OECD: Güney Kore'de işyeri kültürü doğum oranındaki ilerlemenin önünde engel olmayı sürdürüyor

10 dakikalık okuma
OECD Says South Korea's Workplace Culture Still Blocks Progress on Birth Rate

Daha fazla aile desteği var, ancak birçok ebeveyn hâlâ bu destekten yararlanamıyor

Güney Kore'de 2024'te doğan çocukların annelerinin yarısından azı ebeveyn iznine başvurma hakkına sahipti. Bu durum, hükümetin aile harcamalarını onlarca yıldır artırmasına rağmen sürüyor. OECD, kamu desteği ile ebeveynlerin çalışma hayatı arasındaki bu uçurumu, ülkenin son derece düşük doğum oranını ele almanın önündeki temel engellerden biri olarak gösteriyor.

İçindekiler
  1. Daha fazla aile desteği var, ancak birçok ebeveyn hâlâ bu destekten yararlanamıyor
  2. Harcama toplamları neden iki farklı tablo ortaya koyuyor?
  3. İzne erişimin önündeki ilk engel uygunluk koşulları
  4. Küçük işyerleri koruma açığını ortaya koyuyor
  5. İzin istemenin bedelini gösteren bir işten çıkarma vakası
  6. Esnek çalışma yavaş yaygınlaşıyor
  7. Çalışan annelere yönelik tutumlar yavaş değişiyor
  8. Yaşlanan nüfusa ilişkin kaygılar, daha küçük aile planlarıyla bir arada
  9. Babaların izni ile annelerin kariyerleri birbiriyle bağlantılı
  10. Öne Çıkan Noktalar

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), 8 Kasım 2026'da yayımladığı raporda aile politikalarının işgücü piyasası kurallarından ve işyeri kültüründen daha hızlı geliştiğini belirtti. Rapordaki değerlendirme; izne erişimin kısıtlı olmasını, esnek davranmayan yöneticileri ve bakım sorumluluklarının eşitsiz dağılımını, çocuk sahibi olmayı düşünenlerin karşı karşıya kaldığı zor tercihlerle ilişkilendiriyor.

Güney Kore'nin toplam doğurganlık hızı 2023'te kadın başına 0,72 çocuktan 2024'te 0,75'e, 2025'te ise 0,80'e yükseldi. OECD, iyileşmenin kalıcı olup olmayacağı konusunda temkinli yaklaşırken, birçok kadını iş ile aile hayatı arasında seçim yapmaya zorlayan çalışma koşullarının sürdüğüne dikkat çekti.

174 sayfalık rapor, doğurganlık, istihdam ve aile politikalarını birlikte inceliyor. Temel savı, maddi desteğin, insanların bu destekten gerçekten yararlanabilecekleri işyerlerinde çalışanlara ulaşması gerektiği. Cömert bir hak, uygunluk koşullarını karşılamayan ya da izin istediğinde işini kaybetmekten korkan bir ebeveyne sınırlı fayda sağlıyor.

Küçük işyerlerine ilişkin veriler bu savı somutlaştırıyor. Bin çalışanın katıldığı ankette, beşten az çalışanı olan işyerlerindeki katılımcıların yalnızca yüzde 31,9'u ebeveyn iznini özgürce kullanabildiğini söyledi. En az 300 çalışanı olan işyerlerinde bu oran yüzde 72'ydi.

Harcama toplamları neden iki farklı tablo ortaya koyuyor?

Güney Kore, aile desteğine yönelik kamu harcamalarını 1998'de gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 0,1'i düzeyinden 2023'te yüzde 1,8'ine çıkardı. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Dolayısıyla bu karşılaştırma, ülkenin ekonomik kaynaklarının ne kadarının ailelere destek amacıyla kullanıldığını gösteriyor.

2023'teki oran, yüzde 2,3 olan OECD ortalamasının altında kaldı. Ancak farklı bir ölçüte göre Güney Kore ortalamanın üzerine çıktı: Çocuk başına harcama 2021'de 19.400 dolara ulaştı. OECD genelinde bu tutar 15.400 dolardı; böylece ülke üye ülkeler arasında 10. sırada yer aldı.

Reklam

Bu dolar tutarları, ülkeler arasındaki fiyat farklılıkları hesaba katılarak düzenlendi. Böylece parayla neler satın alınabileceğini karşılaştırmak daha anlamlı hâle geliyor. Güney Kore, çocuk başına yaklaşık 4.000 dolar, yani OECD ortalamasından yüzde 26 daha fazla harcama yaptı.

İki karşılaştırma farklı şeyleri anlatıyor. GSYH içindeki harcama payı, ekonomiye oranla ne kadar kaynak ayrıldığını ölçerken çocuk başına harcama, desteği bu destekten yararlanan çocuklara bölüyor. Veriler ayrıca farklı yıllara ait. Birlikte ele alındıklarında, politika tartışmasının neden hükümetin ayırdığı para miktarının ötesine geçerek ebeveynlerin bu desteğe erişip erişemediğine ve onu kullanıp kullanamadığına odaklandığını gösteriyorlar.

İzne erişimin önündeki ilk engel uygunluk koşulları

2024'te doğan çocukların ebeveynleri arasında annelerin yüzde 46'sı, babaların ise yüzde 71'i ebeveyn iznine başvurma hakkına sahipti. Başka bir deyişle, her 100 anneden 54'ü ve her 100 babadan 29'u bu kapsama girmiyordu.

İstihdam sigortası kapsamı, izne erişimi belirleyen etkenlerden biri. Bazı kadınlar doğumdan önce işlerinden ayrıldığı için izin desteğinin sağlandığı istihdam düzenlemelerinin dışında kalıyor. Bu nedenle OECD, sorunların ebeveynin yöneticisinden izin istemesinden önce başladığına dikkat çekiyor.

İzin hakkına sahip olmak, işyerinde izin kullanabilmek ve izni fiilen kullanmak birbirinden farklı aşamalar. Önce ebeveynin kurallardaki koşulları karşılaması, sonra işyerinde izin alabilmesi, son olarak da izni kullanmasına olanak veren koşullara sahip olması gerekiyor. Güney Kore, sigorta kapsamından işverenlerin tepkilerine kadar her aşamada güçlüklerle karşı karşıya.

Kadınlar özellikle zorlayıcı koşulların bir arada etkisini yaşıyor. Ebeveyn iznine hak kazanma olasılıkları babalara kıyasla daha düşükken bakım sorumlulukları da ağırlıklı olarak onların üzerinde kalıyor. Çalışmaya devam etme koşuluna sıkı biçimde bağlanan bir sistem, kadınların işten ayrılarak bakım sağlamaya hazırlanması ya da bakım üstlenmesinin ardından seçeneklerini daraltabiliyor.

Küçük işyerleri koruma açığını ortaya koyuyor

Gapjil 119 İşyeri ve Çevrimiçi Sendika için Global Research tarafından yürütülen ankette, işyeri büyüklüğüne göre büyük farklılıklar bulundu. Beşten az çalışanı olan işyerlerindeki çalışanların yüzde 33,5'i doğum iznini özgürce kullanabildiğini söylerken, en az 300 çalışanı olan işyerlerinde bu oran yüzde 75'ti. Ailevi bakım izninde oranlar sırasıyla yüzde 30,2 ve yüzde 63,7 oldu.

Ebeveyn izni konusunda yüzde 31,9 ile yüzde 72 arasındaki fark 40,1 yüzde puandı. En büyük işyerlerinde çalışanların, izni özgürce kullanabildiğini söyleme olasılığı iki kattan fazlaydı. Bu yanıtlar çalışanların izne erişime ilişkin değerlendirmelerini yansıtırken, devletin yardım kayıtları katılıma başka bir açıdan bakma olanağı sunuyor.

Reklam

İstihdam ve Çalışma Bakanlığı'nın Demokrat Parti milletvekili Park Hae-cheol'ün talebi üzerine paylaştığı veriler, 2022'den Haziran 2026'ya kadar ebeveyn izni ödeneği alan 677.979 kişinin yüzde 10,4'ünün beşten az çalışanı olan işyerlerinde çalıştığını gösterdi. En az 300 çalışanı olan işyerlerindeki çalışanların payı ise yüzde 41,3'tü; bu oran, küçük işyerlerindeki payın neredeyse dört katıydı.

İş gücünün büyüklüğüne ilişkin karşılaştırma, bu farkı çarpıcı kılıyor. 2024'te en küçük işyerlerinde 3,18 milyon kişi, en büyük işyerlerinde ise 3,58 milyon kişi çalışıyordu. İş gücü büyüklükleri birbirine görece yakındı, ancak izin ödeneği alanlar içindeki payları arasında büyük fark vardı.

Güney Kore yasaları, işyeri büyüklüğünden bağımsız olarak doğum ve ebeveyn izinlerini güvence altına alıyor; ayrıca işverenlerin bu izinleri kullanan çalışanları işten çıkarmasını ya da dezavantajlı duruma düşürmesini cezalandırmaya imkân tanıyor. Ancak İş Kanunu'nun Uygulama Kararnamesi, beşten az çalışanı olan işyerlerini haksız işten çıkarmaya karşı genel korumanın dışında bırakıyor ve İş İlişkileri Komisyonu aracılığıyla telafi talep etme olanağını kısıtlıyor.

İzin istemenin bedelini gösteren bir işten çıkarma vakası

Bir üniversiteye bağlı araştırma destek kurumunda çalışan bir kişi, ebeveyn izni kullanacağını söylemesinin ardından işten çıkarılacağına dair bildirim aldığını Çevrimiçi Sendika'ya anlattı. Görüşme kaydına göre işveren, çalışandan toplantılara katılmayı bırakmasını, sorumluluklarını devretmesini ve yerini değiştirmesini istedi.

Çalışan yazılı bildirim talep ettiğinde işveren, işyerinin küçük olması nedeniyle böyle bir bildirimde bulunmasının gerekmediğini söyledi. Çalışan, İş İlişkileri Komisyonu aracılığıyla işten çıkarmaya itiraz edemediğini ve hukuk davası açmayı düşündüğünü belirtti.

Çevrimiçi Sendika Başkanı Park Sung-woo, yasal haklarla çalışanların bu hakları kullanabilmesi arasındaki mesafeyi şöyle anlattı:

Yasaya göre doğum izni, ebeveyn izni ve ailevi bakım izni sistemleri tüm çalışanlar için geçerli. Ancak beşten az çalışanı olan işyerlerinde bu haklar fiilen güvence altında değil

Park, haksız işten çıkarma yasağı da dâhil İş Kanunu'nun bu işyerlerinde eksiksiz uygulanması çağrısında bulundu. Yasanın kapsamının genişletilmesi, bir cumhurbaşkanlığı seçim vaadi ve Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung yönetiminin politika taahhütlerinden biriydi. İşçi grupları görüşmelerin tıkandığını söylerken sendika, 2026 sonuna kadar değişiklik yapılmasını isteyen bir imza kampanyası başlattı. Yasama takvimine ilişkin bir açıklama yapılmadı.

Esnek çalışma yavaş yaygınlaşıyor

Esnek çalışma düzenlemelerinden yararlanan ücretli çalışanların oranı 2015'te yüzde 5 iken 2024'te yüzde 16'ya çıktı. Bu, 11 yüzde puanlık artış anlamına geliyor; ancak küçük çocuğu olan ebeveynlerin esnek çalışmaya erişimi, Avrupa Birliği'ndeki benzerlerinin hâlâ çok gerisinde.

Reklam

Altı yaşından küçük çocuğu olan kadınların Güney Kore'de yüzde 22'si esnek çalışma düzenlemelerinden yararlanırken AB'de bu oran yüzde 62'ydi. Erkeklerde karşılık gelen oranlar yüzde 18 ve yüzde 58 oldu. Her iki karşılaştırmada da fark 40 yüzde puandı.

Esnek çalışma, çalışanın çalışma saatlerini ya da yerini ayarlamasına olanak tanıyarak ücretli işi çocuk bakımına göre düzenlemeyi kolaylaştırabiliyor. OECD ayrıca uzaktan çalışmanın Güney Kore'de diğer tüm üye ülkelerden daha az yaygın olduğunu belirtti.

Resmî düzenlemelerin yanı sıra yöneticilerin tutumu da önem taşıyor. OECD'nin aktardığı bir araştırmaya göre, esnek çalışma saatlerine karşı çıkan ya da mesai sonrası buluşmalara katılmayı zorunlu tutan otoriter yöneticilerin yanında çalışan kadınlar daha az çocuk sahibi olmak istiyor. Küçük çocuğuna bakan bir çalışan için akşam buluşmasına katılma beklentisi, planlanan iş gününün ardından yeni bir yük getiriyor.

Bulgular, doğurganlık politikasını şirketlerdeki gündelik kararlara bağlıyor. İzin, doğumun ardından işten uzak kalma süresini karşılıyor; öngörülebilir bir program ve uygulanabilir çalışma saatleri ise ebeveynin işe döndükten sonra bakım sorumluluğunu nasıl yöneteceğini etkiliyor.

Çalışan annelere yönelik tutumlar yavaş değişiyor

Dünya Değerler Araştırması'nda Güney Koreli katılımcıların yüzde 65'i, anneleri ücret karşılığı çalıştığında çocukların zarar gördüğü görüşüne katıldı. Bu oran OECD ortalamasından 25 yüzde puan yüksekti.

Güney Kore'de bu görüşe katılanların oranı 1990'dan bu yana yalnızca yedi yüzde puan düştü. Japonya'da düşüş 39 puan, karşılaştırılabilir altı OECD ülkesindeki ortalama düşüş ise 33 puandı. Bu karşılaştırma, çalışan annelere yönelik tutumların Güney Kore'de söz konusu ülkelere kıyasla ne kadar yavaş değiştiğini gösteriyor.

Bu tür beklentiler, istihdam kuralları ve işyeri talepleriyle zaten şekillenen kararlara ek baskı getiriyor. Kadınlardan bir yandan işlerine bağlı kalmaları beklenirken, diğer yandan bakım sağlamak için ücretli çalışmadan ayrılması gereken ebeveyn olarak görülmeleri söz konusu olabiliyor.

Cinsiyet eşitsizliğine ilişkin değerlendirmeler de kadınlarla erkekler arasında farklılık gösterdi. OECD'nin 2024'te yaptığı ankette Güney Koreli kadınların yüzde 60'ı, ülkelerinde cinsiyet eşitsizliğini bir sorun olarak gördü. Erkeklerde bu oran yüzde 35'ti; aradaki fark 25 yüzde puandı. Bu fark, ailelerin hangi koşullarının değiştirilmesi gerektiği konusunda ortak görüş oluşturmanın neden zor olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor.

Yaşlanan nüfusa ilişkin kaygılar, daha küçük aile planlarıyla bir arada

Güney Koreliler, OECD'nin 2024 anketinde nüfusun yaşlanmasına ilişkin yoğun kaygı dile getirdi: Katılımcıların yüzde 85'i endişeli olduğunu söylerken OECD ortalaması yüzde 65'ti. Buna karşın 50 yaşından küçük Güney Koreli katılımcılar, hâlihazırda sahip oldukları çocuklar da dâhil olmak üzere yaşamları boyunca ortalama 1,2 çocuk sahibi olmayı planlıyordu. OECD ortalaması ise 1,8'di.

Reklam

Planlanan aile büyüklüğü, OECD ortalamasından 0,6 çocuk daha az, başka bir deyişle üçte bir daha düşüktü. Dolayısıyla ülkenin demografik gidişatına ilişkin kaygılar, kişilerin görece küçük aile planlarıyla bir arada bulunuyor.

Doğurganlık hızı bu planlardan farklı bir şeyi ölçüyor. Belirli bir yılda kaydedilen doğum örüntülerinin sürmesi hâlinde bir kadının yaşamı boyunca kaç çocuk sahibi olacağını tahmin ediyor. Güney Kore'nin son verileri iki yıl boyunca iyileşme gösteriyor:

  • 2023: Toplam doğurganlık hızı kadın başına 0,72 çocuk oldu.
  • 2024: Hız 0,75'e yükseldi.
  • 2025: Hız yeniden yükselerek 0,80'e çıktı.

OECD'nin değerlendirmesi, ebeveynlerin işi ve aile hayatını birlikte sürdürebilip sürdüremediğine odaklanıyor. Önerileri; izne erişim, bakımın paylaşımı ve işe dönme olanakları da dâhil olmak üzere, yıllar boyunca verilen kararları etkileyen koşulları ele alıyor.

Babaların izni ile annelerin kariyerleri birbiriyle bağlantılı

Güney Kore, babaların katılımında şimdiden ilerleme kaydetti. 2023'te ebeveyn izni kullananların yüzde 28'inden fazlası erkekti; babaların izin kullanımındaki artışta belgelendiği üzere bu oran 2015'te yüzde 5,6'ydı. Şubat 2025'te yürürlüğe giren reformlarla, çocuğun doğumu çevresinde kullanılan ücretli babalık izni de 10 günden 20 güne çıkarıldı.

Doğum dönemi çevresinde kullanılan babalık izni ile daha uzun süreli çocuk bakımı için alınan ebeveyn izni farklı ihtiyaçları karşılıyor. Her ikisi de babaların bakımda daha fazla rol üstlenmesini sağlayabilir. OECD, özellikle daha fazla erkeğin ebeveyn izni kullanmasının teşvik edilmesini öneriyor.

OECD, kariyerine ara verdikten sonra kadınların nitelikli işlere dönmesine destek verilmesi çağrısında da bulunuyor. İzne erişim, ebeveynin işverenle bağını sürdürmesine yardımcı olurken işe dönme fırsatları, istihdamdan zaten ayrılmış kadınlar için önem taşıyor.

Ekonomik gerekçe doğum sayılarının ötesine uzanıyor. Eğitim ve iş deneyimi, insanların becerilerini geliştiriyor. Kadınlar uygun işlerde çalışmayı sürdüremediğinde ve erkekler bakım yerine işe odaklanma baskısıyla karşılaştığında ekonomi bu becerilerden daha az verimli biçimde yararlanıyor. OECD, istihdamla aile sorumlulukları arasında daha iyi denge kurulmasını ve cinsiyet eşitliğinin artırılmasını doğurganlığın yanı sıra ekonomik büyümeyle de ilişkilendiriyor.

Aileler açısından bu öneriler somut ihtiyaçlara karşılık geliyor: Desteğe hak kazanabilmek, misilleme korkusu olmadan izin isteyebilmek, bakım sorumluluklarıyla uyumlu çalışma saatlerine sahip olmak ve nitelikli bir işe dönmek için güvenilir bir yol bulmak. Güney Kore'nin artan harcamaları destek sağlıyor, ancak OECD'nin değerlendirmesine göre bu desteği işe yarar hâle getirmenin merkezinde işyerinde erişim bulunuyor.

Reklam

Öne Çıkan Noktalar

  • 2024'te doğan çocukların annelerinin yalnızca yüzde 46'sı, babalarının ise yüzde 71'i ebeveyn iznine başvurma hakkına sahipti.
  • Aile desteği harcamaları 2023'te GSYH'nin yüzde 1,8'ine ulaştı; çocuk başına harcama 2021'de OECD ortalamasından yüzde 26 yüksekti.
  • Ankete katılan, beşten az çalışanı olan işyerlerindeki çalışanların yalnızca yüzde 31,9'u ebeveyn iznini özgürce kullanabildiğini söyledi. En büyük işyerlerinde bu oran yüzde 72'ydi.
  • Küçük çocuğu olan ebeveynler arasında esnek çalışma kullanımı AB düzeylerinin çok altında kaldı.
  • Doğurganlık hızı 2023'teki 0,72'den 2025'te 0,80'e yükselirken OECD, daha kapsamlı işyeri ve işgücü reformları çağrısında bulundu.
  • OECD, babaların ebeveyn iznini daha fazla kullanmasını ve kadınların nitelikli işlere dönüşünün desteklenmesini önerdi.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir