Beş Yıllık Sözleşme, İşçilerin Ücretlerini Ana İşletmecinin Kontrolüne Bıraktı
Yıllık taban ücret artışlarını yaklaşık %3 olarak belirleyen bir sözleşme, ana şirketin tahmini bedelinin %98,2’si tutarındaki kazanan teklif ve alt işverenin yalnızca %2 olan kâr marjı, Güney Kore Ulusal İş İlişkileri Komisyonu’nu otoyol işletmecisinin başka bir şirketin çalışanlarının ücretlerini fiilen kontrol ettiği sonucuna ulaştırdı.
İçindekiler
- Beş Yıllık Sözleşme, İşçilerin Ücretlerini Ana İşletmecinin Kontrolüne Bıraktı
- Uyuşmazlık Ulusal Komisyona Nasıl Taşındı?
- Sözleşmede Ücretler Nasıl Belirlenmişti?
- Teklifi Yido Hazırlasa da Son Söz Neden Ona Ait Değildi?
- %2’lik Kâr Marjı ve Katı Personel Kuralları Seçenekleri Daralttı
- Bölgesel Komisyon Ücretlere Neden Odaklandı?
- İşveren Statüsü Bu Çalışanlar İçin Ne Anlama Geliyor?
- Sendika, Ücret Pazarlığının Bütçeyi Kontrol Eden Şirkete Ulaşmasını İstiyor
- Öne Çıkanlar
Komisyon, 23 Eylül’de Gyeonggi Expressway’in Kamu Sektörü Umut Sendikası’nın toplu pazarlık talebini ilan etmesini gerektiren karara ilişkin inceleme başvurusunu reddetti. Sendika, Gyeonggi Expressway için Seul’un batısındaki Suwon-Osan-Pyeongtaek Otoyolu’nu işleten alt işveren Yido’nun çalışanlarını temsil ediyor.
Bu karar, yaygın olarak Sarı Zarf Yasası diye anılan ve revize edilen Sendikalar ve İş İlişkileri Düzenleme Yasası’nın mart ayında yürürlüğe girmesinden bu yana ana şirketin alt işveren işçilerinin ücretleri bakımından işveren statüsünün ilk kez tanınması anlamına geliyor. Böylece önceki kararlarda sıkça ele alınan iş güvenliği ve çalışma koşullarının yanı sıra ücretler de kapsama girmiş oldu.
Temel soru pratikti: İşçilerin ücretleri için kullanılabilecek para Gyeonggi Expressway ile yapılan sözleşmede önceden belirlenmişse, işçiler Yido ile anlamlı bir ücret artışı için pazarlık edebilir miydi? Hem bölge hem de ulusal iş komisyonları, ana işletmecinin bu para üzerinde önemli ölçüde kontrol sahibi olduğu sonucuna vardı.
Karar, sözleşme kapsamındaki gişe görevlileri ve diğer çalışanlar için şu anlama geliyor: Yido iş sözleşmelerinin tarafı olsa da sendika, komisyonun ücretlerin mali sınırlarını belirlediğini saptadığı şirketle ücret pazarlığı yürütebilecek.
Uyuşmazlık Ulusal Komisyona Nasıl Taşındı?
Kamu Sektörü Umut Sendikası, 4 Haziran’da ilk kez Gyeonggi Expressway’den toplu pazarlık talep etti. Talepler ücretleri, çalışma saatlerini ve iş güvenliğini kapsıyordu; daha sonra yenilenen talepte sosyal haklar ve çalışma ortamı da yer aldı.
Gyeonggi Expressway, çalışanlarının çalışma koşullarını Yido’nun bağımsız olarak belirlediğini ve bu nedenle otoyol şirketinin iş hukuku uyarınca onların işvereni olmadığını savundu. Sendikanın pazarlık talebine ilişkin ilan yayımlamayan şirket üzerine sendika, bu eksikliğin giderilmesi için karar verilmesini istedi.
Dava şu aşamalardan geçti:
- 4 Haziran: Sendika, Gyeonggi Expressway ile toplu pazarlık talep etti.
- 30 Haziran: Sendika, pazarlık talebinin ilan edilmesini gerektiren bir karar için Gyeonggi Bölgesel İş İlişkileri Komisyonu’na başvurdu.
- 2 Temmuz: Sendika talebini yenileyerek ücretleri, çalışma saatlerini, sosyal hakları, çalışma ortamını ve iş güvenliğini sıraladı.
- Temmuz: Bölgesel komisyon sendikanın başvurusunu kabul etti.
- 23 Eylül: Ulusal İş İlişkileri Komisyonu, Gyeonggi Expressway’in inceleme başvurusunu reddederek bölgesel komisyon kararını yürürlükte bıraktı.
Pazarlık talebinin ilan edilmesi, toplu pazarlık sürecindeki usule ilişkin bir adımdır. Bu ilana dair uyuşmazlık, komisyonları Gyeonggi Expressway’in ücretler konusunda sendikaya karşı işveren sorumluluğu taşıyıp taşımadığı yönündeki daha temel soruyu ele almaya yöneltti.
Sözleşmede Ücretler Nasıl Belirlenmişti?
Gyeonggi Expressway ile Yido, 1 Eylül 2022’den 31 Ağustos 2027’ye kadar geçerli bir işletme sözleşmesi imzaladı. Sözleşmeye ekli maliyet çizelgesinde yolun işletilmesi için tek bir toplam bedel belirtmek yerine, personel sayısı ve işçilik giderleri görev ve yıl bazında sıralandı.
Çizelgede yöneticiler, ekip liderleri, ofis yöneticileri, denetçiler, gişe görevlileri ve aşçılar dâhil çeşitli pozisyonlar yer aldı. Farklı görevlerde çalışacak işçi sayılarının yanı sıra taban ücret, ek ödemeler ve emeklilik haklarına ilişkin hükümler de listelendi.
Yido’nun teklif hesaplamalarında sağlık sigortası, ulusal emeklilik sistemi, iş kazası sigortası, istihdam sigortası ve uzun süreli bakım sigortası da yer aldı. Bölgesel komisyon, dış kaynak kullanımına dayalı bir sözleşmedeki bu ayrıntı düzeyini alışılmadık buldu.
Ücret uyuşmazlığı açısından en önemlisi, yıllık taban ücret toplamlarının önceki yıla göre yaklaşık %3 artışı içermesiydi. Böylece bütçe ve öngörülen artış oranı, Yido ile çalışanları yıllık ücret pazarlıklarına başlamadan önce ticari anlaşmaya yazılmış oldu.
İşçilik maliyetleri çizelgesi, personel planlarını parasal karşılıklara dönüştürür. Burada belirli görevler ve personel sayıları yıllık ücret bütçelerine bağlandı. Komisyonlar, bu bağlantıyı Gyeonggi Expressway’in Yido’nun faaliyet göstermek zorunda olduğu ücret çerçevesini şekillendirdiğinin kanıtı olarak değerlendirdi.
Teklifi Yido Hazırlasa da Son Söz Neden Ona Ait Değildi?
Gyeonggi Expressway, Yido’nun kendi iş teklifini hazırladığını, işçilik maliyetlerini ve ücret artışlarını kendisinin hesapladığını savundu. Ulusal komisyon ise bu teklifin sınırlarını kimin belirleyebildiğini ve değişiklik yapılmasını kimin isteyebildiğini inceledi.
Yido’nun nihai teklifi, Gyeonggi Expressway’in tahmini tutarının yaklaşık %98,2’sine karşılık geliyordu. Yani ana işletmecinin tahmininden yalnızca %1,8 daha düşüktü. Komisyon, bu tahminin işçilik maliyetleri de dâhil olmak üzere teklif için fiilî bir üst sınır ya da ölçüt işlevi gördüğünü belirledi.
İhale koşulları Gyeonggi Expressway’e başka bir kontrol imkânı da veriyordu. Şirket, seçilen istekliden iş teklifinde değişiklik yapmasını isterse isteklinin bunu gecikmeden yerine getirmesi gerekiyordu. Koşullarda bu değişikliklerin konusu veya kapsamı sınırlandırılmadığından komisyon, işçilik maliyetleri ve planlanan ücret artışlarının da bu yetkinin kapsamına girdiği sonucuna vardı.
Gyeonggi Expressway’in Yido’nun teklifini değişiklik istemeden kabul etmesi de komisyonun değerlendirmesinde önemliydi: Bu, teklif tutarının şirketin kabul edeceği aralıkta olduğunu gösteriyordu. Fiyat ölçütü ve değişiklik talep etme yetkisi birlikte ele alındığında, alt işveren ilk rakamları hazırlamış olsa bile işletmecinin sonucu nasıl kontrol edebildiği ortaya çıktı.
%2’lik Kâr Marjı ve Katı Personel Kuralları Seçenekleri Daralttı
Sözleşmedeki personel kuralları Yido’nun ücretleri ayarlama imkânını daha da sınırlıyordu. Bir çalışan işten ayrılırsa Yido’nun Gyeonggi Expressway’i derhâl bilgilendirmesi gerekiyordu. Pozisyon 30 gün içinde doldurulmazsa işletme ücreti, ilgili işçilik maliyeti kadar düşürülüyordu.
Otoyolda ilave personel çalıştırmak sözleşme ödemesini artırmıyordu. Dolayısıyla pozisyonlar boş kaldığında Yido’nun ödemesi azaltılırken, ek personel çalıştırması da anlaşma kapsamında otomatik bir gelir artışı getirmiyordu.
Ulusal komisyon, Yido’nun %2’lik kâr marjına da dikkat çekti. Komisyon bu düzenlemeyi, ticari risk alan ve kendi yönetim kararlarının kazancını elinde tutan bağımsız bir işletmeden ziyade, maliyetleri karşılanan bir personel yönetimi modeline yakın değerlendirdi.
Mali esneklik farkı önemliydi. Gyeonggi Expressway’in hükümetle yaptığı özel yatırım projesi anlaşması, yolun bakım ve işletmesinin aksamaması koşuluyla işletme gideri kalemlerinin aktarılmasına veya birleştirilmesine izin veriyordu. Yido ise işletme sözleşmesindeki ödeme ve personel koşulları çerçevesinde çalışıyordu.
Komisyon, çalışanların ücret artışı alıp almayacağının ve bu artışların ne kadar olabileceğinin, Gyeonggi Expressway’in belirlediği işletme ücreti ve işçilik maliyeti hesaplamalarına büyük ölçüde bağlı olduğu sonucuna vardı. Bu nedenle yalnızca Yido ile yapılacak pazarlık, sendikayı mali tercihleri sıkı biçimde kısıtlanmış bir şirketle muhatap bırakacaktı.
Bölgesel Komisyon Ücretlere Neden Odaklandı?
Gyeonggi Bölgesel İş İlişkileri Komisyonu’nun davanın merkezine ücretleri koymak için somut bir nedeni vardı. Sendika, üyelerinin doğrudan işvereni olan Yido ile zaten pazarlık talep etmişti. Ücret görüşmeleri, değişikliklerin Gyeonggi Expressway ile Yido arasındaki sözleşmede değişiklik yapılmasını gerektirdiğinin belirtilmesi üzerine çıkmaza girmişti.
Bölgesel komisyon ücretleri temel pazarlık konusu olarak ele aldı ve sendikanın talebinin ilan edilmesini gerektirecek ölçüde Gyeonggi Expressway’in kontrol sahibi olduğuna hükmetti. Komisyon, başvuruyu sonuçlandırmak için bu tespitin yeterli olduğunu belirterek önerilen diğer pazarlık konularının her birini ayrıca incelemedi.
Bölgesel komisyonun bulgularına göre Gyeonggi Expressway’in müdahalesi işletme sözleşmesini imzalamakla sınırlı değildi. Şirketin yaklaşık 10 daimi çalışanı vardı ve Yido’dan gişe gelirleri ile işletme performansına ilişkin düzenli olarak bilgi alıyordu.
İşletmeci ayrıca işçilik gideri teklifleri dâhil bütçeleri kontrol edip düzenliyor ve hizmet standartlarıyla bağlantılı işletme ödemelerinin ayarlanmasına katılıyordu. Bu bulgular, şirketin yetkisinin yalnızca ilk fiyat üzerinde anlaşılırken değil, sözleşme boyunca nasıl işlediğini de açıklamaya yardımcı oldu.
İşveren Statüsü Bu Çalışanlar İçin Ne Anlama Geliyor?
İşçileri doğrudan çalıştıran şirket Yido’dur. Komisyonun kararı, Gyeonggi Expressway’in çalışma koşullarının bu kısmı üzerindeki fiilî etkisi nedeniyle ücret pazarlığında taşıdığı sorumlulukla ilgilidir.
İşçiler açısından fark nettir: Bütçeyi kontrol eden şirketin katılması, ücret görüşmelerini daha anlamlı kılar. Komisyon, Gyeonggi Expressway’in hem işçilik için ayrılan tutarı hem de planlanan artışları belirlediğini saptayarak şirketin rolünün bir işletme hizmeti satın almanın ötesine geçtiğine hükmetti.
Karar, ana şirketin pazarlık sorumluluğunun tanınmasını iş güvenliği ve çalışma ortamına ilişkin davaların ardından ücretleri de kapsayacak şekilde genişletiyor. Kararın gerekçesi, bu otoyolu düzenleyen özel sözleşmeye, ihale koşullarına, personel kurallarına ve mali düzenlemelere dayanıyor.
Davanın doğrudan sonucu, pazarlık talebinin ilan edilmesi ve şirketin sendikayla ücretler konusunda görüşmeye katılması yükümlülüğüdür. Görüşmeler sonucunda yapılacak artışın tutarı, pazarlık takvimi ve Gyeonggi Expressway’in mahkemeye başvurup başvurmayacağı belirtilmedi.
Sendika, Ücret Pazarlığının Bütçeyi Kontrol Eden Şirkete Ulaşmasını İstiyor
Kamu Sektörü Umut Sendikası Başkanı Jeong Tae-ho, kararın sözleşmeli hizmet işyerlerinde yaygın bir yapıyı tanıdığını söyledi: Ana şirket, yükleniciye ödediği tutar üzerinden çalışma koşullarını belirleyebilir ve işçiler üzerinde kontrol kurabilir.
Jeong, ana şirketlerle yürütülen pazarlıkların ücretleri de kapsamasını istedi. Gyeonggi Expressway’e ayrıca ulusal komisyonun kararını kabul etme, görüşmeleri geciktirmeyi bırakma ve ana şirket ile alt işverenin katıldığı pazarlıklara başlama çağrısında bulundu.
Komisyonun bulguları, bu işyerinde talebin neden önemli olduğunu açıklıyor. Yido’nun yıllık pazarlıkları, yıllar önce kararlaştırılmış bir mali plan çerçevesinde yürütülürken sözleşme ve işletme bütçesi üzerindeki yetki Gyeonggi Expressway’de kaldı. İşletmecinin pazarlığa katılmasının istenmesi, bu mali yetkiyi işçilerin ücretlerine ilişkin görüşmelerin içine taşıyor.
Bir sonraki pratik adım, kimin katılması gerektiğine dair uyuşmazlıktan ücret pazarlıklarına geçmek. 23 Eylül tarihli karar, bölgesel komisyonun kararını yürürlükte bırakıyor ve sendikaya Gyeonggi Expressway’in bu sürece katılımını talep etmek için dayanak sağlıyor.
Öne Çıkanlar
- Ulusal İş İlişkileri Komisyonu, 23 Eylül’de Gyeonggi Expressway’in inceleme başvurusunu reddederek sendikanın pazarlık talebinin ilan edilmesi yönündeki kararı onadı.
- Dava, revize edilen sendika yasasının mart ayında yürürlüğe girmesinden bu yana ana şirketin alt işveren işçilerinin ücretleri bakımından işveren statüsünün komisyon tarafından ilk kez tanınması anlamına geliyor.
- İşletme sözleşmesi 1 Eylül 2022’den 31 Ağustos 2027’ye kadar geçerli ve yıllık taban ücretlerde yaklaşık %3 artış içeriyor.
- Yido’nun nihai teklifi, işletmecinin tahmini tutarının yaklaşık %98,2’siydi. Komisyon, tahminin üst sınır ya da ölçüt işlevi gördüğünü belirledi.
- %2’lik kâr marjı ve ödemelere ilişkin katı personel kuralları, Yido’nun ücretleri belirleme özgürlüğünün sınırlı olduğu tespitini destekledi.
- Karar, ücretler konusunda pazarlık sürecine katılımı gerektiriyor; pazarlıkla belirlenecek ücret artışının tutarı henüz açıklanmadı.






