Finansman koşullarına bağlı 2060 hedefi
Azerbaycan, sera gazı net emisyonlarını 2060'a kadar sıfırlama stratejisini onayladı. Planlar; elektriğin nasıl üretileceğini, binaların nasıl yalıtılacağını, araçların hangi enerjiyle çalışacağını ve tarım makinelerinin nasıl işletileceğini değiştirmeyi öngörüyor. Hedef, ek finansman, teknoloji ve uluslararası destek sağlanması koşuluna bağlı.
İçindekiler
- Finansman koşullarına bağlı 2060 hedefi
- 2035 hedefi rakamlarla ne anlama geliyor?
- Stratejiyi kimler hayata geçirecek?
- Güneş ve rüzgar enerjisi, bunları taşıyabilecek bir şebeke
- Metan azaltımı, odağı petrol ve gaza çeviriyor
- Binalarda kapsamlı yalıtım dönüşümü
- Binek otomobiller ve tarım makineleri elektriğe yöneliyor
- Emisyon tablosunu ormanlar ve atık tamamlıyor
- Önümüzdeki kilometre taşları ve finansman
- Öne Çıkanlar
Başbakan Ali Asadov, 21 Ekim 2026'da Bakü'de 346 sayılı Bakanlar Kurulu kararını imzaladı. Onay 22 Ekim'de duyuruldu. Kararla Uzun Vadeli Düşük Karbonlu Kalkınma Stratejisi kabul edildi; bakanlıklara stratejiyi uygulama ve ilerlemeyi izleme konusunda belirli sorumluluklar verildi.
Strateji, 2060 hedefini daha yakın vadeli bir hedefle ilişkilendiriyor: 1990'a kıyasla sera gazı net emisyonlarını 2035'e kadar %40 azaltmak. Azerbaycan'ın Paris Anlaşması kapsamındaki ulusal iklim taahhüdü olan Ulusal Katkı Beyanı 3.0, bu önceki hedefi finansal kaynak, teknolojiye erişim, eğitim ve ormanlarla diğer ekosistemlerin emisyonları soğurma kapasitesi koşullarına bağlıyor.
Net sıfır, emisyonları olabildiğince azaltmak ve kalan miktarı, ormanların soğurduğu ya da teknolojiyle yakalanan karbon da dahil olmak üzere, giderimlerle dengelemek anlamına geliyor. Azerbaycan'ın planları yedi sektörü kapsıyor: enerji, petrol ve gaz, binalar, sanayi, ulaşım, tarım ve arazi kullanımı ile atık.
Haneler için önerilen değişiklikler arasında daha iyi yalıtım, elektrikli ısıtma ve daha temiz ulaşım yer alıyor. İşletmeler için verimsiz ekipmanların değiştirilmesi, metan sızıntılarının azaltılması ve üretim süreçlerinin uyarlanması öngörülüyor. Strateji, bu değişikliklere yapılacak yatırımların istihdam yaratmasını ve ekonomik büyümeyi desteklemesini bekliyor; ancak hedefe ulaşmak için önemli miktarda kaynak gerekeceğini de kabul ediyor.
Bakanlar Kurulu kararı ayrıca bir hesap verebilirlik yükümlülüğü getiriyor: Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı uygulamaları izlemek ve bulgularını iki yılda bir İklim Değişikliği Devlet Komisyonu'na bildirmek zorunda.
2035 hedefi rakamlarla ne anlama geliyor?
Azerbaycan'ın ulusal iklim taahhüdüne göre net emisyonlar 1990'da 82,7 milyon ton karbondioksit eşdeğeri, 2022'de ise 69,3 milyon tondu. Karbondioksit eşdeğeri, metan ve karbondioksit gibi ısınma etkileri farklı gazların birlikte hesaplanmasını sağlayan ortak bir ölçü birimidir.
1990'daki değerden %40'lık bir azalma, 2035'te net emisyonları yaklaşık 49,6 milyon tona indirir. Belgedeki rakamlara göre Azerbaycan'ın 2022 düzeyinden yaklaşık 19,7 milyon ton, yani yaklaşık %28,4 azaltım yapması gerekir.
Yeni ulusal taahhüt, hedef tarihini de öne çekiyor. Azerbaycan'ın önceki katkı beyanı 2050'ye kadar %40 azaltım hedefliyordu; mevcut beyan aynı oran hedefini 15 yıl öne alarak 2035'e çekiyor.
Hesaplama yöntemi de değişti. Hükümet, Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli'nin en güncel kılavuzunu kullanarak 1990 emisyon tahminini güncelledi ve projeksiyonlarda kullanılan başlangıç yılını 2016'dan 2022'ye aldı. Azaltım hedefinde referans yılı yine 1990.
Stratejiyi kimler hayata geçirecek?
Ekonomi Bakanlığı, karbonsuzlaştırma önlemlerinin devlet programlarına, stratejilere, ulusal eylem planlarına ve diğer politika belgelerine dahil edilmesini koordine etmek zorunda. Karbonsuzlaştırma; elektrik üretimi, mal imalatı ve insan taşımacılığı gibi faaliyetlerin saldığı sera gazlarını azaltmak anlamına geliyor.
Maliye Bakanlığına, karardaki ek kaynak hükümlerine tabi olmak üzere, ilgili önlemleri finanse etme talimatı verildi. 2060 hedefi açıkça uluslararası iş birliğine ve mali desteğe, teknoloji transferine, uygun koşullu kredilere ve özel sektör yatırımlarına bağlı. Uygun koşullu krediler, olağan ticari borçlanmalara göre daha elverişli koşullar sunuyor.
Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı, stratejiyi Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi sekreteryasına sunmak zorunda. Ayrıca bilim kuruluşları, sivil toplum kuruluşları ve diğer grupların katılımıyla kamuoyunu bilgilendirme etkinlikleri ve sunumlar düzenleyecek.
346 sayılı kararın hukuki dayanağını Azerbaycan Anayasası'nın 119. maddesi, Paris Anlaşması'nı onaylayan 28 Ekim 2016 tarihli kanun ve anlaşmanın 4. maddesi oluşturuyor. Karar, stratejiyi onaylanmış bir ulusal politikaya dönüştürüyor ve uygulamadan sorumlu bakanlıkları adlarıyla belirtiyor.
Azerbaycan'ın ulusal iklim taahhüdü ayrıca beş yılda bir gözden geçirme ve BM iklim organına iki yılda bir şeffaflık raporu sunma hükümleri içeriyor. Bu uluslararası süreçler, Bakanlar Kurulunun yurt içi izleme şartıyla birlikte yürütülecek.
Güneş ve rüzgar enerjisi, bunları taşıyabilecek bir şebeke
Enerji yol haritası, güneş enerjisi ve kara tipi rüzgar enerjisi üretiminin artırılmasıyla başlıyor. Artan elektrik talebini karşılamak ve daha fazla yenilenebilir enerji üretimini şebekeye bağlamak için iletim hatları ve dağıtım ağları modernize edilecek.
Elektrik şebekeleri önem taşıyor; çünkü yeni rüzgar ve güneş enerjisi projelerinin tüketicilere ulaşmak için güvenilir bir bağlantıya ihtiyacı var. Ulusal iklim taahhüdü, elektriğin sistem içinde iletilirken kaybolan miktarı ifade eden teknik kayıpları azaltacak şebeke kontrolleri kurulmasını da öngörüyor.
Batarya depolama da geçiş sürecinin planlanan unsurlarından biri. Bataryalar, üretimin bol olduğu zamanlarda elektriği depolayıp ihtiyaç duyulduğunda sağlayarak rüzgar ve güneş ışığındaki değişimlerin yönetilmesine yardımcı olabilir.
Yol haritasında mavi hidrojen üretimiyle bağlantılı kombine çevrimli gaz türbin santralleri ile karbon yakalama ve depolama altyapısı da yer alıyor. Kombine çevrim santralleri elektrik üretmek için hem gaz türbinlerinden hem de geri kazanılan ısıdan yararlanıyor. Mavi hidrojen, üretim sırasında açığa çıkan emisyonları azaltmak amacıyla karbon yakalama kullanılarak fosil yakıtlardan elde ediliyor.
Karbon yakalama ve depolama, karbondioksitin toplanıp genellikle yer altında uzun süreli depolamaya alınmasını kapsıyor. Yol haritası, düzenlemeler, politika programları ve yatırımlarla desteklenen yenilenebilir enerji ve depolamanın zamanla daha büyük rol üstlenmesini öngörüyor.
Karabağ, Doğu Zengezur ve Nahçıvan, stratejideki yeşil enerji bölgelerinin merkezinde yer alıyor. Ulusal iklim taahhüdü, Nahçıvan'ı potansiyel bir net enerji ihracatçısı olarak tanımlıyor; yani bölge kullandığından fazla enerji üreterek fazlasını satabilir.
Metan azaltımı, odağı petrol ve gaza çeviriyor
Ulusal iklim taahhüdüne göre Azerbaycan'ın petrol ve gaz sektörü 2022'de yaklaşık 19,2 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyona yol açtı; bu, ülke emisyonlarının yaklaşık %28'ine karşılık geliyor. Kaynaklar arasında kasıtlı olarak ya da sızıntılar yoluyla açığa çıkan metan, gaz yakma ve yakıtın yanması yer aldı.
Metan güçlü bir sera gazı olduğundan, sızıntıların tespiti ve onarımı planlanan azaltımların önemli bir parçası. Strateji, 2035'e kadar mevcut teknolojilerle uygulanabilecek görece düşük maliyetli önlemler arasında metan azaltımını da sayıyor.
Azerbaycan, 2020'ye kıyasla 2030'a kadar küresel metan emisyonlarını toplu olarak %30 azaltmayı hedefleyen Küresel Metan Taahhüdü'ne katıldı. Taahhütteki yüzde, katılımcı ülkelerin paylaştığı küresel bir hedef.
Azerbaycan'ın devlet petrol şirketi SOCAR, Petrol ve Gazın Karbonsuzlaştırılması Şartı'na katılıyor ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın metan raporlama ve azaltım programı olan Petrol ve Gaz Metan Ortaklığı 2.0'a dahil oldu.
Şart, rutin gaz yakımının 2030'a kadar sona erdirilmesini, 2035'e kadar metan emisyonlarının sıfıra yaklaştırılmasını ve 2050'ye kadar işletme kaynaklı net sıfır emisyona ulaşılmasını hedefliyor. İşletme hedefi, petrol ve gaz şirketlerinin faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonları kapsarken Azerbaycan'ın ulusal stratejisi ekonominin genelindeki emisyonları ele alıyor.
Binalarda kapsamlı yalıtım dönüşümü
Azerbaycan, mevcut ve yeni binaların tamamının 2060'a kadar yeterli yalıtıma sahip olmasını planlıyor. Strateji, eski Sovyet dönemi yapı malzemelerini ve bunların daha düşük yalıtım standartlarını, yapı malzemelerinin değiştirilmesi veya iyileştirilmesi için bir gerekçe olarak gösteriyor.
Önerilen önlemler arasında gelişmiş ısı yalıtımı ve çift camlı pencereler bulunuyor. Duvar, çatı ve pencerelerin daha iyi yalıtılması, ısının hareketini yavaşlatarak kışın binaları sıcak, yazın serin tutmak için gereken enerjiyi azaltıyor.
Ulusal iklim taahhüdü, 2035'e yönelik daha yakın vadeli önlemleri sıralıyor: mevcut binaların yalıtılması, yeni inşaatlarda yüksek yalıtım standartlarının belirlenmesi, verimli aydınlatma, cihazlar ve klima kullanımının teşvik edilmesi. Mevcut konut binalarında elektrikli ısı pompaları ve elektrikli ocaklar da öneriliyor.
Isı pompaları, tüm ısıyı doğrudan yakıttan üretmek yerine bir bina ile çevresi arasında ısı taşır. Planlar, bu pompaların kentsel ve kırsal alanlarda kurulumunun teşvik edilmesini ve yenilenebilir elektrikle çalıştırılmasını içeriyor.
Sanayi alanında strateji, üretim süreçlerinin iyileştirilmesini ve çok enerji tüketen ya da yüksek emisyona yol açan ekipmanların değiştirilmesini öngörüyor. Ulusal taahhüt, sanayi faaliyetlerine yönelik önlemler arasında elektrikli kazanları, ısı pompalarını ve sızıntı tespit ve onarımını da sayıyor.
Binek otomobiller ve tarım makineleri elektriğe yöneliyor
Azerbaycan'ın stratejisi, elektrikli araçların ve diğer alternatif enerji kaynaklarını kullanan araçların 2060'a kadar binek otomobil filosunun %100'ünü oluşturmasını hedefliyor. 2035'e kadar içten yanmalı motorlu araçların kullanım dışı bırakılmasına yönelik ilk planlamanın yapılması ve elektrikli araç kullanımını artıracak teşviklerin verilmesi öngörülüyor.
Ulaşım, 2022'de 9,3 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyona yol açtı; bu, ülke emisyonlarının %13'ü. Ulusal iklim taahhüdüne göre karayolu ulaşımından kaynaklanan 8,6 milyon ton, sektör toplamının %92'sini oluşturdu.
Önerilen adımlar özel otomobillerle sınırlı değil. 2035'e yönelik önlemler arasında otobüs, tren ve metro ağlarının modernize edilmesi, demiryolu kullanımının yaygınlaştırılması ve otobüs ve kamyon filolarında elektrikli araçların payının artırılması yer alıyor. Belgede biyoyakıtlar ve havacılık yakıtına biyoyakıt karıştırılması da öngörülüyor.
Ulusal taahhütteki önceki otobüs hedefleri, BakuBus ve özel işletmecileri kapsayacak şekilde 2025'te 500, 2026'da ise 1.100 elektrikli otobüsün hizmete alınmasını öngörüyordu. Bu rakamlar planlanan filo genişlemesini ifade ediyor.
Tarım, ormancılık ve diğer arazi kullanımı makineleri için de elektrifikasyon hedefi bulunuyor. Strateji, 2035'e kadar içten yanmalı makinelerden uzaklaşmanın hızlandırılmasını ve bu alt sektördeki emisyonların tamamen ortadan kaldırılmasıyla birlikte 2060'a kadar %100 elektrifikasyona ulaşılmasını öngörüyor.
Tarım emisyonları hayvancılık ve bitkisel üretimden de kaynaklanıyor. Bu nedenle ulusal taahhüt, makine değişikliklerinin yanı sıra gübrenin kompostlanmasını da içeriyor ve ele alınması gereken farklı kaynakları yansıtıyor.
Emisyon tablosunu ormanlar ve atık tamamlıyor
Tarım, 2022'de 8 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyon üretti. Arazi kullanımı, arazi kullanımındaki değişiklik ve ormancılık ise aynı yıl net 5,2 milyon ton emisyonu soğurdu. Böylece tarım, ormancılık ve diğer arazi kullanımının toplam net emisyonu 2,8 milyon ton oldu.
1,04 milyon hektarlık alandaki ormanlar, bu giderimlerin 3,6 milyon tonunu sağladı. Ulusal iklim taahhüdü, 2026'ya kadar orman alanlarının yaklaşık 30.000 hektar genişletilerek orman örtüsünün %12,3'e çıkarılmasını öngörüyordu.
Canlı ağaçlar büyürken karbon soğurduğu için ormanların korunması ve iyileştirilmesi stratejinin bir parçası. Azerbaycan'ın 2035 hedefi, ormanların ve diğer ekosistemlerin emisyonları soğurmaya devam etme kapasitesine kısmen açıkça bağlı.
Atık sektörü 2022'de 4,9 milyon ton karbondioksit eşdeğeri emisyona yol açtı; bu, ülke emisyonlarının yaklaşık %7'sine karşılık geliyor. Planlanan önlemler arasında, kamuoyu bilinçlendirme programlarıyla desteklenen atık ayrıştırma ve geri dönüşüm ile atığın oluştuğu yerde türlerine göre ayrılması bulunuyor.
Ulusal atık stratejisi, ürünlerin daha kolay yeniden kullanılmasını, onarılmasını veya geri dönüştürülmesini sağlayarak daha az malzemenin çöpe atılmasını amaçlayan döngüsel ürün tasarımını da içeriyor.
Önümüzdeki kilometre taşları ve finansman
Azerbaycan'ın stratejisi iklim önlemlerini istihdam, yeni teknolojiler ve ekonomik rekabet gücüyle ilişkilendiriyor. Bu faydalara ulaşmak için yeni ekipmanları kuracak, işletecek ve bakımını yapacak nitelikli uzmanlara ve çalışanlara ihtiyaç duyulacak.
Ulusal iklim taahhüdü; hükümetten, yerli ve yabancı yatırımcılardan, kamu ve özel sektör ortaklıklarından, kalkınma bankalarından ve iklim yatırım fonlarından finansman sağlanmasını öngörüyor. Önerilen finansman bileşiminde hibeler ve uygun koşullu krediler de yer alıyor. Strateji, uygulamayı Bakü'de düzenlenen COP29'da varılan iklim finansmanı anlaşmalarıyla ve süregelen uluslararası iklim diplomasisiyle de ilişkilendiriyor.
Onay duyurusunda toplam uygulama maliyeti, halihazırda güvence altına alınmış bir finansman paketi ve kamu sunumlarının tarihleri belirtilmedi. Başlıca kilometre taşları şöyle:
- 21 Ekim 2026: Başbakan Ali Asadov, stratejiyi onaylayan 346 sayılı kararı imzaladı.
- 22 Ekim 2026: Stratejinin onaylandığı duyuruldu.
- 2035'e kadar: Azerbaycan, 1990 düzeylerine kıyasla sera gazı net emisyonlarında koşullu olarak %40 azaltım hedefliyor.
- 2060'a kadar: Strateji; koşullu net sıfır emisyonu, tarım ve arazi kullanımı makinelerinin tamamen elektrifikasyonunu ve elektrikle ya da diğer alternatif enerji kaynaklarıyla çalışan bir binek otomobil filosunu hedefliyor.
- İki yılda bir: Çevre Bakanlığı, uygulama izleme sonuçlarını İklim Değişikliği Devlet Komisyonu'na bildirmek zorunda.
Öne Çıkanlar
- Azerbaycan, ek finansman, teknoloji ve uluslararası destek koşuluna bağlı olarak 2060'a kadar net sıfır emisyonu hedefleyen ulusal stratejiyi onayladı.
- 2035 hedefi, 1990'a ait resmî rakam üzerinden yapılan hesaplamaya göre net emisyonları yaklaşık 49,6 milyon ton karbondioksit eşdeğerine indirecek.
- Planlar yenilenebilir enerjiyi, elektrik şebekelerini, metan sızıntılarını, yalıtımı, ulaşımı, sanayiyi, tarımı, ormanları ve atığı kapsıyor.
- Ekonomi Bakanlığı önlemleri ulusal politikalara dahil etmekle, Maliye Bakanlığı ise kararın koşulları çerçevesinde finansmandan sorumlu.
- Çevre Bakanlığı uygulamayı izleyecek ve iki yılda bir İklim Komisyonu'na rapor sunacak.






