İnceleme, Bangladeş'teki Süt Örneklerinin Yüzde 58,7'sinde Aflatoksin Saptarken Küçük Çocuklara Yönelik Risklere Dikkat Çekti

10 dakikalık okuma
Aflatoxin Found in 58.7% of Bangladesh Milk Samples as Review Flags Risks for Young Children

605 örnek, sığır yeminden kaynaklanan sorunu ortaya koyuyor

Bangladeş'ten alınan 605 süt örneğinin incelendiği bir araştırma, örneklerin yüzde 58,7'sinde süt hayvanlarının kontamine yem tüketmesinin ardından süte geçen toksik bir madde olan aflatoksin M1 bulunduğunu tahmin ediyor. Araştırmanın hesaplamaları, bebekleri ve küçük çocukları daha yakından incelenmesi gereken öncelikli gruplar olarak belirlerken Dakka'dan alınan bir veri setindeki olağan dışı yüksek konsantrasyon, kontaminasyonun ne ölçüde değişkenlik gösterebildiğini ortaya koyuyor.

İçindekiler
  1. 605 örnek, sığır yeminden kaynaklanan sorunu ortaya koyuyor
  2. Saptanma oranı ile konsantrasyon farklı şeyler anlatıyor
  3. Önceki araştırmalar ortalamaların neden değiştiğini gösteriyor
  4. Bulguların zaman içindeki gelişimi
  5. Bölgesel farklılıklar daha yakından incelenmeli
  6. Isıl işlem, yem kaynaklı sorunu çözmüyor
  7. Kontamine yem, toksinin süte ulaşmasına yol açıyor
  8. Bebekler ve küçük çocuklar neden öncelikli?
  9. Daha iyi gözetim için gerekenler
  10. Öne Çıkanlar

2026'da Veterinary Medicine and Science dergisinde yayımlanan sistematik inceleme, Ocak 2000 ile Ocak 2026 arasında yayımlanmış 12 rapordan 20 veri setini bir araya getirdi. Tahmini ortalama konsantrasyon litre başına 143 nanogramdı. Olağan dışı yüksek değerlerin bulunduğu Dakka veri seti çıkarıldığında bu rakam litre başına 93 nanograma geriledi; düşüş yaklaşık yüzde 35 oldu.

Kısaca AFM1 olarak adlandırılan aflatoksin M1, pastörizasyondan ve ultra yüksek sıcaklıkta işleme olarak bilinen UHT işleminden sonra da sütte kalabilir. Bu nedenle kontrol için sığırların ne yediğine, yemin nasıl saklandığına ve sütün tüketicilere ulaşmadan önce nasıl test edildiğine dikkat etmek gerekiyor.

İnceleme, ülke çapında yeni bir denetimin sonuçları yerine uzun yıllar boyunca toplanmış bulguları bir araya getiriyor. Temel bulgu, çeşitli araştırmalarda tekrar tekrar ortaya çıkan bir gıda güvenliği sorununun yanı sıra belirli bölgelerdeki ve tedarik zincirlerindeki kontaminasyon düzeyine ilişkin önemli belirsizlik.

Tahmini yaygınlığın yüzde 95 güven aralığı yüzde 51,6 ile yüzde 65,5 arasındaydı; bu aralık, birleştirilmiş tahmindeki belirsizliği gösteriyor. Yüzde 32,1 ile yüzde 81,1 arasındaki daha geniş tahmin aralığı ise benzer nitelikte başka bir araştırmada karşılaşılabilecek değişkenliği yansıtıyor. Aileler, çiftçiler ve düzenleyici kurumlar açısından bu değişkenlik, yerel testlerin önemini ortaya koyuyor: ulusal ortalama hem görece düşük ölçümleri hem de çok daha yüksek konsantrasyonları gizleyebilir.

Reklam

Saptanma oranı ile konsantrasyon farklı şeyler anlatıyor

Pozitif test, laboratuvarın AFM1 saptayıp saptamadığını gösterir. Konsantrasyon ise ne kadar bulunduğunu ortaya koyar. İkisi de önemlidir; çünkü düşük düzeylerde sık saptanma ile yüksek düzeylerde daha seyrek saptanma, farklı maruz kalma örüntüleri oluşturabilir.

İncelemede, tüm örneklerin pozitif çıktığı ancak ortalama konsantrasyonların kaydedilen en düşük değerler arasında olduğu iki veri seti bu durumu gösteriyor. En yüksek konsantrasyona sahip veri setindeki saptanma oranı, birleştirilmiş tahmine yakındı.

Örnek sayısına göre ağırlıklandırılmış aritmetik ortalama litre başına 143 nanogram, geometrik ortalama ise litre başına 92 nanogramdı. Aritmetik ortalama, çok yüksek ölçümlerden daha fazla etkilenir. Geometrik ortalama bu ölçümlerin etkisini azaltarak ölçümlerin çoğunun düşük, birkaçının ise çok daha yüksek olduğu dağılımı tanımlamaya yardımcı olur.

İncelemeye göre örneklerin yaklaşık yüzde 83'ü Avrupa Birliği'nin litre başına 50 nanogramlık karşılaştırma düzeyini, yüzde 8'i ise Codex Alimentarius ve Bangladeş standartlarıyla ilişkilendirilen litre başına 500 nanogramlık değeri aştı. Yüzde 83'lük oranın paydasının açıklığa kavuşturulması gerekiyor; bu oran, bildirilen yüzde 58,7'lik saptanma yaygınlığından daha yüksek. Okurların konsantrasyon hesabına hangi örneklerin dahil edildiğini anlayabilmesi için bu ayrıntının netleştirilmesi gerekiyor.

İki karşılaştırma düzeyi arasında 10 kat fark var. Temel araştırmalarda mevzuat sınırları kilogram başına 50 ve 500 nanogram olarak belirtilirken, çok sayıda ölçüm hacim başına, yani litre başına nanogram cinsinden raporlanıyor. Süt için bu birimler birbirine yakın olsa da resmî uygunluk değerlendirmelerinde tutarlı biçimde ele alınmaları gerekiyor.

Önceki araştırmalar ortalamaların neden değiştiğini gösteriyor

2020'de yapılan bir süt araştırmasında çiftliklerden ve marketlerden alınan 100 örnek incelendi: 50 çiğ süt, 25 pastörize süt ve 25 UHT süt. Örneklerin yüzde 53'ünde AFM1'e rastlandı. Oran çiğ sütte yüzde 70, pastörize sütte yüzde 52 ve UHT sütte yüzde 20 oldu.

Araştırmada çiğ sütteki ortalama konsantrasyon kilogram başına 699,07 nanogram olarak bildirildi; ölçümler 22,79 ile 1.489,28 arasında değişti. İnceleme, Dakka'daki uç değerli veri setini litre başına yaklaşık 699,1 nanogram olarak sunuyor. 2020 araştırmasında pozitif örneklerin yüzde 75'i Avrupa karşılaştırma sınırını, yüzde 43'ü ise daha yüksek Codex sınırını aştı.

25 Haziran 2021'de yayımlanan farklı bir araştırmada, dört bölümden toplanan 145 süt ve süt ürünü örneğinin yüzde 78,6'sında AFM1 bulundu. Ölçümler litre başına 5,0 ile 198,7 nanogram arasında değişti. Çalışmayı, Sylhet'teki Shahjalal Bilim ve Teknoloji Üniversitesi'nden Abu Hasan Sumon ve çalışma arkadaşları yürüttü.

2021 tarihli süt ürünleri araştırmasında pozitif örneklerdeki ortalama litre başına 51,5 nanogram olarak bildirildi. Yazarlar, ortalamaları laboratuvarın saptama sınırına eşit veya bu sınırın üzerindeki örnekleri kullanarak hesapladı. Araştırmaların ortalamalarını karşılaştırırken bu ayrıntı önem taşıyor.

Reklam

Bulguların zaman içindeki gelişimi

2021 tarihli araştırmaya göre Bangladeş, AFM1'in sütteki sınırları da dahil olmak üzere temel gıdalardaki mikotoksinleri kapsayan düzenlemeleri 2017'de yürürlüğe koydu. Mikotoksinler, belirli mantarların ürettiği toksik maddelerdir. Sonraki araştırmalar farklı ürünleri, bölgeleri ve dönemleri inceledi.

  • Aralık 2018-Kasım 2019: Araştırmacılar Sylhet, Dakka, Chittagong ve Rajshahi'den 145 süt ve süt ürünü örneği topladı.
  • 2020: Çiğ ve işlenmiş 100 süt örneğini inceleyen bir araştırma, yüzde 53 kontaminasyon bildirdi ve çiğ sütte ortalamanın özellikle yüksek olduğunu ortaya koydu.
  • 25 Haziran 2021: 145 örnek üzerindeki araştırma Toxins dergisinde yayımlandı.
  • 2023: Chattogram'daki 30 ticari çiftlikten alınan 90 çiğ süt örneğinin incelendiği araştırmada 39 örnek pozitif çıktı.
  • 2026: Sistematik inceleme 20 veri setini bir araya getirdi ve farklı yaş gruplarının beslenme yoluyla maruz kalma düzeylerini modelledi.

Zaman çizelgesi, çeşitli araştırmalarda kontaminasyonun tekrar tekrar saptandığını gösteriyor. Örnekleme yerleri, ürünler ve sonuçları hesaplama yöntemleri farklı olduğundan bu bulgular, kesintisiz bir yıllık kayıt olmaktan çok gözetim önceliklerini belirlemeye yardımcı oluyor.

Bölgesel farklılıklar daha yakından incelenmeli

Birleştirilmiş tahmini saptanma oranı Chattogram'da yüzde 43,7, Dakka'da yüzde 55,3, diğer bölümler ve ulusal örneklerde ise yüzde 66,8 oldu. Çoklu karşılaştırmalar için yapılan düzeltmenin ardından istatistiksel anlamlılığını koruyan planlı alt grup karşılaştırmalarının tekinde bölge etkiliydi; düzeltilmiş p değeri 0,004'tü.

Araştırmacılar bölgesel sonucu keşif amaçlı olarak nitelendirdi. Gelecekteki araştırmaların coğrafyanın yanı sıra mevsim, laboratuvar kitleri, saptama eşikleri ve sütün toplandığı yerlerdeki farklılıkları da incelemesi gerekiyor.

2023'te Chattogram'da yapılan çiftlik araştırması, yerel farklılıklara daha yakından bakma olanağı sunuyor. Bakalia, Khulshi ve Pahartali'deki 30 ticari süt çiftliğinden alınan 90 örneği inceledi. 39 örnekte AFM1 saptandı; bu, yaklaşık yüzde 43'e karşılık geliyor.

Pozitif çıkan 39 örneğin 27'sinde litre başına 50 nanogram, ikisinde ise litre başına 500 nanogram aşıldı. Tüm 90 örnek üzerinden hesaplandığında bu sayılar sırasıyla yüzde 30 ve yaklaşık yüzde 2,2'ye karşılık geliyor. Hem sayıyı hem paydayı belirtmek, oranların ne anlama geldiğini daha anlaşılır kılıyor.

Çiftlikler günde ortalama yaklaşık 71,7 litre süt üretiyor, ağırlıklı olarak süt işleme tesislerine satış yapıyor ve tümü kesif yem ile kaba yem kullanıyordu. Üç mahalle için bildirilen ortalama AFM1 konsantrasyonları litre başına 108,44 ile 190 nanogram arasında değişti. Bu bulgular, işleme ağlarına giren süt için toplama aşamasında test yapılmasının önemini gösteriyor.

Reklam

Isıl işlem, yem kaynaklı sorunu çözmüyor

İncelemede saptanma yaygınlığı çiğ sütte yüzde 60,4, pastörize sütte yüzde 59,0 ve UHT sütte yüzde 69,5 olarak tahmin edildi. Üç kategori arasındaki farklar istatistiksel açıdan anlamlı değildi. UHT tahmini, saptanma oranları yüzde 20 ve yüzde 100 olan yalnızca iki veri setine dayanıyordu.

2021 araştırmasında incelenen 15 pastörize süt örneğinin ve 15 UHT süt örneğinin tamamında AFM1 bulundu. Ortalama konsantrasyonlar sırasıyla litre başına 106 ve 73 nanogramdı. Her gruptaki 11 örnek Avrupa karşılaştırma sınırını aştı.

AFM1, normal süt işleme sırasında uygulanan ısıya dayanıklıdır. Pastörizasyon, zararlı mikroorganizmaları kontrol altına alarak farklı bir gıda güvenliği amacına hizmet eder. Aflatoksin kontrolü ise kontamine yemin süt üretimine girmesinin önlenmesini ve etkilenen sütün testlerle belirlenmesini gerektirir.

Aynı araştırmada yalnızca beş yoğurt ve beş süt tozu örneği incelendi. Bildirilen konsantrasyonlar daha düşüktü ancak bu küçük gruplar, belirli süt ürünleri hakkında karar vermek için sınırlı bir dayanak sunuyor.

Kontamine yem, toksinin süte ulaşmasına yol açıyor

Mantarların yemlerine bulaşmasıyla süt hayvanları aflatoksin B1'i (AFB1) tüketiyor. Karaciğer bu maddenin bir kısmını AFM1'e dönüştürüyor ve ardından süte geçiyor. Bangladeş'in sıcak ve nemli muson koşulları, ürün yetiştiriciliği, hasat ve depolama sırasında mantar oluşumunu destekleyebiliyor.

Bileşik yemin önemli bir enerji bileşeni olan mısır, kontaminasyona özellikle açık. İncelemede ele alınan araştırmalarda mısırda kilogram başına 1-103 mikrogram, kanatlı yeminde ise kilogram başına sıfır-160 mikrogram AFB1 ölçüldü. Yağlı tohum küspeleri, kepek, pirinç samanı ve soya küspesinde de kontaminasyon saptandı.

Sığır yeminde bildirilen konsantrasyonlar, genel yem karşılaştırma düzeyi olan kilogram başına 20 mikrogramın altındaki ortalamalarda bile, süt sığırı yemleri için Avrupa Birliği'nin kilogram başına 5 mikrogramlık karşılaştırma sınırını aştı. Bu nedenle süt üreten hayvanlara verilen yeme özellikle dikkat edilmesi gerekiyor.

İncelemede, toksinin yemden süte geçişine ilişkin yayımlanmış bir model de kullanıldı. Model, sütte litre başına 24-282 nanogram konsantrasyon öngördü; merkez tahmin 80'di. Bu aralık, 20 veri setindeki ortalamaların 18'ini kapsıyordu. Model, kontrollü denemelerde 12 İsrail Holştayn ineğinden elde edilen verilere dayanıyordu. Bangladeş'teki aynı sürülerden eş zamanlı yem ve süt örnekleri alınarak yapılacak ölçümler, yerel duruma ilişkin daha doğrudan bir değerlendirme sunar.

Reklam

Bebekler ve küçük çocuklar neden öncelikli?

Altı ila 12 aylık bebeklerde tahmini günlük maruziyet, vücut ağırlığının kilogramı başına 4,22 nanogramdı. Bir ila üç yaşındaki çocuklar için tahmin 2,29'du. Aynı miktarda kontamine süt tüketildiğinde, daha düşük vücut ağırlığı kilogram başına daha yüksek doz alınmasına yol açıyor.

Araştırmacılar, tahmini alımı toksikolojik bir referans değeriyle karşılaştıran tarama ölçütü maruziyet marjını hesapladı. Marjın düşük olması, halk sağlığı açısından daha fazla dikkat gerektiğine işaret ediyor. Genetik materyale zarar verip kansere yol açabilen maddeler için değerlendirmede olası endişe eşiği olarak 10.000 değeri kullanıldı.

Merkez maruziyet marjı bebeklerde 95, küçük çocuklarda 175 oldu ve tüm yaş gruplarına ilişkin tahminler 10.000'in altında kaldı. 100.000 yinelemeli bir simülasyonda da tüm bebek ve küçük çocuk yinelemelerinde, yetişkin yinelemelerinin ise yüzde 90,4'ünde maruziyet marjı bu eşiğin altında kaldı.

Bu hesaplamalar, yayımlanmış süt tüketimi verilerini, vücut ağırlığını ve konsantrasyon tahminlerini bir araya getiriyor. Belirli çocuklarda ölçülmüş dozları veya belirli hastalıklara ilişkin tahminleri değil, modellenen koşullardaki olası maruziyeti tanımlıyor. Değerlendirme sütü kapsıyor; pirinç ve diğer gıdalardan kaynaklanan maruziyet hesaplamaya dahil değil.

Daha iyi gözetim için gerekenler

İncelemedeki tüm süt ölçümlerinde antikor tepkilerine dayalı bir test olan rekabetçi ELISA kullanıldı. Kromatografik doğrulama, toksini tanımlayıp ölçmeden önce maddeleri birbirinden ayıran daha özgül bir laboratuvar yöntemi sağlayabilir.

İncelemede dokuz veri seti düşük, beşi orta ve altısı yüksek yanlılık riski taşıyor olarak sınıflandırıldı. Birçok araştırmada örnekler, ülkenin tamamını temsil edecek bir tasarıma göre değil, erişilebilirliklerine göre seçildi. Araştırmacılar, muson ve kurak mevsimlerde aynı çiftliklerden yem ve süt örneklerinin toplanmasını, sonuçların daha özgül yöntemlerle doğrulanmasını ve Dakka'daki uç değerlerin incelenmesini öneriyor.

Mevsimsel bulguların da yerel düzeyde daha yakından incelenmesi gerekiyor. Yem ve süt üzerine yapılan bağımsız araştırmalarda en yüksek ölçümler haziran-ağustos döneminde görülürken 2021 araştırmasında kış ve yaz konsantrasyonları arasında istatistiksel açıdan anlamlı bir fark bulunmadı. Aynı çiftliklerden tekrarlanan örnekler alınması, yetkililerin denetimlerin en çok hangi dönemlerde gerektiğini anlamasına yardımcı olabilir.

2021 araştırmasının yazarları Sumon ve çalışma arkadaşları, sonuç bölümünde şu öneriyi dile getirdi:

Bangladeş'te süt ve süt ürünlerindeki aflatoksin kontaminasyonunu önlemek ve kontrol altına almak için düzenli gözetim ve izleme gerekiyor.

Çiftçiler için başlıca öncelikler, yemin daha iyi saklanması ve kontaminasyona açık bileşenlerin düzenli olarak test edilmesi. Süt işletmeleri ve gıda güvenliği yetkilileri, çiğ sütü toplama ve işleme aşamalarında test ederek ürünler hanelere ulaşmadan kontaminasyonu belirleyebilir. İnceleme, maruziyetin en yüksek olduğu yerler hakkında daha güçlü kanıtlar toplanmasının yanı sıra bu önlemlerin alınması çağrısında bulunuyor.

Öne Çıkanlar

  • İncelemede, 20 veri setindeki 605 süt örneğinin yüzde 58,7'sinde AFM1 saptandığı tahmin edildi.
  • Dakka'daki uç değerli bir veri seti, ağırlıklı ortalama konsantrasyonu litre başına 93 nanogramdan 143 nanograma çıkardı.
  • AFM1, pastörizasyon ve UHT işleminden sonra da kalabilir; bu nedenle yem kontrolü büyük önem taşıyor.
  • Maruziyet hesaplamalarında bebekler ve küçük çocuklar, daha ayrıntılı incelenmesi gereken gruplar olarak belirlendi.
  • Araştırmacılar aynı çiftliklerden yem ve süt örneklerinin test edilmesini, depolama koşullarının iyileştirilmesini ve laboratuvar sonuçlarının doğrulanmasını öneriyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir