Yüksek fiyatlar ekonominin gücünü sınadı
Pakistan, Orta Doğu'daki enerji şokunun enflasyonu mayıs ve haziran aylarında %11'in üzerine çıkarmasına rağmen, haziran 2026'yı merkez bankasının döviz rezervlerinde 18,4 milyar dolarla tamamladı ve 18 milyar dolarlık hedefini aştı. Akaryakıt maliyetlerinin yükselerek ulaşıma, üretime ve hane halkı harcamalarına yansıması üzerine Pakistan Merkez Bankası (SBP), nisan ayında politika faizini 1 puan artırarak %11,5'e çıkardı.
İçindekiler
- Yüksek fiyatlar ekonominin gücünü sınadı
- Akaryakıt fiyatları hane bütçelerine nasıl yansıdı?
- Merkez bankası neden politika değişikliğine gitti?
- Ticaret açığına rağmen rezervler nasıl arttı?
- İmalat toparlandı, ardından ivme kaybetti
- Kamu maliyesi şoku sınırlamaya yardımcı oldu
- 2026-27 mali yılı tahminleri enerjiye ve hava koşullarına bağlı
- Daha güçlü büyüme, istihdam sorununu çözmüyor
- Bankacılık reformları finansal erişimi genişletmeyi hedefliyor
- Öne Çıkanlar
Veriler, Pakistan'ın toparlanmasındaki temel gerilimi ortaya koyuyor: Güçlenen mali tamponlar ve hızlanan ekonomik büyüme ülkenin yeni bir şoku atlatmasına yardımcı olurken, aileler ve işletmeler yaşam ve işletme maliyetlerinde yeniden artışla karşı karşıya kaldı. Ortalama enflasyon, Temmuz 2025-Şubat 2026 dönemindeki %5,5'ten mart-haziran döneminde %10,2'ye yükseldi; böylece mali yılın tamamındaki ortalama %7,1 oldu.
SBP, 16 Kasım 2026 tarihli yıllık rapor duyurusunda, Pakistan'ın muson sellerine, ABD'nin ticaret tarifelerine ilişkin belirsizliğe ve şubat sonunda Orta Doğu'da çatışmaların başlamasına rağmen ekonomik istikrarı koruduğunu söyledi. Banka, bu başarıyı ihtiyatlı para politikasına, kamu maliyesinde süren disipline ve Uluslararası Para Fonu programı kapsamındaki reformlara bağladı.
Fiyat değişimleri hesaba katıldıktan sonra ekonomik üretimin değerini gösteren reel gayrisafi yurt içi hasıla, Haziran 2026'da sona eren 2025-26 mali yılında geçici verilere göre %3,7 büyüdü. Bu oran, 2024-25 mali yılındaki %3,2'lik büyümeye kıyasla daha yüksekti. Haziran 2027'de sona erecek 2026-27 mali yılı için banka, %3,5 ila %4,5 büyüme öngörüyor ve enflasyonun kademeli olarak %5 ila %7'lik hedef aralığına gerilemesini bekliyor.
Akaryakıt fiyatları hane bütçelerine nasıl yansıdı?
SBP'nin ağustos ayı para politikası raporu, fiyat şokunun nasıl geliştiğini açıklıyor. Bir yıl önceki olağan dışı düşük enflasyon değerlerinin yıllık karşılaştırmadan çıkması nedeniyle enflasyonun geçici olarak yükselmesi zaten bekleniyordu. Ardından çatışma, küresel petrol ve petrol ürünleri fiyatlarında beklenmedik bir sıçramaya yol açtı.
Pakistan, uluslararası enerji maliyetlerindeki artışı yurt içi fiyatlara yansıttı. Akaryakıt doğrudan pahalanırken, artan ulaşım ve üretim maliyetleri zamanla diğer mal ve hizmetlere de ulaştı. Merkez bankasının ikinci tur etkisi dediği bu süreçte, enerji fiyatlarındaki ilk artış akaryakıtın ötesine yayılıyor.
Daha geniş fiyat baskılarını göstermek için gıda ve enerjiyi hariç tutan çekirdek enflasyon, ocak ayındaki para politikası toplantısından itibaren yaklaşık %8 düzeyinde kaldı. Banka; giyim, ayakkabı, konaklama, kira ve eğitim alanlarında artan maliyetlerin bir ölçüde yayıldığını belirtti.
Gıda fiyatları da ayrı bir baskı oluşturdu. Buğday ve buğday ürünleri, kısmen tedarik ve fiyatların serbestleştirilmesine yönelik reformlarla bağlantılı sorunlar ve mevsimlik arzı azaltan piyasa aksaklıkları nedeniyle pahalandı. Bozulabilir gıda ürünlerinin fiyatları da dalgalandı. Ağustos itibarıyla hükümet, arz açığını kapatmak için buğday ithalatını değerlendiriyordu.
Haziranda çatışmaların geçici olarak yatışması küresel enerji fiyatlarını düşürünce ve hükümet bu indirimleri yurt içine yansıtınca tüketiciler fiyatlarda yeniden yön değişikliği yaşadı. Gerilimin daha sonra yeniden tırmanması oynaklığı artırdı ve yurt içi petrol ürünleri fiyatları temmuzda tekrar yükseldi. Hane halkı için bu, istikrarlı bir iyileşme yerine art arda gelen fiyat artışları ve geçici rahatlama dönemleri anlamına geldi.
Merkez bankası neden politika değişikliğine gitti?
Para Politikası Kurulu, aralık 2025'e kadar politika faizini değiştirmedi; bu ay 50 baz puan, yani yarım puan indirim yaptı. Düşük seyreden enflasyon, küresel emtia fiyatlarındaki yumuşama, istikrarlı beklentiler ve dış pozisyonun güçlenmesi bu kararı desteklemişti.
Nisan ayına gelindiğinde çatışma daha uzun sürmüş, enerji şoku da bankanın ilk beklentilerinin üzerine çıkmıştı. Kurul, faizi 100 baz puan, yani 1 puan artırarak %11,5'e çıkardı. Politika faizinin yükselmesi borçlanmayı pahalılaştırıp harcamaları sınırlandırarak fiyat artışlarının ekonomiye yayılmasını önlemeye yardımcı oluyor.
Merkez bankası, enflasyon beklentilerini istikrarlı tutmaya da çalıştı. Hane halkı ve şirketler fiyatların hızla yükselmeye devam edeceğini düşündüğünde, ücret talepleri ve fiyatlandırma kararları enflasyonu uzatabiliyor. SBP, mart ve nisan aylarındaki enerji fiyatı artışlarının ardından beklentilerin yükseldiğini, sonraki aylarda ise ılımlılaştığını söyledi.
Enerji fiyatlarının zirve seviyelerinden gerilemesi ve arz aksamalarının bir ölçüde hafiflemesiyle kurul, haziran ve temmuz aylarında faizi %11,5'te tuttu. Politika adımları, bankanın toparlanmayı desteklemekten enflasyonu sınırlamaya ne kadar hızlı geçtiğini gösteriyor:
- Aralık 2025: Politika faizi yarım puan indirildi.
- Şubat 2026 sonu: Orta Doğu'da çatışma başladı ve enerji görünümünü olumsuz etkiledi.
- Nisan 2026: Enflasyon çift haneye çıktı ve politika faizi %11,5'e yükseltildi.
- Mayıs ve Haziran 2026: Enflasyon %11'i aştı.
- Haziran ve Temmuz 2026: Kurul faizi %11,5'te tuttu.
- 16 Kasım 2026: SBP, 2025-26 mali yılına ilişkin yıllık değerlendirmesini yayımladı.
Ticaret açığına rağmen rezervler nasıl arttı?
SBP, 2025-26 mali yılında net 8,1 milyar dolarlık döviz alımı yaptı ve vadeli işlem ile swap yükümlülüklerini 1,6 milyar dolar azalttı. Bu yükümlülükler, finansal sözleşmeler aracılığıyla döviz sağlama taahhütlerini içeriyor. Bunların azaltılması, rezervlerdeki artışın yanı sıra bankanın döviz pozisyonunu da güçlendirdi.
Haziran sonu itibarıyla 18,4 milyar dolara ulaşan rezervler, hedefin 400 milyon dolar üzerindeydi. Yurt dışında çalışanların gönderdiği para transferleri, bilgi ve iletişim teknolojileri ihracatından elde edilen gelirler ve sıvılaştırılmış doğal gaz ithalatındaki düşüş, genişleyen mal ticareti açısının baskısını sınırlamaya yardımcı oldu.
Kasım ayındaki yıllık rapor duyurusunda 2025-26 mali yılı cari açığı GSYH'nin %0,1'i olarak verildi; ağustos ayı para politikası raporunda ise 140 milyon dolar, yani GSYH'nin %0,03'ü olarak kaydedilmişti. Cari işlemler hesabı; mal ve hizmet ticaretinin yanı sıra yurt dışındaki çalışanların eve gönderdiği paralar da dahil olmak üzere gelir ve transferleri ölçüyor. Her iki değerlendirme de hesabın dengeye yakın olduğunu gösterdi.
İkili ve çok taraflı ortaklardan gelen resmî fonlar, Eurobond ve Panda tahvil ihraçları ile Roshan Digital hesapları aracılığıyla yapılan mevduatlar da rezervleri destekledi. SBP; güçlenen tamponları, mali konsolidasyonu ve Genişletilmiş Fon Kolaylığı ile Dayanıklılık ve Sürdürülebilirlik Kolaylığı kapsamındaki başarılı IMF değerlendirmelerini, ülkenin kredi notlarının, yatırımcı güveninin ve döviz kuru istikrarının iyileşmesiyle ilişkilendirdi.
İmalat toparlandı, ardından ivme kaybetti
Büyük ölçekli imalat, 2025-26 mali yılında büyümedeki iyileşmenin başlıca etkenlerinden biriydi. İmalattaki toparlanma tarım ve hizmetlerle bağlantılı faaliyetleri desteklerken, iç talebin artması ithalat hacmini yükseltti.
Enerji şoku, son çeyrekte bu ivmeyi sekteye uğrattı. İmalat nisan ayında yavaşladı ve Mayıs 2026'da %1 daraldı. Enerji maliyetleri ve arz aksamaları üretimi baskılarken inşaatla bağlantılı sektörlerde, dayanıklı tüketim mallarında, ilaçta, gıda ürünlerinde ve içeceklerde faaliyet zayıfladı.
İhracat farklı baskılarla karşılaştı. Gıda dışı ihracat %4,8 artmasına rağmen mal ve hizmet ihracatındaki toplam büyüme sınırlı kaldı. Bilgi teknolojileri ve katma değeri yüksek tekstil ürünleri, gıda ihracatındaki sert düşüşü telafi etmeye yardımcı oldu.
Pirinç ihracatı, Doğu Asya'daki önemli alıcıların getirdiği ithalat kısıtlamalarından ve Hindistan'ın güçlü rekabeti karşısında ihracat fiyatlarının düşmesinden olumsuz etkilendi. Mal ve hizmet ithalatı, artan enerji maliyetlerinin son dönemdeki sıçramasına rağmen 2025-26 mali yılında %8,5 büyüyerek önceki yıla göre daha yavaş arttı. Bu nedenle Pakistan, uluslararası gelirleriyle ödemeleri arasındaki farkı sınırlamak için para transferlerine ve diğer dış kaynak girişlerine büyük ölçüde bel bağladı.
Kamu maliyesi şoku sınırlamaya yardımcı oldu
Mali disiplini korumak, merkez bankasının enflasyonu sınırlama çabalarını destekledi. SBP, ağustos ayında 2025-26 mali yılında GSYH'nin %2,5'i oranında birincil bütçe fazlası ve %3'lük mali açık bekliyordu. Birincil fazla, faiz ödemeleri hariç kamu gelirlerinin harcamaları aştığı anlamına geliyor; mali açığa ise bu ödemeler de dahil.
Bütçeye kıyasla Federal Gelirler Kurulu tahsilatlarında yaklaşık 1 trilyon Pakistan rupisi açık oluşmasına rağmen mali görünüm iyileşti. Borç servisi maliyetlerinin düşmesi, harcamaların sınırlandırılması ve mali yönetimin iyileşmesi bu açığı telafi etmeye yardımcı oldu. Hükümet, 2026-27 mali yılı için GSYH'nin %2'si oranında birincil fazla hedeflerken yıllık görünümde mali açığın %3 ila %4 arasında olması öngörüldü.
Uluslararası enerji fiyatlarındaki değişimlerin yurt içi tüketici fiyatlarına yansıtılması kamu maliyesi üzerindeki baskıyı sınırlamaya yardımcı olurken, en kırılgan gruplara hedefli destek sağlandı. Tüketiciler açısından bunun kısa vadeli bedeli, dalgalı akaryakıt fiyatlarına daha fazla maruz kalmak oldu. İşletmeler içinse yüksek faizler ve kamu harcamalarındaki kısıtlama, borçlanma ve büyüme konusunda daha temkinli bir ortam anlamına geldi.
2026-27 mali yılı tahminleri enerjiye ve hava koşullarına bağlı
SBP, toparlanan iç talebin ve yakın zamanda alınan mali tedbirlerin 2026-27 mali yılında %3,5 ila %4,5'lik büyümeyi desteklemesini bekliyor. İlk veriler, şeker kamışı, pirinç ve mısır dahil olmak üzere önemli haziran-ekim dönemi ürünlerinin üretiminin bir önceki yıla göre daha yüksek olduğuna işaret ediyordu. Tarımsal ve sanayi üretimindeki iyileşmenin hizmet faaliyetlerini desteklemesi bekleniyordu.
Buna karşın kötüleşen El Niño koşulları tarımı tehdit etti. Yıllık raporda, aşırı hava olaylarının ve iklim şoklarının tarımsal üretimde yol açabileceği zarar dikkate alınarak bunlara karşı daha erken hazırlık yapılması çağrısında bulunuldu. Raporda ayrıca elektrik üretimiyle gıda güvenliği ve çevresel ihtiyaçları dengeleyen tarımsal güneş enerjisi stratejileri önerildi.
Enflasyonun başlangıçta yüksek seyretmesi, ardından %5 ila %7 aralığına gerilemesi bekleniyordu. Ağustos ayındaki değerlendirme, enerji fiyatlarının ılımlılaşacağı, buğday ithalatının yapılacağı, yeni buğday hasadının alınacağı ve nisan ayındaki faiz artışının gecikmeli etkilerinin görüleceği varsayımlarıyla enflasyonun 2026-27 mali yılının ikinci yarısında aralığın üst sınırına doğru gerileyeceğini öngördü.
Banka, ekonomik faaliyet, tarife değişiklikleri ve emtia maliyetleriyle birlikte ithalatın artması nedeniyle 2026-27 mali yılında cari açığın GSYH'nin %0 ila %1'i arasında olacağını öngörüyor. Para transferlerinin önemli bir destek kaynağı olmaya devam etmesi bekleniyor. Eylül 2026'da yapılacak 3 milyar dolarlık Eurobond ihracı, döviz alımları ve resmî kaynak girişleri, rezervleri dört aylık ithalatı karşılayacak düzeye çıkarma planında yer alıyor. Ağustos raporu, rezervlerin Aralık 2026'da 20,2 milyar dolara ulaşacağını öngörmüştü.
Bunlar tahminlerden ibaret; enerji fiyatları, çatışmaların yol açtığı aksamalar ve hava koşulları görünümün temel belirleyicileri. Kasım ayındaki duyuruda yeni bir faiz değişikliği için tarih verilmedi.
Daha güçlü büyüme, istihdam sorununu çözmüyor
Yıllık raporun Pakistan'da İstihdam Yaratmanın Yapısal Zorlukları başlıklı özel bölümü, mali istikrarın neden henüz yeterli sayıda güvenceli işe dönüşmediğini açıklıyor. Ortalama GSYH büyümesi, 2019-20 ila 2024-25 mali yıllarında önceki yedi yıldaki %4,2'den %2,8'e gerileyerek 1,4 puan düştü.
İşsizlik, 2020-21 mali yılındaki %6,3'ten 2024-25'te %7,2'ye; 2017-18'deki %5,7'den de daha yüksek bir düzeye çıktı. Kadınların iş gücüne katılımının düşük olması, genç işsizliğinin yüksekliği ve kayıt dışı çalışmanın yaygınlığı istihdam yetersizliğini derinleştiriyor. Kayıt dışı istihdam, çalışanları çoğu zaman düzenli iş sözleşmelerinden ve istihdam korumalarından yoksun bırakıyor.
Raporda ayrıca, sanayinin ekonomik önemini ülke yeterince büyük bir sanayi istihdam tabanı oluşturmadan yitirmesi anlamına gelen erken sanayisizleşme belirtilerine de dikkat çekiliyor. Daha üretken faaliyetlere geçişin yavaş olması, daha iyi ücret ve istihdam yaratılmasının önündeki bir başka engel olarak gösteriliyor.
Rapora göre Pakistan'da çalışan yoksulluğu 10 yılda %3,2 azalırken, bu oran Endonezya'da %15,3, Hindistan ve Bangladeş'te ise %12,5 oldu. Çalışan yoksulluğu, işi olmasına rağmen yoksulluk içinde yaşayan kişileri tanımlıyor. Bu nedenle işsizliğin yanı sıra ücret düzeyi ve iş kalitesi de sorunun bir parçası.
Banka; altyapının iyileştirilmesi, teknoloji ve becerilere yatırım yapılması, vergi işlemlerinin basitleştirilmesi ve maliye ile düzenleme politikalarında daha öngörülebilir kararlar alınması çağrısında bulundu. Otomasyon, yapay zekâ, daha temiz üretime geçiş ve uluslararası yatırım eğilimlerindeki değişimler de çalışanların eğitilmesini ve üretken kapasitenin güçlendirilmesini gerektiriyor.
Bankacılık reformları finansal erişimi genişletmeyi hedefliyor
Başkanın yıllık değerlendirmesine göre bankalar ve kalkınma finansmanı kuruluşları 2025-26 mali yılında güçlü sermaye yapısını korudu. Geri ödemeleri düzenli yapılmayan kredilerin toplam krediler içindeki payı geriledi. İslami bankacılık da destekleyici düzenlemeler ve Şeriat ilkelerine uygun ürünlere yönelik talebin artmasıyla büyüdü.
SBP, daha fazla kişiyi kayıtlı finans sistemine dahil etmeyi amaçlayan girişimler arasında 12 Dijital Model Köyü, Zarkhez-e dijital tarım kredisi platformu ve gençlerin banka hesabı ile dijital cüzdan kullanmasına olanak sağlayan bir çerçeve olduğunu bildirdi.
Pakistan Finansal Kapsayıcılık Endeksi ve Pakistan Yeşil Taksonomisi de girişimler arasında yer aldı. Hükümetle birlikte geliştirilen taksonomi, çevresel açıdan sürdürülebilir faaliyetleri sınıflandırmak için bir yöntem sunuyor. Bu programlar, finansmana erişimi, tarım kredilerini ve çevresel öncelikleri merkez bankasının enflasyon ve rezervlere yönelik acil çalışmalarının yanına koyuyor.
Öne Çıkanlar
- 2025-26 mali yılında ortalama enflasyon %7,1 oldu; yıllık fiyat artışları Mayıs ve Haziran 2026'da %11'i aştı.
- SBP, politika faizini nisanda %11,5'e yükseltti ve haziran ile temmuzda bu düzeyde tuttu.
- Merkez bankasının rezervleri haziran sonunda 18,4 milyar dolara ulaştı ve hedefi 400 milyon dolar aştı.
- GSYH büyümesi 2025-26 mali yılında geçici verilere göre %3,2'den %3,7'ye yükseldi.
- 2026-27 mali yılı büyümesinin %3,5 ila %4,5 olması; enflasyonun ise %5 ila %7 aralığına gerilemesi bekleniyor.
- Enerji fiyatlarındaki oynaklık, iklim riskleri ve istihdam yaratmadaki yetersizlik temel sorunlar olmaya devam ediyor.






