Çin, Tacikistan’la İstihbarat İş Birliğini Derinleştirmek ve Çinli Çalışanların Güvenliğini Sağlamak İstiyor

11 dakikalık okuma
China Seeks Deeper Intelligence Ties With Tajikistan and Protection for Chinese Workers

Duşanbe’de güvenlik ve yatırım gündemi

Çin Başbakanı Li Qiang, 19 Ekim 2026’da Duşanbe’de Cumhurbaşkanı Emomali Rahmon ile yaptığı görüşmede Tacikistan’la istihbarat paylaşımının güçlendirilmesi çağrısında bulundu; daha yakın güvenlik iş birliğini Çin vatandaşları ve işletmelerinin korunmasıyla ilişkilendirdi. Bu çağrı, Tacik yetkililerin komşu Afganistan’dan düzenlendiğini söylediği ve geçen yılın sonlarında Tacikistan’da beş Çin vatandaşının ölümüne yol açan saldırıların ardından geldi.

İçindekiler
  1. Duşanbe’de güvenlik ve yatırım gündemi
  2. Li’nin Tacikistan’dan talepleri
  3. Afganistan sınırının önemi
  4. Güvenlik söylemi ve haklar tartışması
  5. Ticaret, mineraller ve yapay zekâ
  6. İmzalanan belgelerin kapsamı
  7. Bölgesel toplantı gündemi genişletiyor
  8. Görüşmelerin bağlantısı
  9. İnsanlar ve projeler açısından değişenler
  10. Öne Çıkanlar

Çin’in resmî görüşme açıklamasında, Li’nin iki ülkeye kolluk kuvvetleri ve güvenlik alanındaki iş birliğini derinleştirme, istihbarat paylaşımını artırma ve terörizm, ayrılıkçılık ile aşırıcılıkla ortak mücadele etme çağrısı yaptığı belirtildi. Li ayrıca ticaretin ve altyapı, yeşil mineraller, bağlantısallık, dijital ekonomi ve yapay zekâ alanlarındaki iş birliğinin genişletilmesini önerdi.

Görüşmelerde birbiriyle yakından bağlantılı iki öncelik öne çıktı: Çin vatandaşlarını ve projelerini güvende tutmak ve yaklaşık 11 milyon nüfuslu bir ülkede Çin’in ekonomik varlığını genişletmek. Çin, Çin’le arasındaki uzak ve dağlık sınırın bu ilişkiye doğrudan coğrafi önem kazandırdığı Tacikistan’da hâlihazırda önemli bir yatırımcı konumunda.

Li, Tacikistan Başbakanı Kokhir Rasulzoda ile görüşmesinden bir gün sonra Rahmon’la bir araya geldi. Rasulzoda ile yapılan görüşmelerde altyapı inşaatı, eğitim, yolsuzlukla mücadele ve standardizasyonu kapsayan belgeler imzalandı. Böylece ziyarette güvenlik mesajının yanı sıra somut bir ekonomik gündem de ele alındı.

Li’nin Tacikistan’dan talepleri

Li’nin talebi, genel bir dostluk taahhüdünün ötesine geçti. Şüpheli tehditlere ilişkin bilgilerin yetkililer tarafından birbirlerine aktarılması, böylece risklerin belirlenip müdahalelerin eşgüdüm içinde yürütülebilmesi anlamına gelen istihbarat alışverişinin ve paylaşımının artırılması çağrısında bulundu.

Çin’in 19 Ekim sabahındaki görüşmeye ilişkin açıklamasında Li’nin güvenlik önerisi şöyle aktarıldı:

İki taraf kolluk kuvvetleri ve güvenlik alanındaki iş birliğini derinleştirmeli, istihbarat alışverişini ve paylaşımını güçlendirmeli, 'üç güçle' ortak mücadele etmeli, bölgede kalıcı barış ve istikrarı korumalıdır.

