Dev Mimozası Mekong Taşkın Ovalarını Yıllar Süren Temizlik Gerektiren Çalılıklara Dönüştürüyor

10 dakikalık okuma
Giant Mimosa Turns Mekong Floodplains Into Thickets That Take Years to Clear

Çiftçilere yardımcı olması için getirilen bir bitki kalıcı bir yüke dönüştü

Mekong taşkın ovalarındaki çiftçiler, Mayıs 2023'te yayımlanan bilimsel bir incelemeye göre her yıl hektar başına ortalama 11 günlerini dev mimozayı temizlemeye harcıyor. Çalı, bitki başına yılda 220.000'e kadar tohum üretebiliyor ve bazı tohumlar toprakta 26 yıl boyunca uyku halinde kalabiliyor. Dalları temizlemek çoğu zaman işin yalnızca başlangıcı.

İçindekiler
  1. Çiftçilere yardımcı olması için getirilen bir bitki kalıcı bir yüke dönüştü
  2. Dev mimoza tarlaların ötesine nasıl yayıldı?
  3. Çalıyı kontrol altına almak neden bu kadar zor?
  4. İstila çiftçilere neler kaybettiriyor?
  5. Tayland'daki kuş araştırması gerçekte ne buldu?
  6. Su derinliği ve bataklıklar da kuşların yaşamını şekillendiriyor
  7. Afrika'dan bulgular habitat değişiminin boyutunu gösteriyor
  8. Köklerin altındaki görünmez destek
  9. Temizlik neden yıllarca takip gerektiriyor?
  10. Öne Çıkanlar

Bilimsel adı Mimosa pigra olan dev mimoza, 1947'de örtü bitkisi ve yeşil gübre olarak kullanılmak üzere Endonezya'dan Tayland'a getirildi. Çiftçiler toprağı korumak için örtü bitkilerinden, toprağı besleyen bitkisel materyal eklemek içinse yeşil gübreden yararlanıyor. Bu amaçlarla getirilen bitki, zamanla nehir kıyılarına ve taşkın ovalarına yayıldı.

Plants dergisi, dev mimozayı dünyanın en zararlı 100 istilacı yabancı türü arasında gösteren 2023 tarihli bilimsel incelemeyi yayımladı. İncelemeye göre çalı, 1970'lerden bu yana Mekong Nehri Havzası'nda bulunuyor ve taşkın ovası alanlarının yüzde 30'undan fazlasına yayılmış durumda. Bu tahmin, 2023'te yapılan yeni bir saha araştırmasına değil, daha önceki çalışmalara dayanıyor.

Maliyetler, tarım arazilerinin kaybını aşıyor. Sık ve dikenli çalılıklar sulama kanallarını tıkıyor, suya erişimi kısıtlıyor ve daha seyrek bitki örtüsünün yerini alıyor. Tayland'ın orta kesimindeki bir sulak alan olan Bung Boraphet'te yapılan araştırmalar da mimozanın istila ettiği bitki örtüsünü, büyük su kuşlarının sayısındaki azalmayla ilişkilendiriyor.

Bu kuş araştırması, zarara dair daha ayrıntılı bir tablo sunuyor. Mimoza, değişen su koşulları, yerleşim alanlarının büyümesi ve habitatların kaybı ya da yeniden düzenlenmesinin yanı sıra yaban hayatını etkileyen çeşitli baskılardan biriydi. Bulgular, istilacı çalıyla mücadele edilirken sulak alanın bir bütün olarak yönetilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Reklam

Dev mimoza tarlaların ötesine nasıl yayıldı?

Dev mimozanın ana vatanı tropikal Amerika'dır. Bu bölgenin dışında süs bitkisi, örtü bitkisi ve yeşil gübre olarak yetiştirilmek üzere insanlar tarafından farklı yerlere taşınmış; bulaşık tohumlar da yayılmasının bir başka yolunu oluşturmuştur. Bitki Avustralya'da, Afrika'nın bazı bölgelerinde ve Asya'da yerleşik hale gelmiştir.

