahminleri, ülkedeki kanser yükünü ortaya koymaya yardımcı oluyor. Bireysel bir kadının tarama ihtiyacı ise yaşına, aile geçmişine ve diğer risk faktörlerine de bağlı.

Nancy, 2023 Ulusal Sağlık ve Hastalık Araştırması’nın (NHMS) 40 yaş ve üzerindeki kadınların yüzde 71’inin hiç mamografi çektirmediğini ortaya koyduğunu söyledi. Araştırmaya göre 18 yaş ve üzerindeki kadınların yüzde 46’sı da kendi kendine meme muayenesi yapmıyor.

Bakan, taramaya katılımın düşük olmasının kanseri erken teşhis etmeyi zorlaştırdığını belirtti:

"Bu düşük tarama oranı erken teşhis çabalarını zorlaştırıyor. Oysa erken evrede teşhis edilen hastalarda sağkalım oranı yüzde 95’e ulaşabiliyor," dedi.

Nancy, bu sağkalım oranının hangi dönemi kapsadığını belirtmedi. Temel mesajı, erken tanının kadınlara kanser ilerlemeden etkili tedavi alma konusunda daha iyi bir şans verdiğiydi.

Tanıların yarısından fazlası ileri evrede konuluyor

Nancy’nin aktardığı kayıt verilerine göre 2017–2021 dönemindeki meme kanseri tanılarının yüzde 50,5’i üçüncü ve dördüncü evrelerde konuldu. Bu oran 2012–2016 döneminde yüzde 48’di. Yüzde 2,5 puanlık artış, payı yarının biraz altından biraz üstüne taşıdı.

Evre, kanserin ne kadar geliştiğini veya yayıldığını gösterir. Üçüncü ve dördüncü evreler ileri hastalık evreleridir; bu aşamalarda tedavi genellikle erken bulunan kansere göre daha karmaşıktır.

Reklam

Küresel Kanser Gözlemevi’nin 2022 tahminlerine göre o yıl Malezyalı kadınlarda 8.371 yeni meme kanseri vakası görüldü ve 3.526 kişi hastalık nedeniyle hayatını kaybetti. Yıllık bu rakamlar hem hastalıkla ilk kez karşılaşan kadınların sayısını hem de ölümlerin süregelen yükünü ortaya koyuyor.

Araştırmalar, ek risk faktörleri taşıyan genç kadınların değerlendirilmesinin de önemine işaret ediyor. Mila Nu Nu Htay, Tin Tin Su ve Michael Donnelly’nin Mart 2024’te kabul edilen tarama politikası incelemesi, Malezyalı meme kanseri hastalarının yaklaşık yarısına 50 yaşından önce tanı konulduğunu ortaya koydu.

İncelemede 2016 için, yaşa göre standardize edilmiş 100.000 kadında 34,1’lik insidans oranı aktarıldı. Bu ölçüm nüfusların yaş farklılıklarını hesaba katarak araştırmacıların kanser görülme sıklığını nüfuslar veya dönemler arasında karşılaştırmasına yardımcı oluyor.

Son dönemde mamografi katılımı geriledi

2023 araştırmasından önceki üç yıl içinde 40 yaş ve üzerindeki kadınların yalnızca yüzde 12,8’i mamografi çektirmişti. Bu oran 2019’da yüzde 21’di. Düşüş 8,2 yüzde puanına, başka bir deyişle önceki katılım oranına kıyasla yaklaşık yüzde 39’a karşılık geliyor.

Yüzde 71’lik oran, hiç mamografi çektirmemiş kadınların payını; yüzde 12,8’lik oran ise yakın dönemde taramaya katılımı ölçüyor. İki veri birlikte, hiç taranmamış büyük bir gruba ve yakın dönemde taramaya katılımın sınırlı olduğuna işaret ediyor.

Nancy, 21 Ekim 2026’da Penang Waterfront Kongre Merkezi’nde düzenlenen ulusal PINK CaRe Meme Kanseri Farkındalık Kampanyası’nın açılışında korku ve farkındalık eksikliğinden söz etti. Kadınların taramadan kaçınmasının olası nedenleri arasında her ikisini de saydı.

Bakan, kadınları taramaya katılmaya teşvik ederken kendi hislerini de anlattı:

"Bazı kadınlar taramanın öneminden haberdar değil, bazılarıysa korkuyor.

Ben bile bazen korkuyorum ama kadınlar olarak bu muayeneleri yaptıracak cesareti göstermeliyiz," dedi.

Malezya’nın tarama programı yıllardır katılım sorunuyla karşı karşıya. Malezya Ulusal Üniversitesi araştırmacıları Zakiah Mohd Said ve Rosnah Sutan’ın Sağlık Bakanlığı’nın 2016–2020 verilerini incelediği ulusal program değerlendirmesine göre klinik meme muayenesine katılım 2016’da yüzde 25,8, 2020’de yüzde 25,1 oldu. Aktif sağlık tanıtımı sonrasında oran 2019’da yüzde 29,1’e ulaştı.

Reklam

Araştırmacılar, yüksek riskli kadınlarda mamografi katılımının farkındalık kampanyalarına bağlı olarak dalgalandığını da buldu. Tarama analizlerinde kaydedilen doğrulanmış meme kanseri vakalarının yıllık ortalama oranı yüzde 0,7 olurken 2020’de yüzde 1,17’ye ulaştı. Bulgular, yalnızca ara sıra düzenlenen kampanyalara bel bağlamak yerine hizmetlere sürekli erişimin ve toplum katılımının önemini destekliyor.

Kimler sübvansiyonlu mamografi çektirebilir?

Nancy’nin bakanlığına bağlı Ulusal Nüfus ve Aile Geliştirme Kurulu (LPPKN), 2007’den bu yana Mamografi Muayenesi Sübvansiyon Programı’nı yürütüyor. Program daha sonra hem meme hem de rahim ağzı kanserine yönelik farkındalığı kapsayan WeCaRe girişimiyle güçlendirildi.

Hükümetin İngilizce program rehberi, 40–70 yaş arasındaki kadınları hedefliyor ve yüksek risk grubundakilere öncelik veriyor. Taramalar, LPPKN’ye kayıtlı mamografi merkezlerinde yapılıyor; hane gelirine bağlı olarak muayeneler ücretsiz veya sübvansiyonlu olabiliyor.

Malayca program rehberi de aynı yaş aralığını ve başvuru yollarını belirtiyor. Her iki portal sayfasında da hane geliri sınırı aylık 10.000 RM’nin altı olarak veriliyor.

LPPKN’nin daha ayrıntılı mamografi sübvansiyonu broşüründe 35–70 yaş arasındaki Malezya vatandaşları ve daimi ikamet sahipleri sıralanıyor; 35–39 yaş grubundaki kadınlar için ek koşullar bulunuyor. Broşüre göre uygunluk şartlarına bağlı olarak hane geliri 10.000 RM veya altındaysa muayene tamamen sübvanse ediliyor, bu tutarın üzerindeki gelirlerde ise 50 RM sübvansiyon sağlanıyor.

Nancy’nin ekim ayındaki açıklamasında da hane geliri 10.000 RM veya altında olan 40–70 yaş arası uygun kadınlara ücretsiz tarama olanağı sunulduğu belirtildi. Resmî bilgiler yaş ve gelir sınırlarında farklılık gösterdiğinden, 35–39 yaş arasındaki veya tam 10.000 RM gelir elde eden kadınların uygunluklarını Klinik Nur Sejahtera’ya danışarak teyit etmeleri gerekiyor.

Broşürde yüksek riskli kadınlar, tanısal mamografi için yönlendirilenler, hormon replasman tedavisi öncesinde tarama yaptırmak isteyenler ve program kapsamında yeniden taranmaya ihtiyaç duyanlar için başvuru yolları da yer alıyor. Tanısal mamografi klinik bir şüpheyi araştırırken tarama mamografisi belirtiler ortaya çıkmadan önce kanser işaretlerini arıyor.

Tarama nasıl ayarlanır, sonrasında ne olur?

Kadınlar yakındaki bir Klinik Nur Sejahtera ile iletişime geçebilir veya kliniği ziyaret edebilir ya da eMammogram portalı üzerinden kayıt yaptırabilir. LPPKN’nin ülke çapında 50 Nur Sejahtera kliniği ve sübvansiyon girişimini destekleyen, akredite 67 mamografi merkezi bulunuyor.

Reklam

LPPKN broşürüne göre uygun başvuru sahipleri, sevk edilmeden önce Klinik Nur Sejahtera’da klinik meme muayenesinden geçiyor. Klinik muayenede eğitimli bir sağlık çalışanı memeleri inceliyor. Mamografide meme dokusunun içini görüntülemek için röntgen kullanılıyor.

Broşür, kadınların katılımcı mamografi merkezleri arasından kendilerine uygun olanı seçebileceğini belirtiyor. Yaklaşık 10–30 dakika süren muayene, kadın bir radyografi teknisyeni tarafından yapılıyor. Görüntülerin farklı açılardan alınabilmesi için her meme iki plaka arasına yerleştiriliyor ve düşük dozda radyasyon kullanılıyor.

LPPKN, görüntüleri etkileyebileceği için kadınlara muayene günü memelerin ve koltuk altlarının çevresine parfüm, deodorant, pudra veya krem sürmemelerini öneriyor. Alt ve üst giysilerin ayrı olması muayeneyi kolaylaştırıyor.

Anormal bir sonuç alınması durumunda LPPKN kliniğinde konsültasyon yapılıyor ve daha ileri değerlendirme için hastaneye sevk veriliyor. Sonucun normal çıkması halinde programın kriterlerine göre genellikle bir veya iki yıl sonra yeni bir randevu planlanıyor. Sonucu öğrenmek ve gerekli sevke gitmek tarama sürecinin temel aşamaları arasında yer alıyor.

Tarama takvimi kadınlara göre neden değişiyor?

LPPKN broşürü, A kategorisindeki kadınlara her yıl mamografi çektirmelerini öneriyor. Bu gruba annesi, kız kardeşi veya kızında meme kanseri görülen kadınlar, BRCA1 veya BRCA2 mutasyonu taşıyanlar ve meme biyopsisinde atipi saptananlar giriyor.

BRCA1 ve BRCA2, kalıtsal bazı değişiklikleri kanser riskini artırabilen genlerdir. Atipi, doku örneğinde incelenen hücrelerin anormal görünmesi anlamına gelir. Bu bulgular, sağlık çalışanlarının bir kadının ne sıklıkta izlenmesi gerektiğine karar vermesine yardımcı olur.

Broşür, en az iki listelenmiş risk faktörü taşıyan B kategorisindeki kadınlara iki yılda bir tarama öneriyor. Bu faktörler arasında hormon replasman tedavisi, 12 yaşından önce âdet görmeye başlama, 55 yaşından sonra menopoza girme ve vücut kitle indeksinin en az 27,5 olduğu obezite bulunuyor.

2024 tarihli akademik incelemede, Sağlık Bakanlığı’nın kadınları ortalama, orta ve yüksek risk gruplarına ayıran daha kapsamlı rehberi anlatılıyor. Ortalama risk grubundaki kadınlara 50–74 yaşları arasında iki yılda bir mamografi öneriliyor. Yüksek riskli bazı kadınların taramaya daha erken başlaması veya daha sık muayene olması gerekirken, belirli genetik varyantları taşıyan bazı kadınlara ayrıca manyetik rezonans görüntüleme (MRG) öneriliyor.

Reklam

Sübvansiyon programının uygunluk kuralları, maddi desteğe erişimi belirliyor. Bireysel kadın için uygun muayene türü ve sıklığına ise sağlık çalışanının değerlendirmesiyle karar veriliyor. Kadınlar aile geçmişlerini paylaşmak ve kendileri için uygun tarama takvimini belirlemek üzere klinik randevularından yararlanabilir.

Ödenek artıyor, talep hâlâ kapasitenin üzerinde

2027 Bütçesi, Mamografi Tarama Sübvansiyon Programı’nın ödeneğini 8 milyon RM’den 9 milyon RM’ye çıkarıyor; yaklaşık 38.000 kadının programdan yararlanması bekleniyor. 1 milyon RM’lik artış, yüzde 12,5’lik yükselişe karşılık geliyor.

Nancy, Penang’da yaptığı açıklamada ödeneğin hâlâ uygun koşulları taşıyan tüm kadınların ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediğini kabul etti. Gerekmesi hâlinde bakanlığın ek kaynak talep edeceğini söyledi.

Nancy, Kuching’deki etkinlikte 30 Eylül itibarıyla ülke genelinde 598.919 kadının programdan yararlandığını, bunların 90.075’inin Sarawak’ta yaşadığını ve eyalette 88 kadının kanser testinin pozitif çıktığını söyledi. Dört gün önce Penang’da aynı tarih için ülke genelinde taranan kadın sayısını 595.143, doğrulanmış meme kanseri vakası sayısını ise 1.334 olarak açıklamıştı. İki ulusal toplam arasındaki farkın nedeni açıklanmadı.

Penang verilerine göre eyalette 54.549 kadın tarandı ve 93 vaka tespit edildi. Bu kümülatif rakamlar programın 2007’den bu yana çok sayıda kadına ulaştığını gösterirken araştırma bulguları, daha kaç kadının taramaya erişmesi veya katılım için teşvik edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Başka bir girişim erişim engelleriyle karşılaşan kadınları hedefliyor

Adopt-A-Mammogram programı, Aralık 2026’ya kadar 30–65 yaş arasındaki 5.000 kadına ücretsiz mamografi sağlamayı hedefliyor. Sağlık Bakan Yardımcısı Dato Hanifah Hajar Taib, hedefi 24 Ekim’de Terminal Bersepadu Selatan’da düzenlenen Pink October Meme Kanseri Farkındalık Karnavalı’nda açıkladı.

Program, gelir bakımından hanelerin en alt yüzde 40’lık kesimini ifade eden B40 grubundaki kadınlara, vardiyalı çalışanlara ve kırsal bölgelerde yaşayan kadınlara öncelik veriyor. Malezya Ulusal Kanser Derneği, Ulaştırma Bakanlığı, Terminal Bersepadu Selatan ve diğer paydaşlar programda yer alıyor.

Hanifah, Sağlık Bakanlığı hastanelerinde 50 mamografi cihazı bulunduğunu belirterek özellikle kırsal topluluklarda erişimin genişletilmesi çağrısında bulundu. Kadınları taramaya teşvik etmek için ailelerin ve işverenlerin desteğinin de önemini vurguladı.

Son açıklamalarda şu kronoloji yer aldı:

  • 2007: LPPKN mamografi sübvansiyon programını başlattı.
  • 20 Ekim 2024: Nancy, Body Perfect’ın The Power of Pink 2024 etkinliğinde düzenli tarama çağrısı yaptı ve ileri evrede tanıların arttığına dikkat çekti.
  • 21 Ekim 2026: Nancy, Penang’da düzenlenen ulusal PINK CaRe açılışında katılımın düşmesi ve 2027 Bütçesi’ndeki kaynaklar hakkında konuştu.
  • 24 Ekim 2026: Adopt-A-Mammogram programı, aralık ayına kadar 5.000 kadına ulaşma hedefiyle başlatıldı.
  • 25 Ekim 2026: Nancy, Sarawak’ın Kuching kentindeki farkındalık etkinliğinde 23’te bir risk tahminine dikkat çekti.
Reklam

Genetik hizmetlerin kapasitesi sınırlı

Malezya’nın riske göre uyarlanmış tarama sunabilmesi kısmen genetik değerlendirmeye erişime bağlı. Htay, Su ve Donnelly’nin incelemesine göre 2022’de ülkede yalnızca 11 klinik genetik uzmanı vardı ve genetik danışmanlık hizmetleri sınırlıydı.

İncelemede önemli bir maliyet farkına da dikkat çekildi. Bir araştırmada kadınların genetik test için ödemeye razı olduğu medyan tutar 200 RM iken Sağlık Bakanlığı’nın tahmini hizmet sunma maliyeti 1.500 RM, yani bu tutarın 7,5 katıydı.

Test yaptırmaya ilgi, araştırmalara ve yaş gruplarına göre değişti: 40–60 yaş arasındaki kadınların yüzde 41,7’si, 19–26 yaş arasındaki kadınların ise yüzde 67,9’u test yaptırmak istediğini belirtti. Danışmanlık, kadınların test sonucunun kendi sağlıkları ve yakınları açısından ne anlama geldiğini anlamalarına yardımcı oluyor.

Yazarlar, Malezyalı kadınlar için bir risk tahmin modelinin geçerliliğinin sınanmasını ve bireysel riske göre düzenlenen taramanın pilot programla test edilmesini önerdi. Singapur’un 2021’de bir pilot program başlattığını kaydettiler. Malezya’nın farklı tarama önerileri alan kadınlarla açık iletişim kurabilmek için yeterli sayıda eğitimli personele ve sevk hizmetlerine de ihtiyacı olacak.

Hangi değişikliklerde harekete geçilmeli?

LPPKN broşürü, memelerdeki değişiklikleri gözlemleme, elle kontrol etme ve fark edilenlere karşılık verme yoluyla her ay farkındalık sağlamayı öneriyor. Ele gelen bir kitle, kalınlaşma, meme biçimi veya boyutunda değişiklik, cilt renginde ya da dokusunda değişiklik, olağandışı meme başı akıntısı veya geçmeyen meme ağrısı durumunda tıbbi yardım alınmasını tavsiye ediyor.

Bu tür değişiklikler fark eden kadınların vakit kaybetmeden tıbbi görüş alması öneriliyor. Klinik Nur Sejahtera’da klinik muayene yapılabilir ve ileri değerlendirme için sevk verilebilir. Belirtisi olmayan kadınlar da tarama uygunluğunu, sübvansiyonları ve risklerine uygun tarama takvimini öğrenmek için aynı kliniklere başvurabilir.

Malezya’nın önündeki acil görev açık: Daha fazla kadının muayeneye katılmasını, sonuçlarını öğrenmesini ve gerektiğinde ileri değerlendirmeyi tamamlamasını sağlamak. Ödenek artışı, klinik ağı ve yeni erişim girişimi sağlık hizmetlerine ulaşmak için yollar sunarken ileri evrede tanıların artması, zamanında erişimin önemini gösteriyor.

Öne Çıkanlar

  • Nancy Shukri, Malezyalı kadınlarda meme kanseri riskinin 27’de birden 23’te bire yükseldiğini söyledi.
  • İleri evrede tanıların oranı 2012–2016 dönemindeki yüzde 48’den 2017–2021 döneminde yüzde 50,5’e çıktı.
  • 2023 NHMS araştırmasına göre 40 yaş ve üzerindeki kadınların yüzde 71’i hiç mamografi çektirmedi.
  • Uygun koşulları taşıyan kadınlar LPPKN klinikleri ve kayıtlı mamografi merkezleri üzerinden sübvansiyonlu taramaya başvurabilir.
  • 2027 Bütçesi program ödeneğini 9 milyon RM’ye çıkarıyor; yaklaşık 38.000 kadının yararlanması bekleniyor.
  • Adopt-A-Mammogram, düşük gelirli hanelere mensup kadınlara, vardiyalı çalışanlara ve kırsal bölgelerde yaşayanlara öncelik vererek Aralık 2026’ya kadar 5.000 kadına ulaşmayı hedefliyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir