Son hamlenin merkezinde dokuz elektrik dağıtım şirketi var
Pakistan, aralarında dokuz elektrik dağıtım şirketinin de bulunduğu 17 kamu işletmesinin özelleştirilmesi üzerinde çalışırken İslamabad, Karaçi ve Lahor'daki üç büyük havalimanının özel şirketlerce işletilmesini de hedefliyor. Başbakanın Özelleştirmeden Sorumlu Danışmanı ve Özelleştirme Komisyonu Başkanı Muhammad Ali, programı 22 Ekim 2026 Perşembe günü İslamabad'da düzenlenen CEO Zirvesi'nde açıkladı.
İçindekiler
- Son hamlenin merkezinde dokuz elektrik dağıtım şirketi var
- IESCO için 10 potansiyel alıcı ilerliyor
- Havalimanlarında açık rekabete geçiliyor
- Tarım kredileri ve sigorta ayrı süreçlerde ilerliyor
- Program 2024'ten bu yana nasıl değişti?
- Bazı işletmeler satış kapsamı dışında tutuluyor
- Ali, özel sektör yatırımlarını yurt içi tasarruflarla ilişkilendiriyor
- İşçi dövizleri mal ihracatını 11,6 milyar dolar aşıyor
- İşçiler yatırım planının bir parçası
- Öne Çıkanlar
Elektrik dağıtım şirketlerine ilişkin işlemler somut bir aşamaya ulaştı: Komisyon yönetim kurulu, Islamabad Electric Supply Company Limited'in (IESCO) özelleştirilmesinde ilerlemek üzere 10 ilgili tarafı onayladı. Zarai Taraqiati Bank Limited'de (ZTBL) tarımsal kredilerin sürdürülmesini amaçlayan değişiklikler ve State Life Insurance Corporation of Pakistan için tercih edilen mali danışmanlık konsorsiyumunun seçimi de dahil olmak üzere bankacılık ve sigortacılık işlemleri de ilerliyor.
Havalimanları farklı bir yöntemle ele alınıyor. Hükümet, özel şirketlerin tesisleri üzerinde anlaşmaya varılmış koşullara göre işleteceği yönetim sözleşmelerini veya ticari imtiyazları değerlendiriyor. Resmî tutumu, yerli ve yabancı yatırımcıların açık ihaleyle rekabet etmesi gerektiği yönünde.
Ali, bu işlemleri güvenilir elektrik, özel sektör yatırımları, ihracat ve iş gücü becerilerini birbirine bağlayan daha geniş bir ekonomik programın parçası olarak sundu. Pakistan'ın 2022 ve 2023'te ciddi ekonomik ve mali güçlükler yaşadığını, büyümeyi sürdürmek için reformların tutarlı biçimde uygulanması gerektiğini söyledi.
Program; haneler, işletmeler, çiftçiler ve yolcular için her gün kullanılan elektrik tedariki, tarım kredileri, sigorta ve havalimanı işletmeciliği gibi hizmetleri kapsıyor. Açıklanan kararlar yatırımcıların uygunluğu, işlem tasarımı ve danışmanlarla ilgili; işlemlerin tamamlanması için daha fazla çalışma gerekiyor.
IESCO için 10 potansiyel alıcı ilerliyor
IESCO, Faisalabad Electric Supply Company Limited (FESCO) ve Gujranwala Electric Power Company Limited (GEPCO), özelleştirme için seçilen ilk elektrik dağıtım şirketleri grubunu oluşturuyor. Yaygın olarak DISCO adı verilen bu şirketler, yerel şebekeler üzerinden evlere ve işletmelere elektrik ulaştırıyor ve müşterilerden ödeme alıyor.
IESCO için onaylanan 10 taraf arasında üç Türk enerji şirketi bulunuyor: Aktor Elektrik Enerji Yatirimlari, Genvera Enerji ve Cengiz Enerji. Pakistanlı katılımcılar arasında Engro Energy, Sapphire Fibers, Novatex ve Bestway Cement'in yanı sıra Artistic Milliners, Hub Power Holding ve Hasnaat Brothers Construction liderliğindeki konsorsiyumlar yer alıyor.
Onaylanan yatırımcılar bir sonraki aşamada sanal veri odasına erişebilecek. Burası, potansiyel alıcıların ne teklif edeceklerine karar vermeden önce şirketin mali durumunu, faaliyetlerini ve yükümlülüklerini anlamak için incelediği güvenli bir iş kayıtları koleksiyonu. Bu inceleme, durum tespiti olarak biliniyor.
Yönetim kurulu, FESCO işlemi için yeterlilik almış olan Artistic Milliners'a başka konsorsiyum üyelerinin eklenmesini de onayladı. Konsorsiyumda Lake City Holdings, Fatima Capital, Din Ventures ve Fazal Cloth Mills yer alıyor. Bu düzenleme, her satışın şartlarına tabi olmak kaydıyla, ilk gruptaki elektrik işlemlerine katılım olanağı sağlıyor.
Ali, uygun fiyatlı ve güvenilir enerjiyi temel ekonomik öncelikleri arasında gösterdi. Bu nedenle elektrik dağıtımı, programının iki unsurunu birbirine bağlıyor: kamu işletmelerinin yeniden yapılandırılması ve diğer şirketlerin mal üretme, işçi çalıştırma ve ihracat siparişleri için rekabet etme koşullarının iyileştirilmesi.
Havalimanlarında açık rekabete geçiliyor
Özelleştirme Komisyonunun 02/2026 sayılı basın açıklaması olarak yayımlanan havalimanı programı açıklaması, İslamabad Uluslararası Havalimanı'nın, Karaçi'deki Cinnah Uluslararası Havalimanı ve Lahor'daki Allama İkbal Uluslararası Havalimanı için yürütülen süreçlerle birlikte aktif özelleştirme programına alındığını doğruluyor.
Komisyon, yönetim sözleşmeleriyle uzun vadeli ticari imtiyazları olası düzenlemeler olarak sıralıyor. Yönetim sözleşmesi, üzerinde anlaşılan faaliyetleri yürütmek üzere bir işletmecinin atanmasını sağlıyor. İmtiyaz ise sözleşmede belirlenen sorumluluklar çerçevesinde, tanımlı bir süre için işletme ve ticari haklar veriyor.
Hükümet, Kasım 2025'te üç havalimanının işletmesine ilişkin düzenlemelerde hükümetler arasında müzakere edilen yöntemlerden açık ihaleye geçme kararı aldı. Komisyon, bu değişikliğin güçlü yatırımcı ilgisi üzerine yapıldığını ve uygun yerli ve yabancı yatırımcıların eşit katılım fırsatlarına sahip olacağını bildirdi.
Komisyon, Birleşik Arap Emirlikleri ile bir havalimanı anlaşması yapıldığı yönündeki iddialara da yanıt verdi. İslamabad'daki veya diğer iki havalimanındaki tesisler için böyle bir kira sözleşmesinin hiçbir zaman imzalanmadığını belirtti. Görüşmelerde BAE, Türkiye ve Suudi Arabistan'dan kuruluşların yanı sıra diğer uluslararası paydaşlar yer almıştı.
Hükümetin açıkladığı hedefler arasında daha iyi hizmet, daha yüksek gelir, altyapı iyileştirmeleri ve özel sektör yatırımları bulunuyor. Yolcular açısından bu hedefler, havalimanı tesislerinin ve işletme faaliyetlerinin kalitesiyle ilgili. İşletmecinin kesin görevleri ve performansının nasıl ölçüleceği, nihai sözleşmeye bağlı olacak.
Tarım kredileri ve sigorta ayrı süreçlerde ilerliyor
ZTBL işlemi, bankanın tarıma kredi sağlama rolü gözetilerek şekillendiriliyor. Özelleştirme Komisyonu yönetim kurulu, özelleştirme sonrasında bankanın tarım ve çiftçilere finansman sağlama odağını koruması yönündeki başbakan talimatlarının ardından işlem yapısında ve yeniden yapılandırma planında değişiklikleri onayladı.
Bu şart çiftçiler için önemli; çünkü planlanan işlem hem mülkiyet yapısını hem de bankanın faaliyet amacını kapsıyor. Onaylanan yaklaşım, kurumun mülkiyeti ve yapısı değiştirilirken tarımsal finansmanı temel işlevlerden biri olarak korumayı hedefliyor.
State Life ise danışmanlık aşamasında. Yönetim kurulu, mali danışman olarak atanmak üzere Deutsche Bank liderliğindeki konsorsiyumu en yüksek puan alan aday olarak seçti ve Mali Danışmanlık Hizmetleri Sözleşmesi'ni müzakere etmek için bir komite oluşturdu. Danışman, işlemin hazırlanmasına ve yapılandırılmasına yardımcı olur, satış sürecine rehberlik eder.
Açıklanan adımlar arasında IESCO için yatırımcıların durum tespiti ve State Life için danışmanlık sözleşmesi müzakereleri yer alıyor; bu işlemlerin ve havalimanı düzenlemelerinin tamamlanma tarihleri, nihai fiyatları ve ayrıntılı şartları açıklanmadı.
Program 2024'ten bu yana nasıl değişti?
Başbakan Shehbaz Sharif, 14 Mayıs 2024'te hükümetin özelleştirme politikasını genişleterek stratejik olarak sınıflandırılanlar dışındaki tüm kamu işletmelerini özelleştirme planını duyurdu. Önceki yaklaşım, zarar eden işletmelere odaklanıyordu. Genişletilen politika, kamu mülkiyetindeki ticari işletmelerin tümünü yeniden değerlendirmeye aldı.
2024'te açıklanan listede 25 kuruluş ve varlık bulunuyordu. Pakistan International Airlines, Manhattan'daki Roosevelt Hotel, iki sigorta şirketi, dört enerji santrali ve elektrik üretimi ile dağıtımı yapan 10 şirket de listedeydi. Enerji santrallerinden ikisinin kapasitesi 1.200 megavatın üzerindeydi. Hükümet o sırada First Women Bank ve BAE arasında hükümetler arası bir işlem olasılığını da görüşüyordu.
Başlıca aşamalar, politikanın geniş kapsamlı bir açıklamadan tek tek işlemlere ilişkin kararlara nasıl dönüştüğünü gösteriyor:
- 14 Mayıs 2024: Sharif, zarar eden işletmelere öncelik vererek stratejik kuruluşlar dışındaki kamu işletmelerini özelleştirme planını açıkladı.
- Kasım 2025: Hükümet, üç havalimanının işletme düzenlemeleri için açık ihale yöntemini seçti.
- 1 Aralık 2025: Özelleştirme Komisyonu yönetim kurulu, programa üç işletmenin eklenmesini ve iki işletmenin çıkarılmasını önerdi.
- Komisyonun 2026 tarihli havalimanı açıklaması: İslamabad Havalimanı'nın aktif programa alındığını doğruladı.
- 22 Ekim 2026: Ali, İslamabad'daki CEO Zirvesi'nde 17 işletme ve üç havalimanının özel şirketlerce işletilmesine yönelik çalışmaları anlattı.
2024'teki sayı, program listesindeki kuruluşları ve varlıkları kapsarken Ali'nin son açıkladığı sayı, komisyonun üzerinde çalıştığı işletmeleri ifade ediyor. Komisyon ayrıca hangi işletmelerin işleme uygun olduğunu da değerlendiriyor; dolayısıyla programın kapsamı aktif bir politika kararı olmayı sürdürüyor.
Bazı işletmeler satış kapsamı dışında tutuluyor
Komisyonun aralık ayındaki yönetim kurulu açıklaması, bu değerlendirme sürecinin ayrıntılarını veriyor. Ali başkanlığında 1 Aralık 2025'te yapılan 243'üncü toplantıda yönetim kurulu, bakanlıkların ilettiği 15 işletmeye ilişkin Yatırım Komitesi değerlendirmesini ele aldı.
Yalnızca üç işletmenin programa alınması önerildi: Saindak Metals Limited, Pakistan Minerals Development Corporation ve National Insurance Company Limited. Diğer 12 işletmenin özelleştirmeye uygun olmadığına karar verildi. Buna göre, bu incelemede değerlendirilen işletmelerin yalnızca beşte biri programa dahil edilme aşamasına ilerledi.
Yönetim kurulu ayrıca Sindh Engineering Limited ile Utility Stores Corporation'ın programdan çıkarılmasını önerdi. Sindh Engineering 2007-08'den bu yana faaliyette değildi ve tek somut varlığı, hukuki ihtilaflara konu olan arazilerdi. Utility Stores ise hükümet kararıyla faaliyetlerini durdurmuştu ve yükümlülükleri varlıklarını önemli ölçüde aşıyordu.
Komisyon, satılmaya uygun olmayan işletmeler için bakanlıkların tasfiye gibi başka seçenekleri değerlendirebileceğini bildirdi. Tasfiye, bir kuruluşun faaliyetlerine son verilmesi ve varlıklarıyla borçlarının ele alınması anlamına geliyor. Aralık ayında alınan kararlar, özelleştirme programının faaliyetlerini durdurmuş veya satışını güçleştiren yükümlülükler taşıyan işletmeler için de kararlar gerektirdiğini gösteriyor.
Ali, özel sektör yatırımlarını yurt içi tasarruflarla ilişkilendiriyor
Ali, ekonomik önerilerini TRUST adlı beş başlıklı bir çerçevede topladı: rekabetçi sektörleri hedeflemek, reformları sürdürmek, özel sermayeyi harekete geçirmek, ihracatı büyütmek ve yetenekleri geliştirmek. Bu önceliklerin birlikte ilerlemesi gerektiğini savundu.
Başbakanın özelleştirme danışmanı Muhammad Ali, güven ve politika istikrarının bu yaklaşımın temelinde bulunduğunu söyledi:
Kalkınmanın sırrı tek kelimede gizli: güven.
Ali'nin paylaştığı rakamlara göre Pakistan'da yurt içi tasarruflar gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 14'ü düzeyindeydi; bu oran Bangladeş'te yüzde 34, Hindistan'da ise yüzde 30'du. GSYH, bir ekonomide üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçüyor. Tasarruf oranı ise bu değerin ne kadarının tüketilmek yerine biriktirildiğini gösteriyor.
Bu rakamlara göre Pakistan'ın oranı Bangladeş'inkinden 20, Hindistan'ınkinden 16 yüzde puan daha düşüktü. Ali, daha fazla tasarrufun yanı sıra yabancı yatırımların ve yeni işletmelere sağlanan desteğin artırılması yoluyla yatırımların finanse edilmesi gerektiğini savunurken bu karşılaştırmaya işaret etti.
Ekonomik faaliyetlerin vergi sistemine daha fazla dahil olmasını sağlayacak biçimde daha iyi kayıt altına alınması çağrısında da bulundu. Açıklanan hedefi, hâlihazırda vergi ödeyen kişi ve işletmelerin üzerindeki yükü artırmadan vergi tabanını genişletmekti. Ali'ye göre özelleştirme ve özel şirketlerle ortaklıklar, kamu kaynaklarını temel hizmetlere yönlendirme olanağı sağlarken işletmelere ve altyapıya sermaye ve uzmanlık kazandırabilir.
İşçi dövizleri mal ihracatını 11,6 milyar dolar aşıyor
Ali, yurt dışında çalışan işçilerin önceki mali yılda Pakistan'a yaklaşık 41,6 milyar dolar gönderdiğini, buna karşılık mal ihracatından yaklaşık 30 milyar dolar gelir elde edildiğini söyledi. Aradaki fark 11,6 milyar dolardı; işçi dövizleri mal ihracatından yaklaşık yüzde 39 daha fazlaydı.
İşçi dövizleri, yurt dışında çalışan kişilerin ülkelerine gönderdiği paradır. Mal ihracatı ise başka ülkelerdeki müşterilere satılan ürünleri ifade eder. Her ikisi de Pakistan'a döviz kazandırıyor, ancak Ali sürdürülebilir büyüme için yurt içi üretimin ve katma değeri daha yüksek ihracatın güçlendirilmesi gerektiğini savundu.
Ali'nin öncelik verilmesini istediği sektörler tarım ve gıda işleme, tekstil ve hazır giyim ile bilgi teknolojileri ve dijital hizmetlerdi. Pakistan'ın yerleşik güçlü yönlere, uluslararası talebe, önemli istihdam yaratma kapasitesine ve döviz kazandırma potansiyeline sahip faaliyetlere odaklanması gerektiğini söyledi.
Ali, güçlü yönlerinden yararlanırken tutarlı bir politika çizgisini koruyan ekonomilere örnek olarak Çin, Güney Kore, Vietnam ve Bangladeş'i gösterdi. Önerisi, ihracat artışını elektrik programına bağlıyor: Üreticilerin müşterilerin beklentilerini karşılayabilmesi için güvenilir enerjinin yanı sıra yatırıma ve nitelikli iş gücüne ihtiyacı var.
İşçiler yatırım planının bir parçası
Eğitim ve teknik eğitim, Ali'nin çerçevesindeki yetenek geliştirme unsurunu oluşturuyordu. Sanayi ihtiyaçlarıyla daha yakından bağlantılı eğitim çağrısında bulunan Ali, makine ve sermaye yurt dışından sağlanabilse bile Pakistan'ın kendi iş gücünü yetiştirmesi gerektiğini savundu.
Önerilerinde kadınlara da yer verdi. Kadınların beceri geliştirme ve istihdama daha geniş erişimini savunan Ali, kadınların iş gücüne daha fazla katılmasının verimliliği ve rekabet gücünü artıracağını söyledi. Bu önlemleri yeni işletmelere destek ve Pakistanlı şirketlerin uluslararası pazarlara açılmasının teşvik edilmesiyle birlikte ele aldı.
Programın ölçeği, hükümetin odağını açıklamaya yardımcı oluyor. 2024'teki politika tartışması sırasında aktarılan Uluslararası Para Fonu tahminlerine göre kamu işletmelerinin varlıkları 2019'da GSYH'nin yüzde 44'üne karşılık geliyordu ve bu işletmelerin neredeyse yarısı o yıl zarar ediyordu. Bu tarihsel veriler geniş bir kamu işletmeleri sektörünü gösterirken son yönetim kurulu kararları, yatırımcı seçimi, kurumların işlevlerinin korunması ve hangi işlemlerin ilerleyebileceğinin belirlenmesine ilişkin somut çalışmaları ortaya koyuyor.
Pakistan'ın mevcut hamlesi bu nedenle birden fazla görevi bir araya getiriyor: İşletmeleri özel mülkiyete devretmek, havalimanlarının özel şirketlerce işletilmesini sağlamak, finans kuruluşlarını yeniden yapılandırmak ve satışa uygun olmayan işletmeleri tasfiye etmek. Ali'nin daha geniş ekonomik argümanı ise bu değişikliklerin sürdürülebilir büyüme sağlayabilmesi için güvenilir enerji, güçlü ihracat, yatırım ve becerilerle desteklenmesi gerektiği yönünde.
Öne Çıkanlar
- Özelleştirme Komisyonu, dokuz elektrik dağıtım şirketi dahil 17 kamu işletmesi üzerinde çalışıyor.
- Aralarında üç Türk enerji şirketinin de bulunduğu 10 ilgili taraf, IESCO'nun özelleştirme sürecinde ilerlemek üzere yeterlilik aldı.
- İslamabad, Karaçi ve Lahor havalimanları, açık rekabet yoluyla özel işletme düzenlemelerine hazırlanıyor.
- ZTBL'nin gözden geçirilen işlem planı tarımsal kredileri korumayı amaçlıyor; State Life ise mali danışman atanmasına yönelik süreci ilerletiyor.
- Aralık 2025'te yapılan incelemede üç işletmenin programa alınması, Sindh Engineering ile Utility Stores'ın ise çıkarılması önerildi.
- Ali, özelleştirmeyi yatırımlar, ihracat, güvenilir elektrik, teknik beceriler ve kadınlar için daha fazla istihdam olanağıyla ilişkilendirdi.






