Filipinler Yüksek Mahkemesi 2024 ve 2025 Bütçelerini İptal Etti, 2026 Yedek Ödeneklerini Sınırlandırdı

8 dakikalık okuma
Philippine Supreme Court Voids 2024 and 2025 Budgets, Curbs 2026 Standby Funds

Üç Bütçe Yılı Anayasal Sınırlara Takıldı

Filipinler Yüksek Mahkemesi, Kongrenin 449,5 milyar peso ve 17,99 milyar peso tutarında artırdığı 2024 ve 2025 ulusal bütçe yasalarını anayasaya aykırı ilan ederken 2026 bütçesindeki yedek harcamaları düzenleyen iki hükmün uygulanmasını durdurdu.

İçindekiler
  1. Üç Bütçe Yılı Anayasal Sınırlara Takıldı
  2. Mahkemenin İptal Ettiği Düzenlemeler
  3. Yedek Ödenekler Neden Harcama Kuralları Gerektiriyor?
  4. 2024 Bütçesi Nasıl Yeniden Şekillendirildi?
  5. SAGIP Neden Hukuka Aykırı Bir Toplu Ödenek Sayıldı?
  6. Programlanmamış Harcamalar İçin Dört Yasal Koşul
  7. 2026 Yılına Yönelik Yasağın Kapsamı
  8. Kongre Bütçe Değişikliklerini Açıklamalı
  9. Dağıtılmış Yardımların Durumu
  10. Öne Çıkanlar

20 Ekim 2026'da açıklanan ve Kıdemli Yargıç Marvic M.V.F. Leonen tarafından kaleme alınan karar, hem Kongrenin ne kadar ödenek tahsis edebileceğini hem de bütçe yasalaştıktan sonra kamu parasının nereye harcanacağına karar verme konusunda yürütmenin ne ölçüde serbest olabileceğini ele alıyor.

Mahkeme, Kongrenin toplam ödenekleri cumhurbaşkanının önerdiği tutarların üzerine çıkardığına hükmetti. 2024'teki artış, yalnızca belirtilen finansman koşulları karşılandığında kullanılabilen harcama yetkisi anlamına gelen programlanmamış ödenekleri kapsıyordu. 2025'teki artış ise Bayındırlık ve Karayolları Bakanlığının (DPWH) Özel Yol Fonu'na ilişkindi.

Karar ayrıca 2026 Genel Ödenekler Yasası'nın (GAA) XLIII. Bölümü'ndeki 1(a) ve (b) numaralı Özel Hükümlerin uygulanmasını kalıcı olarak yasaklıyor. Mahkeme, bu hükümlerin yürütmeye denetimsiz harcama yetkisi verdiğini ve hangi harcamalara öncelik tanınacağını belirleyecek yeterli kurallar içermediğini saptadı.

2024 ve 2025 bütçeleri kapsamında geri alınamaz programlardan iyi niyetle yararlanan kişiler, yürürlükteki işlem doktrini olarak bilinen hukuk ilkesi uyarınca sınırlı korumadan yararlanıyor. İtiraz konusu harcamalardan sorumlu yetkililerin hesap verebilirliği ise ayrı bir konu ve Mahkeme bunu ilgili yargı mercilerine bıraktı.

Mahkemenin İptal Ettiği Düzenlemeler

2024 GAA olarak bilinen 11975 sayılı Cumhuriyet Yasası, Kongrenin programlanmamış ödenekler yoluyla cumhurbaşkanının önerdiği toplam ödenekleri fiilen 449,5 milyar peso artırması nedeniyle anayasaya aykırı ilan edildi. Ödenek, kamu parasının belirtilen bir amaç için harcanmasına yönelik yasal izindir.

2025 GAA olarak bilinen 12116 sayılı Cumhuriyet Yasası, Kongrenin DPWH Özel Yol Fonu'na 17,99 milyar peso ekleyerek toplam ödenekleri yine cumhurbaşkanının önerisinin üzerine çıkarması nedeniyle anayasaya aykırı ilan edildi. 2024'teki artış, yol fonuna yapılan artışın yaklaşık 25 katıydı.

Reklam

Mahkeme ayrıca bazı kurumların Genel Fon içindeki Özel Hesaplarına yapılan 12,75 milyar pesoluk artışın İdari Kanun'un VI. Kitap, 4. Bölüm, 25. Maddesini ihlal ettiğini saptadı. Bu hüküm, özel bütçe hükümlerindeki tutarların cumhurbaşkanının önerdiği miktarı aşacak şekilde artırılmasını yasaklıyor.

