Özbekistan, 9,5 Milyar Dolarlık Nükleer Santral ve Yaklaşık 33 Bin Kişilik Kent Projesinde İlerliyor

8 dakikalık okuma
Uzbekistan Advances $9.5 Billion Nuclear Plant and Town for Nearly 33,000 Residents

Cizzak'ta Reaktör Temelleri ve Yeni Bir Kent Yükseliyor

Özbekistan, planlanan 9,5 milyar dolarlık nükleer santralinin ilk reaktör temel plağını 2026 sonuna kadar tamamlamak için çalışırken, yakınında yaklaşık 33 bin kişilik bir kent inşa ediyor. Projeler; elektrik üretimini, uzman personel eğitimini ve Cizzak bölgesinin Farış ilçesinde ulaşım, su ve enerji altyapısının önemli ölçüde genişletilmesini bir araya getiriyor.

İçindekiler
  1. Cizzak'ta Reaktör Temelleri ve Yeni Bir Kent Yükseliyor
  2. Bu Santrali Entegre Kılan Nedir?
  3. Ne Kadar Elektrik Üretilmesi Bekleniyor?
  4. Sıradaki İnşaat Aşamaları Neler?
  5. Çalışanlar ve Aileleri İçin Bir Kent
  6. Reaktör Sahasının Ötesinde Su, Yol ve Elektrik Altyapısı
  7. Santrali İşletecek Personelin Eğitimi
  8. Daha Geniş Hedefleri Olan 9,5 Milyar Dolarlık Proje
  9. İş Birliği Tıp ve Malzeme Alanlarına da Uzandı
  10. Öne Çıkanlar

Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, 23 Ekim 2026'da Taşkent'te Rusya'nın devlet nükleer enerji şirketi Rosatom'un Genel Müdürü Aleksey Lihaçev ile görüştü. Özbekistan Cumhurbaşkanlığı İdaresi'ne göre görüşmede, ülkenin ilk entegre nükleer santralinin inşası, tasarım çalışmalarının sürdürülmesi ve santrali desteklemek için gereken altyapı ele alındı.

Tuzkan Gölü yakınlarında kurulması planlanan santralde, her biri 1.000 megavat elektrik kapasitesine sahip iki büyük VVER-1000 reaktörü ile her biri 55 megavat üretim kapasiteli iki küçük RITM-200N reaktörü bulunacak. Dört ünite birlikte 2.110 megavat kurulu güç sağlayacak.

Rosatom, ilk reaktör bölümünün temel plağı için yaklaşık 10 bin metreküp beton gerekeceğini belirtiyor. Beton dökümüne haziran ayında başlandı; çalışmaların 2026 Aralık sonuna kadar tamamlanması hedefleniyor. İlk küçük reaktörün teknik devreye alma işleminin 2029'da, ilk büyük üniteninkinin ise 2033'te yapılması planlanıyor.

Ekim ayındaki görüşmeden bir gün önce, 22 Ekim'de Özbekistan'ın nükleer enerji kurumu Uzatom ve Rosatom heyetleri inşaat sahasını ziyaret etti. Heyetler hem santrali hem de konut ve altyapı çalışmalarının başladığı yerleşim alanını inceledi.

Reklam

Bu Santrali Entegre Kılan Nedir?

Özbekistan, aynı sahada iki farklı reaktör türü kurmayı planlıyor. Proje, iki VVER-1000 ünitesi ile iki RITM-200N ünitesini tek bir santralde bir araya getirmesi planlanan dünyadaki ilk tesis olarak tanımlanıyor.

Reaktör ısı üretir; bu ısı buhar elde etmek ve elektrik üreten ekipmanları çalıştırmak için kullanılır. Bir güç ünitesi, reaktör ile elektrik üretmek için gereken bağlantılı ekipmanlardan oluşur. Bu projede “entegre” ifadesi, büyük ve küçük ünitelerin aynı yerde bir araya getirilmesini anlatıyor.

Büyük reaktörler, planlanan 2.110 megavatlık toplam kapasitenin 2.000 megavatını, yani yaklaşık yüzde 95'ini oluşturuyor. İki küçük ünite ise kalan 110 megavatı, yaklaşık yüzde 5'lik kapasiteyi sağlayacak. İlk küçük reaktörün daha önce devreye alınması planlansa da santralin nihai üretim kapasitesinin büyük bölümü büyük ünitelerden gelecek.

Rosatom'un mühendislik bölümü Atomstroyexport, ana yüklenici olarak görev yapıyor. İnşaat sorumlulukları; Özbek personelin eğitilmesini ve çalışanlarla ailelerine ev sahipliği yapacak yerleşimin geliştirilmesini de kapsayan daha geniş bir iş birliğinin parçası.

Ne Kadar Elektrik Üretilmesi Bekleniyor?

Santralin tamamı devreye girdiğinde yıllık elektrik üretiminin 15 milyar kilovatsaate kadar çıkacağı veya yaklaşık 17,2 milyar kilovatsaat olacağı tahmin ediliyor. Aradaki 2,2 milyar kilovatsaatlik fark, beklenen yıllık üretimin netleştirilmesi gereken önemli bir planlama verisi olduğunu gösteriyor.

Megavat, bir santralin belirli bir anda ne kadar güç üretebildiğini ifade eder. Kilovatsaat ise zaman içinde üretilen elektrik miktarını ölçer. Bir santralin yıllık üretimi, ünitelerinin yılın ne kadarında ve hangi üretim düzeyinde çalıştığına, ekipmanların bakım için durdurulduğu dönemler de dahil olmak üzere, bağlıdır.

Planlanan 2.110 megavatlık kapasite bir anda değil, aşamalı olarak devreye girecek. Özbekistan'ın takvimine göre ilk küçük reaktörün teknik devreye alınması, ilk büyük üniteden birkaç yıl önce, 2029'da gerçekleşecek. Projenin tamamının 2034–2035'te bitirilmesi öngörülüyor.

Reklam

Sıradaki İnşaat Aşamaları Neler?

Rosatom'un yakın vadeli inşaat hedefi, ilk küçük güç ünitesinin reaktör bölümüne ait temel plağını tamamlamak. Bu plak, reaktör binasını taşıyan temelin bir parçasını oluşturuyor. Cumhurbaşkanlığı İdaresi'ne göre çalışmalar, santralin genel tasarım süreciyle eş zamanlı ilerliyor.

Projenin takviminde daha önce sahada başlayan inşaat çalışmaları, ekipman üretimi ve ilk üretim ünitesinin daha sonra cumhurbaşkanı tarafından başlatılması yer alıyor. Bu aşamalar, projenin farklı bölümlerini ifade ediyor:

  • Nisan 2025: Sahadaki inşaat faaliyetleri başladı.
  • Mayıs 2025: Rosatom proje için ekipman üretimine başladı.
  • 4 Haziran: Mirziyoyev ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ilk güç ünitesinin inşaatını başlattı.
  • Haziran 2026: İlk küçük ünitenin temel plağı için beton dökümüne başlandı.
  • 22 Ekim 2026: Uzatom ve Rosatom heyetleri santrali ve kent inşaat alanını inceledi.
  • 23 Ekim 2026: Mirziyoyev ve Lihaçev, Taşkent'te ilerlemeyi değerlendirdi.
  • 2026 sonu: İlk reaktör bölümünün temel plağının tamamlanması hedefleniyor.
  • 2029: İlk küçük reaktörün teknik devreye alınması planlanıyor.
  • 2033: İlk büyük ünitenin teknik devreye alınması planlanıyor.
  • 2034–2035: Projenin tamamının bitirilmesi bekleniyor.

Teknik devreye alma, test ve işletmeye alma çalışmalarını içeren, reaktörün çalıştırılmasına yönelik bir aşamadır. Dolayısıyla takvim, küçük reaktörün bu aşamaya önce ulaşmasının beklendiği, birkaç yıla yayılan bir inşaat ve devreye alma sürecini ortaya koyuyor.

Çalışanlar ve Aileleri İçin Bir Kent

Uzatom'a göre yeni yerleşim, 200 hektarlık alanda inşa ediliyor ve yaklaşık 33 bin kişiye ev sahipliği yapacak 10 bin daire planlanıyor. Rosatom, yerleşimin hedeflenen nüfusunu daha genel bir ifadeyle 30 binden fazla uzman ve aile üyesi olarak tanımlıyor.

Belirtilen nüfusa göre konut planı, daire başına yaklaşık 3,3 kişiye karşılık geliyor. Yerleşim; okullar, anaokulları, sağlık tesisleri, spor alanları, kültür tesisleri, dinlenme alanları ve yeşil alanlarıyla kalıcı bir topluluk olarak tasarlanıyor.

Mirziyoyev ve Lihaçev, enerji verimli konutlar ve sakinlerin ihtiyaç duyacağı hizmetler konusunda iş birliğini görüştü. Konut, eğitim ve sağlık hizmetlerinin bir arada sunulması, elektrik üretimi hedeflerinin yanı sıra projeye yerel kalkınma boyutu da kazandırıyor.

Reklam

Reaktör Sahasının Ötesinde Su, Yol ve Elektrik Altyapısı

Uzatom'un dış altyapıya ilişkin açıklaması, inşaat çalışmalarının reaktör binalarının çok ötesine uzandığını gösteriyor. Çalışmalar, daha geniş yerleşime hizmet edecek elektrik bağlantılarını, ayrı su sistemlerini, kara yollarını ve demir yolu bağlantılarını kapsıyor.

  • 388 kilometre elektrik şebekesi.
  • 110 kilovolt gerilimde çalışan bir trafo merkezi.
  • 21 kilometre içme suyu boru hattı.
  • 120 kilometre teknik su boru hattı.
  • 39,5 kilometre kara yolu.
  • 11 kilometre demir yolu.

Teknik su, içme suyu yerine endüstriyel ve diğer işletme amaçları için kullanılan sudur. Planlanan teknik su şebekesi, içme suyu şebekesinin neredeyse altı katı uzunluğunda. Bu da sahayla bağlantılı altyapı çalışmalarının ölçeğini ortaya koyuyor.

Kent planında akıllı elektrik şebekeleri, veri merkezleri ve enerji depolama sistemleri de bulunuyor. Akıllı şebekeler, elektrik akışını yönetmek için izleme ve kontrol sistemlerinden yararlanırken, depolama sistemleri enerjiyi daha sonra kullanılmak üzere saklıyor. Uzatom'a göre heyetler 22 Ekim'deki ziyaretlerinde güvenlik, inşaat kalitesi ve çevre standartlarına özellikle dikkat etti.

Santrali İşletecek Personelin Eğitimi

Mirziyoyev ve Lihaçev, Taşkent'teki Ulusal Nükleer Araştırma Üniversitesi MEPhI şubesi ile Rosatom tesislerinde nitelikli personel yetiştirilmesine özel önem verdi. Hedef yalnızca inşaatı tamamlamak değil: Özbekistan'ın santrali işletme ömrü boyunca çalıştırıp bakımını yapabilecek personele ihtiyacı olacak.

Eğitim iş birliği, nükleer alanlarda lisansüstü eğitim planlarını ve Özbek öğrencilerin 2026'da Rusya'daki Rosatom işletmelerinde staj yapma fırsatlarını kapsıyor. Akademik eğitim ve uygulamalı stajlar, sınıfta edinilen bilgileri nükleer sanayi tesislerindeki deneyimle buluşturmayı amaçlıyor.

Temmuz ayında Başbakan Yardımcısı A. Ramatov başkanlığındaki Özbek heyeti, Rusya'daki Novovoronej Nükleer Santrali'ni ziyaret etti. Ziyarette santralin III+ nesil reaktörleri, güvenlik sistemleri, destek altyapısı ve yakındaki yerleşim alanı ele alındı. III+ nesil, ek güvenlik özelliklerine sahip modern reaktör tasarımları için kullanılan bir tanımlamadır.

İki taraf, Özbekistan'daki inşaat sahasında aylık operasyonel toplantılar düzenleme konusunda da anlaştı. Bu düzenleme, reaktör inşaatı, altyapı çalışmaları, konutlar ve iş gücünün hazırlanması birlikte ilerlerken kaydedilen gelişmelerin düzenli olarak değerlendirilmesine olanak sağlayacak.

Reklam

Daha Geniş Hedefleri Olan 9,5 Milyar Dolarlık Proje

Entegre santralin tahmini maliyeti 9,5 milyar dolar. Ekim ayındaki görüşmeye ilişkin açıklamalarda finansman koşulları, reaktörler ile destekleyici projeler arasındaki maliyet dağılımı ve üretilecek elektriğin gelecekteki fiyatı hakkında ayrıntı verilmedi.

Rosatom, iş birliğine geniş bir sanayi kuruluşları ağıyla katılıyor. Şirketin kurumsal raporlamasına göre 2007'de kurulan Rusya devlet şirketi, 400'den fazla kuruluştan oluşuyor. Faaliyetleri uranyum madenciliği ve zenginleştirmesinden nükleer yakıt üretimine, reaktör tasarımı ve inşasından elektrik üretimi ile radyoaktif atık yönetimine uzanıyor.

Mirziyoyev, Özbekistan'ın ikinci ve üçüncü nükleer santral projelerini de değerlendirdiğini ve bu olasılıkları yeni ortaklar ve yatırımcılarla görüşmeyi planladığını söyledi. Bu hedefler, ülkenin nükleer enerji programını inşaatı süren Cizzak projesinin ötesine taşıyabilir.

Somut beton döküm aşamaları şimdilik ilk sahada yoğunlaşıyor: 2026'da ilk temel plağının tamamlanması, personelin hazırlanması ve 2029'da ilk küçük reaktörün teknik devreye alınmasına yönelik ilerleme. Büyük üretim üniteleri ve projenin tamamlanması takvimin ilerleyen aşamalarında yer alıyor.

İş Birliği Tıp ve Malzeme Alanlarına da Uzandı

Ekim ayındaki görüşmelerde nükleer tıp ve eklemeli imalat alanlarında olası iş birliği de ele alındı. Nükleer tıp, tıbbi teşhis veya tedavide radyoaktif maddelerin kullanılmasını kapsıyor. Eklemeli imalat ise bir nesneyi büyük bir parçadan kesip çıkarmak yerine, malzemeyi art arda katmanlar hâlinde işleyerek üretiyor.

Daha önceki iş birliği görüşmelerinde, Özbekistan'ın Fergana bölgesinde olası bir pilot sağlık projesinin yanı sıra enerji depolama ve kompozit malzemeler de gündeme gelmişti. Kompozit malzemeler, daha düşük ağırlıkla yüksek dayanım gibi yararlı özellikler elde etmek için farklı maddelerin bir araya getirilmesiyle oluşturuluyor. Taraflar, öncelikli alanları ve önerilen ortak projeleri belirleyecek bir yol haritası hazırlama konusunda anlaştı.

Rosatom, Lihaçev'in şirketin iş birliğini genişletmeye ve Özbekistan'daki stratejik öneme sahip projelere ilişkin taahhütlerini yerine getirmeye hazır olduğunu teyit ettiğini açıkladı. Reaktör programının yanı sıra tıp, malzeme ve eğitim konularındaki görüşmeler, ortaklık kapsamında değerlendirilen faaliyetlerin çeşitliliğini ortaya koyuyor.

Cizzak'ta en görünür değişiklikler şimdiden temellerde, konutlarda ve bağlantı altyapısında şekilleniyor. Projede sıradaki somut ilerleme hedefi, daha sonra santralin 2034–2035'te tam kapasiteyle işletmeye alınmasına uzanacak sürecin öncesinde, ilk reaktör bölümünün temel plağını 2026 sonuna kadar tamamlamak.

Öne Çıkanlar

  • Mirziyoyev ile Rosatom Başkanı Aleksey Lihaçev, nükleer enerji projesini 23 Ekim 2026'da Taşkent'te değerlendirdi.
  • Tahmini maliyeti 9,5 milyar dolar olan santralde toplam 2.110 megavat kapasiteli iki büyük ve iki küçük reaktör bulunacak.
  • Rosatom, ilk reaktör bölümünün temel plağını 2026 sonuna kadar tamamlamayı hedefliyor.
  • Yakınlarda yaklaşık 33 bin kişiye ev sahipliği yapacak, yaklaşık 10 bin dairelik bir kent kurulması planlanıyor.
  • Proje, uzman personel eğitiminin yanı sıra kapsamlı elektrik, su, kara yolu ve demir yolu altyapısını içeriyor.
  • İlk küçük reaktörün teknik devreye alınması 2029'a, projenin tamamlanması ise 2034–2035'e planlanıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir