Çin’de değişen kanser tablosu
Çin’de 2024 yılında tahminen 5,15 milyon yeni kanser vakası kaydedildi. Tiroid kanseri, en sık tanı konan üç kanser türü arasında yer aldı ve 20-39 yaş grubundaki kadınlar ve erkeklerde görülme sıklığı en yüksek kanser oldu. Bu yükseliş, bir zamanlar akciğer ve sindirim sistemi kanserlerinin belirleyici olduğu ülkenin kanser tablosunu değiştiriyor.
İçindekiler
- Çin’de değişen kanser tablosu
- 2024’teki kanser yükü nasıl tahmin edildi?
- Oran türü neden önemli?
- Otuz yıllık tiroid verileri ne gösteriyor?
- Daha fazla tarama tiroid tümörlerini neden artırıyor?
- Genç ve ileri yaştaki yetişkinler neden önemli?
- Nodülün riski özelliklerine bağlı
- Tarama önerileri kanser türüne göre neden değişiyor?
- Nüfusun yaşlanması genel kanser yükünü yüksek tutuyor
- Öne Çıkanlar
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş gruplarına ilişkin araştırmasında 2.672.000’i erkeklerde, 2.478.600’ü kadınlarda olmak üzere toplam 5.150.600 yeni vaka tahmin edildi. Sıralamada ilk sırada akciğer kanseri yer alırken onu kadınlarda meme kanseri, tiroid kanseri, kolorektal kanser ve karaciğer kanseri izledi. Beraberinde kamuoyunun ilgisini çeken bir soru da gündeme geldi: Artışın ne kadarı, taramalar sırasında daha fazla küçük tiroid tümörünün saptanmasından kaynaklanıyor?
Ulusal çapta yapılan akademik bir analiz olan Kanser görülme sıklığı ve ölüm oranları farklı bir sıralama veriyor: akciğer, tiroid, kolorektal, meme ve karaciğer kanserleri. Analizde 2024’te 2,58 milyon kanser kaynaklı ölüm tahmin ediliyor ve en sık görülen bu beş kanser türünün yeni tanıların %59,13’ünü oluşturduğu belirtiliyor. Yayımlanan özetlerde sıralama farkı açıklığa kavuşmuş değil; ancak her iki çalışma da tiroid kanserini üst sıralara yerleştiriyor.
Pratikte verilmesi gereken mesaj, herkesi tiroid taramasına çağırmaktan daha net: Çin kılavuzları, genel nüfusa rutin tarama yapılması yerine yüksek risk grubundaki kişilerin taranmasını öneriyor. Tiroid nodülü saptanmış kişilerde sonraki adım ise nodülün görünümüne, boyutuna, konumuna ve zaman içindeki değişimine bağlı.
2024’teki kanser yükü nasıl tahmin edildi?
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş analizinde kalite koşullarını karşılayan 919 kanser kayıt merkezinin verileri kullanıldı. Araştırmacılar, 2019 kayıtlarından yararlanarak kanser görülme sıklığı ve ölüm oranlarını yaşa göre hesapladı; kişileri cinsiyetlerine ve kentsel ya da kırsal bölgelerde yaşamalarına göre ayırdı. Ardından bu sonuçları 2024 tahminlerini kalibre etmekte kullandı.
Ulusal akademik analizde de 919 kayıt merkezinin 2019 verilerinden yararlanıldı. Öngörüler için 2010-2019 arasında kesintisiz kayıt sunan 106 merkezden gelen veriler kullanıldı. Kanser kayıt merkezleri, belirli nüfuslarda teşhisler ve ölümlerle ilgili bilgileri toplar. Bu bilgiler, araştırmacılara çok daha büyük bir ülkenin kanser yükünü tahmin etme olanağı verir.
Bu rakamlar, önceki yıllara ait kayıtlar ve istatistiksel modeller kullanılarak üretilmiş 2024 yılı tahmini kanser yükünü gösteriyor. Ulusal akademik analizin yayın sayfasında çevrimiçi yayın tarihi 15 Haziran 2026 olarak listeleniyor; tahminlerin kapsadığı yıl ise 2024.
Oran türü neden önemli?
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş analizi, Çin’de 2024 yılında ham kanser görülme sıklığı oranını 100.000 kişide 366,57 olarak veriyor. Erkeklerde oran kadınlardan daha yüksek. Ham oran, genç ve yaşlı kişilerin nüfus içindeki mevcut dağılımını da hesaba katarak, toplumda görülen tanı sayılarını nüfusa göre ifade eder.
Ulusal akademik analizde yaşa standardize edilmiş görülme sıklığı oranı 100.000 kişide 207,70, yaşa standardize edilmiş ölüm oranı ise 90,90 olarak veriliyor. Yaş standardizasyonu, oranları sabit bir yaş dağılımına göre yeniden hesaplıyor. Bu analizde Segi’nin dünya standart nüfusu kullanılıyor. Böylece nüfuslarının yaş yapısı farklı olan yer ve yıllar karşılaştırılabiliyor.
Bu düzeltme Çin için önemli; çünkü kanser yaş ilerledikçe çok daha sık görülüyor. Aynı ulusal analiz, 2000-2019 döneminde tüm kanserler için yaşa standardize edilmiş görülme sıklığının yılda ortalama %1,6 arttığını, yaşa standardize edilmiş ölüm oranının ise yılda ortalama %1,4 gerilediğini ortaya koydu. Yaşın etkisi hesaba katıldığında tanı ve ölüm oranları farklı yönlerde değişiyor.
Otuz yıllık tiroid verileri ne gösteriyor?
2024’te Scientific Reports’ta Kaiyuan Huang ve çalışma arkadaşları tarafından yayımlanan ayrı bir tiroid kanseri eğilimleri araştırması, 2021 Küresel Hastalık Yükü Araştırması’nı kullanarak Çin’deki ve dünyadaki durumu inceledi. Araştırma, 1990-2021 dönemindeki değişimleri izledi ve 2036’ya kadar olan eğilimleri öngördü.
“1990-2021 döneminde Çin’de ve küresel ölçekte tiroid kanserindeki zamansal eğilimler: 2021 Küresel Hastalık Yükü Araştırması’nın analizi” başlıklı çalışma 26 Ekim 2024’te yayımlandı. DOI numarası 10.1038/s41598-024-77663-5. Çalışmanın yöntemleri ve tabloları, eğilimleri incelemek için Joinpoint regresyonunun; nüfusun yaşlanması, nüfus artışı ve epidemiyolojik değişimlerin katkılarını birbirinden ayırmak için Das Gupta ayrıştırmasının; öngörüler içinse otoregresif bütünleşik hareketli ortalama (ARIMA) yönteminin kullanıldığını açıklıyor.
Çin’de yaşa standardize edilmiş tiroid kanseri görülme sıklığı oranı, 1990’da 100.000 kişide 1,249 iken 2021’de 2,473’e yükselerek neredeyse ikiye katlandı. Aynı dönemde yaşa standardize edilmiş ölüm oranı 100.000 kişide 0,473’ten 0,387’ye geriledi; araştırmanın rakamlarına göre bu, yaklaşık %18’lik bir düşüş.
Çin’de görülme sıklığındaki tahmini yıllık ortalama artış %2,242 olurken, küresel ortalama %1,139’du. Çin’de tiroid kanserine bağlı ölümler yıllık ortalama %0,651 azaldı. Bu tahminler, ulusal kayıt projeksiyonlarından farklı bir modelleme yaklaşımına ve döneme dayanıyor.
Scientific Reports araştırmasının 1. tablosunda vaka sayıları, oranlar, belirsizlik aralıkları ve yıllık değişimler veriliyor. 2-4. tablolarda cinsiyete göre görülme sıklığı, prevalans, ölüm oranları ve engelliliğe ayarlanmış yaşam yılları (DALY) ile görülme sıklığının ölümlere oranı yer alıyor.
“1990-2021 döneminde Çin’de ve dünya genelinde tiroid kanserinin yükü: 2021 Küresel Hastalık Yükü Araştırması’ndan gözlem, karşılaştırma ve öngörü” başlıklı ayrı bir çalışma, 6 Aralık 2024’te Frontiers in Endocrinology dergisinde yayımlandı. DOI numarası 10.3389/fendo.2024.1500926. Bu çalışma da 1990-2021 dönemi için 2021 Küresel Hastalık Yükü tahminlerini kullandı. 1. tablosunda Çin’e ilişkin şu tahminler yer alıyor. Oranlar 100.000 kişide yaşa standardize edilmiş değerler; aralıklar ise araştırmada bildirilen %95 güven aralıklarıdır.
| Ölçüt | 1990 sayısı | 1990 oranı | 2021 sayısı | 2021 oranı | 1990-2021 döneminde oranın yıllık ortalama yüzde değişimi |
|---|---|---|---|---|---|
| Görülme sıklığı | 12,157 (9,714 to 14,406) | 1.249 (1.009 to 1.473) | 48,105 (38,695 to 60,068) | 2.473 (1.993 to 3.088) | 2.2418% (2.1123 to 2.3714) |
| Prevalans | 87,082 (68,622 to 104,169) | 8.098 (6.41 to 9.66) | 388,411 (311,967 to 488,388) | 20.012 (16.135 to 25.228) | 2.9751% (2.833 to 3.1174) |
| Ölümler | 3,599 (3,038 to 4,182) | 0.473 (0.403 to 0.55) | 7,692 (6,123 to 9,429) | 0.387 (0.307 to 0.472) | -0.6515% (-0.8237 to -0.4789) |
| DALY | 110,736 (92,143 to 130,509) | 12.086 (10.14 to 14.08) | 203,325 (163,131 to 251,789) | 10.105 (8.139 to 12.447) | -0.5899% (-0.787 to -0.3925) |
Frontiers in Endocrinology analizi; Joinpoint 5.2.0 ve R 4.4.0 yazılımlarını, yıllık ve ortalama yıllık yüzde değişimleri, yaş-dönem-kohort modellemesini, DasGupta ayrıştırmasını ve forecast 8.23.0 paketini kullanan ARIMA öngörülerini içeriyordu. Yaş-dönem-kohort analizinde 1990 ve 1991 hariç tutularak 1992-2021 arasındaki ardışık beş yıllık dönemler kullanıldı. Ayrıştırmada epidemiyolojik değişimler, yaş ve nüfus büyüklüğü hesaba katıldıktan sonra görülme sıklığı veya ölüm oranlarında meydana gelen değişimleri ifade ediyor. Bu iki tiroid araştırması, tüm kanserlerin 2024’teki yükünü tahmin eden ulusal analizlerden ayrıdır.
Scientific Reports araştırmasının 2036’ya kadarki öngörülerinde ARIMA, gelecekteki oranları tahmin etmek için geçmiş zaman serilerini kullanıyor. Model seçim sürecinde durağanlığı değerlendirmek için KPSS testi, modelleri karşılaştırmak için AIC ve BIC ölçütleri, model artıklarında kalan otokorelasyonu değerlendirmek içinse Ljung-Box testi yer alıyor. Öngörüler, yaşa standardize edilmiş görülme sıklığının artmaya devam edeceğine, yaşa standardize edilmiş ölüm oranının ise gerileyeceğine işaret ediyor. Frontiers in Endocrinology araştırması ayrıca önümüzdeki on yılda yaşa standardize edilmiş görülme sıklığında yavaş bir artış; kadınlarda ölüm oranlarında düşüş, erkeklerde ise istikrar öngörüyor.
Başlıca dönüm noktaları, kanser tablosundaki değişimi gösteriyor:
- 1990: Çin’de modellenen tiroid kanseri görülme sıklığı oranı, yaşa standardizasyon sonrasında 100.000 kişide 1,249’du.
- 2003-2005 civarı: Çin’in ulusal kanser sıralamasında akciğer, mide, karaciğer, yemek borusu ve kolorektal kanserler ilk beş sırada yer alıyordu.
- 2021: Modellenen tiroid kanseri görülme sıklığı oranı 100.000 kişide 2,473’e ulaşırken ölüm oranı 1990’a göre daha düşüktü.
- 2024: Ulusal tahminlere göre tiroid kanseri, en sık tanı konan üç kanser türü arasındaydı.
- 2036: Tiroid kanseri araştırması, yaşa standardizasyon sonrasında görülme sıklığı oranının 3,017’ye, ölüm oranının ise 100.000 kişide 0,344’e ulaşacağını öngörüyor.
Daha fazla tarama tiroid tümörlerini neden artırıyor?
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş analizi, tiroid kanserindeki artışı boyun ultrasonunun ve tiroid anormalliklerini gösterebilen BT taramaları da dahil diğer tetkiklerin yaygınlaşmasına bağlıyor. Sağlık kontrollerinde veya başka bir tıbbi nedenle yapılan tetkikler, kişinin elle fark edemediği nodülleri ortaya çıkarabiliyor.
Tiroid, boyunda bulunan küçük bir bezdir. Nodül, bezin içindeki yumruya verilen addır; iyi huylu veya kötü huylu olabilir. Yüksek çözünürlüklü ultrason çok küçük yumruları saptayabildiği için ileri değerlendirmeye alınan kişi sayısını artırıyor.
Çin Endokrinoloji Derneği’nin tiroid nodülleri ve diferansiye tiroid kanseri kılavuzundan aktarılan rakamlara göre, genel nüfusta ultrasonla nodül saptanma oranı %20,43; başka bir deyişle yaklaşık her beş kişiden birinde nodül bulunuyor. Nodüllerin kötü huylu olma oranının ise %8-16 olduğu belirtiliyor. Dolayısıyla saptanan nodüllerin çoğu iyi huylu.
Scientific Reports araştırmacıları, tanı teknolojisindeki gelişmeleri ve halk sağlığı bilincinin artmasını da görülme sıklığındaki yükselişin olası nedenleri arasında gösteriyor. Analize göre Çin’deki tiroid kanseri vakalarının artışında nüfusun yaşlanması, nüfus artışı ve saptama yöntemlerindeki değişimler de dahil hastalık örüntülerindeki değişiklikler birlikte rol oynuyor.
Ayrıştırma analizinde nüfusun yaşlanması ve epidemiyolojik değişimler, Çin’de görülme sıklığındaki artışın başlıca etkenleri olarak öne çıktı. Ölüm sayılarındaki artışta ise en büyük etken nüfusun yaşlanmasıydı.
Aşırı tanı, tarama tartışmasının temel kaygılarından biri. Bu terim, kişide hiçbir zaman belirtiye yol açmayacak veya yaşam süresini kısaltmayacak bir kanserin saptanması anlamına geliyor. Böyle bir tanı yine de tekrarlanan testlere, kaygıya ve tedaviye yol açabilir. Araştırmalarda, Çin’deki tiroid kanseri artışının ne kadarının aşırı tanıdan kaynaklandığını gösteren ülke çapında bir oran verilmiyor.
Genç ve ileri yaştaki yetişkinler neden önemli?
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş analizinde tiroid kanseri, Çin’de 20-39 yaş grubundaki kadınlarda ve erkeklerde en sık tanı konan kanser oldu. Bu yaş grubunda tiroid bulgusu, eğitim, çalışma ve aile kurmayla özdeşleşen yıllarda önemli bir sağlık sorununa dönüşebilir.
Küresel Hastalık Yükü analizine göre 2021’de tiroid kanseri görülme sıklığı ağırlıklı olarak 30-79 yaş aralığında yoğunlaştı ve 55-59 yaş grubunda zirve yaptı. Tiroid kanseri genç yetişkinlerde en sık görülen kanser olabilirken, kendi içindeki görülme sıklığı daha ileri yaşlarda daha yüksek seviyeye ulaşabilir. İlk karşılaştırma, aynı yaş grubundaki farklı kanser türleri arasındadır; ikincisi ise tek bir kanserin farklı yaşlardaki görülme sıklığını karşılaştırır.
Aynı araştırmada tiroid kanserine bağlı ölümler 50-89 yaş aralığında yoğunlaştı. Çin’de en fazla ölüm 75-79 yaş grubunda görüldü. Bu nedenle ölüm oranlarını azaltmaya yönelik çalışmalarda ileri yaştaki hastalar öncelik taşıyor.
Cinsiyet de eğilimleri etkiledi. Tiroid kanseri vakalarının çok daha büyük bölümü kadınlarda görülse de 1990-2021 döneminin tamamında erkeklerin ölüm oranları daha olumsuz bir seyir izledi. Araştırmacılar, son on yılda düşüş yaşanmasına rağmen erkeklerde yaşa standardize edilmiş ölüm oranının bu dönemin genelinde arttığını belirtti ve geç tanının etkenlerden biri olabileceğini öne sürdü.
Nodülün riski özelliklerine bağlı
Çin’de doktorlar, tiroid nodüllerinin ultrason görüntüsünü değerlendirmek için C-TIRADS sınıflandırma sistemini kullanıyor. Kategoriler, hangi nodüllerin izlenebileceğine, hangilerinde hücre örneği almak için iğne biyopsisi gerekebileceğine karar vermeye yardımcı oluyor.
1-3. kategoriler genellikle iyi huylu bulgulara veya düşük risk ihtimaline işaret eder; çoğunlukla izlem önerilir. 4. kategori, kötü huyluluk şüphesinin giderek arttığı 4a, 4b ve 4c alt kategorilerine ayrılır. 5. kategori ise yüksek kanser şüphesi anlamına gelir.
Kategori, değerlendirmenin yalnızca bir parçasıdır. Doktorlar nodülün boyutunu, konumunu ve büyümesini, hastanın tıbbi geçmişiyle birlikte değerlendirir. Tanıyı doğrulamak ve tedaviye yön vermek için biyopsi veya başka bir doku incelemesi gerekebilir.
Özgün klinik değerlendirmede aktarılan rakamlara göre tiroid kanserlerinin yaklaşık %80-90’ını papiller tiroid kanseri oluşturuyor. Bu kanser türü genellikle yavaş büyüyor ve 10 yıllık sağkalım oranı %90’ı aşabiliyor. Diğer türler farklı davranış gösteriyor. Medüller ve foliküler kanserler ayrı değerlendirme gerektirirken, tiroid kanserlerinin yaklaşık %1-2’sini oluşturan anaplastik kanser özellikle saldırgan seyrediyor ve beş yıllık sağkalım oranı genellikle %10’un altında kalıyor.
Bu farklılıklar, özgül bir tanı konmasının önemini gösteriyor. Özenle seçilmiş bazı hastalar için izlem uygun olabilirken, bazılarının hızla tedavi edilmesi gerekir. Kararlar, her tiroid yumrusuna aynı kuralın uygulanmasına değil, kişiye özel klinik değerlendirmeye dayanmalı.
Tarama önerileri kanser türüne göre neden değişiyor?
Çin’deki kılavuzlar; çocukluk döneminde baş veya boyun bölgesi radyasyona maruz kalmış kişiler ile ailesinde tiroid kanseri öyküsü veya ilgili genetik mutasyonlar bulunanlar dahil, yüksek risk grubundakilere tiroid kanseri taraması öneriyor. Genel nüfusa rutin tarama önerilmiyor.
Tarama, belirtiler ortaya çıkmadan önce yapılan test anlamına geliyor. Yararının değerlendirilmesinde, hastalığı erken saptamanın sağlık sonuçlarını iyileştirip iyileştirmediği ve bu yararın ek testlerle tedavinin olası sonuçlarından ağır basıp basmadığı dikkate alınıyor. Tiroid kanserinde yaygın ultrason kullanımı çok sayıda iyi huylu nodülün ve yavaş büyüyen bazı küçük kanserlerin ortaya çıkarılmasına yol açabiliyor.
Akciğer kanserine yönelik tarama önerisi farklı. Çin’in 2024 tarihli Akciğer Kanseri Taraması, Erken Tanı ve Tedavi Planı, yüksek risk ölçütlerini karşılayan 50 yaş ve üzerindeki kişilere düşük doz spiral BT öneriyor. Yaş sınırı, tüm yetişkinlere uygulanmak yerine risk değerlendirmesiyle birlikte kullanılıyor.
Ulusal Kanser Merkezi’nin yaş analizi, sindirim sistemi kanserlerini de öncelikli alan olarak gösteriyor. Bu kanserlerin görülme sıklığı 40 yaşından sonra hızla artıyor, ölüm oranlarıysa 50 yaşından sonra belirgin şekilde yükseliyor. Merkez, tarama stratejilerinin en çok yarar görmesi beklenen kanserlere ve nüfus gruplarına göre geliştirilmesini öneriyor.
Nüfusun yaşlanması genel kanser yükünü yüksek tutuyor
Yaş analizine göre 60 yaş ve üzerindekiler, Çin’de 2024’te tahmin edilen yeni kanser vakalarının %61,77’sini oluşturdu. Görülme sıklığı 80-84 yaş grubunda 100.000 kişide 1.476,78 vakayla en yüksek seviyeye ulaştı. Vaka sayıları 40 yaşından sonra en hızlı artışı gösterdi.
Analizde aktarılan Ulusal İstatistik Bürosu verilerine göre 60 yaş ve üzerindeki nüfus, 2024 sonunda toplam nüfusun %22,0’ını oluşturuyordu. Bu oran 2020 nüfus sayımına göre 3,3 yüzde puanlık artış gösterdi. Yaşa göre düzeltilmiş ölüm oranları iyileşse bile yaşlı nüfusun büyümesi, tanı, tedavi ve sürekli bakım ihtiyacını artırıyor.
Akciğer kanseri, 40 yaş ve üzerindeki erkeklerde ve 60 yaş ve üzerindeki kadınlarda en sık görülen kanser olmayı sürdürdü. Ulusal akademik analizde de kanser kaynaklı ölümlerin başlıca nedeni akciğer kanseriydi; onu karaciğer, kolorektal, mide ve yemek borusu kanserleri izledi. Bu beş kanser, ölümlerin toplam %66,75’ini oluşturdu.
Dolayısıyla Çin’in birbiriyle bağlantılı iki görevi var: gereksiz tedaviden kaçınırken artan tiroid bulgularını yönetmek ve özellikle tehlikeli olmaya devam eden kanserlerden kaynaklanan ölümleri azaltmak. Tanı sıralamasındaki değişim önemli boyutta; kanser hizmetleri üzerindeki en büyük yükü ise hâlâ yaşlanan nüfus ve çok çeşitli hastalıklar oluşturuyor.
Tiroid kanseri araştırmasının 2036’ya uzanan öngörüsü, yaşa göre düzeltme sonrasında görülme sıklığının artmaya devam edeceğini, ölüm oranının ise daha da düşeceğini gösteriyor. Hastalar için bugünkü kararlar somut: taramayı gerektirecek risk faktörlerinin bulunup bulunmadığı, saptanan nodülün nasıl göründüğü ve klinik riskine en uygun takip veya tedavi seçeneği.
Öne Çıkanlar
- Çin’de 2024 yılında tahminen 5,15 milyon yeni kanser vakası ve 2,58 milyon kanser kaynaklı ölüm görüldü.
- Tiroid kanseri, en sık tanı konan üç kanser türü arasında yer aldı ve 20-39 yaş grubundaki yetişkinlerde ilk sıraya yerleşti.
- Küresel Hastalık Yükü verilerini kullanan bir araştırmaya göre Çin’de yaşa standardize edilmiş tiroid kanseri görülme sıklığı 1990-2021 arasında neredeyse ikiye katlanırken ölüm oranı düştü.
- Ultrasonla yaklaşık her beş kişiden birinde tiroid nodülü saptanıyor; nodüllerin çoğu iyi huylu.
- Çin kılavuzları, genel nüfustan ziyade yüksek risk gruplarına tiroid kanseri taraması öneriyor.
- 60 yaş ve üzerindekiler 2024’te tahmin edilen yeni kanser vakalarının %61,77’sini oluşturdu; akciğer kanseri kanser kaynaklı ölümlerin başlıca nedeni olmayı sürdürdü.






