Pakistan’ın toparlanması daha büyük bir sınavla karşı karşıya
Dünya Bankası Grubu, 22 Ekim 2026’da yayımladığı Pakistan Kalkınma Güncellemesi “Kaçış Hızına Ulaşmak” raporunda, özel yatırımı teşvik eden reformların hızlandırılması hâlinde Pakistan’ın kişi başına gelirini 2050’ye kadar üçe katlayabileceğini söyledi. Bu fırsat, ekonomik büyümenin 2025 mali yılındaki yüzde 3,2’den 2026 mali yılında yüzde 3,7’ye yükselmesinin ve hükümetin gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 2,9’una eşit bir faiz dışı bütçe fazlası vermesinin ardından ortaya çıktı.
İçindekiler
- Pakistan’ın toparlanması daha büyük bir sınavla karşı karşıya
- Hane gelirleri neden temel mesele?
- Pakistan büyüme hedefinden ne kadar uzakta?
- Kamu maliyesinde neler iyileşti?
- Yükselen fiyatlar toparlanmayı zorluyor
- Enerji, ticaret ve havayolu reformları sürüyor
- Öncelik artık özel yatırımları artırmak
- İstikrardan 2050’ye uzanan takvim
- Öne Çıkanlar
Bankanın temel mesajı, Pakistan’ın ekonomik istikrarı belli ölçüde yeniden sağladığı, ancak yaşam standartlarında kayda değer iyileşmeler için çok daha hızlı büyümesi gerektiği. Kişi başına reel gelir yaklaşık yüzde 1,6 artıyor. Bu da daha istikrarlı bir ekonomi ile hanelerin ihtiyaç duyduğu ilerleme hızı arasında büyük bir fark bırakıyor.
Banka, Pakistan’ın politika ve kurumlarını ortalama bir üst-orta gelirli ülkenin standartlarına yaklaştıracak reformların, yıllık ekonomik büyümenin sürdürülebilir biçimde yüzde 6,2 ila yüzde 6,9’a ulaşmasını sağlayabileceğini söyledi. Bu, 2050’ye kadar kişi başına geliri Vietnam’ın bugünkü düzeyine çıkarabilir ve alt-orta gelirli ekonomileri üst-orta gelirli ekonomilerden ayıran gelir eşiğine yaklaştırabilir.
Kısa vadeli görünüm daha sınırlı. Dünya Bankası’nın Pakistan için Ekim 2026 Makroekonomik Görünüm ve Yoksulluk raporu, 2027 mali yılında büyümenin yüzde 3,8 olacağını, genel enflasyonun ise 2026 mali yılındaki yüzde 7,1’den yüzde 8,2’ye yükseleceğini öngörüyor. Dolayısıyla Pakistan aynı anda iki görevle karşı karşıya: fiyatlar yükselirken toparlanmayı sürdürmek ve işletmelerin yatırım yapmasını, büyümesini ve istihdam yaratmasını sağlayacak değişiklikleri hayata geçirmek.
Hane gelirleri neden temel mesele?
Dünya Bankası’nın Pakistan ülke direktörü Bolormaa Amgaabazar, ekonomik yönetimdeki iyileşmeyi ve finans piyasalarının buna verdiği karşılığı kabul etti.
Pakistan istikrarı yeniden sağlama konusunda gerçek ilerleme kaydetti ve piyasalar bunu fark etti,
Amgaabazar, kişi başına reel gelirdeki büyümenin yüzde 1,6 civarında kaldığını da belirterek büyümeyi hızlandıracak acil reform çağrısında bulundu. Reel gelir, enflasyona göre düzeltilmiş gelirdir; yani insanların yalnızca kaç rupi daha fazla kazandığını değil, bu parayla ne kadar daha fazla şey alabildiğini ölçer.
GSYH, ekonomi genelinde üretilen mal ve hizmetlerin değerini ölçer. Kişi başına gelir ise nüfus büyüklüğünü hesaba katar. Üretim artarken nüfus da büyüdüğünde, kişi başına düşen ortalama kazanç ekonominin genel büyüme oranından daha düşük olur.
Dünya Bankası’nın önerdiği reformlar, bu ortalamayı uzun yıllar boyunca yükseltmeye odaklanıyor. Daha fazla yatırım ve istihdam yaratılması, güçlü ulusal büyümenin hanelere ulaşmasını sağlayacak kanallar olacak. Her ailenin elde edeceği sonuç; işi, kazancı ve giderlerine göre farklılık gösterecek.
Pakistan büyüme hedefinden ne kadar uzakta?
Pakistan’da büyüme, 2025 mali yılındaki yüzde 3,2’den 2026 mali yılında yüzde 3,7’ye çıkarak 0,5 puan arttı. 2026 mali yılında tarım yüzde 2,9 büyürken hayvancılık önemli rol oynadı; hizmetler sektörü ise yüzde 4,1 büyüdü.
2027 mali yılı için öngörülen yüzde 3,8’lik büyüme, yalnızca 0,1 puanlık ek artış anlamına geliyor. Bu tahminle karşılaştırıldığında Dünya Bankası’nın yüzde 6,2 ila yüzde 6,9’luk reform senaryosu, büyümenin her yıl 2,4 ila 3,1 puan daha hızlı olmasını gerektiriyor.
2027 mali yılında tarımın görünümü, El Niño’yla bağlantılı hava koşulları ve Rabi sezonunda artan gübre maliyetleri nedeniyle zorluklarla karşı karşıya. Hayvancılığın tarımsal büyümeye başlıca katkıyı sürdürmesi, bitkisel üretimin ise kademeli olarak toparlanması bekleniyor. İmalat ve inşaat sektörlerinin desteğiyle sanayi büyümesinin hafifçe artacağı öngörülüyor. İnşaat sektörünün, 2027 mali yılı bütçesinde getirilen emlak vergisi indirimlerinden yararlanması bekleniyor. Yüksek enflasyon ve tarımdaki kademeli toparlanmanın toptan ve perakende ticaretini sınırlaması nedeniyle hizmetler sektöründeki büyümenin 2026 mali yılı düzeyinde kalacağı tahmin ediliyor.
Bu fark önemli, çünkü büyüme önceki yılların kazanımlarının üzerine eklenir. Yıllık büyüme oranındaki kalıcı bir artış, birkaç on yıl içinde çok daha büyük bir ekonomi yaratabilir. Bankanın 2050 senaryosu, tek bir olağanüstü yıl elde edilmesine değil, daha güçlü performansın sürdürülmesine dayanıyor.
Vietnam’ın bugünkü gelir düzeyi, bu hedef için somut bir ölçüt sunuyor. Karşılaştırmada, Pakistan’ın 2050’de ulaşacağı hedef olarak Vietnam’ın bugünkü geliri kullanılıyor. Banka, bu sonucun iddialı reformların uygulanması koşuluna bağlı olduğunu belirtiyor.
Kamu maliyesinde neler iyileşti?
Dünya Bankası’na göre, gelirlerin artması ve kamu harcamalarının kontrol altında tutulması, Pakistan’ın 2026 mali yılında GSYH’nin yüzde 2,9’una ulaşan rekor düzeyde faiz dışı bütçe fazlası vermesine yardımcı oldu. Faiz dışı fazla, borç faiz ödemeleri hesaba katılmadan önce hükümet gelirlerinin harcamaları aşması anlamına geliyor.
Pakistan’ın genel bütçe açığı yine de GSYH’nin yüzde 2,6’sı düzeyinde gerçekleşti. Faiz giderleri, tüm harcamalar hesaba katıldığında hükümetin neden faiz dışı fazla vermesine rağmen gelirlerinden fazlasını harcamayı sürdürdüğünü açıklıyor.
Yurt dışında çalışanların ülkelerine gönderdiği para olan işçi dövizlerindeki artış, döviz rezervlerinin yeniden oluşturulmasına yardımcı oldu. Rezervler 19,7 milyar dolara ulaştı. Bu kaynak, ithalat ve borç ödemeleri dâhil uluslararası ödemelerde kullanılabilecek dövizi sağlıyor.
Ekonomik koşulların iyileşmesiyle S&P ve Moody’s Pakistan’ın kredi notlarını yükseltti. Ülke, Eylül 2026’da 3 milyar dolarlık Eurobond ihracıyla uluslararası borç piyasalarına da geri döndü. Ayrıca 750 milyon dolarlık bir ihraç daha yapıldığı bildirildi, ancak bunun zamanlaması ve daha büyük satışla ilişkisi açıklanmadı.
Eurobond, yatırımcıların faiz ve geri ödeme karşılığında borç verdiği, uluslararası piyasalarda satılan bir borçlanma aracıdır. Bu piyasalara erişim Pakistan’a ek bir finansman kaynağı sağlarken gelecekte geri ödeme yükümlülükleri de getiriyor.
Yükselen fiyatlar toparlanmayı zorluyor
Pakistan’ın enflasyon verileri, kamu maliyesindeki iyileşme ve piyasalara yeniden erişimin aileler üzerindeki mali baskıyla nasıl aynı anda var olabildiğini gösteriyor. Ortalama enflasyon 2025 mali yılındaki yüzde 4,5’ten 2026 mali yılında yüzde 7,1’e yükseldi; bu, 2,6 puanlık artış demek.
Yıl içinde fiyat baskıları yoğunlaştı. Genel enflasyon, Temmuz 2025 ile Şubat 2026 arasında ortalama yüzde 5,5 olurken Mart-Haziran 2026 döneminde yüzde 10,2’ye çıktı ve mayısta yüzde 11,7’ye ulaştı. Dünya Bankası, artan baskıyı Orta Doğu’daki çatışmayla bağlantılı enerji fiyatlarındaki yükselişe bağladı.
Şubat-Haziran 2026 arasında benzin fiyatları yaklaşık yüzde 36, yüksek hızlı dizel fiyatları yüzde 31 ve sıvılaştırılmış petrol gazı fiyatları yaklaşık yüzde 46 arttı. Aynı dönemde ulaşım ücretleri yaklaşık yüzde 30 yükseldi. Bu değişiklikler hem yolculuk maliyetlerini hem de malların dükkân ve pazarlara taşınma giderlerini etkiledi.
2026 mali yılında gıda enflasyonu kentsel bölgelerde ortalama yüzde 4,3, kırsal bölgelerde yüzde 5,4 oldu. Buğday fiyatlarının yükselmesi ve çabuk bozulan gıdaların pahalanması artışa katkıda bulundu. Ağustos 2026’ya gelindiğinde gıda, hem kentsel hem kırsal bölgelerde enflasyona en büyük katkıyı yapan kalem hâline geldi.
Daha geniş fiyat baskılarını takip etmek için gıda ve enerjiyi dışarıda bırakan çekirdek enflasyon, 2026 mali yılında kentsel bölgelerde ortalama yüzde 7,4, kırsal bölgelerde yüzde 8,5 oldu. Kentsel çekirdek enflasyon Mayıs 2026’da yüzde 9’a ulaştı. Pakistan Merkez Bankası, Nisan 2026’da politika faizini yüzde 11,5’e çıkardı. Yüksek faiz oranları harcama ve enflasyonu frenleyebilir, ancak işletmeler ve haneler için borçlanma maliyetini artırır.
Enerji ve emtia fiyatlarının çatışma öncesi düzeylere ancak 2027 mali yılının ikinci yarısında dönmesi bekleniyor. Enflasyonun 2028 mali yılında yüzde 7’ye gerileyeceği, genel seçim öncesinde 2029 mali yılında yüzde 7,5’e çıkacağı ve 2030 mali yılında yüzde 7 civarında dengeleneceği tahmin ediliyor.
Enerji, ticaret ve havayolu reformları sürüyor
Dünya Bankası, daha kapsamlı bir reform programına destek olabilecek ve hâlihazırda yürütülen çeşitli adımlara dikkat çekti. Elektrik tarifelerindeki zamanında yapılan düzenlemeler, enerji sübvansiyonlarının GSYH’ye oranını 2025 mali yılındaki yüzde 1,1’den 2026 mali yılında yüzde 0,8’e indirmeye yardımcı oldu.
Bu azalma, GSYH’nin 0,3 puanına veya önceki sübvansiyon oranının yaklaşık yüzde 27’sine denk geliyor. Sübvansiyonlar, bir giderin bir bölümünü karşılamak için kamu kaynaklarının kullanılmasını sağlar. Sübvansiyonların azaltılması bütçe üzerindeki baskıyı hafifletirken tarife düzenlemeleri, kullanıcıların ödediği elektrik faturalarını etkiler.
Pakistan, Ulusal Tarife Politikası kapsamında ticareti serbestleştirme çalışmalarını da sürdürüyor. Tarifeler, ithalata uygulanan vergilerdir. Bu vergilerdeki değişiklikler, işletmelerin ithal malzeme ve ekipman için ödediği tutarları ve yerli üreticilerin karşılaştığı rekabeti etkiler.
Raporda Pakistan Uluslararası Havayolları’nın yakın zamanda özelleştirilmesine de değinildi. Havayolu şirketinin devrini, devletin ekonomideki varlığını azaltma ve özel girişimlere daha fazla alan açma çabasının parçası olarak enerji ve ticaret adımlarıyla birlikte ele aldı.
Öncelik artık özel yatırımları artırmak
Raporun başyazarı Sebastian Essl, Pakistan’ın sınırlı bütçe kaynakları ve döviz rezervleri nedeniyle yaşam standartlarını yükseltmeye yönelik bir sonraki gerekli adımın özel yatırımı teşvik edecek reformlar olduğunu söyledi. Özel yatırımlar; üretimin genişletilmesi, ekipman alınması ve çalışan istihdam edilmesi gibi faaliyetlere işletmelerin finansman sağlamasını mümkün kılıyor.
Essl, özel işletmelerin öncülük ettiği bir büyümenin sağlanmasının sürekli bir organizasyon ve uygulama kararlılığı gerektirdiğini söyledi:
Özel sektör öncülüğündeki bu tür bir büyümeyi sağlamak için bir plan, koordinasyon ve reformların kararlılıkla uygulanması gerekir,
Dünya Bankası’nın öncelikleri arasında iş ortamının iyileştirilmesi, vergi sisteminin reforme edilmesi, devletin ekonomideki rolünün azaltılması ve finansmana erişimin genişletilmesi bulunuyor. Bu değişiklikler birlikte, işletmelerin yatırım yapıp yapmamaya ve büyümeyi nasıl finanse edeceklerine karar verirken karşılaştıkları koşulları ele alıyor.
Faiz oranlarının yüksek olduğu dönemlerde finansmana erişim özellikle önem taşıyor. Şirketlerin makine almak, üretim kapasitesini artırmak veya müşteriler ödeme yapmadan önceki giderlerini karşılamak için finansmana ihtiyacı var. Bankanın önerisi, bu pratik ihtiyacı daha fazla istihdam ve daha hızlı gelir artışı sağlama hedefiyle ilişkilendiriyor.
İstikrardan 2050’ye uzanan takvim
Pakistan’ın son dönemdeki kazanımları ile uzun vadeli hedefleri çok farklı zaman dilimlerine yayılıyor. En son büyüme ve bütçe verileri kaydedilmiş ilerlemeyi gösterirken 2050 gelir senaryosu, reformların on yıllar boyunca sürdürülmesine bağlı.
Temel görünüm, büyük yapısal reformların yapılmayacağını ve 2029 genel seçimi öncesinde mali gevşemenin daha sınırlı kalacağını varsayıyor. Emtia fiyatlarının normalleşmesi, enflasyonun gerilemesi ve tarımsal girdi maliyetlerinin düşmesiyle büyümenin 2031 mali yılında yaklaşık yüzde 4,5’e ulaşacağı öngörülüyor.
2027 mali yılında iç talebin güçlenmesinin, ithalatı ihracattan daha hızlı artırarak cari açığı genişletmesi bekleniyor. Güçlü işçi dövizlerinin ticaret açığının büyük bölümünü karşılaması ve cari açığı GSYH’nin yüzde 1’inin altında tutması öngörülüyor. Resmî finansman girişleri ve uluslararası tahvil piyasalarına yeniden erişimle finans hesabı fazlasının sürmesi bekleniyor.
- 2025 mali yılı: GSYH yüzde 3,2 büyüdü, ortalama enflasyon yüzde 4,5 oldu ve enerji sübvansiyonları GSYH’nin yüzde 1,1’ine ulaştı.
- Şubat-Haziran 2026: Enerji maliyetlerinin artmasıyla yakıt fiyatları ve ulaşım ücretleri keskin biçimde yükseldi.
- 2026 mali yılı: GSYH büyümesi yüzde 3,7’ye ulaştı, ortalama enflasyon yüzde 7,1’e çıktı ve faiz dışı bütçe fazlası GSYH’nin yüzde 2,9’u oldu.
- 22 Ekim 2026: Dünya Bankası, daha hızlı yapısal reform çağrısını ortaya koyan “Kaçış Hızına Ulaşmak” raporunu yayımladı.
- 2027 mali yılı: Banka, büyümenin yüzde 3,8, genel enflasyonun ise ortalama yüzde 8,2 olacağını öngörüyor.
- 2050: Daha hızlı reformlar kişi başına geliri üçe katlayabilir ve Pakistan’ı Vietnam’ın bugünkü gelir düzeyine taşıyabilir.
Temel zorluk, yatırım koşullarını iyileştirirken hâlihazırda sağlanan mali istikrarı korumak. Haneler bu ilerlemeyi satın alma gücü ve istihdam üzerinden hissedecek; işletmeler ise borçlanma maliyetleri, elektrik faturaları, vergiler ve ticaret koşulları üzerindeki etkileriyle karşılaşacak.
Öne Çıkanlar
- Dünya Bankası, daha hızlı yapısal reformların Pakistan’da kişi başına geliri 2050’ye kadar üçe katlayabileceğini söylüyor.
- GSYH büyümesi 2025 mali yılındaki yüzde 3,2’den 2026 mali yılında yüzde 3,7’ye yükselirken kişi başına reel gelir yaklaşık yüzde 1,6 arttı.
- Reform senaryosunda yıllık ekonomik büyüme yüzde 6,2 ila yüzde 6,9 düzeyinde sürdürülebilir; 2027 mali yılı içinse yüzde 3,8’lik büyüme öngörülüyor.
- Pakistan, GSYH’nin yüzde 2,9’u oranında faiz dışı bütçe fazlası verdi, rezervlerini yeniden oluşturdu ve uluslararası borç piyasalarına geri döndü.
- Enflasyon 2026 mali yılında ortalama yüzde 7,1 oldu ve 2027 mali yılında yüzde 8,2’ye ulaşacağı tahmin ediliyor.
- Bankanın öncelikleri arasında vergi reformu, daha iyi iş koşulları, devletin ekonomideki rolünün azaltılması ve finansmana erişimin genişletilmesi bulunuyor.