Tayland'a 1947'de getirildiğinin kayıtlı olması, bitkinin ülkeye giriş yollarından birini açıklıyor. İncelemede atıfta bulunulan genetik araştırmalar, ülkeye türün birden fazla kez getirildiğine işaret ediyor. Birden çok giriş, bitkiye yerleşmesi için ek fırsatlar sağladı.

Bu yayılma onlarca yıla yayıldı:

  • 1947: Dev mimoza örtü bitkisi ve yeşil gübre olarak kullanılmak üzere Endonezya'dan Tayland'a getirildi.
  • 1970'ler: Tür, Mekong Nehri Havzası'nda bulunuyordu.
  • 1980-1981: Tohumlarıyla beslenen iki böcek türü Tayland'a salındı ve burada yerleşik hale geldi.
  • 2003-2014: Araştırmacılar, çevredeki peyzaj değişirken Bung Boraphet'teki yerleşik su kuşlarını izledi.
  • 11 Mayıs 2023: Plants, türün istila mekanizmaları ve yönetimi üzerine incelemesini yayımladı.

Taşkın ovaları, çalının yağışlı ve kurak mevsimlerin birbirini izlediği tropikal koşullarda gelişmesine elverişli. Tüylü tohum kapsülleri akarsularda ve taşkın sularında yüzebiliyor ya da hayvanlara ve tarım araçlarına tutunabiliyor. Böylece su ve tarlalar arasındaki hareket, yeni istilayı mevcut çalılıkların ötesine taşıyabiliyor.

Çalıyı kontrol altına almak neden bu kadar zor?

Dev mimoza altı ila sekiz ay içinde üreme olgunluğuna ulaşabiliyor. Gövdelerindeki dikenlerle altı metreye kadar uzanan, çok dallı ve sık çalılıklar oluşturuyor. Yoğun bitki örtüsü zemine ışık ulaşmasını engelliyor, insanların ve hayvanların geçişini zorlaştırıyor.

Tohum üretimi de bitkiye avantaj sağlıyor. İncelemede bitki başına yılda 220.000'e kadar tohum üretilebildiği tahmininin yanı sıra, gölgelik altındaki üst toprakta metrekare başına 2.000 ila 45.000 tohum bulunduğunu ortaya koyan çalışmalara yer veriliyor. Toprağa gömülü bu tohum deposuna tohum bankası deniyor: Tohumlar çimlenmelerine elverişli koşullar oluşana kadar toprakta kalıyor.

Reklam

Bazı tohumlar, su geçirmeyen sert dış kabukları sayesinde canlı kalıyor. İncelemede uyku halinin 26 yıla kadar sürebildiği belirtiliyor. Avustralya'daki bir örnekte, 250 hektarlık bir çalılık temizlendikten on yıl sonra bile metrekare başına 109 fide çıkmaya devam etti.

Kesme işlemi de bitkinin geri dönmesi için ikinci bir yol bırakıyor. Dev mimoza gövde diplerinden yeniden büyüyebiliyor; atıfta bulunulan bir araştırmada genç kesilmiş gövdeler 12 haftada 2,5 metreye ulaştı. Yöneticiler hem temizlikten sonra kalan canlı bitki parçalarıyla hem de bunların altında gömülü tohumlarla mücadele etmek zorunda.

İstila çiftçilere neler kaybettiriyor?

Mimoza çalılıkları tarlalara yayıldığında pirinç tarlaları ve diğer ekili alanlarda kullanılabilir arazi azalıyor. Tıkanan sulama sistemleri de başka bir sorun yaratıyor: Çiftçilerin hem su akışını sürdürmesi hem de ekili alanları temiz tutması gerekiyor.

İncelemede yer verilen, yılda hektar başına 11 gün temizlik gerektiği tahmini, Kamboçya'nın Kratie kenti yakınlarındaki ekili Mekong taşkın ovalarında yürütülen araştırmalara dayanıyor. Bu oranda, istila altındaki beş hektarı temiz tutmak her yıl 55 gün gerektirir. Hesaplama, tekrarlayan bir yabani ot sorununun ekim, ürün bakımı ve hasat için gereken zamanı nasıl tüketebileceğini gösteriyor.

Hayvancılık da otlak alanlarını kaybediyor; yoğun bitki örtüsü hayvanların suya erişimini engelleyebiliyor. İncelemede, istilaya uğramış taşkın ovalarının yakınlarında balıkçılık üretiminin azaldığı da belirtiliyor. Böylece etkilenen geçim kaynaklarına bir yenisi ekleniyor.

Su hareketindeki değişiklikler sorunu tek tek çiftliklerin ötesine taşıyor. İncelemeye göre istila edilmiş alanlarda su akışı azalırken silt birikimi artıyor ve taşkın ovaları çalılık arazilere dönüşüyor. Yoğun odunsu bitki örtüsü daha seyrek bir sulak alan bitki örtüsünün yerini aldığında, karaya ve suya erişim birlikte değişiyor.

Tayland'daki kuş araştırması gerçekte ne buldu?

Bung Boraphet, Mekong'dan farklı bir nehir havzasında, Chao Phraya taşkın ovasındaki Nakhon Sawan eyaletinde bulunuyor. Yaklaşık 212 kilometrekarelik alanıyla Tayland'ın en büyük tatlı su sulak alanı olan bölge; balıkçılığı, su kaynaklarını, tarımı ve taşkın kontrolünü destekliyor.

Tropical Conservation Science dergisinde yayımlanan bir su kuşu popülasyonu araştırması, 2003-2014 yılları arasında bölgede yaşayan kuşları inceledi. Araştırmacılar tekrarlanan tekne taramaları yaptı; ilk iki yılda her ay, 2005'ten itibaren ise 15 günde bir sayım gerçekleştirdi. Yeterli kaydı bulunan 28 türü analiz etti.

Reklam

Yerleşik su kuşlarının sayısı araştırma döneminde yüzde 27 azaldı. En büyük düşüş yüzde 56 ile ördeklerde görülürken büyük su kuşlarının sayısı yüzde 25, bitkilerdeki besinleri toplayan kuşların sayısı ise yaklaşık yüzde 8 geriledi. Balıkla beslenen kuşların ve küçük kıyı kuşlarının sayısı mevsimlere göre değişse de dönem boyunca istikrarlı kaldı.

Peyzaj analizi 2001-2014 dönemini kapsadı. Dev mimozanın baskın olduğu bitki örtüsü yüzde 81 artarken su kütlelerinin kapladığı alan yüzde 31 azaldı. İnsan yerleşimleri ve balık çiftlikleri ise ayrı ayrı yüzde 27 genişledi.

Araştırmacılar, mimozanın istila ettiği bitki örtüsünün bulunduğu alanlarda büyük su kuşlarının sayısının daha düşük olduğunu belirledi. Analizleri, farklı kuş gruplarını farklı çevresel baskılarla da ilişkilendirdi. Yüzde 27'lik düşüş, Bung Boraphet'teki yerleşik kuş popülasyonunun tamamına ilişkin; mimozayla ilgili bulgu ise büyük su kuşları ve istila edilmiş bitki örtüsüyle sınırlı.

Su derinliği ve bataklıklar da kuşların yaşamını şekillendiriyor

Ortalama su derinliği yaklaşık 1,8 metreyi aştığında küçük kıyı kuşlarının ve bitkilerdeki besinleri toplayan kuşların sayısı azaldı. Küçük kıyı kuşları arasında yağmurcunlar ve uzun bacaklı kıyı kuşları bulunuyor. Jacana ve saz tavukları gibi bitkilerdeki besinleri toplayan kuşlar, sulak alan bitkileri arasında yiyecek arıyor.

Su derinliği, bu kuşların yiyeceklere ulaşabileceği ve habitatı kullanabileceği alanları değiştiriyor. Balıkla beslenen kuşlar ise başka bir koşula tepki verdi: Sudaki çözünmüş oksijen miktarı litrede 5,5 miligramı aştığında sayıları daha yüksekti. Çözünmüş oksijen, balıkların ve diğer su canlılarının ihtiyaç duyduğu, suda bulunan oksijendir.

Bataklık alanlar ördeklerin, büyük su kuşlarının ve bitkilerdeki besinleri toplayan kuşların sayısının artmasıyla ilişkilendirildi. İnsan yerleşimlerinin genişlemesi ise bu son gruptaki kuşların sayısının azalmasıyla bağlantılıydı. Araştırmacılar, önemli bataklık habitatlarının korunmasını, uygun su derinliği ve kalitesinin sürdürülmesini, istilacı türlerin temizlenmesini ve sulak alanların yakınında yeni yerleşimlerin kısıtlanmasını önerdi.

Bung Boraphet'teki bulgular, yöneticilere bu adımlar için yerel kanıt sunuyor. Yazarlar, sonuçların daha geniş alanlara uygulanmasından önce başka bölgelerde de sınanmasını önerdi. Mekong için çıkarılacak pratik ders, mimozanın her bir sulak alanda su koşulları ve habitat kullanımıyla nasıl etkileştiğini araştırmak.

Reklam

Afrika'dan bulgular habitat değişiminin boyutunu gösteriyor

Zambiya'daki Kafue taşkın ovaları, hızlı yayılmaya başka bir örnek sunuyor. 2023 tarihli incelemeye göre dev mimozanın kapladığı alan 1980'de iki hektar, 1986'da 100 hektar ve 2003'te 2.500 hektardı. Bu rakamlar, 23 yılda başlangıçtaki alanın 1.250 katına ulaşıldığını gösteriyor.

İnceleme ayrıca yerli bitki örtüsünün bulunduğu alanlardaki 20.000 kuş ile mimozanın istila ettiği alanlardaki 314 kuşu karşılaştıran bir araştırmaya ve kuş türü sayısında yüzde 50'lik düşüşe yer veriyor. Bu karşılaştırma farklı habitat alanlarını ele alırken Tayland'daki araştırma, tek bir sulak alandaki değişimleri zaman içinde izledi.

Dev mimoza, Kafue taşkın ovasında daha önce baskın olan otların yerini aldı. Yoğun örtüsü çalının altına ışık ulaşmasını kısıtlarken dikenli bitki örtüsü hayvanların hareketini ve kıyı şeridine erişimini zorlaştırıyor. Açık sulak alan bitki örtüsünün sık çalılıklarla yer değiştirmesinin, hangi hayvanların bir alanı kullandığını neden değiştirebildiğini bu dönüşümler açıklıyor.

Köklerin altındaki görünmez destek

Dev mimozanın başarısında köklerinin çevresinde yaşayan canlılar da rol oynuyor. İnceleme, bitkilerin azot almasına yardımcı olan bakterilerle, yani rizobiyumlarla kurduğu ortaklıklara değiniyor. Azot, bitkilerin büyümek için ihtiyaç duyduğu bir besin maddesi; bu bakteriler havadaki azotu, ev sahibi bitkinin kullanabileceği biçimlere dönüştürüyor.

İncelemede atıfta bulunulan çalışmalar, dev mimozanın su altında kalma koşullarında da bu ortaklıkları sürdürebildiğini gösterdi. Tayvan ve Avustralya'daki araştırmalarda, azot bağlama etkinliği yüksek bakteri ortakları belirlendi. Bu da bitkinin ana vatanının dışında neden güçlü biçimde geliştiğine ilişkin olası bir açıklama sunuyor.

Köklerle ilişkili mantarlar da çalının su ve besin maddelerine erişmesine yardımcı olabiliyor. Her iki tarafın da yarar sağladığı bu ilişkilere mutualizm deniyor. Bu ilişkiler; hızlı büyüme, bol tohum üretimi ve istila edilen bazı bölgelerde doğal düşmanların görece az olması gibi avantajlara ekleniyor.

Laboratuvar çalışmaları, mimoza yapraklarının ve özütlerinin başka bazı bitkilerin çimlenmesini veya büyümesini baskıladığını ortaya koydu. Bu kimyasal etkileşime allelopati deniyor. İnceleme, ayrışan bitki döküntülerinin toprağa büyümeyi baskılayan maddeler salabileceğini öne sürüyor; yıllık yaprak dökümü metrekare başına 758 gram olarak tahmin edildi. İncelenen araştırmalarda bu etkilere yol açan kimyasallar kesin olarak belirlenemedi.

Reklam

Temizlik neden yıllarca takip gerektiriyor?

İncelemede başlıca kontrol yöntemi olarak herbisitler tanımlanıyor; bunlar yapraklara, kesilmiş gövde diplerine veya toprağa uygulanıyor. Mekanik yöntemler arasında elle sökme, kesme, buldozerle temizleme ve büyük çalılıkları devirme bulunuyor. Yöntem seçimi kısmen istilanın büyüklüğüne ve konumuna bağlı.

Ateşin etkileri değişken. Bitkiler yakıldıktan sonra gövde diplerinden yeniden büyüyebiliyor; ayrıca ısı, topraktaki tohumların çimlenmesini tetikleyebiliyor. Mekanik ve kimyasal müdahalelerde, sahadaki yerli bitki ve hayvanların korunmasına da dikkat etmek gerekiyor.

Biyolojik mücadelede, yabani otu hedef alması için seçilen doğal düşmanlardan yararlanılıyor. Tayland'da yerleşik hale gelen iki fasulye böceği türü mimoza tohumlarıyla besleniyor. Avustralya'da larvaları gövdeleri delen Carmenta mimosa adlı güve, bitkileri zayıflatıp tohum üretimini azaltarak en başarılı mücadele etmenlerinden biri oldu.

128 hektarlık alanı kapsayan bir mücadele programının sonuçları, yöntemleri birleştirmenin yararını ortaya koyuyor. Tek başına uygulanan yöntemler etkisiz kalırken herbisit, ateş, ezme ve biyolojik mücadelenin birlikte kullanılması çalılıkları daha etkili biçimde temizledi ve rekabet gücü olan yerli bitki örtüsünün yerleşmesini destekledi.

İncelemede yer verilen bir yönetim örneğine göre, gömülü tohumlardan yeniden büyümeyi önlemek için kontrolün en az yedi yıl sürdürülmesi gerekiyor. Temizlikten on yıl sonra bile fidelerin çıktığını gösteren başka gözlemler de düzenli denetim ve takibin neden gerekli olduğunu ortaya koyuyor. Çabalar en büyük çalılıklara yoğunlaşırken büyüyebilecek küçük ve uzaktaki istilalar da gözden kaçırılmamalı.

Çiftçiler ve sulak alan yöneticileri için başarı, görünür çalıları temizlemekten daha fazlasını ifade ediyor. Yeniden büyümeyi yakalamak için bölgeye dönmeyi, yeni tohum üretimini azaltmayı ve temizlenen alanı kaplayabilecek bitki örtüsünü yeniden oluşturmayı gerektiriyor. Dev mimozanın öyküsü, ilk bakışta basit görünen bir temizlik işinin birçok yetişme mevsimi boyunca sürecek bir çabaya dönüşebileceğini gösteriyor.

Öne Çıkanlar

  • Dev mimoza, tarımsal kullanım amacıyla 1947'de Endonezya'dan Tayland'a getirildi; genetik araştırmalar türün ülkeye birden fazla kez sokulduğuna işaret ediyor.
  • 2023 tarihli bir incelemede, daha önceki araştırmalara dayanarak Mekong taşkın ovası alanlarının yüzde 30'undan fazlasının istila edildiği belirtiliyor.
  • Kamboçya'nın Kratie kenti yakınlarındaki araştırmalar, istila altındaki her hektarı temizlemek için yılda ortalama 11 gün gerektiğini ortaya koyuyor.
  • Bitkiler yılda 220.000'e kadar tohum üretebiliyor; bazı tohumlar 26 yıl boyunca uyku halinde kalıyor.
  • Chao Phraya taşkın ovasındaki Bung Boraphet'te yerleşik su kuşlarının sayısı 2003-2014 arasında yüzde 27 azaldı. Mimozanın istila ettiği bitki örtüsünde büyük su kuşlarının sayısı daha düşüktü.
  • Birden fazla mücadele yöntemini birleştirmek ve düzenli takip yapmak, tek seferlik bir uygulamadan daha iyi sonuç verme olasılığı taşıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir