Fil ölümleri bir yılda 67 arttı
Çevre Bakanı Dhammika Patabendi’nin Parlamentoya sunduğu belgeye göre Sri Lanka’da 2025’te 455 yaban fili öldü. Bu sayı 2024’te 388’di. Fil saldırılarında 2025 boyunca 160 kişi öldü, 221 kişi yaralandı. Böylece yaban hayatındaki kayıplara insan kayıpları da eklendi.
İçindekiler
- Fil ölümleri bir yılda 67 arttı
- Aileler ölüm, yaralanma ve ekin kaybıyla karşı karşıya
- 2025 boyunca rakamlar nasıl şekillendi?
- Soruşturmalar ve farklı açıklamalar
- Özel çitler daha sıkı denetlenecek
- Yaklaşık 5.800 kilometrelik çitin bakımı gerekiyor
- Personel ve çiftliklerin korunması siyasi tartışma konusu
- Hâlihazırda bir strateji var
- Öne Çıkanlar
Fil ölümleri bir önceki yıla kıyasla 67, yani yaklaşık yüzde 17,3 arttı. Rakamlar, milletvekili L.M. Abeywickrama’nın bir sorusuna verilen yanıtla birlikte, insanlarla filler arasındaki karşılaşmaları azaltmak amacıyla yapılan elektrikli çit harcamalarının ayrıntılarıyla açıklandı.
Parlamentoya sunulan belgede ülke genelinde toplam 5.787,89 kilometre elektrikli çit kurulduğu kaydedildi. 2025’te çit yapımına 618,89 milyon Sri Lanka rupisi harcandı.
Bu rakamlar aynı sorunun üç boyutunu ortaya koyuyor: ölen filler, ölen veya yaralanan insanlar ve onları korumak amacıyla bariyerlere ayrılan kamu kaynakları. Hükümetin önceki açıklamaları ve yaban hayatı araştırmaları da güvenli olmayan özel çitlere, ekin baskınlarına, ateşli silah yaralanmalarına ve çitlerin yer seçimi ile bakımındaki eksikliklere işaret ediyor.
Aileler ölüm, yaralanma ve ekin kaybıyla karşı karşıya
2025’te kaydedilen 160 ölüm ve 221 yaralanma, fil saldırılarında toplam 381 kişinin öldüğü veya yaralandığı anlamına geliyor. Yaralanmalar bu toplamın yaklaşık yüzde 58’ini oluşturuyor. Fil yaşam alanlarının yakınında yaşayan topluluklar için bu tehlikeye, gıda ve gelir kaynağı olan ürünleri kaybetme riski de eşlik ediyor.
İnsan-fil çatışması, çoğu zaman fillerin ekili alanlara girmesi sonucu insanların veya fillerin zarar gördüğü karşılaşmaları tanımlıyor. Yaban Hayatı Koruma Dairesi Genel Müdürü Ranjan Marasinghe, bu karşılaşmaların şiddetini kısmen hava koşulları ve gıda bulunabilirliğiyle ilişkilendirdi.
Marasinghe, kurak koşulların filleri çiftliklere nasıl yöneltebildiğini şöyle açıkladı:
Uzun süren kuraklıklarda, doğal yaşam alanlarında yiyecek kıtlaştıkça fillerin ekinlere zarar verme olasılığı artıyor.
Ağustos ayında aktarılan hükümet verilerine göre 2015-2024 arasında insan-fil çatışmasıyla bağlantılı olarak 3.477 yaban fili ve 1.190 insan öldü. Bu rakamlar 10 yıla yayıldığında yılda ortalama yaklaşık 348 fil ve 119 insana karşılık geliyor. Veriler, çiftlikleri ve filleri korumanın neden birbiriyle yakından bağlantılı sorumluluklar hâline geldiğini gösteriyor.
2025 boyunca rakamlar nasıl şekillendi?
Parlamentoya sunulan yıllık veriler, 2025’te yapılan ve kamuoyunun ilgisinin ölümcül tren çarpışmaları ile tanınmış fil Bhahiya’nın ölümünün ardından arttığı çeşitli değerlendirmeleri izledi. Yaralı fillerin görüntüleri geniş kitlelere ulaştı; yetkililer ve korumacılar ölümlerin olağan dışı bir hızla artıp artmadığını tartıştı.
Ağustos ayında açıklanan bir hükümet verisi, 2025’in ilk yedi ayında çeşitli nedenlerle 198 filin öldüğünü bildirdi. Yaban Hayatı Koruma Dairesi kayıtlarının bir analizi ise temmuz sonu itibarıyla bu sayıyı 245 olarak verdi. Aynı analiz, 2022 ve 2023 yıllarının ocak-temmuz dönemlerinde sırasıyla 257 ve 260 ölüm kaydetti.
Başlıca gelişmeler şöyleydi:
- 2020: Prithviraj Fernando ve Sumith Pilapitiya’nın başkanlığındaki bir başkanlık görev gücü, insan-fil çatışmasını ele almak üzere bir strateji hazırladı.
- 2024: Sri Lanka’da 388 yaban filinin öldüğü kaydedildi.
- Ocak-Temmuz 2025: Yaban hayatı dairesi kayıtlarının yıl içinde yapılan analizinde 245 fil ölümü sayıldı; bu sayı 2022 ve 2023’ün aynı dönemindeki toplamların altındaydı.
- 8 Ağustos 2025: Patabendi, yasa dışı veya standartlara uygun yapılmamış özel elektrikli çitlere karşı harekete geçileceğini duyurdu.
- 2025’in tamamı: Parlamentoya sunulan belgede fil ölümleri 455 olarak kaydedildi; fil saldırılarında 160 kişi öldü, 221 kişi yaralandı.
Marasinghe, 2025’te fil ölümlerinin 2024’teki sayıyı aşabileceğini öngörmüştü. Yıllık sayım sonunda altıda birden fazla artış olduğunu doğruladı. Yıl içinde yapılan önceki karşılaştırmalar ise değerlendirmelerin ölçülen döneme göre neden değiştiğini gösteriyor.
Soruşturmalar ve farklı açıklamalar
Patabendi, bazı ölümlerin arkasında organize bir faaliyet olabileceğini öne sürdükten sonra fil ölümlerinin Ceza Soruşturma Dairesi tarafından araştırılmasını istedi. Yaban Hayatı Koruma Dairesi de soruşturma başlattığını duyurdu. Bu soruşturmaların bulguları, Parlamentoya sunulan toplam rakamlarla birlikte açıklanmadı.
Fil araştırmacısı ve aktivist Sameera Weerathunga, fillerin bacaklarındaki bazı yaralanmaları şöyle açıkladı: yaban domuzu ve geyik gibi daha küçük hayvanlar için kurulan kapanlı silahlar, fillere diz altından isabet edebiliyor. Kapanlı silah, bir hayvan tetiklediğinde ateş ediyor; böylece hedeflenmeyen hayvanlar da yaralanabiliyor.
Sri Lanka’nın kuzeybatısındaki Galgamuwa çevresinde fil sürülerini izleyen yaban hayatı fotoğrafçısı Pathum Bandara, uzun süredir yüksek olan ölüm sayısının kamuoyunun daha fazla dikkatini çektiğini söyledi. Bandara, erkek fillere özgü bir tehlikeye de işaret etti: Bazı filler elektrikli çitleri aşmak ve ekili alanlara girmek için dişlerini kullanıyor; bu da onları ürünlerini koruyan insanlarla karşı karşıya getiriyor.
Parlamentoya sunulan yıllık rakamlarda ölüm nedenlerine göre bir döküm yer almadı. Elektrik çarpması, ateşli silah yaralanması, kapanlar, tren çarpışmaları ve diğer nedenleri ayrı ayrı gösteren bir sayım, yetkililerin önleme çalışmalarını en büyük kayıplara yol açan yerlere ve tehlikelere yöneltmesine yardımcı olabilir.
Özel çitler daha sıkı denetlenecek
Patabendi 8 Ağustos’ta standartlara uygun olmayan özel elektrikli çitlerin fil ölümlerinin başlıca nedenlerinden biri olduğunu söyledi. Yaban Hayatı Koruma Dairesi görevlilerine yasa dışı veya kötü yapılmış çitleri araştırmaları ve gerekli görülen durumlarda yasal işlem başlatmaları talimatını verdi.
Hükümet ayrıca güvenlik standartlarının denetimini güçlendirmeyi planladı. Bu, çiftçiler açısından çit yapımını ve kullanımını çatışmaya karşı alınan önlemlerin bir parçası hâline getiriyor; mesele yalnızca çit kurup kurmama kararıyla sınırlı kalmıyor.
Uygun tasarlanmış bir elektrikli çit, hayvanların geçişini engellemek için kontrollü elektrik darbeleri verir. Güvenli olmayan bir kurulum, fili ölümcül bir elektrik akımına maruz bırakabilir. Bakanın önerdiği denetim, hayvanları uzak tutması gereken bir bariyerin ölüm kaynağına dönüşmesiyle ortaya çıkan tehlikeyi hedef alıyor.
Kamuya ait ağ ile özel olarak kurulan çitlerin yönetimi farklı işler gerektiriyor. Hükümetin çit yapımında uygun yerleri seçmesi ve düzenli bakım sağlaması gerekirken, tehlikeli özel kurulumlarla mücadele için denetim, güvenlik kurallarına uyum ve gerektiğinde yasal süreçler gerekiyor.
Yaklaşık 5.800 kilometrelik çitin bakımı gerekiyor
Parlamentoya sunulan belgede yer alan 5.787,89 kilometre, ülke genelinde şimdiye kadar kurulan çitlerin toplam uzunluğu. 618,89 milyon rupilik harcama ise 2025’teki yapım çalışmalarını kapsıyor. O yıl tamamlanan yeni çitlerin uzunluğu belirtilmedi.
Yaban Hayatı Koruma Dairesi, elektrikli çitlerin bakımını yapmak üzere yaklaşık 3.000 personel istihdam etmişti. Hasar görmüş ve bakımsız bırakılmış bölümler, fillerin çiftliklere ve yerleşim yerlerine ulaşmasına imkân verebileceğinden bakım önem taşıyor.
Fil araştırmacısı ve Ulusal Kırmızı Liste’nin fauna bölümü koordinatörü Devaka Weerakoon, ağın daha derin sorunlarına dikkat çekti. Pek çok çitin yanlış konumlandırıldığını, kötü tasarlandığını ve yetersiz bakım gördüğünü söyledi. Değerlendirmesine göre yanlış yere kurulan bir çiti onarmak, çatışmayı çözemez.
Weerakoon, bu sorunların neden sürdüğünü şöyle anlattı:
Kanıtları görmezden gelerek yıllardır başarısız bir stratejiye bağlı kaldılar. Bu nedenle yanlış konumlandırılmış ve kötü tasarlanmış çitlerin bakımını yapmak sorunu çözmez.
Weerakoon’un değerlendirmesi, hükümetin kaç kilometre çit yaptığı kadar bariyerlerin nereden geçtiğine ve nasıl işlediğine de odaklanıyor. Bir köy veya tarım alanı için asıl ölçüt, çitin fillere yeni tehlikeler yaratmadan tehlikeli karşılaşmaları ve ürün kayıplarını azaltıp azaltmadığıdır.
Personel ve çiftliklerin korunması siyasi tartışma konusu
Sivil Savunma Gücü’nün görevlendirilmesi önerileri tartışmaya yeni bir soru ekledi: Personelin fillerle karşılaşmaları yönetebilmesi için nasıl bir eğitim alması gerekiyor? Weerakoon, gücün çit bakımında yer aldığı önceki bir çalışmaya değinerek personele doğru yönlendirme yapılması gerektiği uyarısında bulundu.
Weerakoon şöyle dedi:
Uygun eğitim ve yönlendirme olmadan sorunu anlayamazlar.
Hükümetin çiftçi topluluklarına daha fazla silah dağıtma girişimi de fil ölümlerinden endişe duyan çevrecilerin itirazlarına yol açtı. Tarım Bakanı K.D. Lalkantha, çiftçilerin ürünlerini koruma hakkını savunduğu açıklamalarının filleri değil, maymun, yaban domuzu ve tavus kuşu gibi hayvanları kastettiğini belirtti.
Weerathunga, ürünleri korumak için güç kullanılmasına ilişkin genel ifadelerin insanları fillere ateş etmeye teşvik edebileceği uyarısında bulundu. Tartışma, yetkililerin karşı karşıya olduğu zor tercihleri ortaya koyuyor: Çiftçilerin geçim kaynaklarını korumaya ihtiyacı var; öte yandan silahlar ve güvenli olmayan bariyerler yaban hayatı için tehlikeyi artırabilir.
Hâlihazırda bir strateji var
2020’de kurulan başkanlık görev gücü, Prithviraj Fernando ve Sumith Pilapitiya’nın liderliğinde insan-fil çatışmasına yönelik bir strateji hazırladı. Korumacılar bu yaklaşımın, araştırmalara dayalı eylemler için uygulanabilir bir temel sunduğunu belirtti.
2025’te dile getirilen kaygılar somut görevleri ortaya koyuyor: Ölümleri araştırmak, tehlikeli özel çitleri denetlemek, kamuya ait bariyerlerin yerini ve tasarımını gözden geçirmek ve bakımından sorumlu kişileri eğitmek. Bu görevler, Parlamentoya sunulan harcama rakamlarını toplulukların ve fillerin karşı karşıya olduğu koşullarla ilişkilendiriyor.
Sri Lanka’nın yıllık verileri sorunun boyutunu açıkça ortaya koyuyor. Fil ölümleri bir yılda 388’den 455’e yükselirken saldırılarda 160 kişi öldü, 221 kişi yaralandı. Bu kayıpları azaltmak için hem insanların gıda yetiştirdiği hem de fillerin hareket ettiği alanlarda etkili koruma sağlanması gerekiyor.
Öne Çıkanlar
- Sri Lanka’da 2025’te 455 yaban filinin öldüğü kaydedildi; bu, 2024’e göre 67, yani yaklaşık yüzde 17,3 artış demek.
- Fil saldırılarında 2025 boyunca 160 kişi öldü, 221 kişi yaralandı.
- Çevre Bakanı Dhammika Patabendi, rakamları milletvekili L.M. Abeywickrama’nın sorusuna yanıt olarak Parlamentoya sundu.
- Ülke genelinde 5.787,89 kilometre elektrikli çit kuruldu; 2025’te yapım çalışmalarına 618,89 milyon rupi harcandı.
- Yetkililer güvenli olmayan özel çitlere karşı harekete geçileceğini duyururken araştırmacılar çitlerin konumu, tasarımı ve bakımı ile personel eğitimine dikkat çekti.






