Diplomatik ilişkileri ticarete dönüştürmek için iki yıllık hamle
Pakistan ile Maldivler, yıllık ikili ticareti 13,9 milyon dolardan iki yıl içinde 200 milyon dolara çıkarmak için anlaştı. İki ülke, gıda tedariki ve sağlık hizmetlerinden deniz güvenliği ile yapay zekâya uzanan alanlarda 20 anlaşma imzalarken iddialı bir ticaret hedefi de belirledi.
İçindekiler
- Diplomatik ilişkileri ticarete dönüştürmek için iki yıllık hamle
- Gıda ticareti, ekonomik plan için somut bir başlangıç sunuyor
- Doğrudan uçuşlar turizm ve iş dünyasını birbirine bağlayabilir
- Sağlık anlaşmaları mevcut iş gücünden yararlanıyor
- Beş üniversite ortaklığı eğitim gündemini genişletiyor
- Dijital iş birliği becerilerden veri merkezlerine uzanıyor
- Güvenlik iş birliği polis ve kamu hizmeti kurumlarını kapsıyor
- Pakistan, beş milyon ağaç için fidan ve tohum desteği taahhüt etti
- İkili anlaşmalara bölgesel diplomasi de eşlik ediyor
- Ziyaret nasıl gerçekleşti?
- Öne Çıkanlar
Başbakan Shehbaz Sharif ile Maldivler Cumhurbaşkanı Mohamed Muizzu, anlaşmaların 21 Ekim 2026'da İslamabad'da imzalanmasına tanıklık etti. 20-22 Ekim tarihleri arasında gerçekleşen Muizzu ziyareti, Mayıs 2015'te Abdulla Yameen Abdul Gayoom'un Pakistan'ı ziyaret etmesinden bu yana bir Maldivler cumhurbaşkanının ülkeye yaptığı ilk ziyaret oldu.
Hedefe ulaşmak için ticaretin mevcut değerinin yaklaşık 14,4 katına çıkması, başka bir deyişle 186,1 milyon dolar artması gerekiyor. Sharif başlangıç rakamını 13,9 milyon dolar olarak açıklasa da duyurusu 130 milyon dolar şeklinde de kayda geçti. Buradaki hesaplamada, Sharif'in daha yaygın biçimde kayda geçen 13,9 milyon dolarlık rakamı esas alınıyor.
Ziyaret, Temmuz 1966'da kurulan diplomatik ilişkilerin 60. yıl dönümüne denk geldi. İki lider de iş dünyasının, üniversitelerin, hastanelerin ve kamu kurumlarının daha etkin rol üstlenmesiyle ekonomik ilişkilerin çok daha ileri taşınması gerektiğini söyledi.
Muizzu, anlaşmalardan beklentisini anlatırken bunların somut faydaya dönüşmesini vurguladı:
Elbette bundan sonraki adımımız, bu mutabakatları her iki ülkenin halkı için somut fırsatlara ve anlamlı faydalara dönüştürmek.
Paket, mutabakat zaptı olarak bilinen MoU'ları içeriyor. Bu belgeler, kurumların birlikte çalışmayı planladığı alanları ortaya koyuyor. Uygulamadaki etkileri ise izleyen projelere, personel, finansman ve ticari düzenlemelere bağlı. Sharif, taahhütleri daha hızlı kararlar ve uygulamalarla hayata geçirmek için Muizzu ile bizzat çalışacağı sözünü verdi.
Gıda ticareti, ekonomik plan için somut bir başlangıç sunuyor
Maldivler Devlet Ticaret Kurumu ile Pakistan Ticaret Kurumu; tarımsal ürünler, gıda ve diğer ürünleri kapsayan bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma, temel gıda maddelerinin toplu alımı da dahil ticareti büyütmek için belirli bir kurumsal kanal oluşturuyor.
İki ülke ayrıca tarım ve balıkçılık alanlarında ayrı anlaşmalar yaptı. Böylece ticaret hedefi yalnızca manşetlerdeki bir rakam olmaktan çıkıp belirli sektörlerle ilişkilendiriliyor. Ek ticaretin gerçekleşebilmesi için şirketlerin ürünler, fiyatlar, miktarlar ve nakliye düzenlemeleri üzerinde anlaşması gerekecek.
Maldivler-Pakistan İş Forumu'nun iş dünyası liderlerini, yatırımcıları, mucitleri ve yenilikçileri bir araya getirmek üzere 22 Ekim Perşembe günü düzenlenmesi planlandı. Forumun amacı, liderlerin taahhütlerini yatırım önerilerine ve iş ortaklıklarına dönüştürmekti.
Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Ishaq Dar da İslamabad'da Muizzu ile görüştü. Dar; ticaret, yatırım, eğitim, iklim değişikliği ve turizmi öncelikli alanlar olarak sıraladı ve Maldivler'den iş dünyası temsilcilerinin foruma katılımını memnuniyetle karşıladı. Şirketler arasındaki doğrudan temasların somut fırsatlar yaratabileceğini söyledi.
Başlangıç değerinin düşük olması, 200 milyon dolarlık hedefi iddialı kılıyor. Devlet ticaret kurumu anlaşması ile iş forumu bu hedefe ulaşmak için iki yol sunuyor: yerleşik kamu ticaret kuruluşları üzerinden alımlar ve özel şirketler arasında yeni anlaşmalar.
Doğrudan uçuşlar turizm ve iş dünyasını birbirine bağlayabilir
Muizzu, Pakistan ile Maldivler arasında doğrudan uçuş başlatılmasına yönelik görüşmeleri memnuniyetle karşıladı. Ülkeler hava bağlantılarına ilişkin bir anlaşma imzaladı ve turizm iş birliğini derinleştirme taahhüdünde bulundu.
Doğrudan seferler turistler, iş ziyaretçileri, öğrenciler ve sağlık çalışanları için seyahati kolaylaştırabilir. Hava yolu şirketleri, güzergâhlar, sefer sıklığı ve başlangıç tarihi henüz açıklanmadı.
Muizzu, helal ve Müslüman dostu turizmi potansiyel taşıyan bir alan olarak gösterdi. Bu kavram pratikte helal gıdaya erişim, ibadet imkânları ve Müslüman yolculara uygun konaklama hizmetlerini kapsayabilir. Ortak değerler ve deneyimlerin iş birliği için zemin oluşturduğunu söyledi.
Turizm, daha geniş eğitim gündemiyle de bağlantılı. Maldivler Ulusal Üniversitesi, konaklama ve turizmi kendi deneyiminin Pakistan ile akademik ortaklıklara katkı sağlayabileceği alanlar arasında saydı. Böylece Pakistan'ın eğitim ve teknik destek tekliflerinin yanı sıra iş birliğine karşılıklı bir boyut da ekleniyor.
Sağlık anlaşmaları mevcut iş gücünden yararlanıyor
Sharif'in verdiği bilgiye göre Maldivler'de yaklaşık 250 Pakistanlı doktor ve paramedik görev yapıyor. Pakistan, Maldivler'in ihtiyaçları doğrultusunda daha fazla sağlık çalışanı göndermeyi teklif etti. Böylece sıfırdan yeni bir personel programı başlatmak yerine mevcut ilişki geliştirilecek.
Anlaşmalar, sağlık çalışanlarının işe alınmasını ve daha kapsamlı sağlık iş birliğini içeriyor. Bir başka anlaşma ise Maldivler Gıda ve İlaç Kurumu ile Pakistan İlaç Düzenleme Kurumunu bir araya getirerek ilaçların düzenlenmesinden sorumlu kurumları ortaklığa dahil ediyor.
Maldivlerli öğrenciler, özellikle sağlık alanında Pakistan üniversite ve yüksekokullarında eğitim gördü. Liderler, Pakistan Teknik Yardım Programı kapsamında tıp eğitimi kontenjanlarının artırılmasını ve Maldivlerli tıp mezunları için Pakistan'da staj imkânlarının araştırılmasını görüştü.
Bu öneriler öğrenciler ve mezunlar için tıp kariyerinin farklı aşamalarını kapsıyor. Eğitim kontenjanları öğrenim imkânı sunarken stajlar gözetim altında pratik deneyim kazandırıyor. Maldivler'in sağlık hizmetleri açısından işe alım anlaşması, hastalara hizmet verecek sağlık çalışanlarının sayısıyla ilgili.
Dolayısıyla Pakistan'ın teklifi, geleceğin sağlık çalışanlarını yetiştirmeye katkı sağlayabilecek eğitim desteğini acil iş gücü desteğiyle birleştiriyor. Ek çalışan, eğitim kontenjanı ve staj sayıları, sorumlu kurumlar arasında yapılacak sonraki düzenlemelere bağlı olacak.
Beş üniversite ortaklığı eğitim gündemini genişletiyor
Pakistan Yükseköğretim Komisyonu, ziyaret sırasında Maldivler Ulusal Üniversitesi ile Pakistan üniversiteleri arasında beş anlaşmaya aracılık etti. Ortaklar; Ulusal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Pir Mehr Ali Shah Arid Tarım Üniversitesi Rawalpindi, Wah Üniversitesi, Devlet Koleji Üniversitesi Lahor ve İslamabad Vakıf Üniversitesi oldu.
Maldivler Ulusal Üniversitesi Rektörü Dr. Aishath Shehenaz Adam; deniz bilimleri, turizm ve konaklama, çevresel sürdürülebilirlik ile iklim değişikliğini iş birliği için umut vadeden alanlar olarak sıraladı. Ayrıca tıp eğitimi, üniversite yönetim sistemleri, tarım ve gıda bilimleri ile hukuk alanlarında Pakistan'la mevcut ortaklıklara değindi.
Yükseköğretim Komisyonu Başkanı Dr. Niaz Ahmad Akhtar, ortak araştırmaları, personel değişimini ve ortak ya da çift diploma programlarını teşvik etti. Belirli bir sıralamayı belirtmemekle birlikte, uluslararası sıralamalarda yer alan Pakistanlı kurumların sayısının 2015'te ikiden 2026'da 56'ya çıktığını söyledi.
Daha kapsamlı hükümet paketi teknik ve mesleki eğitimi, yükseköğretimi, gençlik ve sporu kapsıyor. Liderler ayrıca Maldivlerli öğrenciler, sporcular, antrenörler ve genç profesyoneller için Pakistan'daki fırsatları; girişimcilik, yenilikçilik ve liderlik eğitimini görüştü.
Dijital iş birliği becerilerden veri merkezlerine uzanıyor
Bilgi teknolojileri iş birliği; siber güvenlik, yapay zekâ, dijital beceriler, teknoloji ve yenilikçiliği kapsıyor. Sharif, Maldivler veri merkezleri geliştirirken destek sağlamak üzere Pakistan'ın teknik uzmanlığını sunmayı teklif etti.
Veri merkezleri, dijital bilgileri depolamak ve işlemek için kullanılan bilgisayar ve ekipmanlara ev sahipliği yapıyor. Hükümetler ve şirketler, hizmet ve uygulamaları çalıştırmak için bu merkezlerden yararlanıyor. Sharif, Pakistan'ın farklı noktalarda bu tür tesisler kurarak ilgili alanlarda mesleki kapasite geliştirdiğini söyledi.
Siber güvenlik, bilgisayar sistemlerini ve bilgileri izinsiz erişim, hırsızlık ve kesintilere karşı korumayı kapsıyor. Siber güvenliğin dijital beceriler ve yapay zekâyla birlikte ele alınması, eğitim gündemini dijital hizmetlerin korunması ve işletilmesiyle ilişkilendiriyor.
Muizzu da dijitalleşme ve gelişmekte olan teknolojileri, Maldivlerli gençlerin yeni mesleki fırsatlar elde edebileceği alanlar olarak öne çıkardı. Öneriler, kurumsal teknik desteği eğitim ve beceri geliştirmeyle bir araya getiriyor.
Güvenlik iş birliği polis ve kamu hizmeti kurumlarını kapsıyor
Savunma ve deniz güvenliği, 20 anlaşmanın kapsamındaki alanlar arasında yer alıyor. Pakistan ile Maldivler arasında, Maldivlerli askeri personelin eğitim imkânlarını genişletmeye yönelik 2016 tarihli mutabakat da dahil olmak üzere, mevcut eğitim ilişkileri bulunuyor.
Yeni paket, yasa dışı kaçakçılıkla ve uyuşturucu madde kullanımıyla mücadeleyi de kapsıyor. Kurumlar arası bir anlaşma, Maldivler Polis Teşkilatı Ulusal Politika ve Kolluk Kuvvetleri Koleji ile İslamabad'daki Pakistan Ulusal Polis Akademisini bir araya getiriyor.
Pakistan İçişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Talal Chaudhry, Maldivler İç Güvenlik, Çalışma ve Teknoloji Bakanı Ali Ihusaan ile ayrıca görüştü. Görüşmelerde insan kaçakçılığı, düzensiz göç, organize suç ve güvenlik alanındaki deneyim paylaşımı ele alındı. Pakistan İçişleri Bakanlığı ortak bir operasyon ya da uygulama takvimi açıklamadı.
Chaudhry, iki hükümetin kolluk kuvvetleri arasındaki temasları neden güçlendirmek istediğini şöyle açıkladı:
Yasa dışı göç ve insan kaçakçılığı gibi ortak sorunlarla mücadele edebilmek için temas ve iş birliğini güçlendirmek şart.
Maldivler Kamu Hizmeti Komisyonu da Pakistan Federal Kamu Hizmeti Komisyonu ve Kamu Hizmeti Akademisiyle anlaşmalar yaptı. Bu anlaşmalar, sosyal koruma, sanat, kültür ve miras alanlarındaki ayrı taahhütlerin yanı sıra ortaklığı kamu yönetimine taşıyor.
Pakistan, beş milyon ağaç için fidan ve tohum desteği taahhüt etti
Pakistan, Maldivler'in beş milyon ağaç dikme planını desteklemek üzere 100 bin zeytin çeliği ile diğer bitki türlerinden 100 bin tohum sağlayacak. Teslimatın, karşılıklı olarak kararlaştırılacak bir takvim içinde yapılması planlanıyor.
Taahhüt edilen toplam 200 bin çelik ve tohum, beş milyon ağaçlık hedefin sayısal olarak yüzde 4'üne karşılık geliyor. Yetişecek ağaç sayısı, çoğaltma, dikim ve fidanların yaşama oranına bağlı olacak.
Muizzu, iklim değişikliğini Maldivler'in güvenliği, kalkınması ve geleceği için doğrudan bir tehdit olarak nitelendirdi. Pakistan'ın desteğini memnuniyetle karşılayan Muizzu, çevrenin korunması, atık yönetimi, yenilenebilir enerji ve iklim direnci alanlarında iş birliği çağrısı yaptı.
İklim direnci, toplumların, altyapının ve hizmetlerin iklim baskılarıyla başa çıkmasına yardımcı olmayı ifade ediyor. Ülkeler ayrıca çevre alanında ayrı bir iş birliği anlaşması imzaladı. Maldivler Ulusal Üniversitesinin önerdiği araştırma ortaklıkları da çevresel sürdürülebilirlik ve küçük ada ülkelerinin karşılaştığı sorunlar üzerinde çalışmak için başka bir kanal sunuyor.
Muizzu, şeref kıtasını selamladıktan sonra Başbakanlık Konutu'nun bahçesine bir fidan da dikti. Bu jest, çevre taahhütlerinin ağaç dikmenin ötesine geçerek enerji, koruma ve araştırma alanlarını da kapsadığı bir ziyarete eşlik etti.
İkili anlaşmalara bölgesel diplomasi de eşlik ediyor
Muizzu, Güney Asya Bölgesel İşbirliği Teşkilatı (SAARC) bünyesinde faaliyetlerin yeniden canlandırılması çağrısında bulundu. Sekiz üyeli örgüt, liderler düzeyindeki son zirvesini Kasım 2014'te Katmandu'da gerçekleştirdi. 2016'da İslamabad'da yapılması planlanan zirve, bölgesel gerilimler sırasında Hindistan ve diğer bazı üyelerin katılmayacaklarını açıklamasının ardından ertelendi.
Muizzu, Maldivler'in yeni bir zirve için gerekli koşulları oluşturmak üzere tüm üye ülkelerle çalışmaya hazır olduğunu söyledi. Ayrıca Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesindeki iş birliğine dikkat çekti.
İki lider de Filistin halkının kendi kaderini tayin hakkına desteklerini yineledi. Muizzu, başkenti Doğu Kudüs olan ve 1967 öncesi sınırlarına dayanan bağımsız bir Filistin devletini destekledi. Sharif de Cammu ve Keşmir sorununun ilgili Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları ve Keşmir halkının istekleri doğrultusunda çözülmesi gerektiği yönündeki Pakistan tutumunu yineledi.
Sharif, Hindistan'ın Nisan 2025'te İndus Suları Anlaşması'nı askıya alma kararını gündeme getirdi. Hukuken bağlayıcı anlaşmalara saygı gösterilmesi gerektiğini ve ortak su kaynaklarının siyasi baskı aracı hâline getirilmemesi gerektiğini söyledi. Suyu ulusal bir kırmızı çizgi olarak nitelendiren Sharif, Pakistan'ın su kaynaklarını ilgilendiren bir ihlali savaş ilanı olarak değerlendireceği uyarısında bulundu.
Ziyaret nasıl gerçekleşti?
Muizzu, Sharif'in daveti üzerine eşi First Lady Sajidha Mohamed, kabine üyeleri ve üst düzey yetkililerle Pakistan'a gitti. Programında resmi törenlerin yanı sıra hükümet görüşmeleri, kurumlar arası anlaşmalar ve planlanan ticari toplantılar yer aldı.
- Temmuz 1966: Pakistan ile Maldivler diplomatik ilişkiler kurdu.
- Mayıs 2015: Dönemin Maldivler Cumhurbaşkanı Abdulla Yameen Abdul Gayoom Pakistan'ı ziyaret etti.
- 20 Ekim 2026: Muizzu, üç gün sürecek bir ziyaret için İslamabad'a geldi.
- 21 Ekim 2026: Muizzu ile Sharif görüştü ve 20 iş birliği anlaşmasının imzalanmasına tanıklık etti.
- 22 Ekim 2026: Maldivler-Pakistan İş Forumu'nun iki ülkenin iş dünyalarını bir araya getirmesi planlandı.
Muizzu, Uluslararası İslam Üniversitesi İslamabad'dan siyaset alanında fahri doktora unvanı da aldı. Programında Cumhurbaşkanı Asif Ali Zardari ile planlanan bir görüşme ve devlet ziyafeti de yer aldı.
Şimdi anlaşmalarda adı geçen ticaret kuruluşları, bakanlıklar, üniversiteler ve şirketlerin harekete geçmesi gerekiyor. Satın alma sözleşmeleri, işe alım düzenlemeleri, eğitim programları ve yatırım kararları, vaat edilen büyümenin ne kadarının iki ülkenin halkına ulaşacağını belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Pakistan ile Maldivler, iki yıl içinde yıllık ikili ticareti 200 milyon dolara çıkarma hedefi belirledi.
- Liderler ticaret, sağlık, eğitim, teknoloji, güvenlik ve diğer alanları kapsayan 20 anlaşma imzaladı.
- Devlet ticaret kurumu anlaşması, tarımsal ürünleri, gıdayı ve diğer ürünleri kapsıyor.
- Doğrudan uçuşlar görüşülüyor ancak başlangıç tarihi açıklanmadı.
- Pakistan daha fazla sağlık çalışanı göndermeyi teklif etti; 100 bin zeytin çeliği ve diğer bitki türlerinden 100 bin tohum sağlamayı taahhüt etti.
- Beş üniversite ortaklığı, daha geniş iş birliği programına araştırma ve akademik değişim imkânları ekliyor.
- Muizzu, iki ülke arasındaki diplomatik ilişkilerin 60. yıl dönümünde SAARC zirvesi çalışmalarının yeniden başlatılması çağrısı yaptı.






