Tayvan’ın doğu kıyısı açıklarındaki üç gemi güvenlik kaygılarını artırıyor
Tayvan Sahil Güvenliği’ne göre, deniz milisi faaliyeti yürüttüğünden şüphelenilen Çinli bir balıkçı teknesi, 16 Ağustos’ta bir sahil güvenlik gemisi ve araştırma gemisiyle birlikte hareket ederken Tayvan’ın kısıtlı sularına yaklaşık 2,7 deniz mili yaklaştı. Tayvan, tekneyi uzaklaştırmak için bir devriye botu gönderdi ve Minfudingyu 07902 adlı balıkçı teknesini öncelikli izleme listesine aldı.
İçindekiler
- Tayvan’ın doğu kıyısı açıklarındaki üç gemi güvenlik kaygılarını artırıyor
- Gözetleme kayıtlarında neler var?
- Savaş gemisi sayısının ötesinde artan faaliyet
- Baskı nasıl arttı?
- Güvenlik geriliminde balıkçı tekneleri neden önem taşıyor?
- İkmal açısından doğu kıyısının önemi
- Örtüşen ekonomik sularda karşılıklı iddialar
- Güvenlik önerilerinde rotaları açık tutmak öne çıkıyor
- Önceki karşılaşmalar ve hassas altyapı
- Öne Çıkanlar
Tekneye eşlik eden gemiler, Çin Sahil Güvenliği’ne ait 2502 borda numaralı gemi ile Xiang Yang Hong 3 araştırma gemisi olarak tanımlandı. Bu gemilerin Tayvan’ın Pasifik kıyıları açıklarında görülmesi, Pekin’in savaş gemileri konuşlandırmadan stratejik öneme sahip sularda varlık göstermek için balıkçı teknelerini, devlet gemilerini ve bilimsel platformları nasıl bir arada kullanabileceğine dikkat çekti.
Tayvan Sahil Güvenliği, 23 Ekim’de verdiği karşılıkla ilgili açıklamasında, eşgüdümlü operasyonların Çin’in askerî harekât hazırlıklarına destek sağlayabileceği ve Tayvan, Japonya ile Filipinler’in gözetim ve müdahale yükünü artırabileceği uyarısında bulundu. Tayvan’ın doğu kıyı şeridi, daha geniş Pasifik’e erişim sağlıyor; deniz trafiği ve ikmal için de önem taşıyor.
Sahil güvenlik, gemilerin Tayvan’ın kısıtlı sularının dışında kaldığını bildirdi. Minfudingyu 07902’ye ilişkin değerlendirmesinde, teknenin deniz milisi faaliyetiyle ilişkilendirilen özellikler sergilediğini belirtti. Teknenin kesin görevi bilinmiyor.
Çin, Tayvan’ın doğusundaki faaliyetlerinin denizcilik haklarının meşru biçimde kullanılmasından ibaret olduğunu söylüyor. Tayvan, Pekin’in egemenlik iddialarını reddediyor ve artan varlığı, çevresindeki suları yönetme ve ikmal rotalarını açık tutma kapasitesine yönelik bir baskı olarak görüyor.
Gözetleme kayıtlarında neler var?
Tayvanlı havacılık şirketi Apex Aviation, bir keşif uçuşu sırasında gemi grubunu kayda aldı. Gözetleme materyalleri radar görüntülerini, kızılötesi görüntüleri ve Otomatik Tanımlama Sistemi verilerini bir araya getirdi. Yaygın olarak AIS diye anılan bu sistem, geminin kimliği ve konumu gibi bilgileri yayınlıyor.
Üç gözlem yöntemi karşılaşmanın farklı yönlerini ortaya koydu: radar denizdeki cisimleri izledi, kızılötesi görüntüler ısı izlerini kaydetti, AIS ise kimlik ve konum bilgisi sağladı. Bu veriler birlikte, hangi gemilerin birbirine yakın seyrettiğinin belgelenmesine yardımcı oldu.
Gemi grubunun, Tayvan’ın doğu kıyısındaki Hualien’in 30 deniz milinden fazla açığında, 24 deniz millik bitişik bölgenin ötesindeki alana yakın olduğu bildirildi. Sahil güvenlik ise balıkçı teknesinin kısıtlı sulara en yakın mesafesini, bu suların yaklaşık 2,7 deniz mili açığı olarak ayrıca açıkladı. Bu ölçümler farklı referans noktalarına dayanıyor: Biri kıyıdan, diğeri deniz sınırından olan mesafeyi ifade ediyor.
Sahil güvenliğin daha önceki kamuoyu açıklamalarında, gemilerin izlendiği ve kısıtlı suların dışında kaldığı doğrulanmış, ancak balıkçı teknesi kamuoyuna milis bağlantılı olarak tanıtılmamıştı. Daha sonraki açıklamada Minfudingyu 07902’nin adı verildi, şüpheli özellikleri tarif edildi ve devriye müdahalesi doğrulandı.
Savaş gemisi sayısının ötesinde artan faaliyet
Tayvan’ın verileri, ana ada çevresindeki Çin sahil güvenlik, araştırma ve diğer gemi faaliyetlerinde keskin artış olduğunu gösteriyor. Yetkililer temmuzda 244 gemi kaydederken bu sayı haziranda 55, mayısta 30’du. Önceki yılın temmuz ayındaki sayı ise 58’di.
Temmuzdaki toplam, haziran verisinin ve bir önceki yılın aynı ayındaki sayının dört katından fazlaydı. Bu sayımlara Çin savaş gemileri dahil edilmedi; böylece denizlerdeki baskının ne kadarının donanma dışındaki gemilerden kaynaklanabileceği görüldü.
Ağustosun ilk 21 gününde 152 gemi daha tespit edildi. Bildirilen faaliyetlerdeki gemilerin yaklaşık yüzde 60’ını sahil güvenlik gemileri oluştururken geri kalanlar araştırma ve diğer devlet gemileriydi.
Tayvan Sahil Güvenliği, dört balıkçı teknesi de dahil olmak üzere 16 Çin sahil güvenlik, araştırma ve balıkçı gemisini uzaklaştırdığı bir operasyonu da anlattı. Faaliyet, Tayvan’ın doğu, güney ve güneybatı kıyıları açıklarında ve Tayvan kontrolündeki Pratas Adaları çevresinde gerçekleşti. Bu operasyonlardaki bazı gemiler kısıtlı sulara girdi. Doğu kıyısı açıklarında ağustosta izlenen üç gemi ise bu suların dışında kaldı.
Baskı nasıl arttı?
Ağustostaki karşılaşma, Tayvan’ın doğusunda Çin devlet gemilerinin faaliyetlerinin genişlemesinin ardından yaşandı. Tayvan Sahil Güvenliği, hazirandan itibaren görülen artışı Japonya ve Filipinler’in münhasır ekonomik bölge sınırlarını görüşeceklerini açıklamasıyla ilişkilendirdi.
Bildirilen gelişmeler, farklı türlerdeki konuşlanma ve müdahalelerle baskının nasıl arttığını gösteriyor:
- Mayıs: Tayvan, ana ada çevresinde Çin’e ait 30 sahil güvenlik, araştırma ve diğer gemi kaydetti.
- Mayıs sonu ve haziran: Japonya ile Filipinler deniz sınırlarına ilişkin görüşmeleri sürdürürken Çin, Tayvan’ın doğusundaki sularda deniz trafiğinin denetlenmesine yönelik faaliyetler ilan etti.
- Haziran: Tayvan’ın kaydettiği gemi sayısı 55’e yükseldi.
- Temmuz: Sayı, önceki yılın temmuz ayındaki 58’e kıyasla 244’e ulaştı.
- 16 Ağustos: Minfudingyu 07902, Tayvan’ın kısıtlı sularının yaklaşık 2,7 deniz mili açığına yaklaştı.
- 1 Ekim: Tayvan, Pratas yakınlarında Çin’e ait bir amatör balıkçı teknesine tazyikli su kullandı.
- 20 Ekim: Taipei’de düzenlenen bir güvenlik forumunda, Çin sahil güvenliğinin Tayvan’ın doğusundaki devriyelerini sürdürmesinin riskleri ele alındı.
- 23 Ekim: Tayvan Sahil Güvenliği, milis bağlantılı olduğundan şüphelenilen tekneye verdiği yanıtı ayrıntılarıyla açıkladı ve askerî harekât hazırlıklarına ilişkin uyarıda bulundu.