Çin Başbakanı Li, Çin vatandaşlarının ve şirketlerinin korunmasını bu gündemin açık bir parçası hâline getirdi. Çin hükümetinin açıklamasında talebi şöyle aktarıldı:

Tacikistan’ın, ülkedeki Çin vatandaşları ve işletmelerinin güvenliğini sağlamak için güçlü önlemler almaya devam etmesi umulmaktadır.

Reklam

Dolayısıyla Çinli çalışanlar ve işletmeler güvenlik görüşmelerinin merkezinde yer alıyor. Tacikistan’da faaliyet gösteren şirketler için güvenlik, çalışanların seyahat edebilmesini, proje sahalarında çalışmasını ve faaliyetlerini sürdürebilmesini etkiliyor. Li, Rasulzoda ile görüşmesinde de güvenlik konusunu gündeme getirdi ve iki ülkeden insanlar arasındaki alışveriş için istikrarlı bir ortam oluşturulmasıyla ilişkilendirdi.

18 Ekim öğleden sonra yapılan görüşmelere ilişkin resmî açıklamada Li, iki tarafın "iki ülkeden insanlar arasındaki alışveriş için istikrarlı ve barışçıl bir ortam yaratarak kolluk kuvvetleri ve güvenlik alanındaki iş birliğini derinleştirmeyi sürdürmesi gerektiğini" söyledi.

Açıklamalarda yeni istihbarat prosedürleri, ilave konuşlandırmalar, finansman ya da güvenlik önlemleri için bir takvim belirtilmedi. Kamuoyuna açıklanan somut taahhütler iş birliğini derinleştirmek ve korumayı iyileştirmekle sınırlı kaldı; uygulamanın ayrıntıları açıklanmadı.

Afganistan sınırının önemi

Tacik yetkililer, geçen yılın sonlarında beş Çin vatandaşının ölümüne yol açan saldırıları Afganistan’dan hareket eden saldırganlara bağladı. Bu ölümler, Li’nin çağrısına doğrudan insani ve ekonomik bir boyut kazandırıyor: Yurt dışında çalışan Çin vatandaşları, Tacikistan’ın güney sınırının ötesinden yayılan şiddette daha önce hayatını kaybetti.

Tacikistan’ın Afganistan’daki Taliban yönetimiyle ilişkileri gergin. Ülke daha önce sınır boyunca faaliyet gösteren uyuşturucu kaçakçıları ve yasa dışı altın madencilerine ilişkin uyarılarda da bulundu. Bu kaygılar, silahlı saldırılardan yasa dışı ticaret ve kaynak çıkarımına kadar farklı faaliyetler nedeniyle aynı sınır üzerindeki baskıyı artırıyor.

Çin’in kaygısı kendi topraklarını da kapsıyor. Pekin, Orta Asya’daki şiddetin çoğunluğu Müslüman Uygurların yaşadığı, ülkenin en batısındaki Sincan’a yayılmasından uzun süredir endişe ediyor. Çinli yetkililer geçmişte burada düzenlenen bir dizi saldırıdan Uygur militanları sorumlu tuttu.

Tacikistan’ın Çin ile Afganistan arasındaki konumu, görüşmelerde istihbarat paylaşımının neden öne çıktığını açıklamaya yardımcı oluyor. Sınırın bir tarafında toplanan bilgiler, özellikle şüpheli saldırganlar ya da kaçakçılar uzak bölgelerden geçerken diğer taraftaki yetkililer için önem taşıyabiliyor.

Güvenlik söylemi ve haklar tartışması

Li, Pekin’in çoğu zaman "üç kötü güç" ifadesi altında topladığı terörizm, ayrılıkçılık ve aşırıcılıkla ortak mücadele çağrısı yaptı. Ayrılıkçılık, bir bölgeyi devletten ayırmaya yönelik girişimleri ifade ediyor. Çin’in güvenlik politikasında bu terim, Sincan da dâhil olmak üzere topraklar üzerindeki egemenliğe ilişkin kaygılarla yakından bağlantılı.

İnsan hakları örgütleri, Çin’in Uygurlara ağır baskı uyguladığını, dinî, kültürel ve dilsel haklarını kısıtladığını söylüyor. Çin ise ihlaller yaşandığını reddediyor. Bu anlaşmazlık, Pekin’in güvenlik öncelikleri etrafında uluslararası iş birliği kurma çabalarının arka planında yer alıyor.

Reklam

Rahmon görüşmede Tacikistan’ın Çin’in temel çıkarlarına desteğini yineledi. Hükümeti, Pekin’in tek Çin ilkesi olarak adlandırdığı, tek bir Çin olduğu ve Tayvan’ın bu ülkenin parçası sayıldığı yönündeki tutumuna bağlılığını da yeniden dile getirdi.

Görüşmelerde siyasi destek ile sahadaki güvenlik iş birliği bir arada ele alındı. Li, algılanan tehditlere karşı daha yakın eşgüdüm ararken Rahmon, Pekin’in diğer hükümetlerle ilişkilerinde merkezi bir yere koyduğu konularda destek verdi.

Ticaret, mineraller ve yapay zekâ

Li, ikili ticaretin ve altyapı, yeşil mineraller ile ulaştırma bağlantıları alanlarında iş birliğinin genişletilmesini önerdi. Büyüme alanları arasında dijital ekonomi ve yapay zekâyı da saydı. Dijital ekonomi, dijital hizmetler ve veriler çevresinde oluşan ticari faaliyetleri; yapay zekâ ise örüntüleri belirleme veya bilgi üretme gibi görevleri yerine getiren bilgisayar sistemlerini kapsıyor.

19 Ekim tarihli açıklamada Li’nin ekonomik iş birliği önerisi şöyle aktarıldı:

Çin, ikili ticaretin hacmini artırmak, altyapı, yeşil mineraller, bağlantısallık ve diğer alanlardaki iş birliğini güçlendirmek, dijital ekonomi ve yapay zekâ gibi yükselen sektörlerde iş birliğini genişletmek ve ekonomik büyümenin itici güçlerini birlikte kuvvetlendirmek için Tacikistan’la çalışmaya hazırdır.

Çin, Tacikistan’dan daha fazla ürün ithal etme ve Çinli işletmeleri ülkede yatırım yapıp faaliyet göstermeye teşvik etme niyetini de dile getirdi. Li, Rasulzoda ile görüşmesinde Tacikistan’dan bu şirketler için elverişli iş ortamı sunmayı sürdürmesini istedi.

18 Ekim tarihli açıklamada Çin’in Tacikistan’dan daha fazla yüksek kaliteli ürün ithal etmeye hazır olduğu belirtildi. Li, karşılıklı yarar sağlamak amacıyla ticaret ve yatırım, yeşil mineraller, bağlantısallık, temiz enerji ve yapay zekâ alanlarında daha derin iş birliği önerdi.

Rahmon’un ekonomik öncelikleri büyük ölçüde Li’ninkilerle örtüşüyordu. Ticaret, sanayi, tarım, enerji, mineraller, ulaştırma bağlantıları ve yapay zekâyı Tacikistan’ın iş birliğini derinleştirmeye hazır olduğu alanlar arasında saydı. Rasulzoda da yeşil ve dijital ekonomilerin yanı sıra yatırım, tarım, lojistik, enerji ve mineraller alanlarında daha fazla faaliyet çağrısı yaptı.

Rasulzoda, Çin’i Tacikistan’ın en önemli ticaret ve yatırım ortağı olarak nitelendirdi ve Tacik ekonomisinin kalkınmasına uzun süredir verdiği destek için teşekkür etti. İş birliğini ilerletmek amacıyla hükümetler arası ekonomik ve ticari iş birliği komitesinden daha fazla yararlanılması çağrısında bulundu.

Bu gündemin geniş kapsamı Tacikistan açısından önem taşıyor. Önerilen ilişkiler mal dolaşımını, altyapı inşaatını, kaynak çıkarımını ve yeni hizmetlerin geliştirilmesini kapsıyor. Güvenlik iş birliği de bu planların yanında yer alıyor; çünkü tüm bu faaliyetler, insanların ve şirketlerin güvenli biçimde çalışabilmesine bağlı.

İmzalanan belgelerin kapsamı

Li ve Rasulzoda, 18 Ekim’deki görüşmelerin ardından altyapı inşaatı, eğitim, yolsuzlukla mücadele ve standardizasyonu kapsayan belgelerin imzalanmasına tanıklık etti. Standardizasyon, ürünlerin, ekipmanların ve hizmetlerin sınırlar ötesinde uyumlu çalışmasına yardımcı olabilecek ortak teknik kurallar veya gereklilikler belirlemek anlamına geliyor.

18 Ekim’de yayımlanan resmî açıklamada belgelerin başlıkları sıralanmadı ve metinleri paylaşılmadı.

Eğitim ve kültürel alışverişler de ziyaretin gündemindeydi. Li; kültür, eğitim, sağlık, spor ve yerel topluluklar arasındaki temaslarda daha geniş iş birliği önerdi. Rasulzoda, ekonomik programın yanı sıra kültürel ve insani alışverişlerin artırılmasını destekledi.

Rahmon, Li ile görüşmesinde halklar arası temasların geliştirilmesi çağrısında da bulundu.

Reklam

Li, ekonomik önerileri Çin’in uluslararası altyapı ve ticaret bağlantıları programı olan Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde ele aldı. Temiz enerji, mineraller, bağlantısallık ve yapay zekâ alanlarındaki iş birliği de dâhil olmak üzere iki ülkenin kalkınma stratejileri arasındaki uyumun artırılması çağrısı yaptı.

Bu birleşim, ziyarete iki düzeyde bir gündem kazandırıyor: belirli alanları kapsayan imzalı belgeler ve yatırımla iş birliğini genişletmeye yönelik daha kapsamlı bir siyasi taahhüt. İşletmeler açısından altyapı ve standartlara ilişkin belgeler doğrudan önem taşıyan başlıklar arasında; öğrenciler ve kurumlar içinse eğitim alanı başka bir temas kanalı sunuyor.

Li, 18 Ekim öğleden sonra Tacikistan’ın ulusal uzlaşma ve yeniden doğuş anıtına da çelenk bıraktı. Wu Zhenglong, görüşmeler ve çelenk bırakma töreninin yanı sıra ertesi sabah Rahmon’la yapılan toplantıya da katıldı.

Bölgesel toplantı gündemi genişletiyor

Li, resmî ziyaret ve Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) Hükümet Başkanları Konseyi’nin 25. toplantısı için Duşanbe’ye gitti. Bölgesel örgüte üye ülkelerin hükümet başkanlarını bir araya getiren konsey, ikili görüşmelerin ötesindeki başlıkların ele alınmasına zemin hazırlıyor.

Çin, Tacikistan’ın toplantıya ev sahipliği yapmasına tam destek verdi. Li ayrıca Birleşmiş Milletler ve Çin-Orta Asya mekanizması üzerinden daha güçlü eşgüdüm çağrısı yaptı. Rasulzoda ile görüşmelerinde ise Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü üzerinden eşgüdüm önerisi ele alındı.

Rahmon’la görüşmesinde Li, Çin’in ŞİÖ’nün daha yüksek nitelikli gelişimini desteklemek üzere tüm taraflarla çalışmaya hazır olduğunu söyledi. Ayrıca Xi’nin dört küresel girişiminin aktif biçimde hayata geçirilmesi ve insanlık için ortak geleceğe sahip bir topluluğun inşası için birlikte çalışılması çağrısında bulundu.

