Ülke çapında fetva çağrısı kapsam tartışmasını beraberinde getiriyor
Endonezyalı milletvekili Ahmad Sahroni, polisin tam yasak talep ettiği ve laboratuvar bulgularının elektronik sigaralar yoluyla uyuşturucu kullanımını tartışmanın odağına taşıdığı bir dönemde, Endonezya Ulema Konseyi’ne (MUI) elektronik sigaranın İslam’a göre haram, yani yasak olduğuna dair fetva vermesi çağrısında bulundu.
İçindekiler
- Ülke çapında fetva çağrısı kapsam tartışmasını beraberinde getiriyor
- Laboratuvar testleri ne buldu?
- Polis cihazları neden yasaklamak istiyor?
- Öneri nasıl gelişti?
- MUI dinî statü konusunda ne dedi?
- Doğu Cava’daki fetva daha dar bir kapsam belirliyor
- Sağlık kaygıları yasa dışı uyuşturucularla sınırlı değil
- Milletvekilleri yasağın kapsamı konusunda ayrışıyor
- İşletmeler hedefli denetim istiyor
- Öne çıkanlar
Temsilciler Meclisi’nin kolluk kuvvetlerini denetleyen III. Komisyonu başkan yardımcısı Sahroni, çağrısını 18 Ekim 2026’da yaptı. Satıcılar ve üreticiler üzerindeki sonuçları kabul etmekle birlikte, sağlık risklerinin ve elektronik sigara cihazlarının uyuşturucu tüketiminde kullanılmasının acil önlem alınmasını gerektirdiğini savundu.
Bu talep, Emniyet Genel Müdürü General Suyudi Ario Seto’nun 13 Ekim’de Orta Cakarta’nın Menteng semtindeki MUI merkezini ziyaret etmesinin ardından geldi. MUI, öneriyi incelemeyi kabul etti ve uzmanlara danışmayı planlıyor. Konseyin ulusal yönetimi henüz kararını ya da incelemenin ne zaman tamamlanacağını açıklamadı.
Temel görüş ayrılığı, yasağın kapsamının ne kadar geniş olması gerektiği konusunda. Sahroni ve Suyudi, elektronik sigaraya genel olarak karşı önlem alınmasını savunuyor. Diğer milletvekilleri ve sektör temsilcileri ise kısıtlamaların, yasaklı uyuşturucu içeren likitlere ve bunları üreten ya da dağıtan kişilere yönelmesini istiyor.
Doğu Cava MUI’si de 2026 tarihli 1 numaralı fetvasının kapsamını açıkladı: Fetva, cihazları doğrudan yasaklamak yerine elektronik sigaraların uyuşturucu, psikotrop madde ve yasaklı diğer bağımlılık yapıcı maddelerin tüketiminde kullanılmasını yasaklıyor. Bu açıklama önem taşıyor; çünkü Suyudi, ulusal konseyden tam yasağı desteklemesini isterken Doğu Cava’daki uygulamaya atıfta bulunmuştu.
Laboratuvar testleri ne buldu?
Ulusal Narkotikle Mücadele Kurumu (BNN), 341 elektronik sigara likidi numunesini test etti. MUI’nin bulgulara ilişkin nisan ayındaki açıklamasına göre Suyudi, milletvekillerine 11 numunede kannabinoid, bir numunede ise metamfetamin bulunduğunu söyledi. Yayımlanan başka bir dökümde 11 bulgunun sentetik kannabinoid olduğu daha ayrıntılı biçimde belirtilirken, etomidat içeren numune sayısı 23 olarak verildi. MUI’nin açıklamasında ise birkaç numunede etomidat bulunduğu belirtildi ancak sayı verilmedi.
Kannabinoidler; ruh hâli, hafıza ve algı gibi işlevlerde rol oynayan alıcılar üzerinde etkili olan maddelerdir. Sentetik kannabinoidler, bu alıcılar üzerinde etkili olacak şekilde üretilen kimyasallardır. Metamfetamin güçlü bir uyarıcı, etomidat ise tıbbi bakımda kullanılan bir anestezik maddedir.
11 kannabinoid bulgusu, 341 numunenin yaklaşık yüzde 3,2’sine; tek metamfetamin bulgusu ise yaklaşık yüzde 0,3’üne karşılık geliyor. Numunelerin nasıl seçildiğine ve aynı numunelerde farklı maddelerin bulunup bulunmadığına ilişkin ayrıntılar açıklanmadı.
BNN, Endonezya’da en az 175 yeni psikoaktif madde tespit ettiğini de bildirdi. Bunlar beyni etkileyen ve bilinen uyuşturuculara benzer etkiler yaratabilen maddelerdir. Bu sayı, ülkede farklı uyuşturucu dolaşım biçimleri kapsamında tespit edilen maddeleri kapsıyor.
BNN’nin diğer bulguları arasında ketamin, THC, MDMA, kokain ve sentetik bileşikler içeren elektronik sigara likitleri de yer aldı. BNN ile Gümrük ve Vergiler Genel Müdürlüğü, 15 Ocak 2026’da Güney Cakarta’daki Sudirman Tower Condominium’da etomidat içeren likit üreten yasa dışı bir laboratuvarı ortaya çıkardı.
Polis cihazları neden yasaklamak istiyor?
Suyudi, elektronik sigara cihazlarının uyuşturucuları likit biçiminde gizlemek için elverişli bir yol sunduğunu savunuyor. Meyve kokuları ve sıradan ambalajların, uyuşturucu içeren ürünlerin halk ve kolluk görevlileri tarafından fark edilmesini zorlaştırdığını söyledi.
Emniyet Genel Müdürü, MUI’nin görüşmeye ilişkin açıklamasında, BNN ve polisin ürünleri görünüşlerinden ayırt etmekte zorlandığını, çünkü şekillerinin ve kokularının aynı olduğunu belirtti. Özellikle metamfetamin içeren likitlere ve kenevir özütüne dikkat çekti.
Suyudi ayrıca kaçakçılığı, uluslararası ağların Endonezya’nın genç kuşağına zarar vermeyi amaçladığı şüpheli bir vekâlet savaşı olarak nitelendirdi. Vekâlet savaşı genellikle başka gruplar üzerinden dolaylı biçimde yürütülen çatışma anlamına geliyor; Suyudi bu ifadeyi ağların niyetine ilişkin değerlendirmesini anlatmak için kullandı.
Emniyet Genel Müdürü, elektronik sigaraya tam yasak getirilmesini Cumhurbaşkanı Prabowo Subianto’ya daha önce önerdiğini ve olumlu yanıt aldığını söyledi. Polis, hem MUI’den dinî rehberlik hem de hükümetten düzenleme talep ederek kampanyaya iki farklı yetki alanını dâhil ediyor.
Öneri nasıl gelişti?
Suyudi, BNN Başkanı olarak görev yaptığı sırada yasağı ilk kez parlamentoda gündeme getirdi. Daha sonra Emniyet Genel Müdürü sıfatıyla yaptığı başvuru, konuyu genel başkan Anwar Iskandar’ın da aralarında bulunduğu MUI’nin üst düzey yöneticilerinin doğrudan gündemine taşıdı.
Başlıca gelişmeler birkaç aya yayıldı:
- 15 Ocak 2026: BNN ve gümrük yetkilileri, Güney Cakarta’da etomidat içeren elektronik sigara likidi üreten bir laboratuvarı ortaya çıkardı.
- 7 Nisan: Suyudi, Uyuşturucu ve Psikotrop Maddeler Yasa Tasarısı’na ilişkin III. Komisyon toplantısında elektronik sigara laboratuvarıyla ilgili bulguları sundu ve yasak önerdi.
- 10 Nisan: MUI Fetva Komisyonu Sekreteri Miftahul Huda, elektronik sigara içeriklerinin daha ayrıntılı incelenmesi çağrısında bulundu ve MUI’nin elektronik sigaraya ilişkin fetva yayımlamadığını söyledi.
- 13 Ekim: Suyudi, MUI merkezini ziyaret ederek tam yasak için destek istedi.
- 14-17 Ekim: MUI yöneticileri, uzmanlara danışmayı da içeren ayrıntılı bir inceleme planı açıkladı.
- 18-19 Ekim: Sahroni ve diğer milletvekilleri, kapsamlı yasak, hedefli denetim ve küçük işletmelerin korunması konularındaki farklı görüşlerini dile getirdi.
Nisandaki parlamento görüşmesi, önerilen yasa tasarısıyla ilgiliydi. Ekimdeki görüşmelerle dinî bir fetva talebi de gündeme geldi; milletvekilleri daha kapsamlı soruşturma ve ürün denetimi çağrısı yaptı.
MUI dinî statü konusunda ne dedi?
MUI Fetva Komisyonu Sekreteri KH Miftahul Huda, nisan ayında uyuşturucu içeren ürünlere ilişkin konseyin görüşünü açıkladı. Uyuşturucuların, sarhoş edici maddelerle ilişkilendirilen İslami kategori olan hamr kapsamına girdiğini ve tüketilmelerinin haram olduğunu söyledi.
MUI, daha ayrıntılı inceleme çağrısında, sağlık ve hukuk alanındaki kararlar için BNN’yi elektronik sigara içeriklerini araştırmaya ve incelemeye çağırdı. Huda ayrıca uyuşturucu tespit edilmesi hâlinde elektronik sigara kullanımına karşı yasal düzenleme yapılmasını, başkalarını maruziyetten korumak için kamusal alanlarda kısıtlamalar getirilmesini destekledi.
Fetva, İslam âlimlerinin verdiği dinî görüştür. Devlet yasağı ise kanunlar ve düzenlemeler aracılığıyla uygulanır. Tüketiciler ve işletmeler açısından ilki dinî davranışlara rehberlik ederken ikincisi hangi ürünlerin üretilip satılabileceğini ya da kullanılabileceğini ve hangi cezaların uygulanacağını belirleyebilir.
MUI Fetva Komisyonu Başkanı Asrorun Niam Sholeh, ekim ayındaki talebin çeşitli yaklaşımlarla ayrıntılı biçimde inceleneceğini söyledi. Genel başkan yardımcısı Anwar Abbas, 16 Ekim’de fetva yayımlanmadan önce uzmanlara başvurulacağını belirtti. Suyudi’nin kaygısını, daha önce BNN’ye başkanlık ettiği dönemdeki tecrübesiyle ilişkilendirdi.
MUI yetkilisi ve ukhuwah, yani kardeşlik çalışmalarından sorumlu Muhammad Zaitun Rasmin, 17 Ekim’de Fetva Birimi’nin talebi görüşeceğini söyledi. Doğu Cakarta’daki Hidayatullah Dakwah Centre’da konuşan Rasmin, uyuşturucu kullanımını azaltma çabalarını destekledi ve yaygın kötüye kullanımın doğrulanmasının ardından fetva verilebileceğini belirtti.
Doğu Cava’daki fetva daha dar bir kapsam belirliyor
Doğu Cava MUI’sinin 2026 tarihli 1 numaralı fetvaya ilişkin açıklaması, yasağı davranışın kendisine odaklıyor: Elektronik sigarayla uyuşturucu, psikotrop madde ya da yasaklı bağımlılık yapıcı maddelerin tüketilmesi. Suyudi, Doğu Cava’nın elektronik sigarayı yasakladığını söylemişti; eyalet konseyinin açıklaması ise fetvayı uyuşturucuların kötüye kullanımıyla sınırlandırıyor.
MUI Helal İşleri Başkanı olarak tanıtılan KH Masyhuril Khamis de içerikler ve üretimle ilgili soruları, tütünün sağlık üzerindeki etkilerine ilişkin kaygılardan ayrı değerlendirdi. Helal olmayan etiketi koymak yerine, bu sağlık kaygılarına uygun düzenlemelerden yana olduğunu belirtti.
Endonezya’daki İslami kuruluşlar geçmişte sigara kullanımını farklı dinî kategoriler çerçevesinde ele aldı. Nahdlatul Ulama Yürütme Kurulu’nun Bahtsul Masail kurumu tarafından 23-24 Şubat 2011’de Cakarta’da düzenlenen bir forumda sigara kullanımı mubah, yani caiz ya da mekruh, yani sakıncalı olarak nitelendirildi.
Görüşmede, kullanımın kişinin zihnine veya bedenine fiilen zarar vermesi hâlinde haram hükmünün de verilebileceği belirtildi. Dolayısıyla mevcut tartışma hem elektronik sigaranın içindeki maddeleri hem de kullanımının sağlık üzerindeki etkilerini kapsıyor; talep edilen ulusal fetva uyuşturucu meselesinin ötesine uzanıyor.
Sağlık kaygıları yasa dışı uyuşturucularla sınırlı değil
YARSI Üniversitesi lisansüstü eğitimler direktörü Profesör Tjandra Yoga Aditama, elektronik sigara kullanımının başlı başına sağlık riskleri taşıdığını söyledi. 19 Ekim’de yayımlanan açıklamalarında, Dünya Sağlık Örgütü’nün nikotin, zehirli maddeler ve aroma kimyasalları hakkındaki uyarılarına değindi. Nikotin içermediği öne sürülen bazı ürünlerde nikotin tespit edildiğini de belirtti.
Tjandra, DSÖ’nün dile getirdiği kaygılar arasında kalp ve damar sistemi üzerindeki etkileri, gelişmekte olan fetüse zarar verme riskini ve çocuklarla ergenlerde beyin gelişiminin bozulmasını saydı. Nikotin bağımlılık yaptığından, bu konu özellikle genç kullanıcılar açısından önem taşıyor.
Tjandra ayrıca, ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezlerinin tespit ettiği ciddi bir akciğer rahatsızlığı olan EVALI’ye, yani elektronik sigara veya buharlı ürün kullanımıyla ilişkili akciğer hasarına değindi. Etomidat gibi maddelerin eklenmesinin sağlık riskini artırdığını belirtti ve uyuşturucu kullanımında rol oynama ihtimali nedeniyle BNN’nin elektronik sigaraya karşı tutumunu destekledi.
Sağlık Bakanlığı ve DSÖ tarafından yürütülen Endonezya Küresel Yetişkin Tütün Araştırması’nda elektronik sigara kullanım oranı 2021’de yüzde 3, 2011’de ise yüzde 0,3 olarak kaydedildi. Bu, on katlık artışa ya da 2,7 yüzde puanlık yükselişe karşılık geliyor ve elektronik sigaranın on yılda ne ölçüde yaygınlaştığını gösteriyor.
Milletvekilleri yasağın kapsamı konusunda ayrışıyor
Sahroni, ekonomik sonuçlara rağmen kamu güvenliğinin öncelik taşıması gerektiğini söyledi. Ayrıca polis ve diğer yetkilileri sektör için bir geçiş stratejisi hazırlamaya teşvik edeceğini belirtti ve işletmelere daha güvenli, uyuşturucu kullanımı için kötüye kullanılması daha zor alternatifleri araştırmalarını önerdi.
III. Komisyon üyesi Nasir Djamil, 18 Ekim’de daha dar kapsamlı bir görüş dile getirdi. Uyuşturucu içeren likitlerin yasaklanması gerektiğini söylerken, kapsamlı bir kısıtlamanın elektronik sigara ürünü üreten küçük işletmeleri iflasa sürükleyebileceği uyarısında bulundu. Önerileri arasında halkı bilgilendirme, hukuki danışmanlık ve toplum kuruluşlarının katılımıyla istihbarat çalışmalarını güçlendirme yer aldı.
III. Komisyon başkan yardımcısı Yahya Zaini, 19 Ekim’de uyuşturucu içeren likitlerle kullanılan elektronik sigaralara karşı fetvayı destekledi. Polise ve Gıda ve İlaç Denetleme Kurumu’na (BPOM) hangi ürünlerin yasaklı maddeler içerdiğini belirleme, üreticileri soruşturma ve düzenlemeleri güçlendirme çağrısında bulundu.
Yahya, ihlallerin kanıtlarla ortaya konduğu durumlarda fabrikaların kapatılması ve sahiplerine ceza verilmesi gerektiğini söyledi. Bu yaklaşım, dinî rehberliği yasa dışı ürünlerden sorumlu işletmelere yönelik soruşturmalarla ilişkilendirecek.
III. Komisyon’un bir diğer üyesi olan NasDem milletvekili Rudianto Lallo, sağlık, sosyal ve hukuki boyutları kapsayan dikkatli bir MUI incelemesini destekledi. Özellikle gençleri korumaya odaklanarak denetimin, eğitimin ve önleyici çalışmaların güçlendirilmesi çağrısında da bulundu.
İşletmeler hedefli denetim istiyor
Endonezya Kişisel Buharlaştırıcı Derneği (APVI) Başkanı Budiyanto, örgütünün uyuşturucu ağlarına karşı önlemleri desteklediğini, ancak yetkililerin kurallara uygun çalışan işletmelerle ihlalde bulunanları birbirinden ayırmasını istediğini söyledi. Denetimlerin cihazları kötüye kullanan kişileri, bunların tedarik ağlarını ve yasa dışı ürünleri hedeflemesi gerektiğini savundu.
Budiyanto ayrıca tam yasağın denetimi zorlaştırabileceği ve yasa dışı dolaşımın yayılmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Endonezya Elektronik Sigara Perakendecileri Derneği (ARVINDO) Başkanı Fachmi Kurnia, Doğu Cava’daki fetvanın yasal ticari faaliyetleri uyuşturucu suçlarından ayrı tutmasını destekledi.
Rakip öneriler işletmeleri farklı biçimlerde etkileyecek. Tam yasak, pazar genelindeki satıcıları ve üreticileri kapsayacak. Hedefli kısıtlamalar ise denetimi yasaklı içeriklere ve bunların üretimi, dağıtımı ya da kullanımında yer alan kişilere odaklayacak. Sahroni’nin önerdiği sektör geçiş stratejisi, daha kapsamlı yaklaşımın yol açacağı öngörülen daha geniş çaplı sarsıntıyı ele alıyor.
Uluslararası karşılaştırmalarda da rakamlar arasında önemli farklılık bulunuyor. MUI’nin ekim ayındaki görüşmeye ilişkin açıklamasında Singapur, Tayland, Vietnam, Laos ve Brunei Darüsselam’ın da aralarında olduğu 90’dan fazla ülkede elektronik sigaranın tamamen yasaklandığı belirtildi. Tjandra ise dünya genelinde elektronik nikotin dağıtım sistemlerini yasaklayan yaklaşık 35 ülke bulunduğunu, DSÖ Batı Pasifik Bölgesi’ndeki 38 üyeden 12’sinin satışları yasakladığını söyledi.
Endonezya’nın önündeki acil kararlar; MUI’nin dinî hükmünün kapsamını, yetkililerin soruşturacağı ürünleri ve hükümetin çıkaracağı kuralları ilgilendiriyor. Polis, dinî liderler, milletvekilleri ve iş dünyası dernekleri uyuşturucuyla mücadele konusunda hemfikir; ancak bunun elektronik sigara cihazlarının tümüyle piyasadan kaldırılmasını gerektirip gerektirmediği konusunda ayrışıyor.
Öne çıkanlar
- Ahmad Sahroni, sağlık risklerini ve uyuşturucu amaçlı kötüye kullanımı gerekçe göstererek 18 Ekim 2026’da MUI’ye elektronik sigaranın haram sayılması çağrısı yaptı.
- Emniyet Genel Müdürü Suyudi Ario Seto, 13 Ekim’de MUI’yi ziyaret ederek tam yasak için destek istedi.
- BNN’nin 341 elektronik sigara likidi numunesinde yaptığı testlerde 11 numunede kannabinoid, bir numunede metamfetamin bulundu; etomidata ilişkin bulgular da bildirildi.
- MUI, ulusal öneri hakkında karar vermeden önce uzmanların katkısıyla ayrıntılı bir inceleme yapmayı planlıyor.
- Doğu Cava MUI’si, 2026 tarihli 1 numaralı fetvasının cihazları değil, elektronik sigaraların yasaklı uyuşturucuların tüketiminde kullanılmasını yasakladığını belirtiyor.
- Milletvekilleri ve sektör kuruluşları tam yasak ile hedefli kısıtlamalar konusunda ayrışıyor; olası sonuçlarla karşılaşabilecekler arasında küçük işletmeler de bulunuyor.
- Sağlık kaygıları arasında nikotin bağımlılığı, akciğer hasarı ve çocuklar, ergenler ile gelişmekte olan fetüsler üzerindeki riskler yer alıyor.