Tayvan Savunma Bakanı Wellington Koo, Çin milislerine veya sahil güvenlik gemilerine ait araçların ilgili sınırları aşması halinde müdahale ve uzaklaştırma görevini sahil güvenliğin üstleneceğini söyledi. Donanma, mevcut destek düzenlemesi kapsamında yardım edecek.
Güvenlik geriliminde balıkçı tekneleri neden önem taşıyor?
Çin’in deniz milisi 1950’lere dayanıyor. Eğitimli mürettebata ve devlet desteğine sahip balıkçı teknelerini, kimi zaman sahil güvenlik gemileriyle birlikte, denizcilik görevlerinde kullanıyor. Bir tekne sivil görünümünü korurken devletin faaliyetleri izlemesine veya tartışmalı sularda varlık göstermesine yardımcı olabiliyor.
Tayvan Ulusal Savunma ve Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nün araştırması, bu gücü iki ana gruba ayırıyor: Uzmanlaşmış milis görevleri için inşa edilmiş veya uyarlanmış gemiler ile belirli operasyonlar için devlet teşvikleriyle seferber edilen balıkçı tekneleri.
Enstitüde araştırmacı olarak görev yapan Chieh Chung, resmî balıkçılık yasakları sırasında faaliyet göstermek ve balıkçı teknelerinde normalde bulunması beklenenden fazla iletişim anteni taşımak gibi dikkat çekebilecek özelliklere işaret etti. Bu tür gemilerin gözetleme, istihbarat toplama ve su altı tespit görevleri yürütebileceğini söyledi.
Tayvanlı yetkililer, faaliyetin Hualien açıklarındaki tek teknenin çok ötesine uzandığını söylüyor. Sahil Güvenlik Genel Müdürü Chang Chung-lung, milis bağlantılı olduğu değerlendirilen 100’den fazla Çin gemisinin 2023’ten bu yana Tayvan çevresinde görüldüğünü ve izleme listesine alındığını belirtti. Ulusal Güvenlik Bürosu Genel Müdürü Tsai Ming-yen ise Çin’in genel milis filosunun birkaç bin gemiden oluştuğunu söyledi.
Asia Maritime Transparency Initiative, 2025’te Güney Çin Denizi’nde günlük ortalama 241 Çin deniz milisi gemisinin konuşlandırıldığını tahmin etti; kuruluşun değerlendirmesine göre bu, rekor düzeydeydi. Faaliyetler, Mischief Resifi ve Whitsun Resifi dahil tartışmalı oluşumların çevresinde yoğunlaştı. Bu sayı Güney Çin Denizi’ndeki konuşlanmaları anlatırken Tayvan’ın verileri, birkaç yıl boyunca ada çevresinde izlenen gemilerle ilgili.
İkmal açısından doğu kıyısının önemi
Tayvan’ın doğu kıyısı Pasifik’e açılıyor ve bu özelliğiyle deniz taşımacılığı ve ikmal için önemli bir güzergâh oluşturuyor. Buradaki sürekli Çin faaliyetleri, Tayvanlı yetkililerin bir kriz sırasında işler durumda tutması gereken rotalar üzerindeki baskıyı artırabilir.
Tayvan Sahil Güvenliği, sivil, bilimsel ve kolluk kuvvetlerine ait faaliyetlerin eşgüdüm içinde yürütülmesinin Çin’in askerî harekât hazırlıklarına yardımcı olabileceğini söyledi. Tayvanlı yetkililer, Pekin’in olası bir deniz ablukasında askerî, paramiliter ve sivil gemilerin birlikte nasıl çalışabileceğini denediğine inanıyor.
Abluka, bir bölgeye giriş çıkışı kısıtlamayı amaçlar. Tayvan çevresinde bu, yakıt, gıda, sanayi malzemeleri veya diğer temel ürünleri taşıyan gemilerin engellenmesi anlamına gelebilir. Deniz trafiğini izlemek ve devriyelere verilen tepkileri gözlemlemek, böyle bir operasyonu değerlendiren bir güç için yararlı olur.
Tayvan Sahil Güvenliği, farklı türde gemilerden oluşan bir grupla karşı karşıya kaldığında aynı anda birkaç karar vermek zorunda: Hangi gemi yakından izlenmeli, herhangi bir faaliyet müdahaleyi gerektiriyor mu ve Çin sahil güvenlik gemisi bir balıkçı teknesi adına müdahale ederse nasıl karşılık verilmeli? Devriye ve gözetleme unsurlarını farklı noktalarda göreve hazır tutmak da personel ve ekipman üzerinde ek yük oluşturuyor.
Dolayısıyla sahadaki baskı, askerî bir çatışma başlamadan önce ortaya çıkıyor. Her konuşlanmada yetkililerin gemileri tanımlaması, hareketlerini takip etmesi ve bölgeye gemi gönderip göndermeyeceğine karar vermesi gerekiyor.
Örtüşen ekonomik sularda karşılıklı iddialar
Münhasır ekonomik bölgeler (MEB) kıyıdan 200 deniz miline kadar uzanabilir. Bu bölgeler, kıyı devletlerine balıkçılık ve deniz yatağı kaynakları gibi alanlarda haklar verir; bazı sorumluluk ve yetkileri de beraberinde getirir. Diğer ülkelerin gemileri seyrüsefer haklarını korur. Dolayısıyla kaynaklar üzerindeki haklar ile bir bölgeden geçme hakkı birbirinden ayrı konulardır.
Kıyıların birbirine yakın olması nedeniyle hak iddia edilen bölgeler örtüştüğünde hükümetler sınır müzakereleri yürütebilir. Japonya ve Filipinler bu süreci görüşüyor. Tayvan Sahil Güvenliği, örtüşen sularda Çin faaliyetlerinin artmasının üç yönetim üzerindeki baskıyı artırdığını söylüyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mao Ning, Çin’in Tayvan’ın doğusunda MEB’e ve kıta sahanlığına sahip olduğunu ve buradaki faaliyetlerini egemenlik hakları ile yetkilerinin meşru biçimde kullanılması olarak gördüğünü söyledi. Pekin, Tayvan’ı kendi toprağı olarak görüyor ve adayı kontrol altına almak için güç kullanma seçeneğini dışlamıyor.
Tayvan hükümeti bu iddiayı reddediyor ve adanın geleceğine halkının karar vermesi gerektiğini söylüyor. Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Joseph Wu, 20 Ekim’de Taipei’de düzenlenen forumda Çin’in Tayvan’ın doğu kıyısı açıklarındaki sularda hukuki bir iddiası olmadığını söyledi. Tayvan ayrıca Çin’in, MEB’i içinde hukuka uygun seyreden gemilere karşı denetim uygulama yetkisi bulunmadığını savunuyor.
Devriyelerin pratik işlevlerinin yanı sıra siyasi bir amacı da var. Devlet gemilerinin tekrar tekrar denetim yürütmesi, o bölgenin kendi yönetimlerinin kontrolünde olduğu mesajını verebilir. Taipei bu nedenle, gemiler kısıtlı suların dışında kalsa bile bölgedeki varlıklarına itiraz ediyor.
Güvenlik önerilerinde rotaları açık tutmak öne çıkıyor
ABD-Çin Ekonomi ve Güvenlik İnceleme Komisyonu ile Hint-Pasifik Güvenlik Enstitüsü Başkanı Randall Schriver, 20 Ekim’deki forumda riskleri ele aldı. Çin sahil güvenliğinin devriyeleri sürdürmesini, deniz kuvvetleri yerine kolluk kuvvetleri olarak sunulan gemilerle egemenlik iddialarını ileri taşımanın bir yolu olarak tanımladı.
Schriver, Pekin’in bu denetim rolü iddiasını uygulamaya koyması konusunda uyarıda bulundu:
Bu denetim rolünü fiilen uygulamayı sürdürmeleri son derece istikrarsızlaştırıcı olur.
Schriver, abluka karşıtı hazırlık amacıyla Tayvan ve Japonya arasında tatbikatlar düzenlenmesi seçeneğinin değerlendirilmesini önerdi. Önerileri arasında, Tayvan’ın kuzeyindeki Keelung ile Japonya’ya bağlı Yonaguni Adası arasında olası bir deniz koridoru da vardı. Bunları duyurulmuş ortak operasyonlar olarak değil, hazırlık önerileri olarak sundu.
Ayrıca balistik füzelere, seyir füzelerine ve insansız hava araçlarına karşı katmanlı savunma çağrısı yaptı. Schriver, denize erişimi, denizden gelebilecek saldırılara karşı korumayla ilişkilendirdi: Bir rotayı açık tutmak için gemilerin güvenle hareket etmesi ve onları destekleyen altyapının çalışmayı sürdürmesi gerekiyor.
Schriver, ABD’nin çok sayıda insansız sistemi kullanarak işgali engelleme yaklaşımının hâlâ geliştirilmesi gerektiğini belirtti. Açıklamalarında, operasyonel planlamanın ekipman alımları kadar öncelikli olduğunu vurguladı.
Önceki karşılaşmalar ve hassas altyapı
Tayvan’ın doğuya açılan yaklaşma güzergâhlarında milis bağlantılı olduğu düşünülen faaliyetlerin geçmişte de örnekleri var. Chieh, Tayvan’ın 30 Temmuz 2021’de kıyıdan yaklaşık 10 deniz mili uzaklıktaki Orchid Adası yakınlarında Qiong Sanya Yu 72107 ve Qiong Sanya Yu 72108 adlı iki büyük Çin balıkçı teknesini uzaklaştırdığı olaya dikkat çekti.
Chieh, teknelerin Çin’deki balıkçılık yasağı döneminde ana limanlarından çok uzakta bulunması ve çok sayıda uydu iletişim anteni taşıması nedeniyle istihbarat toplama görevi yürütmüş olabileceklerinden şüphelendi. O sırada Tayvan’ın Jiupeng bölgesinde silah denemeleri yapılıyordu. Ağustosta görülen tekne, bu eski karşılaşmaya ve bir balıkçı teknesinin amacını dış görünüşünden belirlemenin zorluğuna yeniden dikkat çekti.
Tayvan’ın kaygıları deniz altındaki altyapıyı da kapsıyor. Ulusal Güvenlik Bürosu’nun raporuna göre, çevredeki deniz altı kablolarında önceki üç yılda yılda ortalama yedi ila sekiz arıza meydana geldi; insan kaynaklı hasarların payı ise arttı.
Şubat 2025’te Taiwan-Penghu No. 3 kablosunun hasar görmesiyle ilgili davada, Hong Tai 58’in Çinli kaptanı Tayvan Telekomünikasyon Yönetimi Yasası uyarınca üç yıl hapis cezasına çarptırıldı. Kabloların korunması, ikmal rotalarının izlenmesi ve ihlallere karşılık verilmesinin yanı sıra deniz trafiğini gözetleme görevine bir sorumluluk daha ekliyor.
Tayvan’ın Minfudingyu 07902’ye yönelik acil müdahalesi, teknenin öncelikli izleme listesi aracılığıyla takibinin sürdürülmesi. Çin Savunma Bakanlığı ile Filipinler savunma ve dışişleri bakanlıkları, 23 Ekim’deki uyarıya ilişkin yorum taleplerine hemen yanıt vermedi. Japonya Sahil Güvenliği de hemen yorum yapmaktan kaçındı.
Öne Çıkanlar
- Tayvan, Minfudingyu 07902’yi doğu kıyısı açıklarında Çin sahil güvenlik gemisi ve araştırma gemisiyle birlikte hareket eden, milis bağlantılı olduğundan şüphelenilen bir balıkçı teknesi olarak tanımladı.
- Tekne, 16 Ağustos’ta kısıtlı suların yaklaşık 2,7 deniz mili açığına yaklaştı. Tayvan bir devriye gemisi gönderdi ve tekneyi öncelikli izleme listesine aldı.
- Tayvan, temmuzda Çin’e ait 244 sahil güvenlik, araştırma ve diğer gemi kaydetti. Bu sayı hazirandaki 55’ten yüksekti. Verilere savaş gemileri dahil edilmedi.
- Tayvan, eşgüdümlü konuşlanmaların askerî harekât hazırlıklarına destek sağlayabileceği ve Pasifik’teki ikmal rotaları üzerindeki baskıyı artırabileceği uyarısında bulunuyor.
- Çin, Tayvan’ın doğusundaki sularda denizcilik hakları olduğunu savunuyor. Taipei, Pekin’in burada denetim uygulama yetkisini reddediyor.
- 20 Ekim’de Taipei’de düzenlenen forumda ele alınan öneriler arasında, abluka sırasında deniz rotalarını açık tutmaya hazırlanmak için Japonya ile tatbikatlar yapılması da vardı.






