EDSA Demiryolu İçin Yeni İşletmeci
Filipinler, Metro Rail Transit Line 3 için 2027 ortalarında 103,6 milyar pezoluk bir imtiyaz sözleşmesi vermeyi planlıyor. Böylece günde 388 binden fazla yolcu taşıyan demiryolunun işletmesi, bakımı ve modernizasyonu özel sektöre devredilirken ücretlere ilişkin karar yetkisi hükümette kalacak.
İçindekiler
- EDSA Demiryolu İçin Yeni İşletmeci
- Özel Şirketin Üstleneceği Görevler
- Ödemeler Hizmet Standartlarına Bağlanacak
- 2027 Hedefinin Arkasındaki Tarihler
- MRT-3 Neden Ayrı İhaleye Çıkarılacak?
- Plan 2024'ten Bu Yana Nasıl Değişti?
- İhaleye Kimler Katılabilir, Onay Süreci Nasıl İşler?
- Bir Büyük Demiryolu Sözleşmesi Daha Planlanıyor
- Öne Çıkanlar
Ulaştırma Bakanlığı (DOTr), gelecekteki işletmeciye yapılacak ödemelerin sunacağı hizmete bağlı olacağını belirtiyor. Trenlerin hizmete hazır olması, güvenilirliği, dakikliği, temizliği ve bakımı, şirketin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinin belirlenmesinde etkili olacak.
Ulaştırma Bakanı Giovanni Lopez, projenin yapısına ilişkin önemli bir soruyu da açıklığa kavuşturdu: MRT-3 tek başına ihaleye çıkarılacak. Sözleşmesini Light Rail Transit Line 2'ninkiyle birleştirme önerisinden vazgeçildi.
Önerilen imtiyaz, hükümetin MRT-3'ü inşa eden özel konsorsiyum Metro Rail Transit Corp. ile yaptığı yap- kirala-devret anlaşmasının Temmuz 2025'te sona ermesinin ardından gündeme geldi. DOTr'ye göre anlaşmanın bitmesiyle işletme yeniden hükümete geçti.
Yolcular açısından hedefler daha fazla trenin hizmete hazır olması, bekleme sürelerinin kısalması ve EDSA boyunca daha güvenilir bir yolculuk. Proje kapsamında trenlerin yenilenmesi ve tren hareketlerini kontrol ederek aralarında güvenli mesafenin korunmasına yardımcı olan sinyalizasyon sisteminin iyileştirilmesi de yer alıyor.
Takvime yine de dikkatle bakmak gerekiyor. Bakanlığın temel hedefi sözleşmeyi 2027 ortalarında vermek; daha ayrıntılı ihale takvimindeyse işletmenin devri Ekim 2027'ye konuyor. Kazanan şirketin seçilmesi ile günlük hizmetin sorumluluğunu üstlenmesi ayrı aşamalar.
Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr., bakanlığa MRT-3'ün modernizasyonuna öncelik vermesi talimatını verdi. İmtiyaz sözleşmesiyle bu çalışmaya özel sektör yatırımı ve demiryolu işletme deneyimi kazandırılması, hizmet ve ücretlere ilişkin kuralların ise hükümet tarafından belirlenmeye devam etmesi amaçlanıyor.
Özel Şirketin Üstleneceği Görevler
İhaleyi kazanan imtiyaz sahibi, hükümetle yapacağı anlaşma kapsamında MRT-3'ü işletecek, bakımını yapacak ve modernize edecek. İmtiyaz, bir şirkete kamu hizmetini belirli bir süre boyunca, sözleşmede belirlenen koşullara tabi olarak sunma hakkı ve sorumluluğu verir.
Önerilen kapsam, mevcut sefer tarifesini uygulamanın ötesine geçiyor. Kapasite artırımı, trenlerin yenilenmesi ve sinyalizasyon iyileştirmeleri de bu kapsama dahil. Kapasite, demiryolunun taşıyabileceği yolcu sayısını ifade ediyor; bu sayı kullanılabilir tren miktarı ve trenlerin ne sıklıkta çalışabildiği gibi etkenlere bağlı.
Beklenen sözleşme, ücretlerin toplanmasını ve istasyonlardaki ticari hakları da kapsıyor; gelir paylaşımı düzenlemelerinde hükümet de yer alacak. Ticari haklar, gelir elde etmek amacıyla istasyon alanlarının kullanımını ifade ediyor. Bu gelirin nasıl paylaşılacağı henüz açıklanmadı.
Ücretleri toplamakla ücretleri belirlemek farklı sorumluluklar. Şirket, demiryolunu işletmenin parçası olarak yolculardan ödeme alabilir; ücretleri belirleme yetkisi ise DOTr'de kalacak.
Ulaştırma Bakanı Lopez, planı duyuran açıklamasında ortaklığın amacını şöyle anlattı:
Kamu-özel sektör ortaklığı sayesinde bu hattın ihtiyaç duyduğu uzmanlığı ve yatırımı sağlıyoruz.
Bakanlık, yaklaşık 100 yerli ve yabancı şirketin ilgi gösterdiğini belirtiyor. İhale sürecinde bu ilginin, projenin mali, teknik ve hizmet gerekliliklerine göre değerlendirilebilecek resmi tekliflere dönüşmesi gerekiyor.
Ödemeler Hizmet Standartlarına Bağlanacak
DOTr, ödemeleri performansa bağlamayı ve günlük işletme kalitesini mali düzenlemenin bir parçası haline getirmeyi planlıyor. Ölçütler arasında trenlerin hizmete hazır olması ve güvenilirliği, seferlerin zamanında yapılması ile trenlerin ve tesislerin temizliği ve bakımı bulunuyor.
Trenlerin hizmete hazır olması, yolcu taşımaya yetecek sayıda trenin kullanıma hazır olup olmadığıyla ilgili. Güvenilirlik ise bu trenlerin ve genel olarak demiryolunun düzenli biçimde çalışıp çalışmadığını ifade ediyor. Bir tren, filosunun kayıtlarında görünmeye devam etse bile onarımdayken kalabalık bir peronun boşalmasına yardımcı olamaz.
Dakiklik de bir başka ölçüt: seferlerin öngörülen zamanda yapılıp yapılmadığı. Temizlik ve bakım standartları, yolcuların kullandığı tren ve tesisler dahil yolculuk koşullarını da hesap verebilirlik kapsamına alıyor.
Bakanlık, işletmecinin bekleme sürelerini de kısaltmasını bekliyor. Bu hedef, teknik ölçütleri yolcuların doğrudan deneyimlediği bir konuya bağlıyor. Kullanılabilir tren sayısının artması ve seferlerin güvenilir biçimde yapılması, trene binmeyi ve yolculuk planlamayı kolaylaştırmalı.
Ödeme formülü, performans eşikleri ve standartların karşılanmaması durumundaki kesintiler nihai sözleşmede henüz açıklanmadı. İşletmecinin hizmet aksadığında karşılaşacağı mali baskıyı bu ayrıntılar belirleyecek.
2027 Hedefinin Arkasındaki Tarihler
İhale takvimi 2026'daki hazırlıklardan Ekim 2027'de gerçekleşmesi olası işletme devrine kadar uzanıyor. Ayrıntılı takvimde şu kilometre taşları yer alıyor:
- Temmuz 2025: Metro Rail Transit Corp. ile yapılan anlaşma sona erdi ve MRT-3 hükümet kontrolüne döndü.
- Ekim 2026: Hükümetin şirketleri önerilen imtiyaz için rekabete davet etmesiyle teklif usulü ihalenin başlaması bekleniyor.
- Mart 2027: Tekliflerin sunulması hedefleniyor.
- Haziran-Temmuz 2027: Sözleşmenin verilmesi bekleniyor; bu, bakanlığın 2027 ortası hedefiyle genel olarak örtüşüyor.
- Ekim 2027: İhaleyi kazanan şirketin işletmeyi devralması bekleniyor.
Lopez, haziran veya temmuz aylarını olası ihale dönemi olarak da belirtirken, işletmenin ekimde devredileceğini söyledi. Bakanlığın ana duyurusunda ise sözleşmenin 2027'nin ikinci çeyreğine kadar verilmesi hedefleniyor. Dolayısıyla ihale takvimindeki kesin tarihler henüz teyide muhtaç.
Yolcular özellikle ekim ayındaki devir hedefine dikkat etmeli. Sözleşmenin verilmesi işletmeciyi belirler; devir ise hizmeti işletme sorumluluğunu kimin üstleneceğini değiştirir. Bu iki tarih arasındaki aylar, şirket işletmeyi devralmadan önce geçiş dönemi sağlayacak.
MRT-3 Neden Ayrı İhaleye Çıkarılacak?
DOTr daha önce MRT-3 ve LRT-2'nin işletme ve bakım sözleşmelerini birleştirmeyi değerlendirmişti. Bakanlık bu inceleme sırasında iki demiryolunun farklı yolcu gruplarına hizmet ettiğini belirtmiş ve birleşik bir sözleşmenin verimliliği artırıp artırmayacağını ele almıştı.
Lopez şimdi MRT-3'ün bağımsız bir proje olarak sunulacağını söylüyor. Dolayısıyla ihaleye katılan şirketler, LRT-2'yi de kapsayan bir paket için değil, bu demiryolunun sorumlulukları için teklif verecek.
MRT-3, Quezon City ile Pasay City arasında 16,9 kilometrelik hatta çalışıyor ve EDSA boyunca 13 istasyona hizmet veriyor. Günde 388 binden fazla yolcu taşıması, hizmetinin sıklığını ve durumunu çok sayıda yolculuk açısından önemli kılıyor.
Hat, Araneta Center-Cubao'da LRT-2'ye de bağlanıyor. Güney ucunda yolcular, Taft Avenue ve EDSA istasyonlarını birbirine bağlayan üstü kapalı geçidi kullanarak LRT-1'e ulaşabiliyor.
Bu bağlantılar, MRT-3'ün performansının yalnızca kendi hattındaki yolculukları etkilemediği anlamına geliyor. Bir gecikme, başka bir demiryoluna devam edecek yolcuyu etkileyebilir; zamanında varış ise aktarmayı kolaylaştırabilir. Ayrı imtiyaz sözleşmeleri bu fiziksel bağlantıları değiştirmeyecek.
Plan 2024'ten Bu Yana Nasıl Değişti?
Önceki öneri, daha dar kapsamlı bir işletme rolü üzerine kuruluydu. Kamu-Özel Sektör Ortaklığı Merkezi'nin internet sitesinde yayımlanan Mart 2024 tarihli bir haberde, hükümetin rehabilitasyon masraflarını üstleneceği ve 10 ila 15 yıl sürebilecek olası bir imtiyazdan söz ediliyordu.
O aşamada DOTr, Japonya finansmanıyla desteklenen 29,6 milyar pezoluk demiryolu iyileştirmeleri öngörüyordu. Buna, 2023'te imzalanan yaklaşık 130 milyon dolarlık ek kredi de dahildi. Asya Kalkınma Bankası işlem danışmanlığı yapıyor ve proje hazırlık çalışmalarını yürütüyordu.
Ulaştırma Bakan Yardımcısı Timothy John Batan, bankanın çalışmasına tabi olan önerilen sürenin, ağırlıklı olarak işletme ve bakıma odaklanan bir sözleşmeyi yansıttığını açıklamıştı. O dönemdeki planlama varsayımına göre ihale 2025'te tamamlanabilir ve imtiyaz 2040'a kadar sürebilirdi.
Mevcut öneri, demiryolunun işletilmesi, bakımı ve modernizasyonunu içeriyor; belirtilen bileşenler arasında trenlerin yenilenmesi ve sinyalizasyon iyileştirmeleri de bulunuyor. Önceki 10-15 yıllık süre, geçmişteki bir öneri olarak kalıyor; 103,6 milyar pezoluk imtiyazın nihai süresi son duyuruda belirtilmedi.
29,6 milyar pezoluk rehabilitasyon tahmini ile 103,6 milyar pezoluk imtiyaz bedeli, farklı iş kapsamlarını ve finansman kalemlerini ifade ediyor. Projenin gelişimini anlamak için her iki rakam da önemli: önceki planda rehabilitasyon harcamalarını hükümet üstlenirken, mevcut paket özel işletmeciye daha geniş sorumluluklar yüklüyor.
İhaleye Kimler Katılabilir, Onay Süreci Nasıl İşler?
İş dünyasından gruplar, mevcut takvimden çok önce, 2024'te MRT-3'ü değerlendiriyordu. DOTr'nin istenmeyen teklifleri reddederek hükümetin başlattığı bir ihale sürecini tercih etmesinin ardından Manuel V. Pangilinan ve Ramon Ang olası bir ortak teklifi inceliyordu.
Pangilinan'ın başkanlığını yaptığı Metro Pacific Investments Corp. da MRT-3 ihalesindeki konumunu güçlendirmek amacıyla Ayala grubunun LRT-1 işletmecisindeki yüzde 35 hissesini satın almayı değerlendiriyordu. Bu görüşmeler o dönemde demiryoluna yönelik ticari ilgiyi gösteriyor; hangi şirketlerin gerçekten yarışacağını ise mevcut ihale süreci belirleyecek.
Hükümetin başlattığı bir ihale, talep ettiği projeyi tanımlayıp şirketleri teklif vermeye davet etmesiyle başlar. İstenmeyen teklif ise özel bir şirketin kendi proje önerisini hükümete sunmasıyla ortaya çıkar. DOTr'nin tercih ettiği yöntem, ortak gereklilikler doğrultusunda rekabet eden teklifler almasına olanak tanıyor.
2024 tarihli haberde PPP Yasası kapsamındaki onay süreçlerinde yapılan değişikliklere de değiniliyordu. PPP Merkezi Başkan Yardımcısı Jeffrey Manalo, önceki ortalama 150 güne kıyasla onayın 120 günde tamamlanması şartını aktarmıştı. Bu, önceki ortalamaya göre 30 günlük, yani beşte birlik bir azalma.
O dönemde açıklanan çerçeveye göre 15 milyar pezodan düşük projeler ulaştırma bakanının onayıyla ihaleye çıkabilirken, daha büyük projeler için Ulusal Ekonomi ve Kalkınma Kurulu Yönetim Kurulu onayı ve Yatırım Koordinasyon Komitesi tavsiyesi gerekiyordu. Mevcut 103,6 milyar pezoluk teklif bu eşiği aşıyor. Onay takvimi; tekliflerin hazırlanması ve değerlendirilmesi, sözleşmenin verilmesi ve işletmenin devriyle birlikte ihale sürecinin bir parçası.
Bir Büyük Demiryolu Sözleşmesi Daha Planlanıyor
DOTr benzer bir takvimle başka büyük bir demiryolu imtiyazını da hayata geçirmeye çalışıyor. Bakanlık, 229 milyar pezoluk Kuzey-Güney Banliyö Demiryolu imtiyazı için ihalenin 2027 ortasına kadar tamamlanmasını hedefliyor.
NSCR projesinin tahmini maliyeti 873,6 milyar pezo ve Japonya ortak finansman sağlıyor. Hat, Pampanga'daki Clark Uluslararası Havalimanı'ndan Laguna'daki Calamba'ya kadar 147 kilometre uzanacak.
NSCR'nin 229 milyar pezoluk imtiyaz bedeli, MRT-3 için önerilen 103,6 milyar pezoluk tutarın yaklaşık 2,2 katı. NSCR'nin 873,6 milyar pezoluk proje tahmini ise yalnızca imtiyazı değil, demiryolu projesinin tamamını kapsayan ayrı bir rakam.
MRT-3'ün önündeki acil görev farklı: her gün yüz binlerce yolcu taşıyan faal bir demiryolunun sorumluluğunu devretmek. Asıl sınav, yeni düzenlemenin vaat edilen iyileştirmeleri sağlarken geçiş sürecinde günlük yolculukların güvenilirliğini koruyup koruyamayacağı olacak.
Öne Çıkanlar
- DOTr, 103,6 milyar pezoluk MRT-3 projesi kapsamında imtiyaz sözleşmesini 2027 ortalarında vermeyi hedefliyor.
- Ayrıntılı takvim işletmenin devrini Ekim 2027'ye koyuyor; ancak ihale tarihleri henüz teyit edilmeli.
- Özel işletmeci demiryolunu işletecek, bakımını yapacak ve modernize edecek; ücretleri belirleme yetkisi DOTr'de kalacak.
- Ödemeler trenlerin hizmete hazır olması, güvenilirliği, dakikliği, temizliği ve bakımına ilişkin standartlara bağlanacak.
- MRT-3, LRT-2'den ayrı ihaleye çıkacak ve 13 istasyonuyla günde 388 binden fazla yolcuya hizmet veriyor.
- Hükümet, 229 milyar pezoluk NSCR imtiyazı için ihalenin 2027 ortasına kadar tamamlanmasını da hedefliyor.






