Endonezya Anayasa Mahkemesi, Şirketlerin, Sorumlu Yöneticilerin veya Her İkisinin Kurumsal Suçlardan Sorumlu Tutulmasına İzin Verdi

6 dakikalık okuma
Indonesia Constitutional Court Allows Corporate Crime Liability for Companies, Responsible Officers or Both

Tek bir kelime, kimin sorumlu tutulabileceğini değiştiriyor

Endonezya Anayasa Mahkemesi, şirket suçu nedeniyle cezai sorumluluğun şirkete, şirketten sorumlu kişiye veya her ikisine birden yüklenebileceğine hükmetti. Mahkeme, PT Abimanyu Pustaka Utama'nın yönetim kurulu başkanı Andri Yanto'nun başvurusunu kabul etti.

İçindekiler
  1. Tek bir kelime, kimin sorumlu tutulabileceğini değiştiriyor
  2. Andri Yanto hükme neden itiraz etti?
  3. Kümülatif ve alternatif sorumluluk ne anlama geliyor?
  4. İki kanunun neden uyumlu olması gerekiyordu?
  5. Kararın ardındaki hukuki süreç
  6. Hâkimler ve soruşturmacılar artık neyi değerlendirmeli?
  7. Öne Çıkanlar

29 Ekim 2026'da Orta Cakarta'da, 371/PUU-XXIV/2026 sayılı davada verilen karar, 2025 tarihli ve 20 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 326(1). maddesinin nasıl anlaşılması gerektiğini değiştiriyor. Mahkeme, "ve" kelimesini, "ve/veya" şeklinde yorumlanmadığı takdirde anayasaya aykırı ilan etti.

Kullanılan ifade önemli; çünkü "ve", şirketi ve şirketten sorumlu kişiyi cezai sorumluluğun muhatapları olarak birlikte bağlıyordu. Anayasa Mahkemesi Yargıcı Daniel Yusmic P. Foekh, bunun sorumluluğu kümülatif hâle getirdiğini, yani hem şirkete hem de sorumlu kişiye uygulanması gerektiği anlamına geldiğini açıkladı. Mahkemenin yorumuna göre yetkililer, her birinin sorumluluğunun hukuki dayanağına bağlı olarak bu muhataplardan birini ayrı ayrı ya da her ikisini birlikte sorumlu tutabilir.

Mahkeme başvuruyu tümüyle kabul etti. Gerekçesinde, tartışmalı hüküm ile 2026 tarihli ve 1 sayılı Cezai Düzenlemeler Kanunu'nun 49. maddesi arasında bağlantı kurdu. Bu madde, şirketlerin cezai sorumluluğunun kümülatif veya alternatif biçimde uygulanmasına zaten izin veriyor.

Şirketler ve onları yöneten kişiler açısından pratik mesele, sorumluluğun nasıl belirleneceği. Şirket, kendisi adına hareket eden kişilerden ayrı, başlı başına bir hukuk kişisidir. Karara göre şirketin, kişinin veya her ikisinin sorumlu tutulması yönündeki tercih, somut davadaki sorumluluk dayanağına uygun olmalı.

Bu nedenle hâkimler, hangi muhataba yaptırım uygulanacağına karar verirken yargılamada ortaya konan olguları incelemeli. Mahkeme, bu esnekliğe yetkililerin seçimi dikkatle yapmaları gerektiği uyarısını da ekledi.

Reklam

Andri Yanto hükme neden itiraz etti?

Andri, 326(1). maddeye, bir şirketten sorumlu kişi sıfatıyla cezai sorumlulukla karşı karşıya kalabileceği gerekçesiyle itiraz etti. İtirazı, hükmün şirketin sorumluluğu ile kendi sorumluluğu arasında kurduğu bağlantıyla ilgiliydi.

Andri, "ve" kelimesinin, her birinin hangi gerekçeyle sorumlu tutulacağını ayırt etmeksizin, şirket ile şirketten sorumlu kişinin birlikte sorumlu tutulmasını gerektirdiğini savundu. Başka bir deyişle, iki muhatabın zorunlu olarak eşleştirilmesinin, sorumluluklarının ayrı ayrı değerlendirilmesini engelleyebileceğinden endişe ediyordu.

Andri, 1945 Anayasası'nın 28D(1) ve 28G(1). maddelerine atıfta bulundu. Bu hükümler, adil hukuki güvenceyi ve kanun önünde eşit muameleyi; kişinin korunmasını ve kişisel güvenliğini düzenliyor. Başvurusunda, ceza muhakemesi hükmündeki ifadenin bu anayasal güvenceleri tehdit ettiğini ileri sürdü.

Mahkemenin kararı, şirketlerin cezai sorumluluğunu düzenleyen hukuk kuralını ele aldı. Andri'nin ya da PT Abimanyu Pustaka Utama'nın belirli bir şirket suçunu işlediğine ilişkin bir iddia, başvurusunun anlatımında yer almadı.

Andri ayrıca kendisini temsil etmeleri için yedi avukata yetki verdi: Valdo Wira Dwiputra Madianung, Aldi Rizki Khoiruddin, Michael Graceson Loyver Sitompul, Emka Azzam Ittaqi, Angelina Agung Putri Zaman, Fajar Arafat ve Talitha Danti Elvina.

Kümülatif ve alternatif sorumluluk ne anlama geliyor?

Mahkemenin temel ayrımı, sorumluluğun birlikte mi yoksa ayrı ayrı mı yükleneceği arasında. "Kümülatif", hem şirketin hem de şirketten sorumlu kişinin sorumlu tutulabileceği anlamına geliyor. "Alternatif" ise sorumluluğun bunlardan yalnızca birine yüklenebileceği anlamına geliyor.

"Ve/veya" ifadesi bu iki olasılığı bir araya getiriyor. Mahkeme üç yolu şöyle sıraladı:

  • Sorumluluğun, şirketin sorumluluk dayanağına göre yalnızca şirkete yüklenmesi.
  • Sorumluluğun, o kişinin sorumluluk dayanağına göre yalnızca şirketten sorumlu kişiye yüklenmesi.
  • Her ikisini de sorumlu tutmayı destekleyen gerekçeler varsa, sorumluluğun hem şirkete hem de şirketten sorumlu kişiye yüklenmesi.

Hâkimin görevi, yargılamada ulaşılan bulguları uygun seçenekle ilişkilendirmek. Şirkete ve kişiye sorumluluk yüklemenin hukuki dayanakları bu karara yön vermeli.

Reklam

İki kanunun neden uyumlu olması gerekiyordu?

326(1). madde, Endonezya'da KUHAP olarak bilinen Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alıyor. Ceza muhakemesi, ceza davalarının nasıl yürütüleceğini düzenliyor. Tartışmalı ifade, şirket suçu nedeniyle sorumluluğun kimlere uygulanacağını belirliyor.

Cezai Düzenlemeler Kanunu'nun 49. maddesi, sorumluluğun kümülatif veya alternatif biçimde uygulanmasına izin veriyor. Mahkeme, 326(1). maddede zorunlu eşleştirmenin sürdürülmesinin iki kanun arasında tutarsızlığa, uyumsuzluğa ve hukuki belirsizliğe yol açabileceği sonucuna vardı.

Mahkemenin gerekçesini açıklayan Anayasa Mahkemesi Yargıcı Daniel, usule ilişkin hükmün aynı kümülatif ve alternatif yaklaşımı benimsemesi gerektiğini söyledi. Açıklamasının İngilizce çevirisi şöyle:

Mahkemeye göre, 2025 tarihli 20 sayılı Kanun'un 326. maddesinin 1. fıkrasındaki normun, 2026 tarihli 1 sayılı Kanun'un 49. maddesindeki normla uyumlu hâle getirilmesi önemlidir. Bunun için, 2025 tarihli 20 sayılı Kanun'un 326. maddesinin 1. fıkrasında 've/veya' ifadesi kullanılarak kümülatif ve alternatif bir formül benimsenmelidir.

Mahkeme, kümülatif ve alternatif ifadelerin hâlihazırda kullanıldığı 2025 tarihli ve 20 sayılı Kanun'un 362(1). maddesine de atıfta bulundu. Anayasal kararı, 326(1). maddedeki "ve" kelimesinin yorumuyla ilgiliydi.

Hukuk mesleğinden olmayan okurlar için sorun basit: Aynı sorumluluğu düzenleyen kuralların birbiriyle uyumlu olması gerekir. Bir hüküm, şirket ile şirketten sorumlu kişiyi zorunlu bir ikili olarak bağlıyordu; diğeriyse sorumluluğun bunlardan birine ya da her ikisine yüklenmesine izin veriyordu. Karar, tartışmalı hükmü ikinci yaklaşımla uyumlu hâle getiriyor.

Kararın ardındaki hukuki süreç

Dava; 2025'te yürürlüğe giren bir usul kanununu, 2026'da kabul edilen bir cezai düzenlemeler kanununu ve yine 2026'da karara bağlanan bir anayasal itirazı bir araya getirdi. Bu süreç, Mahkemenin hükümlerin birbiriyle nasıl örtüştüğünü neden incelediğini açıklamaya yardımcı oluyor.

  • 2025: 20 sayılı Kanun, tartışmalı 326(1). maddeyi içeren Ceza Muhakemesi Kanunu'nu oluşturdu.
  • 2026: 2026 tarihli ve 1 sayılı Cezai Düzenlemeler Kanunu'nun 49. maddesi, şirketlerin cezai sorumluluğunun kümülatif veya alternatif biçimde uygulanmasını düzenledi.
  • 29 Ekim 2026: Anayasa Mahkemesi, 371/PUU-XXIV/2026 sayılı davada kararını vererek Andri'nin başvurusunu tümüyle kabul etti.

Mahkemenin getirdiği çözüm, hükmün belirli bir şekilde yorumlanmasıydı: "ve" kelimesi "ve/veya" olarak anlaşılmalı. Mahkeme, hükmü Anayasa'yla ve Cezai Düzenlemeler Kanunu'nda benimsenen yaklaşımla uyumlu hâle getirmek için bu yoruma başvurdu.

Reklam

Hâkimler ve soruşturmacılar artık neyi değerlendirmeli?

Mahkeme, kolluk görevlilerine şirket suçu nedeniyle kimin sorumlu tutulacağını belirlerken dikkatli olmaları talimatını verdi. Sorumluluğun şirkete mi, şirketten sorumlu kişiye mi yoksa her ikisine birden mi ait olduğunu değerlendirmeliler.

Hâkimler, yargılamada ortaya konan hukuki olgulara dayanarak bu seçenekler arasında karar verebilir. Bu da her bir muhatabın sorumluluğunun değerlendirilmesini kararın merkezine yerleştiriyor. Şirkete ilişkin bulguların da kişiye ilişkin bulguların da hukuki bir dayanağı olmalı.

Mahkeme bu yaklaşımı, Anayasa'nın 28D(1). maddesindeki adalet ve hukuki güvenceyle ilişkilendirdi. Hukuki güvence, kişilerin kendileri için geçerli kuralları anlayabilmeleri ve bu kuralların tutarlı biçimde uygulanmasını bekleyebilmeleri anlamına geliyor. Buradaki kaygı, çelişkili ifadelerin kimin sorumlu tutulması gerektiğine dair farklı yorumlara yol açabilmesiydi.

Bu nedenle şirketler ve sorumlu yöneticiler, sonucun sorumluluk gerekçelerine bağlı olduğu daha esnek bir çerçeveyle karşı karşıya. Şirketin sorumluluğu da kişinin sorumluluğu da söz konusu olabilir; ikisi birlikte de uygulanabilir. Dikkatle yapılması gereken, olguların ve hukukun hangi sonucu desteklediğine karar vermek.

Öne Çıkanlar

  • Anayasa Mahkemesi, 29 Ekim 2026'da Andri Yanto'nun başvurusunu tümüyle kabul etti.
  • Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 326(1). maddesindeki "ve" kelimesi "ve/veya" şeklinde yorumlanmalı.
  • Her bir muhatabın sorumluluk dayanağına göre sorumluluk şirkete, şirketten sorumlu kişiye veya her ikisine birden yüklenebilir.
  • Karar, tartışmalı hükmü Cezai Düzenlemeler Kanunu'nun 49. maddesiyle uyumlu hâle getiriyor.
  • Hâkimler tercihlerini yargılamada ortaya konan olgulara dayandırmalı, kolluk görevlileri de sorumluluğu dikkatle değerlendirmeli.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir