Yapay zekâ çipinin altındaki tedarik sıkıntısı
Gelişmiş çip substratları üretmek için gereken bazı ekipmanların teslimatı artık 30 ayı buluyor. Kritik malzemelerin bazılarında arzın 2027'de talebin yaklaşık %20 altında kalabileceğini söyleyen Unimicron Yönetim Kurulu Başkanı S.C. Chien, bu uyarıyı 20 Ekim 2026'da TPCA Show'da yaptı. Chien'in açıklaması, yapay zekâ altyapısı kurma yarışının işlemci ve belleklerin ötesine geçerek bunların altındaki gelişmiş bağlantı tabanlarına neden uzandığını ortaya koyuyor.
İçindekiler
- Yapay zekâ çipinin altındaki tedarik sıkıntısı
- Her hızlandırıcı neden daha fazla substrata ihtiyaç duyuyor?
- Arz açığı ne kadar büyüyebilir?
- Malzemeler, donanımlı bir fabrikanın üretimini sınırlayabilir
- Ekipman gecikmeleri kapasite artış takvimini uzatıyor
- Müşteriler kapasiteye erişim için ödeme yapıyor
- Milyarlarca dolarlık yeni yatırımlar nereye gidiyor?
- Daha yüksek verim, daha fazla makine kadar önemli
- Cam ve seramik, uzun vadeli seçenekler
- İzlenmesi gereken tarihler ve ekonomik göstergeler
- Öne Çıkanlar
Nvidia, kapasite rezervasyon anlaşmasıyla Tayvanlı Unimicron'un substrat üretimini artırmasını destekliyor. Ek üretimin 2027'nin ikinci çeyreğinde başlaması ve planlanan kapasitenin tamamına 2028 ortalarında ulaşması bekleniyor. Nvidia ayrıca Japon Ibiden ve Güney Koreli Samsung Electro-Mechanics ile çalışıyor; ürünlerine hizmet eden substrat kapasitesini üç yıl içinde mevcut seviyenin 2,5 katına çıkarmayı hedefliyor.
ABF substratlar, bir işlemcinin küçük elektrik kontaklarını altındaki çok daha büyük devre kartına bağlıyor. Daha büyük yapay zekâ çipleri, daha fazla kablolama katmanına sahip daha büyük substratlar gerektiriyor. Bu nedenle üreticiler sevk ettikleri çip sayısını artırmadan önce bile her paket daha fazla üretim süresi ve malzeme tüketiyor.
J.P. Morgan, 2026-2028 döneminde ABF talebinin yıllık sırasıyla %34, %39 ve %40 artacağını, kapasite artışının ise yaklaşık %9-%12 düzeyinde kalacağını öngörüyor. Alıcılar daha uzun vadeli sözleşmeler, peşin ödemeler ve yeni fabrikalara destek yoluyla karşılık veriyor. Malzemeleri güvenceye alabilen ve bu zorlu ürünleri istikrarlı biçimde üretebilen tedarikçilerin fiyat müzakerelerindeki gücü artıyor.
Her hızlandırıcı neden daha fazla substrata ihtiyaç duyuyor?
Yapay zekâ hızlandırıcıları, giderek tek bir pakette birden fazla bilgi işlem çipini yüksek bant genişlikli bellek (HBM) yığınlarıyla birleştiriyor. Substratın bu büyük yapının geneline elektrik sinyalleri taşıması ve güç dağıtması gerekiyor. Bunu, şehir büyüdükçe hem daha fazla alana hem de daha fazla kata ihtiyaç duyan bir yol ağı gibi düşünebilirsiniz.
110'a 110 milimetre ölçülerindeki bir substratın kapladığı alan, 55'e 55 milimetrelik bir substratın dört katı: 3.025 yerine 12.100 milimetrekare. Kablolama katmanlarının artması üretim yükünü daha da ağırlaştırıyor. Üreticiler, her katmanı diğerleriyle hizalı tutarak yalıtım filmini tekrar tekrar uygulamak, mikroskobik bağlantılar oluşturmak ve bakır kablolama yapmak zorunda.
J.P. Morgan'ın tahminleri bu etkinin boyutunu gösteriyor. Nvidia'nın Hopper nesli, 12 katmanda 3.190 milimetrekarelik substrat alanı kullanıyor. Daha sonraki Feynman nesli için hazırlanan modelde ise 24 katmanda yaklaşık 18.000 milimetrekareye ulaşılıyor. Alanı katman sayısıyla çarptığımızda Hopper için 38.280, Feynman için 432.000 milimetrekare elde ediliyor. Bu ölçüte göre işleme yükü yaklaşık 11,3 kat artıyor.
Ibiden'in yol haritası da düzenli bir büyümeye işaret ediyor: 2026'da 90'a 90, 2028'de 110'a 110, 2030'dan itibaren ise 130'a 130 milimetre veya daha büyük substratlar. Bunlar geliştirme hedefleri; ticari üretim, üretim sürecindeki ilerlemeye ve müşteri onayına bağlı.
Arz açığı ne kadar büyüyebilir?
J.P. Morgan, üretim karmaşıklığını hesaba katan bir modele göre küresel ABF talebinin 2025'teki 11.308 milyar milimetrekareden 2028'de 29.565 milyar milimetrekareye çıkacağını tahmin ediyor. Bu, talebin 2025 seviyesinin yaklaşık 2,6 katına ulaşması anlamına geliyor.
Banka, kapasite kullanım oranının 2027'de %100'ü aşmasını, 2028'de ise %130'a yaklaşmasını bekliyor. Pratikte %130'luk tahmini kullanım oranı, müşterilerin mevcut her 100 birim üretim kapasitesi için yaklaşık 130 birimlik üretim talep edeceği anlamına geliyor. Fabrikalar karşılayamayacakları siparişlerle karşı karşıya kalacak; alıcılar gecikmeleri kabul etmek, başka bir tedarikçi aramak veya üretim planlarını değiştirmek zorunda kalacak.
Diğer tahminler, ABF arz açığını 2026'nın ikinci yarısında yaklaşık %10, 2027'de %21 ve 2028'de %40'ın üzerinde gösteriyor. Goldman Sachs, 2027 ve 2028 için sırasıyla %34 ve %51'lik açıklar öngörüyor. Tahminlerde farklı talep varsayımları ve açığı ölçme yöntemleri kullanılıyor; ancak hepsinin ortak mesajı, planlanan kapasite artışının yükselen ihtiyaçlara yetişmekte zorlandığı.
Değişimin büyük bölümünü yapay zekâ sunucuları ve yüksek hızlı anahtarlar oluşturuyor. J.P. Morgan, bunların küresel ABF talebindeki payının 2024'teki %26'dan 2028'de %73'e çıkacağını öngörüyor. Geleneksel sunuculardan gelen talep daha yavaş artarken tüketici elektroniği tüketimi 2024 seviyesinin altında kalıyor.
Malzemeler, donanımlı bir fabrikanın üretimini sınırlayabilir
Ajinomoto, dünyadaki ABF yalıtım filminin tahminen %95'ini veya daha fazlasını tedarik ediyor. Substrat üreticileri bu filmi bakır kablolama katmanlarının arasına uyguluyor. Böylece film, normalde birbiriyle rekabet eden tedarikçiler için ortak bir girdi hâline geliyor.
Ajinomoto'nun film üretimi 2026'nın ikinci çeyreğinde ayda yaklaşık 2 milyon metrekareyle tam kapasitede çalışıyordu. Şirket, mayıs ayında müşterilerini üçüncü çeyrekte yürürlüğe girecek yaklaşık %30'luk fiyat artışından haberdar etti. Çin'e yapılan sevkiyatların da %30 azaltıldığı bildirildi; bu durum, zaten yoğunlaşmış tedarik zincirine bölgesel bir kısıt daha ekliyor.
Düşük ısıl genleşme katsayısına sahip cam elyaf kumaş da bir başka darboğaz. Bu katsayı, bir malzemenin ısıtıldığında ne kadar genleştiğini ölçüyor. Daha az genleşen malzemeler, işlemciler ısınıp soğurken büyük substratların düz kalmasına yardımcı oluyor.
J.P. Morgan, Japon üretici Nittobo'nun T-glass tahsisatının %35-%40'ını Unimicron'un, %30-%35'ini ise Ibiden'in aldığını tahmin ediyor. Küçük tedarikçiler topluca tahmini %25-%33 pay alıyor. Fabrika alanı ve kurulu makineleri olsa bile bu tahsisatlar, bir şirketin ne kadar gelişmiş ürün teslim edebileceğini belirleyebiliyor.
Chien'in 2027'de olası %20'lik açığa ilişkin tahmini, düşük genleşmeli cam elyaf kumaş, bakır kaplı laminatlar ve ABF girdileri dâhil bazı kritik malzemeleri kapsıyor. Taiwan Printed Circuit Association da düşük genleşmeli cam elyaf kumaştaki sınırlı arzı bir kısıt olarak gösteriyor; çünkü yeni malzeme tesislerinin üretime başlaması ve üretimi artırması zaman alıyor.
Ekipman gecikmeleri kapasite artış takvimini uzatıyor
Unimicron'un yönetim kurulu başkanı, ekipmanların %80'inden fazlasında teslimat sürelerinin uzadığını, yaklaşık beşte birinin ise öncekine kıyasla yaklaşık iki kat uzun sürdüğünü söyledi. Bazı kritik makinelerin teslimatı 30 aya kadar sürebiliyor.
Dolayısıyla bir fabrikanın inşası, kapasite artışının yalnızca bir aşaması. Üreticilerin ayrıca makinelere, malzemelere, eğitimli çalışanlara ve müşteri onayına ihtiyacı var. Onay süreci, bir üretim hattının müşterinin elektriksel, mekanik ve güvenilirlik gereksinimlerini karşılayan substratları tekrar tekrar üretebildiğini göstermeyi kapsıyor.
J.P. Morgan'ın ekipman analizi de benzer bir gecikmeye işaret ediyor. Küçük kablolama desenlerinin oluşturulmasına yardımcı olan substrat litografi araçlarına yönelik siparişler, zayıf geçen 2025'in ardından 2026'da toparlanmaya başlıyor. Bu toparlanma döneminde sipariş edilen ekipmanların, 2027'de veya daha sonra onaylı ticari üretime katkı sağlaması bekleniyor.
Unimicron bu takvimleri daha erken aşamada eşgüdümlemeye çalıştı. Chien, ekiplerinin 2025'in başında, kimi zaman müşteriler ve onların müşterileriyle birlikte, tedarikçilerle kapasite artış planlarını paylaşmaya başladığını söyledi. Onu aşkın görüşme, tedarikçilerin gelecekteki ihtiyaçları anlamasına yardımcı oldu; bazıları da 2026'da arzı artırmaya başladı.
Müşteriler kapasiteye erişim için ödeme yapıyor
Nvidia, AMD ve bulut hizmeti sağlayıcıları 2028'e kadar uzanan sözleşmeler ararken bazı müşteriler tedarikçilerden 2029 ve 2030 için kapasite planlamalarını istiyor. İş birliği; ekipman için peşin ödeme yapılmasını, makinelerin üreticilere tahsis edilmesini ve fabrika inşaatına katkı sağlanmasını içerebiliyor.
Kapasite rezervasyon ücretleri, yeni üretim hazır olmadan önce tedarikçilere finansal destek sağlıyor. Alıcılar ise karşılığında gelecekteki üretime kararlaştırılmış koşullarla erişim hakkı elde ediyor. Bu düzenleme, sektörün önceki yatırım dalgasının 2023-2025 döneminde fiyatları aşağı çekmesinin ardından üreticilerin maliyetli kapasite artışlarına girişmesine yardımcı oluyor.
Sektör tahminleri, Intel, Nvidia ve AMD ile bağlantılı substrat taahhütlerini yaklaşık 5 milyar dolar, yani 162,9 milyar NT$ düzeyinde gösteriyor. Tahmini 3 milyar dolarla Intel başı çekerken Nvidia ve AMD'nin payı yaklaşık 1'er milyar dolar. Bu tahminlerde adı geçen şirketler, tek tek müşteri anlaşmaları hakkında yorum yapmayı reddetti; kesin depozito tutarları ve sözleşme koşulları açıklanmadı.
Intel Üst Yöneticisi Lip-Bu Tan, bazı müşterilerin substrat ve kapasiteyi güvenceye almak için peşin ödeme yaptığını söyledi. Kinsus, üç ila beş yıl süreli tedarik anlaşmaları imzaladığını, ancak bunların şu anda işlerinin görece küçük bir bölümünü kapsadığını belirtiyor. Şirket, müşterilerin mevcut fabrikalarda kapasite ayırmakla yetinmek yerine kapasite artışını finanse etmeye yardımcı olmasını tercih ediyor.
Milyarlarca dolarlık yeni yatırımlar nereye gidiyor?
Unimicron'un yıllık sermaye harcaması bütçesi, ek 19,7 milyar NT$ tahsisiyle 34 milyar NT$'dan 53,7 milyar NT$'a yükseldi. Şirket, teslimat süresi uzun ekipmanlar için de 17,6 milyar NT$'lık ek sipariş verdi. Bu ekipman siparişleri ayrı bir satın alma taahhüdü oluşturuyor ve şirketin inşaat ve üretim takvimiyle birlikte değerlendirilmesi gerekiyor.
Ibiden, 2026-2028 mali yılları arasında 500 milyar yen yatırım yapmayı planlıyor ve yapay zekâ sunucusu substrat kapasitesini 2024 seviyesinin 2,8 katına çıkarmayı hedefliyor. Samsung Electro-Mechanics, ABF kapasitesini artırmak için 1,2 milyar dolar yatırım yapıyor ve seri üretimin 2027'nin üçüncü çeyreğinde başlamasını hedefliyor.
Samsung Electro-Mechanics'in ayrıca Güney Kore'nin Sejong ve Busan kentlerinde Nvidia'ya özel üretim hatları için çok yıllı bir anlaşması bulunuyor; teslimatların 2026'da başlaması planlanıyor. Anlaşma hem bilgi işlem yonga setlerini hem de ağ anahtarlarını kapsıyor. İki şirket de yatırım tutarını veya maliyetlerin nasıl paylaşılacağını açıklamadı.
Kinsus, kapasite ve ekipman artışı için 23,5 milyar NT$'lık harcamayı onayladı. Bu tutarın 2026'da harcanması planlanan 8 milyar NT$'lık bölümü, ABF'ye ayrılan 6 milyar NT$'ı da içeriyor. Şirket daha sonra ayrıca 19,6 milyar NT$'lık bir proje bütçesi ekledi. Nan Ya PCB ise çok katmanlı büyük substratlar için 46,8 milyar NT$'lık bir fabrika planlıyor.
Kinsus, üç aylık ABF kapasitesini yaklaşık 40 milyon birimden 2029'a kadar 80 milyona çıkarmayı hedefliyor. Plan için arazi mevcut, ancak şirket daha fazla kapasite artışı için ek sahalara ihtiyaç duyacağını belirtiyor. Zhen Ding'in iştiraki Leading Interconnect, Shenzhen'deki fabrika binalarının sayısını 2030'dan önce yedinin üzerine çıkarmayı planlıyor.
Daha yüksek verim, daha fazla makine kadar önemli
Büyük substratları düz tutmak daha zor. Bakır, reçine, cam takviye ve silikon, sıcaklık değiştikçe farklı oranlarda genleşiyor. Bu durum bükülmeye yol açabiliyor, küçük kablolama katmanlarının hizalanmasını zorlaştırabiliyor ve denetimden geçen bitmiş ürünlerin oranını düşürebiliyor.
Verim, üretimden başarıyla geçen ürünlerin oranıdır. Verimi %60 olan bir üretim hattı, işlediği her 100 birimden 60 kabul edilebilir ürün teslim eder. Verimi artırmak, tamamen yeni bir fabrika kurmadan kullanılabilir arzı yükseltebilir; ancak daha sonra kusurlu çıkan birimler de makinelerin üretim süresini kullanır.
Sektör tahminlerine göre Intel'in EMIB paketlemesiyle kullanılan substratların verimi yaklaşık %45. Tedarikçiler, 2026'nın dördüncü çeyreğinde %50'ye, 2027'nin ilk çeyreğinde ise %60'a ulaşmayı hedefliyor. EMIB, paket içindeki çipleri birbirine bağlamak için küçük silikon köprüler kullanıyor ve substrat yapımında zorlu gereksinimler doğuruyor.
Chien ayrıca yapay zekâ çiplerinin 1.000 amperi aşan akım çektiğine dikkat çekti. Elektrik gürültüsünü sınırlarken bu akımı sağlamak, sinyal kalitesini korumak ve ısıyı yönetmek için tedarikçilerin sistem tasarımına daha erken katılması gerekiyor. Unimicron, Nan Ya PCB ve Kinsus daha büyük ve karmaşık ürünler geliştirirken Zhen Ding, yapay zekâ sunucularına yönelik gelişmiş substrat ve bağlantı kabiliyeti yatırımlarını artırıyor.
Cam ve seramik, uzun vadeli seçenekler
Çok büyük paketlerde boyutsal kararlılık ve ısı yönetimi sorunlarını çözmek için cam çekirdekler ve seramik ara bağlantı katmanları geliştiriliyor. Çekirdek substratı desteklerken ara bağlantı katmanı çipler arasında yoğun bağlantılar sağlıyor. Bu bileşenler paketin farklı bölümlerinde yer alıyor ve farklı üretim süreçleri gerektiriyor.
Unimicron, gelişmiş paketleme substratlarının yanı sıra cam ve seramik çekirdek teknolojileri üzerinde çalışıyor. Nan Ya PCB, cam substratları test ediyor ve santigrat derece başına milyonda üç parçanın altında ısıl genleşmeye sahip çekirdek malzemeler geliştiriyor. Kinsus ise paketleme ortaklarıyla cam ve seramik süreçlerinin geliştirilmesine katılıyor.
Cam elyaf takviyeli organik substratlar zaten cam elyaf kumaş içeriyor. Cam çekirdek, ortadaki destek yapısının yerini camla değiştiriyor; bu da içinden bağlantı geçirme ve üretim kusurlarını denetleme konusunda yeni yöntemler gerektiriyor. Tedarikçiler ayrıca mühendislerin üretimi zorlaştıran yerleşimlerden kaçınmasına yardımcı olan otomatik yönlendirme ve tasarım kurallarından yararlanıyor.
Geliştirme takvimleri, mevcut tedarik sıkıntısının ötesine uzanıyor. TSMC'nin CoPoS adlı panel paketleme yaklaşımında deneme üretiminin 2027'de, seri üretimin ise 2028'in ikinci yarısında başlaması hedefleniyor. Cam çekirdek teknolojisinin ticari ölçekte kullanıma girmesi 2030 sonrasına öngörülüyor. Bu nedenle 2028'e kadar kapasite artışının yükünü büyük ölçüde mevcut organik ABF üretimi taşıyacak.
İzlenmesi gereken tarihler ve ekonomik göstergeler
Taiwan Printed Circuit Association ve Industrial Technology Research Institute, küresel substrat üretim değerinin 2025'te %18,5 artışla 14,75 milyar dolara ulaştığını, 2026'da ise %32,3 artışla 19,51 milyar dolara çıkacağını tahmin ediyor. Bu, daha geniş substrat pazarında bir yılda 4,76 milyar dolarlık artış anlamına geliyor.
Önümüzdeki dönüm noktaları, yatırımların arz üzerindeki baskıyı ne zaman hafifletmeye başlayabileceğini ve ürün karmaşıklığının baskıyı ne zaman yeniden artırabileceğini gösteriyor:
- 2026'nın dördüncü çeyreği: Tedarikçiler EMIB substratlarında yaklaşık %50 verimi hedefliyor.
- 2027'nin ilk çeyreği: EMIB verim hedefi yaklaşık %60'a yükseliyor.
- 2027'nin ikinci çeyreği: Nvidia'nın rezervasyonlarıyla desteklenen ek Unimicron kapasitesinin devreye girmeye başlaması bekleniyor.
- 2027'nin üçüncü çeyreği: Samsung Electro-Mechanics, ABF kapasite artışından seri üretime geçmeyi hedefliyor.
- 2028 ortaları: Unimicron'un rezerve edilen kapasite artışının planlanan tam seviyeye ulaşması bekleniyor.
- 2029: Kinsus, üç aylık ABF kapasitesini 80 milyon birime çıkarmayı hedefliyor.
J.P. Morgan, yeni nesil hızlandırıcı substratlarının ortalama satış fiyatında %50'nin üzerinde prim getirebileceğini tahmin ediyor. Artan malzeme maliyetleri ve üretim zorlukları bu artışın bir bölümünü karşılayacak. Güvenilir malzeme tahsisatlarına, yüksek verime ve onaylanmış üretime sahip tedarikçiler, kısıtlı arzı daha güçlü kazanca dönüştürmek için en iyi konumda.
Çip üreticileri ve veri merkezi işletmecileri açısından pratikteki değişim, satın alma sürecinin erkene alınması ve üretim planlarına daha yakından katılım. Bir işlemcinin piyasaya sürülmesi, giderek substratın yıllar öncesinden güvenceye alınmasına ve ardından malzeme, ekipman ve üretim takvimlerinin birbiriyle uyumlu biçimde devreye girmesine bağlı hâle geliyor.
Öne Çıkanlar
- Yapay zekâ paketleri, her çip başına daha fazla substrat alanı ve kablolama katmanı kullanıyor; bu da fabrika iş yükünü yalnızca çip sayılarının düşündürdüğünden daha hızlı artırıyor.
- J.P. Morgan, 2026-2028 döneminde ABF talebinin yıllık %34-%40 artacağını, kapasite artışının ise yaklaşık %9-%12 düzeyinde kalacağını öngörüyor.
- Bazı ekipmanların teslimatı 30 ay sürerken seçili kritik malzemelerde 2027'de %20'lik arz açığı yaşanabilir.
- Nvidia ve diğer alıcılar, gelecekteki üretimi güvenceye almak için rezervasyonlardan, uzun vadeli sözleşmelerden ve peşin ödemelerden yararlanıyor.
- Büyük kapasite artışlarının 2027 ve 2028'de devreye girmesi planlanıyor; kullanılabilir arz ise malzemelere, verime ve müşteri onayına bağlı.
- Cam ve seramik teknolojileri gelişirken mevcut kapasite artışının merkezinde organik ABF substratlar yer alıyor.