Rasulzoda ile görüşmelerde Li, uluslararası durumdaki karmaşık değişimlerin sürdüğü bir dönemde Küresel Güney’in önemli üyeleri olan Çin ve Tacikistan’ın birlik ve iş birliğini güçlendirmesi, ortak çıkarlarını koruması, uluslararası adalet ve hakkaniyeti savunması gerektiğini söyledi. Daha adil ve makul bir küresel yönetişim sistemi kurulmasına katkıda bulunmak amacıyla BM, ŞİÖ, Çin-Orta Asya mekanizması ve Dünya Yapay Zekâ İşbirliği Örgütü üzerinden eşgüdüm çağrısı yaptı.

Rahmon, BM, ŞİÖ ve Çin-Orta Asya mekanizması aracılığıyla daha yakın iş birliğini destekledi. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in ortaya koyduğu dört küresel girişime de desteğini ifade ederek Tacikistan’ı Çin’in daha geniş diplomatik öncelikleriyle aynı çizgiye getirdi.

Rahmon, bu iş birliğinin yeni dönemdeki kapsamlı stratejik ortaklığı yeni zirvelere taşıması ve iki ülke arasında ortak geleceğe sahip bir topluluğun kurulmasını ilerletmesi gerektiğini söyledi. Rasulzoda da ikili ilişkilerde daha fazla sonuç elde etmek için ŞİÖ ve Çin-Orta Asya mekanizması üzerinden yakın eşgüdüm çağrısı yaptı.

Ziyaret, Orta Asya’da diplomasinin yoğun olduğu bir dönemde gerçekleşti. Tacikistan’a gitmeden önce Özbekistan’da bulunan Li’nin ardından ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da pazar günü Özbekistan’a gitti. Rusya’yla yakın ilişkilerini sürdüren Tacikistan’da Rus askerî üssü bulunuyor. Çin’le gelişen bağları, köklü Rus güvenlik ilişkisinin yanında ilerliyor.

Görüşmelerin bağlantısı

Li ve Rahmon, Rahmon’un mayıs ayında Çin’e yaptığı ziyarete ve Xi ile gerçekleştirdiği görüşmeye atıfta bulundu. Ekim ayındaki görüşmeler, ikili ilişkilerin yönünü belirlemeye yönelik bu önceki adımın ardından gerçekleşti; önce başbakanlar arasında görüşmeler yapıldı, ardından Tacikistan Cumhurbaşkanı ile bir araya gelindi.

Li, Rahmon’a iki ülkenin ortak geleceğe sahip bir topluluk kurmak için çalıştığını ve mayıs ayındaki görüşmenin ikili ilişkilere daha kapsamlı bir yön verdiğini söyledi. Çin’in Tacikistan’la derin dostluğuna değer verdiğini, ilişkilere her zaman stratejik ve uzun vadeli bir perspektiften bakacağını belirtti. Siyasi güveni pekiştirmek, birbirlerinin temel çıkarlarına kararlılıkla destek vermek, iş birliğinin niteliğini ve verimliliğini artırmak ve modernleşme yolunda birlikte ilerlemeyi sürdürmek istediklerini ifade etti. Rahmon, Tacikistan’ın Çin’le ortaklığına her zaman büyük önem verdiğini ve değer atfettiğini, mayıs ayında varılan önemli mutabakatların ilişkilerin gelişme yönünü belirlediğini söyledi.

  • Mayıs 2026: Rahmon Çin’i ziyaret ederek Xi ile görüştü ve ikili ilişkilerin gelişmesine ilişkin mutabakatlara vardı.
  • 18 Ekim 2026: Li Duşanbe’ye geldi ve Rasulzoda ile görüştü. İki taraf iş birliği belgelerinin imzalanmasına tanıklık etti.
  • 19 Ekim 2026: Li, Rahmon’la görüştü ve istihbarat paylaşımının, güvenlik iş birliğinin güçlendirilmesi ile Çin vatandaşları ve işletmelerinin korunması çağrısında bulundu.
  • 2027: Çin ile Tacikistan diplomatik ilişkilerinin 35. yılını kutlayacak. İki taraf da bu yıldönümünü daha yakın ilişkiler için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Rasulzoda, ikili ilişkilerin tarihindeki en üst düzeyde olduğunu söyledi. Li ise yaklaşan yıldönümünü siyasi güveni derinleştirmek ve kalkınma planlarını daha yakından uyumlu hâle getirmek için bir fırsat olarak sundu.

Li, 18 Ekim’deki görüşmelerde iki halkın birbirine karşı her zaman dostane duygular beslediğini ve Xi ile Rahmon’un stratejik yönlendirmesi altında ilişkilerin yüksek düzeyde gelişimini sürdürerek iş birliğini tüm alanlarda derinleştirdiğini söyledi. Stratejik güvenin artırılması, karşılıklı desteğin sürdürülmesi ve kapsamlı iş birliğinden iki halkın yararına daha fazla somut sonuç alınması çağrısında bulundu. Rasulzoda, Rahmon’un mayıs ayında Çin’e gerçekleştirdiği başarılı ziyaretin ilişkileri yeni bir gelişme aşamasına taşıdığını belirtti.

Reklam

İnsanlar ve projeler açısından değişenler

Li’nin güvenlik çağrısının en doğrudan odağında Tacikistan’daki Çinli personel bulunuyor. Beş Çin vatandaşının ölümü, işçileri ülkeye getiren ticari varlığın genişletilmesi görüşmeleriyle birlikte, çalışanların ve işletmelerin korunmasını ülke liderleri arasındaki gündemin doğrudan bir parçası hâline getirdi.

Tacikistan hükümeti, tarım ve enerji gibi yerleşik sektörlerin yanı sıra yapay zekâ gibi yeni alanlarda da ticareti, yatırımı ve iş birliğini genişletmeyi hedefliyor. Çin’in yatırımı teşvik etme ve Tacikistan’dan daha fazla ürün ithal etme sözü, bu ekonomik ilişkinin her iki tarafına da karşılık veriyor: sermaye çekmek ve alıcı bulmak.

1990’lardaki Tacikistan iç savaşı sırasında iktidara gelen Rahmon, Afganistan sınırında güvenlik baskılarıyla karşı karşıya olan laik bir devlete liderlik ediyor. Li ile görüşmeleri, bu iç kaygıları Çin, Rusya ve bölgesel örgütleri kapsayan daha geniş bir diplomatik stratejiyle ilişkilendiriyor.

Öne çıkan gelişme, ekonomik genişleme ile daha yakın güvenlik eşgüdümünün birlikte izlenmesine yönelik karar. Çin, halkı için daha güçlü korumayla birlikte ticaret ve yatırım olanaklarının artmasını istiyor. Tacikistan ise siyasi destek sunarken ekonomisinin büyük bölümünde daha derin iş birliğinin peşinde.

Öne Çıkanlar

  • Li Qiang, 19 Ekim 2026’da Duşanbe’de Emomali Rahmon ile görüştü ve istihbarat paylaşımı ile güvenlik iş birliğinin güçlendirilmesi çağrısı yaptı.
  • Li, geçen yılın sonlarında beş Çin vatandaşının ölümüne yol açan saldırıların ardından Çin vatandaşları ve şirketlerinin korunmasının sürdürülmesini istedi.
  • Tacik yetkililer, saldırıların komşu Afganistan’dan düzenlendiğini söyledi.
  • Çin; ticaret, yatırım, altyapı, yeşil mineraller, bağlantısallık, temiz enerji, dijital ekonomi ve yapay zekâ alanlarında daha fazla iş birliği önerdi.
  • Başbakan Kokhir Rasulzoda ile yapılan görüşmelerde altyapı, eğitim, yolsuzlukla mücadele ve standardizasyona ilişkin belgeler imzalandı. Resmî açıklamada belgelerin başlıkları veya metinleri paylaşılmadı.
  • Rahmon, tek Çin ilkesine desteğini yineledi ve uluslararası örgütlerde Pekin’le daha yakın eşgüdümden yana olduğunu belirtti.
  • İki ülke 2027’de diplomatik ilişkilerinin 35. yılını kutlayacak.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir