İlk tahsis, ancak bir onay daha gerekiyor
Birleşmiş Milletler Kayıp ve Zarar Fonu, Bhote Koshi ve Trishuli nehir sistemlerinde 26 Ağustos 2026'da meydana gelen yıkıcı sellerin ardından, 22 Ekim'de Nepal için geçici olarak 21,6 milyon dolar ayırdı. Pakette yardım için 20 milyon dolar, gözetim ve denetim için 1,6 milyon dolar bulunuyor; toplam tutar yaklaşık 3,26 milyar Nepal rupisine denk geliyor.
İçindekiler
- İlk tahsis, ancak bir onay daha gerekiyor
- Selin yol açtığı yıkım
- Nepal istisnai toplantıyı nasıl sağladı?
- Nepal'in bundan sonra sunması gerekenler
- Kaynağın karşılayabileceği ihtiyaçlar
- Yönetim kurulu üyeleri emsal konusunda neden tartıştı?
- Kaynaklarını aşan taleplerle karşı karşıya bir fon
- Diğer yardımlar ve iklim bağlantısı
- Sıradaki kararlar
- Öne Çıkanlar
Karar, felaketten 57 gün sonra fonun ilk olağanüstü yönetim kurulu toplantısında alındı. Bu, fonun 2022 ve 2023'teki BM iklim müzakereleri sonucunda kurulmasından bu yana tek bir ülke için ilk kez kaynak ayırması oldu.
Nepal'in şimdi yardımın nereye yönlendirileceğini, etkilenen toplulukların nasıl yararlanacağını ve hangi kuruluşun kaynakları yöneteceğini açıklayan resmi bir teklif sunması gerekiyor. Ödeme sürecinin ilerleyebilmesi için yönetim kurulunun bu teklifi onaylaması şart. Nepal'in parayı ne zaman alacağına ilişkin kesin bir tarih açıklanmadı.
Yardım için ayrılan 20 milyon dolar, hükümetin tahmin ettiği 4,78 milyar dolarlık iyileştirme ve yeniden inşa ihtiyacının yaklaşık yüzde 0,42'sine karşılık geliyor. Bu da yeniden inşa maliyetinin neredeyse tamamının başka kaynaklardan karşılanması gerektiği anlamına geliyor.
Fonun Dominikli eş başkanı Camila Minerva Rodriguez Tavarez, çevrim içi toplantıda uzlaşmaya varılmasının ardından kararı duyurdu:
İtiraz gelmediğine göre karar kabul edilmiştir.
Evleri, okulları, yolları ve geçim kaynakları sel sularına kapılan aileler için öncelik, bu mali taahhüdü onaylanmış bir programa dönüştürmek. Fon açısından daha geniş mesele ise Nepal için izlenen istisnai yolun gelecekteki felaketlere daha hızlı müdahaleye yön verip veremeyeceği.
Selin yol açtığı yıkım
Felaket, Nepal'in Çin sınırına yakın Rasuwa bölgesindeki Langtang Lirung alanında büyük bir kaya ve buzul kütlesinin çökmesiyle başladı. Su, buz, kaya ve enkaz Bhote Koshi ve Trishuli nehir sistemi boyunca ilerleyerek Rasuwa ve Nuwakot'taki yerleşimlerde büyük yıkıma yol açtı.
Nepal Tarım, Orman ve Çevre Bakanlığı can kaybının 1.500'ü aştığını, 5.000'den fazla kişinin kayıp olduğunu ve yaklaşık 15.000 hanede 60.000'den fazla kişinin doğrudan etkilendiğini bildirdi. BM Proje Hizmetleri Ofisi Başkanı Jorge Moreira da Silva'nın bilgilendirmesinde etkilenen nüfus yaklaşık 100.000 olarak verildi; bunların 30.000'den fazlası çocuktu. Kayıp sayısı ise 5.600 olarak açıklandı. Yayımlanan başka bir bilançoda can kaybının 2.000'i aştığı belirtildi.
Moreira da Silva, Nepal'de UNOPS ekiplerine katıldıktan sonra yıkımı anlattı. Hayatta kalanlar ona 100 metreden yüksek, saatte 180 kilometre hızla ilerleyen ve vadinin 60 kilometresini yerle bir eden bir dalgadan söz etmişti.
UNOPS Başkanı yıkımın boyutunu şu sözlerle ifade etti:
Karşımızda sıradan bir sel yok.
Bilgilendirmede 100'den fazla köprünün çöktüğü, 13 hidroelektrik barajın ve 23 okulun yıkıldığı belirtildi. Daha önce evlerin, yolların, okulların ve nehirlerin bulunduğu alanları yaklaşık 2,2 milyon ton enkaz ve tortu kapladı.
Köprülerin yıkılması gündelik ulaşımı kökten değiştirdi. Moreira da Silva, eskiden yürüyerek birkaç dakika süren bir yolculuğun artık 12 saat alabildiğini söyledi. Dolayısıyla ulaşım bağlantılarının yeniden kurulması yalnızca hareketliliği değil, sınıflara, sağlık hizmetlerine, pazarlara ve yeniden inşa malzemelerine erişimi de belirliyor.
Nepal istisnai toplantıyı nasıl sağladı?
Maliye Bakanı Swarnim Wagle ile Tarım, Orman ve Çevre Bakanı Gita Chaudhary, selden beş gün sonra, 31 Ağustos'ta fona ortak bir mektup yazarak acil yardım istedi. Nepal'in mektubunda özellikle 20 milyon dolarlık bir tahsis talep edilmedi. Bu tutar, fonun ilk yardım programının sınırları içinde belirlendi.
En az gelişmiş ülkeleri, Afrika ülkelerini ve Asya-Pasifik ülkelerini temsil eden 14 yönetim kurulu üyesi acil toplantı talebini destekledi. Latin Amerika, Karayipler ve küçük ada gelişmekte olan devletlerinin temsilcileri de acil müdahale çağrısına destek verdi. Bunun ardından resmi ve gayriresmî görüşmeler birkaç tur sürdü.
Önemli tarihler, talebin felakete müdahaleden fonun karar sürecine nasıl taşındığını gösteriyor:
- 26 Ağustos 2026: Langtang Lirung bölgesindeki çökme yıkıcı seli tetikledi.
- 31 Ağustos: Wagle ve Chaudhary acil yardım için ortak başvurularını gönderdi.
- 22 Ekim: Yönetim kurulu geçici olarak 21,6 milyon dolar ayırdı ve olağan başvuru dönemi dışında Nepal'i resmi teklif sunmaya davet etti.
- Aralık: Yönetim kurulunun Filipinler'deki toplantıda ilk projeleri değerlendirmesi ve uzun vadeli işleyiş modelini ele alması bekleniyor.
Nepal Maliye Bakanı Wagle, ortak mektuba verilen yanıtı memnuniyetle karşıladı:
Mektubumuza yanıt olarak bu acil toplantıyı düzenleyebilmeleri ve 20 milyon dolarlık hibe taahhüt etmeleri son derece memnuniyet verici.
Nepal'in bundan sonra sunması gerekenler
Nepal, teklifini fonun ilk yardım aşamasını düzenleyen Barbados Uygulama Usulleri kapsamında hazırlayacak. Bu istisnai karar, olağan başvuru dönemi kapandıktan sonra ülkenin sürece katılmasına imkân tanıyor.
Teklifin, yardım, iyileştirme ve yeniden inşa yönündeki genel hedefleri yönetim kurulunun değerlendirebileceği bir programa dönüştürmesi gerekiyor. Nepal'in finanse edilecek faaliyetleri, bunlardan yararlanacak toplulukları ve kaynakların yönetileceği kurumu belirlemesi şart.
Nepal Tarım, Orman ve Çevre Bakanlığı sözcüsü ve fon yönetim kurulunun yedek üyesi Maheshwor Dhakal, sıradaki adımı şöyle anlattı:
Kayıp ve Zarar Fonu Sekretaryasının belirlediği kılavuz ve usuller doğrultusunda Nepal, iklimle bağlantılı felaketlerin yol açtığı kayıp ve zararları gidermeye yönelik bir program teklifi hazırlayıp sunacak.
Ek 1,6 milyon dolar gözetim, denetim ve ilgili yönetim işlevleri için kullanılacak. Etkilenen bölgelerdeki yardım için geçici olarak ayrılan tutar 20 milyon dolar; bu, tek bir başvuru için mevcut azami miktar.
Dhakal, kararın mağdurların yaşadığı acıların ve onurlarının tanınması anlamına geldiğini de söyledi. Hükümet için teklifi tamamlamak, bu tanımayı iyileştirme çalışmalarına yönelik finansmana dönüştürmenin somut yolu.
Kaynağın karşılayabileceği ihtiyaçlar
Nepal'in ön değerlendirmesi, yaklaşık 1,8 milyar dolarlık fiziksel hasarı 883 milyon dolarlık ekonomik kayıptan ayrı tutuyor. Fiziksel hasar; binalar, köprüler ve enerji altyapısı gibi varlıklardaki zararları kapsıyor. Ekonomik kayıplar ise bu varlıkların işlevini yitirmesiyle kesintiye uğrayan gelir ve üretimi içeriyor.
Bu iki rakamın toplamı yaklaşık 2,68 milyar dolar. 20 milyon dolarlık tahsis bu tutarın yaklaşık yüzde 0,75'ine, yuvarlanmış 2,7 milyar dolarlık tahmine göre ise yaklaşık yüzde 0,7'sine denk geliyor.
İyileştirme ve yeniden inşa maliyetinin daha yüksek, yaklaşık 4,78 milyar dolar ya da 723 milyar Nepal rupisi olması bekleniyor. Bu ihtiyacın karşısında aynı 20 milyon dolar yaklaşık yüzde 0,42'ye karşılık geliyor. İki oran farklı sorulara yanıt veriyor: Biri hasar ve ekonomik faaliyet kayıplarıyla, diğeri iyileştirme maliyetiyle ilgili.
Hükümetin ilk tahmininde, ilk altı aydaki acil yardım ve yeniden inşa ihtiyacı 57,67 milyon dolar; daha uzun dönemdeki yeniden inşa ihtiyacı ise yaklaşık 4,71 milyar dolar olarak verildi. Geçici olarak ayrılan 20 milyon doların tamamı acil ihtiyaçlara yönlendirilirse bu tutarın yaklaşık yüzde 35'ini karşılayabilir. Ancak Nepal'in programında harcama öncelikleri henüz belirlenmedi.
Nepal, BM ve çok taraflı kalkınma bankalarının desteğiyle iyileştirme planını hazırlarken ekonomik ve diğer kayıpların tamamını değerlendirmeyi sürdürüyor. Moreira da Silva, iyileştirme ihtiyacının Nepal'in gayrisafi yurt içi hasılasının, yani yıllık ekonomik üretiminin, yaklaşık yüzde 10'una karşılık geldiğini söyledi.
Yönetim kurulu üyeleri emsal konusunda neden tartıştı?
Yönetim kurulu üyeleri Nepal kararını oy birliğiyle destekledi, ancak kararın diğer ülkeler için ne anlama gelmesi gerektiği konusunda ayrıştı. Almanya ve Çekya, bu düzenlemenin emsal kabul edilmesine karşı çıktı. Japonya ise yardımın belirlenmiş kural ve usullere uygun olması gerektiğini vurguladı.
Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerden dörder temsilcinin yer aldığı sekiz temsilci anlaşmayı müzakere etti. Pakistan'ın yönetim kurulu temsilcisi Ali Tauqeer Sheikh, ortaya çıkan yolu yalnızca Nepal'e bir kez tanınan bir imkân olarak nitelendirdi; bu yaklaşım, gelişmekte olan ülkelerin talep ettiğinden daha sınırlıydı.
Yönetim kurulunda Çekya ve Avrupa Birliği'ni temsil eden Jan Dusik, düzenlemenin istisnai niteliğini korurken gelecekteki çalışmalara yol gösterebileceğini söyledi:
Bu bir yandan emsal oluşturmuyor, ancak diğer yandan fonun uzun vadeli modelinin geliştirilmesi için dersler sunuyor.
Sheikh, üyeleri Nepal deneyiminin daha hızlı ödemelere yönelik çalışmalara yön vermesine izin vermeye çağırdı:
Öğrenmenin sınırlarını lütfen belirlemeyin.
Ekvadorlu Walter Schuldt da çıkarılacak derslerin kısıtlanmadan değerlendirilmesini destekledi. Karar, sekretaryaya Nepal deneyimini inceleme talimatı veriyor; hızlı yardım için kalıcı bir mekanizmanın tasarımı ise gelecekte yönetim kurulunda ele alınacak.
Kaynaklarını aşan taleplerle karşı karşıya bir fon
Fonun ilk yardım programı için 342 milyon dolar tahsis edildi. Fon, 29 Haziran'a kadar 119 ülkeyi ilgilendiren 176 başvuru aldı; taleplerin toplamı yaklaşık 2,8 milyar dolardı. Bu tutar, program bütçesinin sekiz katından fazla.
Gelişmiş ülkeler fona 822 milyon dolar taahhüt etti; alınan katkıların toplamı 629,68 milyon dolara ulaştı. Aradaki 192,32 milyon dolarlık fark, vaat edilen paranın yaklaşık yüzde 23'ünün henüz ulaşmadığı anlamına geliyor. Nepal kararı alındığında fon henüz herhangi bir ödeme yapmamıştı.
Taahhütler, alınan katkılar ve program tahsisleri finansmanın farklı aşamalarını ifade ediyor. Taahhüt, katkı sağlama vaadi; ödenmiş katkı, fonun aldığı para; program tahsisi ise belirli bir finansman dönemi ya da amaç için ayrılan tutar demek.
Climate Action Network International'ın icra direktörü Tasneem Essop, hükümetleri taahhütlerini kullanılabilir kaynaklara dönüştürmeye çağırdı:
Kâğıt üzerindeki taahhütler evleri yeniden inşa edemez, hayatları düzene sokamaz. Bu taahhütler acilen ödenmeli ve Fon, bu krizin gerektirdiği ölçekte yeniden kaynaklandırılmalı.
Fill the Fund kampanyasının küresel koordinatörü ve Satat Sampada Climate Foundation'ın kurucu direktörü Harjeet Singh, tekrarlanan istisnai müzakereler yerine kalıcı bir mekanizma kurulması çağrısı yaptı:
Aylar değil günler içinde destek sağlayan kalıcı bir hızlı müdahale sistemi kurmalıyız.
Diğer yardımlar ve iklim bağlantısı
BM ve insani yardım ortakları felaketin ardından 49,6 milyon dolarlık acil yardım çağrısı başlattı. Moreira da Silva daha sonra 50 milyon dolar olarak yuvarlanan bu çağrıda 24,5 milyon dolar toplandığını, yani hedefin yaklaşık yarısına ulaşıldığını söyledi. ABD, eylülde sel sonrası iyileştirme çalışmaları için 31 milyon dolarlık ek destek açıkladı.
Bu çalışmalar, Nepal'in çok daha büyük yeniden inşa ihtiyacının yanı sıra acil ihtiyaçları karşılamayı amaçlıyor. Hükümet kalkınma ortaklarından, işletmelerden ve diğer kuruluşlardan destek istedi; ayrıca bir bağış konferansı düzenlemeyi planlıyor.
Felaketle bağlantılı bilimsel çalışmalar, ısınmanın dağlık bölgelerdeki tehlikeleri artırabileceği çeşitli yolları ortaya koyuyor. Yüksek sıcaklıklar buzul kaybını hızlandırıyor ve kaya çatlaklarında hapsolmuş buzun erimesine yol açarak yamaçları zayıflatıyor. Kaya ve buzun suya ya da bir buzulun üzerine çökmesiyle oluşan akış, yıkıcı miktarda enkazı aşağı kesimlere taşıyabiliyor.
Eylül ayında yayımlanan World Weather Attribution değerlendirmesinde iklim değişikliği, felakete katkıda bulunan başlıca etkenlerden biri olarak belirlendi. Fiziksel süreçte yamaçların çökmesi, buzul koşulları ile su ve enkazın vadiler boyunca ilerlemesi gibi birbiriyle bağlantılı çeşitli etkenler rol oynadı.
Moreira da Silva, Nepal'in küresel sera gazı salımlarındaki payının tahminen yüzde 0,08 olduğunu belirterek ülkenin iyileştirme için uluslararası destek alması gerektiğini savundu. Erken uyarı sistemlerine, iklim tehlikelerine dayanabilecek altyapıya ve daha güvenli planlamaya yatırım yapılması çağrısında bulundu.
Sıradaki kararlar
Yönetim kurulunun Filipinler'de aralık ayında yapacağı toplantıda ilk proje onaylarını değerlendirmesi ve felaketlerden sonra yardımın ne kadar hızlı aktarılabileceği de dahil olmak üzere fonun uzun vadeli modelini tartışması bekleniyor. Nepal'in deneyimi, üyelerin değerlendirebileceği somut bir örnek sunacak: acil yardım çağrısı, istisnai bir toplantı ve program teklifi gerektiren geçici bir tahsis.
Fonun 11. yönetim kurulu toplantısının da Mart 2027'de Katmandu'da yapılması planlanıyor. Nepal bakanlığı toplantı tarihlerini 17-19 Mart olarak duyururken yayımlanan başka takvimlerde 9-19 Mart tarihleri yer alıyor. Bakanlığın verdiği tarihler, toplantı için daha dar bir zaman aralığı sunuyor.
Eski Hint iklim müzakerecisi ve Uluslararası Güneş İttifakı eski genel direktörü Ajay Mathur, operasyonel adımı memnuniyetle karşılarken daha hızlı destek çağrısı yaptı. En az gelişmiş ülkelerin iklim finansmanı başmüzakerecisi Raju Chhetri ise uzlaşmayı, ülkelerin acil ihtiyaçlar konusunda etkili bir ortak karara varabildiğinin göstergesi olarak nitelendirdi.
Nepal için sıradaki somut aşama program teklifinin sunulması ve onaylanması. Yönetim kurulu ise aralık ayındaki görüşmelerde gelecekteki felaketlere müdahalenin, yeni bir istisnai müzakereye bağlı kalmak yerine yerleşik ve hızlı bir süreç üzerinden yürütülüp yürütülemeyeceğini ele alacak.
Öne Çıkanlar
- Fon, 22 Ekim'de Nepal için geçici olarak 21,6 milyon dolar ayırdı; bunun 20 milyon doları yardım, 1,6 milyon doları gözetim için.
- Ödeme sürecinin ilerlemesi için Nepal'in resmi bir program teklifi sunması ve yönetim kurulundan onay alması gerekiyor.
- 20 milyon dolar, Nepal'in tahminen 4,78 milyar dolarlık iyileştirme ve yeniden inşa ihtiyacının yaklaşık yüzde 0,42'sine denk geliyor.
- 26 Ağustos'taki seller evleri, köprüleri, okulları, sağlık tesislerini ve hidroelektrik altyapısını yerle bir etti.
- Fonun 342 milyon dolarlık ilk programına yönelik taleplerin toplamı yaklaşık 2,8 milyar dolara ulaşıyor.
- Yönetim kurulu, hızlı ödeme de dahil olmak üzere fonun uzun vadeli modelini aralık ayında Filipinler'de görüşecek.