Üç bütçe yılı farklı hukuki işlemlere konu oldu:

  • 2024: Mahkeme, merhum milletvekili Edcel Lagman'ın başvurusunu kabul etti; eski senatör Aquilino "Koko" Pimentel III ve diğerlerinin programlanmamış ödeneklerdeki artışa itiraz eden başvurusunu ise kısmen kabul etti.
  • 2025: Mahkeme, Filipinos for Peace, Justice and Progress Movement, Inc. ve diğerlerinin Özel Yol Fonu'ndaki artışa itiraz eden başvurusunu kabul etti.
  • 2026: Mahkeme, Caloocan City 2. Bölge Temsilcisi Edgar Erice ile Mamamayang Liberal Temsilcisi Leila de Lima'nın programlanmamış ödeneklere ilişkin itirazlarını kısmen kabul etti.

Yedek Ödenekler Neden Harcama Kuralları Gerektiriyor?

Programlanmamış ödenekler, belirli koşullar altında kaynak sağlanmasına bağlı harcamalar için hükümete hazırlık yapma imkânı tanıyor. Bu koşullar arasında gelirlerin hedefleri aşması veya yabancı hibe ve kredilerin kullanılabilir hâle gelmesi yer alabiliyor.

Buna karşılık programlanmış harcamalar, beklenen finansmanla desteklenen ve hükümetin planladığı harcamaların parçası. Tahsilat hedeflerin altında kaldığında bu ayrım önem kazanıyor: Öngörülen gelirlerin bir kısmı gelmese bile hükümetin yerine getirmesi gereken planlı taahhütleri bulunuyor.

Yüksek Mahkeme, programlanmamış ödeneklerin anayasal bir bütçenin parçası olabileceğini belirtti. Mahkeme, kararın açıklamasında bu ödenekler için gereken güvenceleri şöyle sıraladı:

Programlanmamış ödenekler, kendi başlarına anayasaya aykırı değildir. Ancak mali disiplini, şeffaflığı ve hesap verebilirliği korumak için bu bütçe kaleminin açık sınırları ve güvenceleri olmalıdır.

Mahkemenin endişesi, zayıf koşulların programlanmış projelerin finansmanı baskı altındayken yürütmenin yedek fonları aşırı serbestçe kullanmasına imkân tanıyabilmesiydi. Karar, hem kaynakların kullanılabilir hâle gelmesini sağlayan koşulların hem de bu kaynakların kullanım kurallarının Kongre tarafından belirlenmesini şart koşuyor.

2024 Bütçesi Nasıl Yeniden Şekillendirildi?

Temsilciler Meclisi ile Senatonun yasa tasarıları arasındaki farklılıkları gideren İki Meclisli Konferans Komitesinin, 2024 bütçesi hazırlanırken programları, faaliyetleri ve projeleri programlanmış ödeneklerden programlanmamış ödeneklere aktardığını Mahkeme saptadı.

Reklam

Komite ayrıca Hükümet Altyapı ve Sosyal Programlarına Desteğin Güçlendirilmesi (SAGIP) ile Yabancı Kaynaklı Projelere Desteğin ödeneklerini artırdı. Planlı harcamaların yedek ödenek kategorisine aktarılması, programlanmış ödenekler içinde başka kalemlere yapılacak artışlar için kâğıt üzerinde alan açtı.

Yüksek Mahkeme, bu değişikliklerle Kongrenin yapay bir mali alan yarattığını belirtti. Pratikte bir projenin başka bir bütçe kategorisine aktarılması, kaynakların serbest bırakılması koşulları karşılandığında hükümetin yine de o projeye harcama yapması öngörülmesine rağmen, planlanan harcamalar sütununu daha az dolu gösterdi.

Ortaya çıkan artışlar DPWH'nin temel altyapı programlarını, Altyapı Açığını Azaltan Sürdürülebilir Projeleri, Sağlık Bakanlığının yoksullara yönelik tıbbi yardımını, Sosyal Refah ve Kalkınma Bakanlığının Geliri Yetersiz Olanlara Yardım Programı'nı ve Çalışma ve İstihdam Bakanlığının Dezavantajlı veya İşinden Edilmiş Çalışanlara İş İmkânı Sağlama Programı'nı kapsıyordu.

Bu ödenekler, bütçe anlaşmazlığını altyapı, tıbbi yardım, gelir desteği ve istihdam yardımına bağlıyordu. Mahkeme, değişikliklerin cumhurbaşkanının önerdiği toplam tutarın belirlediği sınıra uyup uymadığı da dâhil olmak üzere, Kongrenin harcamaları nasıl düzenlediğine ve yetkilendirdiğine odaklandı.

SAGIP Neden Hukuka Aykırı Bir Toplu Ödenek Sayıldı?

2024 ve 2025 yıllarının programlanmamış ödenekleri içindeki SAGIP, ayrı bir anayasal değerlendirmeye konu oldu. Mahkeme, bütçe yasalaştıktan sonra yürütmenin harcamaları belirlemesine veya tahsis etmesine imkân tanıdığı ve böylece anayasal olarak Kongreye verilmiş yetkileri kullandırdığı için bunun hukuka aykırı bir toplu ödenek olduğuna hükmetti.

Toplu ödenek, gerekli harcama tercihlerini yasanın kendisinde netleştirmek yerine parayı geniş kapsamlı bir başlık altında toplar. Mahkeme, bu olayda paranın nereye gideceğine ilişkin kararların büyük bölümünün yasanın kabulünden sonraya bırakıldığını saptadı.

Yüksek Mahkeme, SAGIP'in itiraz konusu bütçelerdeki işleyişini şöyle tanımladı:

sel kontrol projeleri gibi DPWH altyapı ödenekleri için örtülü bir toplu ödenek havuzu.

Mahkemenin açıklamasında belirtilen somut harcama amaçları arasında bu nedenle sel kontrol projeleri de bulunuyordu. Anayasal sorun, tahsis kararlarını kimin verdiği ve yürütme uygulamaya başlamadan önce Kongrenin yeterince açık bir yasal yetki sağlayıp sağlamadığıydı.

Programlanmamış Harcamalar İçin Dört Yasal Koşul

Mahkeme, programlanmamış ödeneklerin anayasaya uygun olması için dört koşul belirledi. Bu koşullar birlikte, Kongrenin yedek harcamaları belirli, koşula bağlı ve hükümetin mali planıyla uyumlu hâle getirmesini gerektiriyor.

Reklam
  • Toplu ödenek olmamalı: Programlanmamış ödenekler, gerekli harcama tercihlerini belirsiz bırakan geniş kapsamlı tahsisler içermemeli.
  • Farklı finansman koşulları: Kongre, yeni gelirlerin ve vergiler dışındaki kaynaklardan sağlanan ek gelirlerin programlanmış ve programlanmamış harcamalarda kullanımını açıkça birbirinden ayırmalı.
  • Harcama öncelikleri: Bir ödenek birden fazla amaca hizmet ediyorsa Kongre, hangi harcamaya önce kaynak ayrılacağını belirlemek için yeterli ölçütler koymalı.
  • Sınırlı bir ihtiyat rolü: Programlanmamış ödenekler ulusal mali programla uyumlu olmalı ve belirli koşullara bağlı, dar kapsamlı ödenekler olarak kalmalı.

İkinci koşul, programlanmış harcamaları öncelikli kılıyor. Açık ve ikna edici gerekçeler, gelirlerin programlanmamış ödeneklere aktarılmasını haklı kılmadıkça yeni gelirler normalde planlanan harcamaları desteklemeli. Mahkeme, yabancı finansmanla desteklenen projeleri olası bir gerekçe örneği olarak gösterdi.

Öncelik kuralları başka bir pratik soruna çözüm getiriyor. Birden çok amaç aynı koşullu finansman için yarıştığında Kongre, tercihi yürütmenin sınırsız takdirine bırakmak yerine karara yön verecek ölçütler sunmalı.

Ulusal mali program, hükümetin harcama ve finansman planıdır. Yedek ödeneklerin bu planla uyumlu olmasını şart koşmak, onları bütçenin geri kalanını düzenleyen mali kısıtlamalara tabi tutar.

2026 Yılına Yönelik Yasağın Kapsamı

2026 GAA'nın XLIII. Bölümü'ndeki 1(a) ve (b) numaralı Özel Hükümler bu anayasal testleri geçemedi. Mahkeme, bu hükümlerin yürütmeye denetimsiz harcama yetkisi verdiğini, toplam ödeneklere ilişkin sınırları ihlal ettiğini, öncelik ölçütlerinden yoksun olduğunu ve kısmen yasaklı toplu ödenekler gibi işlediğini saptadı.

Kalıcı yasak; Senato, Temsilciler Meclisi, Yürütme Sekreterliği ve Bütçe ve Yönetim Bakan Vekili için geçerli. Bu kurum ve yetkililerin itiraz konusu iki hükmü uygulaması yasaklandı.

Mahkemenin 2026 bütçesine ilişkin işlemi bu belirli hükümleri hedef alıyor. 2024 ve 2025'e ilişkin kararları ise, daha önce gerçekleştirilmiş bazı işlemlere sınırlı koruma sağlanmasıyla birlikte, doğrudan bütçe yasalarını kapsıyor.

Kongre Bütçe Değişikliklerini Açıklamalı

İki Meclisli Konferans Komitesinin yetkisinin kapsamı ve kararlarını destekleyen kayıtlar da incelemeye alındı. Mahkeme, komitenin yalnızca bir yasa tasarısının Temsilciler Meclisi ve Senato sürümleri arasındaki gerçek farklılıkları giderebileceğini belirtti.

Reklam

Mahkeme, itiraz konusu bütçe değişikliklerini açıklayan komite görüşmelerine ilişkin kayıt bulunmadığını saptadı. Komitenin raporunda bütçe kalemlerindeki artış ve azalışlar açıklanmıyor, komite bu değişiklikleri destekleyen hiçbir belge sunmuyordu. Bu durum Temsilciler Meclisi ve Senato kurallarına aykırıydı.

Kamu parasının izini sürmeye çalışan okurlar için bu kayıtlar, milletvekillerinin neleri değiştirdiğini ve neden değiştirdiğini gösterebilirdi. Karar, komitenin uzlaştırma çalışmalarını belirli bir sınır içinde tutuyor: Meclisler arasındaki anlaşmazlıkları gidermek ve kuralların gerektirdiği belgeleri sunmak.

Dağıtılmış Yardımların Durumu

Yürürlükteki işlem doktrini, bir yasa anayasaya aykırı ilan edilmeden önce o yasaya dayanılarak gerçekleştirilen işlemleri ele alır. Yüksek Mahkeme bu doktrini 2024 ve 2025 bütçelerine uyguladı, ancak korumayı yalnızca yararlanıcılarının iyi niyetle hareket ettiği ve geri alınamaz nitelikteki programlarla sınırladı.

Başka bir deyişle Mahkeme, bazı programların geri alınamayacak sonuçlar doğurduğunu ve alıcıların devletin işlemlerine güvenmiş olabileceğini kabul etti. Bu koruma, her iki bütçe kapsamındaki tüm harcamaları otomatik olarak kapsamak yerine söz konusu koşullara bağlı.

Yüksek Mahkeme, harcamalara onay veren veya harcamaları gerçekleştiren sorumluların durumunu ayrıca şöyle açıkladı:

İlgili yargı mercileri bu kişilerin iyi niyetle hareket ettiğine açıkça hükmetmedikçe bu ilke, düzenlemeyi hazırlayanları, önerenleri veya uygulayanları ceza, hukuk ya da idari sorumluluktan muaf tutmaz.

Dolayısıyla ilgili kişilerin iyi niyetle hareket edip etmediğine ve sorumluluk doğup doğmadığına ilgili yargı mercileri karar vermeli. Kararın açıklamasında etkilenen her ödeme veya proje tek tek belirtilmiyor ve ödemelerin geri alınmasına ilişkin işlem adımları sıralanmıyor. Yararlanıcılar açısından temel koşul, iyi niyetle alınmış ve geri alınamaz nitelikteki programlara tanınan sınırlı koruma.

Öne Çıkanlar

  • Yüksek Mahkeme, programlanmamış ödeneklerdeki 449,5 milyar pesoluk artış nedeniyle 2024 bütçesini anayasaya aykırı ilan etti.
  • DPWH Özel Yol Fonu'na yapılan 17,99 milyar pesoluk artış nedeniyle 2025 bütçesi anayasaya aykırı ilan edildi.
  • Bazı özel hesaplara yapılan 12,75 milyar pesoluk ayrı bir artış, İdari Kanun'u ihlal etti.
  • 2026 bütçesinde programlanmamış ödenekleri düzenleyen iki hükmün uygulanması kalıcı olarak yasaklandı.
  • Programlanmamış fonlara, tahsislerin belirli olması, kaynakların serbest bırakılma koşullarının açıkça belirtilmesi, harcama önceliklerinin belirlenmesi ve ulusal mali programla uyum şartıyla izin veriliyor.
  • İyi niyetle hareket eden kişilerin yararlandığı geri alınamaz programlara sağlanan koruma, yetkilileri sorumluluktan otomatik olarak muaf tutmuyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir