Kasım son tarihinden önce ekim ayında karar bekleniyor
Ticaret Bakanı Khandakar Abdul Muktadir, 19 Ekim'de yaptığı açıklamada, Bangladeş'in Birleşmiş Milletler'in en az gelişmiş ülkeler kategorisinden mezuniyetini üç yıl erteleme talebine ilişkin kararın Ekim 2026 sonuna kadar verilmesini beklediğini söyledi. Ülkenin kategoriden 24 Kasım'da çıkması planlanıyor. Hükümet ise işletmeleri ticari tercih sistemindeki değişikliklere hazırlamak için daha fazla zaman istiyor.
İçindekiler
- Kasım son tarihinden önce ekim ayında karar bekleniyor
- Bangladeş neden daha fazla hazırlık süresi istiyor?
- Süre uzatımı talebi bu aşamaya nasıl geldi?
- Avrupa pazarına erişimi korumak için iki yol
- Ticaret anlaşmaları için daha kapsamlı çaba
- İş süreçleri neredeyse bir yıl sürüyor
- Dijital hizmetler ve daha az ayrı denetim
- Gaz kıtlığı ve sınırlı depolama üretimi tehdit ediyor
- İstihdam ihtiyacı yatırım reformlarını acil kılıyor
- Öne Çıkanlar
Muktadir, Dakka'da düzenlenen bir seminerde Bangladeş'in Birleşmiş Milletler Kalkınma Politikası Komitesi aşamasını geçtiğini ve süre uzatımı talebini BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi'ne ilettiğini söyledi. Avrupa Birliği ve diğer paydaşların Bangladeş'e ek süre verilmesini desteklediğini belirtti. Erteleme konusunda nihai karar henüz verilmedi.
Aynı zamanda sanayi, tekstil ve jüt portföylerini de yürüten Muktadir, kararın ne zaman çıkmasını beklediğini şöyle anlattı:
"Konunun önümüzdeki hafta ya da sonraki hafta çözüme kavuşacağını düşünmek için son derece iyimserim," dedi.
Hükümet ayrıca 2026 ve 2027 yıllarında sekiz ila on ülkeyle Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşmaları (CEPA) ya da serbest ticaret anlaşmaları için müzakereleri sonuçlandırmak istiyor. Avrupa'yla ilgili en acil hedefi, mezuniyet öncesinde AB ile serbest ticaret anlaşması müzakerelerini tamamlamak.
Bangladeş neden daha fazla hazırlık süresi istiyor?
Bangladeş şu anda en az gelişmiş ülke statüsüne bağlı ticari tercihlerden yararlanıyor. Bunlar arasında Avrupa pazarına gümrük vergisi ya da kota uygulanmadan erişim de bulunuyor. Gümrük vergileri ithal mallardan alınan vergiler, kotalar ise bir pazara girebilecek miktara getirilen sınırlamalardır. Başka bir düzenleme devreye girmezse tercihli erişimin kaybedilmesi, ihracatı alıcılar için daha pahalı hâle getirebilir.
Muktadir, Bangladeş'in mezuniyeti siyasi açıdan kutlamaya gereğinden fazla, bunun ekonomik ve mali zorluklarına hazırlanmaya ise gereğinden az odaklandığını savundu. Ülkenin hem geçiş sürecinden yararlanmak hem de sürecin getireceği güçlüklerle başa çıkmak için kapasitesini artırması gerektiğini söyledi.
Hükümet, talep edilen uzatmayı nasıl değerlendireceğini açıklayan, son tarihlerin yer aldığı bir eylem planını AB ile paylaştı. Plan; ticaret müzakerelerini enerji arzı, yatırım süreçleri ve temel malların depolanmasıyla ilişkilendiriyor. Ek süre, Bangladeş'e kategoriden çıkmadan önce bu değişiklikleri hayata geçirmek için daha uzun bir dönem sağlayacak.
Süre uzatımı talebi bu aşamaya nasıl geldi?
Bangladeş mezuniyet sürecine 2018'de başladı. Hazırlık döneminin 2024'te sona ermesi bekleniyordu; COVID-19 salgınının ardından bu süreye iki yıl daha eklendi. Mevcut talep takvime üç yıl daha eklenmesini öngörüyor.
Hükümet, 2026'da süre uzatımı için çeşitli adımlar attı:
- 17 Şubat: Hükümet, Birleşmiş Milletler'den hazırlık döneminin üç yıl uzatılmasını istedi.
- 6 Nisan: Başbakan Tarique Rahman, BM Genel Sekreteri'nden talebe şahsen destek vermesini istedi.
- 2 Haziran: Maliye Bakanlığı, Kalkınma Politikası Komitesi'nden olumlu yanıt alındığını duyurdu.
- 19 Ekim: Muktadir, komite aşamasının geçildiğini söyledi ve ekim ayı içinde karar çıkmasını umduğunu belirtti.
- 24 Kasım: Bangladeş'in planlanan mezuniyet tarihi, hükümetin kararın öncesinde verilmesini istediği son tarih olmayı sürdürüyor.
Üç yıllık uzatma talebinin tamamı kabul edilirse mezuniyet 2029'a ertelenecek. Hükümetin açıkladığı amaç, ticaret müzakereleriyle yurt içindeki reformları birlikte ilerleterek bu dönemi hazırlıkları güçlendirmek için kullanmak.
Avrupa pazarına erişimi korumak için iki yol
Bangladeş, önerilen AB serbest ticaret anlaşması için başmüzakereci atadı ve ilk teknik görüşme turuna hazırlanıyor. Görüşmeler için henüz tarih belirlenmedi. Muktadir'in hedefi, mezuniyet öncesinde müzakereleri tamamlamak.
Serbest ticaret anlaşması, katılımcı ekonomiler arasındaki ticarete ilişkin müzakere edilmiş kuralları belirler ve çoğu zaman kapsama giren mallardaki gümrük vergilerini düşürür. Müzakerelerin tamamlanması sürecin yalnızca bir aşamasıdır; işletmelerin sağlanan avantajlardan yararlanabilmesi için düzenlemelerin yürürlüğe girmesi gerekir.
Bangladeş ayrıca AB'nin Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi Plus (GSP+) programına başvurmak için de hazırlık yapıyor. Bu, uygun ülkelerin Avrupa pazarına tercihli erişim elde edebildiği ayrı bir yol. Hükümet, önerilen serbest ticaret anlaşmasıyla birlikte bu çalışmalarını da sürdürecek.
Muktadir, AB ile anlaşmayı tamamlamayı neden tercih ettiğini şöyle açıkladı:
"Ancak GSP+ seçeneğine başvurmak zorunda kalmayacağımızı umuyorum; çünkü o zamana kadar STA'yı tamamlamış olacağız," dedi.
Bu paralel yaklaşım, Bangladeş'e en az gelişmiş ülke statüsüne bağlı avantajların zamanla azaltılması ya da kaldırılmasına hazırlanırken değerlendirebileceği iki yol sunuyor.
Ticaret anlaşmaları için daha kapsamlı çaba
Umman, Singapur ve Yeni Zelanda, müzakerelerin ya da hazırlık çalışmalarının yürütüldüğü ülkeler arasında. Hükümet, Bangladeş'in Japonya ve Güney Kore ile Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşmaları imzaladığını söylüyor. Daha geniş kapsamlı hedef ise 2026 ve 2027 yıllarında sekiz ila on ülkeyi kapsıyor.
CEPA'lar, yalnızca gümrük vergilerinin düşürülmesinden daha geniş bir ekonomik iş birliği alanını kapsayabilir. Sağlanacak somut faydalar; hangi mal ve hizmetlerin daha iyi erişim elde edeceği ve işletmelerin hangi koşulları karşılaması gerektiği dâhil, her ortakla müzakere edilen hükümlere bağlıdır.
Bangladeş ayrıca Bölgesel Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması'na (RCEP) katılmak için de çalışıyor. Muktadir, ülkenin üyeliğe alınması için ilke olarak onay aldığını ve usule ilişkin çalışmaların sürdüğünü söyledi. Katılım sürecini denetlemek üzere bir komite kuruldu.
İhracatçılar açısından hükümetin stratejisi, yalnızca bir kalkınma kategorisine bağlı tercihlere bel bağlamak yerine çeşitli anlaşmalar aracılığıyla pazarlara erişim sağlamak. Yatırımcılar açısından ise bu anlaşmaların değeri, fabrikaların enerjiye ulaşabilmesine, makine getirebilmesine ve uzun gecikmeler olmadan üretime başlayabilmesine de bağlı olacak.
İş süreçleri neredeyse bir yıl sürüyor
Muktadir, sözünü ettiği iş kurma işlemlerinin tamamlanmasının ortalama 355 gün sürdüğünü, bunun tam bir yıldan yalnızca on gün kısa olduğunu belirtti. Verdiği süre; ticaret ruhsatı alma, banka hesabı açma, ilk izinleri edinme, ithalat tescil belgesi alma ve makine ithalatı için akreditif açma gibi bir dizi adımı kapsıyor.
Akreditif, üzerinde anlaşmaya varılan koşullar yerine getirildiğinde bankanın satıcıya ödeme yapma taahhüdüdür. Yurt dışından makine alan bir girişimci için akreditif düzenlenmesi, ekipmanların ülkeye getirilmesi ve fabrikanın faaliyete hazır hâle gelmesi sürecinin bir parçasıdır.
Bu sürecin uzunluğu önem taşıyor; çünkü yatırımcı, üretime başlamayı beklerken parasını bağlamış olabilir. Muktadir, işlemlerin uzamasının girişimcilerin motivasyonlarını ve yatırım ivmesini korumasını zorlaştırdığını söyledi.
Hükümet, ticaret ruhsatları için tek bir çevrim içi portal kurarak bu gecikmeleri azaltmak istiyor. Başvuru sahipleri, belgelerini sunup ücretlerini Bangladeş'in herhangi bir yerinden ya da yurt dışından ödeyebilecek; ödemeler de otomatik olarak ilgili yerel yönetim makamına aktarılacak.
Dijital hizmetler ve daha az ayrı denetim
Şirket tescil hizmetlerini yürüten Anonim Şirketler ve Firmalar Sicil Müdürlüğü'nün de hizmetlerini tamamen çevrim içi sunmaya başlaması bekleniyor. Hükümet, çeşitli ruhsatların geçerlilik süresini üç ila beş yıla çıkarmayı ve böylece işletmelerin yenileme işlemlerini daha seyrek yapmasını planlıyor.
Koordineli denetimler de önerilen değişiklikler arasında. İşletmelere çeşitli kurumların ayrı ayrı ziyaretler yapması yerine denetimler daha eşgüdümlü biçimde yürütülecek. Muktadir, reformların ruhsat ve izin alma süresini 2027'ye kadar azaltmasını umduğunu ifade etti.
Bu önlemler, gümrük vergilerinden farklı bir maliyeti hedefliyor: İş kurmak ve işletmek için gereken zaman ve idari çaba. Bu nedenle Bangladeş'in programı, yurt dışındaki müzakereleri yurt içindeki değişikliklerle bir araya getiriyor. Yatırımcıların yabancı pazarlara erişimden yararlanabilmesi için önce şirketlerini tescil ettirmesi, izinleri alması ve ithalatı düzenlemesi gerekiyor.
Gaz kıtlığı ve sınırlı depolama üretimi tehdit ediyor
Muktadir, Bangladeş'teki enerji kıtlığının yeni yatırımların önündeki başlıca engellerden biri olmaya devam ettiğini söyledi. Ülke büyük ölçüde ithal gaza bağımlı ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) depolama kapasitesi yetersiz. Bu durum, uluslararası arzın kesintiye uğraması ya da fiyatların yükselmesi hâlinde ülkeyi kırılgan bırakıyor.
LNG, taşınabilmesi için sıvılaştırılmış doğal gazdır. Terminaller LNG'yi teslim alır ve yeniden gaza dönüştürür. Muktadir, ilave yüzer LNG terminalleri ve gaz kuyuları üzerinde çalışmaların sürdüğünü, güneş enerjisinden elektrik üretimini artırmak için de adımlar atıldığını söyledi.
Depolama da ayrı bir kaygı konusu. Terminaller yakıtın ülkeye getirilmesine yardımcı olurken rezervler, sevkiyatların aksadığı dönemlerde kullanılabilecek kaynak sağlar. Muktadir, Bangladeş'in dış şoklara karşı kırılganlığını azaltmak için depolama kapasitesinin ve stratejik rezervlerin artırılması çağrısında bulundu.
Ayrıca soya fasulyesi yağı ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) dâhil temel mallardaki rezervlerin yetersizliğine dikkat çekti. LPG, yaygın olarak tüplü yakıt şeklinde kullanılıyor. Rezervlerin sınırlı olması, uluslararası arzın belirsizleştiği dönemlerde hükümetin kıtlığı ve fiyat baskısını hafifletmek için başvurabileceği imkânları daraltıyor.
İstihdam ihtiyacı yatırım reformlarını acil kılıyor
Muktadir'e göre Bangladeş'in çalışma çağındaki nüfusu her yıl tahminen 20 ila 22 lakh kişi, yani 2 milyon ila 2,2 milyon kişi artabilir. Bu, hükümetin yatırım programını daha fazla istihdam yaratma ihtiyacına doğrudan bağlıyor.
Muktadir, yatırım çekmek için güvenilir enerji, daha basit iş süreçleri ve uyuşmazlıkların çözümüne yönelik şeffaf bir yasal çerçeve gerektiğini söyledi. Yurt dışındaki alıcılara erişimin yanı sıra ülke içindeki tüketicilerin satın alma gücünün önemine de dikkat çekti.
Asıl güçlük, bu unsurların birlikte işlemesini sağlamak. Bir ticaret anlaşması fabrikanın yurt dışına satış koşullarını iyileştirebilir; güvenilir yakıt ve daha hızlı izin süreçleri ise fabrikanın üretim yapmasına ve işçi istihdam etmesine yardımcı olur. Hükümetin istediği süre uzatımı, bu çabanın her iki yönünü de ilerletmeye zaman tanımayı amaçlıyor.
19 Ekim'deki seminer, Ekonomi Muhabirleri Forumu ve Bangladeş Dış Ticaret Enstitüsü tarafından ortaklaşa düzenlendi. Etkinliğe Forum Başkanı Daulat Akhtar Mala başkanlık etti; enstitünün Üst Yöneticisi Dr. Mostafa Abid Khan ise açılış bildirisini sundu.
Öne Çıkanlar
- Bangladeş, şu anda 24 Kasım 2026 olarak belirlenen BM en az gelişmiş ülkeler kategorisinden mezuniyet tarihinin üç yıl ertelenmesini istiyor.
- Ticaret Bakanı Khandakar Abdul Muktadir, kararın ekim ayı içinde çıkmasını bekliyor.
- Hükümet, mezuniyet öncesinde AB ile anlaşmayı tamamlama hedefiyle birlikte 2026 ve 2027 yıllarında sekiz ila on ülkeyle ticaret müzakereleri yürütmeyi hedefliyor.
- AB GSP+ erişimi ve RCEP üyeliğine yönelik hazırlıklar diğer ticaret girişimleriyle birlikte ilerliyor.
- Planlanan yurt içi reformlar, ortalama 355 gün süren iş onay süreçlerini, enerji kıtlığını ve yetersiz stratejik rezervleri ele alıyor.






