Endonezya, MSCI’de Bağımsız Piyasa Statüsü Riskiyle Karşı Karşıya: Arjantin, Rusya ve Pakistan Örnekleri

11 dakikalık okuma
Indonesia Faces MSCI Standalone Risk: What Argentina, Russia and Pakistan Reveal

Endonezya, küresel hisse senedi fonlarıyla daha büyük bir kopuşla karşı karşıya

Endonezya’nın MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinden çıkarılması öneriliyor. Yatırımcıların görüşlerini 30 Nisan 2027’ye kadar bildirmesi, nihai kararın ise 30 Haziran 2027’ye kadar açıklanması bekleniyor. Bağımsız Piyasa statüsüne geçiş, Endonezya hisselerinin uluslararası yatırım fonlarının kullandığı gelişmekte olan ve sınır piyasalar endekslerinin ikisinden de çıkarılması anlamına gelecek.

İçindekiler
  1. Endonezya, küresel hisse senedi fonlarıyla daha büyük bir kopuşla karşı karşıya
  2. Bağımsız Piyasa statüsü neyi değiştiriyor?
  3. Arjantin Gelişmekte Olan Piyasa statüsüne döndü, ardından erişimini kaybetti
  4. Arjantin’in olası dönüşü yatırımcıları ikiye bölüyor
  5. Rusya, endekslerden çıkarılmanın ardından endekslerin kapatılmasına uzandı
  6. Pakistan, Bağımsız Piyasa statüsünden geçen başka bir yolu gösteriyor
  7. Üç örnekteki önemli tarihler
  8. Endonezya’daki sorun sahiplik ve işlemler etrafında yoğunlaşıyor
  9. Baskı hisse senetlerinin ötesine nasıl yayılabilir?
  10. Öne Çıkanlar

15 Ekim 2026’da yapılan duyurunun ardından, hisse sahipliğinin şeffaf olmadığı, koordineli işlemlerden şüphelenildiği ve denetimin yetersiz kaldığı yönündeki kaygılar öne çıktı. İstişare süresince Endonezya Gelişmekte Olan Piyasa statüsünü koruyor. MSCI, kararını vermeden önce reformların piyasanın işleyişini iyileştirdiğine dair kanıt arıyor.

Yatırımcılar 16 Ekim’de sert tepki verdi. Jakarta Bileşik Endeksi yüzde 11,6 düşerek hisse değerlerinden yaklaşık 65 milyar doları sildi. İlk işlem seansında endeks 5.193,22 seviyesine gerileyerek yaklaşık yüzde 11 düşüş kaydetti ve işlemlere geçici olarak ara verildi. Yabancı yatırımcılar bu seansta 2,92 trilyon rupilik hisse sattı.

Arjantin’in 2021’deki not indirimi ve Rusya’nın 2022’de endekslerden çıkarılması, Bağımsız Piyasa statüsüne geçişin ne kadar ciddi sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor. İki ülkede farklı engeller söz konusuydu: Arjantin yatırım parasının hareketini kısıtlarken, yaptırımlar ve işlem kısıtlamaları Rusya’yı birçok uluslararası yatırımcı için erişilemez hâle getirdi.

Pakistan daha eski bir örnek sunuyor. Ülke, 2008 sonunda Gelişmekte Olan Piyasa statüsünden doğrudan Bağımsız Piyasa statüsüne geçti, ardından Mayıs 2009’da Sınır Piyasalar kategorisine alındı. Bu geçmiş önemli; çünkü Bağımsız Piyasa statüsü farklı sonuçlara yol açabilir: daha geniş endekslere dönüş, bu endekslerin dışında uzun süre kalma ya da ülke endekslerinin sonunda kapatılması.

Bağımsız Piyasa statüsü neyi değiştiriyor?

MSCI’nin piyasa sınıflandırma çerçevesi, piyasanın erişilebilirliğini, uygun şirketlerin büyüklüğünü ve hisselerinin ne kadar kolay alınıp satılabildiğini değerlendiriyor. Ekonomik gelişmişlik de bir başka ölçüt; ancak bu ölçüt yalnızca bir piyasanın gelişmiş piyasa sayılıp sayılamayacağına karar verilirken kullanılıyor.

Bağımsız Piyasa endeksleri, MSCI’nin Gelişmekte Olan Piyasalar ve Sınır Piyasalar endekslerinin dışında yer alıyor. Bir ülkenin yine de kendi MSCI endeksi bulunabilir; ancak bu daha geniş kapsamlı endeksleri izleyen fonlar, olağan portföy dağılımları üzerinden artık o ülkeye yatırım yapmaz.

Reklam

MSCI, erişilebilirlikte veya piyasa büyüklüğü ve likiditesinde ciddi bozulmaların Bağımsız Piyasa statüsüne yol açabileceğini belirtiyor. Likidite, yatırımcıların fiyatı büyük ölçüde değiştirmeden ne kadar kolay alım satım yapabildiğini ifade ediyor. Erişilebilirlik ise işlem yapabilme, para birimlerini çevirebilme ve yatırım gelirlerini ülkeden çıkarabilme gibi pratik imkânları kapsıyor.

Endeks fonları genellikle bir gösterge endeksin bileşimine göre hisse alır. Bu nedenle bir ülkenin endeksten çıkarılması, fonların o ülkenin hisselerini satmasını gerektirebilir. Yatırımlarını kendileri seçen yöneticiler de yetki belgeleri yalnızca gelişmekte olan piyasalara yatırım yapmalarına izin veriyorsa piyasadan çekilebilir. Sınır Piyasalar kategorisine geçiş, bazı sınır piyasa fonlarının talebini artırabilir; Bağımsız Piyasa statüsü ise MSCI’nin iki geniş kapsamlı kategorisinde de benzer bir yer sunmuyor.

Arjantin Gelişmekte Olan Piyasa statüsüne döndü, ardından erişimini kaybetti

Arjantin’in 2021’deki statü indirimi, kısıtlamalar, yeniden açılma ve kısıtlamaların tekrar devreye girmesiyle geçen önceki bir dönemin ardından geldi. MSCI, yatırımcıların ülkeye para sokup çıkarmasını zorlaştıran kontroller nedeniyle Arjantin’i Mayıs 2009’da Gelişmekte Olan Piyasa kategorisinden Sınır Piyasalar kategorisine almıştı.

Arjantin, Aralık 2015’te sermaye ve döviz kısıtlamalarını kaldırmaya başladı. Yatırımcılar değişikliklerin kalıcı olup olmadığını görmek için zamana ihtiyaç duyuyordu. MSCI, Haziran 2018’de Arjantin’e Gelişmekte Olan Piyasa statüsünü geri verme kararı aldı ve değişikliği Mayıs 2019’da uygulamaya koydu.

Sermaye kontrolleri, statünün geri verilmesinden yalnızca birkaç ay sonra, Eylül 2019’da yeniden yürürlüğe girdi. Bu kontroller, yatırımcıların yerel para birimini çevirip gelirlerini yurt dışına aktarabilmesi dâhil olmak üzere, paranın bir ülkeye nasıl girip çıkabileceğini düzenliyor.

MSCI’nin 24 Haziran’da yayımlanan 2021 sınıflandırma değerlendirmesi, Arjantin’in Kasım 2021 endeks incelemesiyle Gelişmekte Olan Piyasa kategorisinden doğrudan Bağımsız Piyasa kategorisine geçeceğini duyurdu. Yabancı borsalardaki kotasyonlar yatırımcıların Arjantin endeksini takip etmesine olanak tanısa da ülke içindeki kısıtlamalar temel kaygı olmayı sürdürdü.

MSCI Küresel Endeks Yönetimi Araştırmaları Başkanı ve Endeks Politikası Komitesi üyesi Craig Feldman, kararı şöyle açıkladı:

MSCI Arjantin Endeksi’ne yalnızca yabancı kotasyonlar dâhil edildiği için endeks izlenebilir durumda olsa da çözüme kavuşturulmayan ve uzun süredir devam eden sermaye kontrolleri, MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi’nin Piyasa Erişilebilirliği kriterleriyle uyumlu değildir.

Arjantin’in Gelişmekte Olan Piyasa statüsü, Mayıs 2019’daki dönüşünden sonra yaklaşık iki buçuk yıl sürdü. Ülkenin deneyimi, yatırımcıların piyasayı düzenli biçimde kullanıp kullanamadığının ve paralarını çekmek istediklerinde bunu yapıp yapamadıklarının MSCI için neden önemli olduğunu gösteriyor.

Reklam

Arjantin’in olası dönüşü yatırımcıları ikiye bölüyor

Arjantin, 2021’deki statü indiriminden bu yana Bağımsız Piyasa kategorisinde kaldı. Devlet Başkanı Javier Milei hükümeti, o tarihten bu yana dövize erişimi ve temettülerin yurt dışına aktarılmasına ilişkin kuralları gevşetirken bazı kısıtlamaları da kademeli olarak kaldırmayı sürdürüyor.

Yabancı kurumsal yatırımcıları etkileyen önemli kısıtlamalar hâlâ yürürlükte. 23 Haziran’daki sınıflandırma incelemesi öncesinde yapılan değerlendirmeler, yatırım şirketlerinin yeniden sınıflandırma ihtimalini ne kadar farklı yorumladığını ortaya koydu.

Morgan Stanley, Arjantin’in Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisine alınmasının zamanla yaklaşık 5 milyar dolarlık yatırım çekebileceğini; ülkenin gelişmekte olan piyasalar endeksinde yüzde 0,28, Latin Amerika endeksinde ise yüzde 4,1 ağırlığa sahip olabileceğini tahmin etti. Bankanın stratejisti Nikolaj Lippmann, Arjantin’in 2028’in başlarında endekse dâhil edilebileceğini öngördü. Bu rakamlar açıklanmış bir MSCI kararını değil, olası bir sonucu ifade ediyor.

Arjantin’in işlem hacmi, bu tahmini kayda değer kılıyor: söz konusu değerlendirmede günlük hisse işlemlerinin ortalaması 60 milyon doların altında kaldı. Olası 5 milyar dolarlık giriş, bu günlük ortalamanın 83 katını aşar; ancak yatırımlar tek bir seansta değil, zaman içinde gerçekleşir.

Arjantinli aracı kurum Balanz Capital’in hisse araştırmaları başkanı Ezequiel Fernández, Arjantin’in Bağımsız Piyasa statüsünde kalmasını bekliyor. Kısa vadeli yatırım getirisi arayan paraya yönelik kontrollerin sürmesini başlıca engel olarak gösterdi:

Gelişmekte Olan Piyasalar endeksine alınma sürecinin yeniden başlatılması hâlâ mümkün; ancak kısa vadeli spekülatif sermayeye yönelik kontroller temel sorun olmaya devam ediyor.

Rusya, endekslerden çıkarılmanın ardından endekslerin kapatılmasına uzandı

Rusya’nın yeniden sınıflandırılması çok daha hızlı gerçekleşti. Şubat 2022’de Ukrayna’yı işgal etmesinin ardından uluslararası yatırımcılar yaptırımlarla, hisse satışına getirilen kısıtlamalarla, Moskova Borsası’nın kapanmasıyla ve rubleyi yabancı para birimlerine çevirmekte yaşanan güçlüklerle karşılaştı. Bazı Rus bankaları da SWIFT finansal mesajlaşma ağının dışında bırakıldı.

MSCI, 28 Şubat 2022’de bir istişare süreci başlattı. Katılımcıların çoğu Rusya hisse senedi piyasasının yatırım yapılamaz durumda olduğunu belirterek hisselerin Gelişmekte Olan Piyasalar gösterge endeksinden çıkarılmasını destekledi.

MSCI, kararı 2 Mart’ta duyurdu ve 9 Mart’taki işlemlerin kapanışından sonra yürürlüğe koydu. Rusya, hisseleri daha geniş kapsamlı gelişmekte olan piyasalar endeksinden çıkarılırken başlangıçta Bağımsız Piyasa kategorisindeki endekslerde yer almaya devam etti.

Erişim sorunlarının sürmesi yeni bir adıma yol açtı. MSCI, Kasım 2022’de yalnızca Rus menkul kıymetlerini içeren tüm endeksleri 1 Mart 2023’ten itibaren sonlandıracağını duyurdu. Böylece Rusya, bu endeksler sona ermeden önce yaklaşık bir yıl Bağımsız Piyasa kategorisinde kaldı.

Dolayısıyla Arjantin ve Rusya, endekslerden çıkarılmanın ardından farklı yollar izledi. Arjantin ülke endeksini korudu ve daha geniş kapsamlı gösterge endekslere dönme olasılığını sürdürdü. Rusya’da kısıtlamaların devam etmesi ise MSCI’nin ülkeye özel endeksleri hesaplamayı durdurmasına yol açtı.

Reklam

Pakistan, Bağımsız Piyasa statüsünden geçen başka bir yolu gösteriyor

Pakistan’ın Gelişmekte Olan Piyasa kategorisinden doğrudan Bağımsız Piyasa kategorisine ilk geçişi küresel mali kriz sırasında gerçekleşti. Karaçi Borsası, Ağustos 2008’de hisselerin 27 Ağustos kapanış fiyatlarının altından işlem görmesini engelleyen bir taban fiyat uygulaması başlattı.

Bu kural, yatırımcılar satış yapmaya çalışırken fiyatların aşağı yönlü ayarlanmasını önledi. İşlemler aylar boyunca neredeyse durma noktasına geldi; yatırımcıların ellerindeki varlıklardan çıkıp paralarını geri alması güçleşti.

MSCI, Pakistan’ın Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinden çıkarılacağını 10 Aralık 2008’de duyurdu; karar 31 Aralık’taki işlemlerin ardından yürürlüğe girdi. Pakistan endeksini Bağımsız Piyasa kategorisinde tuttu. Taban fiyat kaldırılıp işlemler toparlanmaya başladıktan sonra MSCI, Şubat 2009’da Sınır Piyasalar kategorisine geçiş için istişare başlattı ve değişikliği Mayıs ayında uyguladı.

Pakistan, Haziran 2016’da alınan kararın ardından Mayıs 2017’de Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisine döndü. Kasım 2021’de Sınır Piyasalar kategorisine yapılan bir sonraki statü indiriminin nedeni farklıydı: yeterli sayıda hisse, gerekli büyüklük ve likidite ölçütlerini karşılamıyordu.

MSCI’nin 2021 değerlendirmesine göre, Pakistan kapsamındaki hiçbir menkul kıymet Kasım 2019’dan bu yana Gelişmekte Olan Piyasa büyüklük ve likidite koşullarını karşılamamıştı. Gerekli üç endeks bileşenini korumak için Kasım 2018’den itibaren özel devamlılık kuralları uygulanmıştı. Pakistan, o dönemde erişilebilirlik koşullarını karşılamaya devam ediyordu.

Sonraki yeniden sınıflandırmayla bağlantılı tahminler, pasif Gelişmekte Olan Piyasalar fonlarının 100 milyon ila 150 milyon dolar arasında satış yapmasını öngörüyordu. Değişiklik öncesinde yabancı yatırımcıların net satışları yaklaşık 730 milyon doları aştı. Likidite zayıflığı nedeniyle statüsü düşürülen başka bir örnek de Fas: 2013’te Sınır Piyasalar kategorisine geçti ve hâlâ bu kategoride bulunuyor.

Üç örnekteki önemli tarihler

Arjantin, Rusya ve Pakistan Bağımsız Piyasa statüsüne farklı süreçlerden geçerek ulaştı. Tarihler, Rusya’nın ne kadar hızlı çıkarıldığını ve Arjantin’in yeni kazandığı statüyü kaybetmesinin daha uzun süren sürecini gösteriyor.

  • 31 Aralık 2008: Pakistan, işlem kısıtlamalarının ardından Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinden çıkarak Bağımsız Piyasa statüsüne geçiyor.
  • Mayıs 2009: Pakistan Sınır Piyasalar kategorisine giriyor; Arjantin de Gelişmekte Olan Piyasa kategorisinden Sınır Piyasalar kategorisine geçiyor.
  • Mayıs 2017: Pakistan Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisine dönüyor.
  • Mayıs 2019: Arjantin Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisine dönüyor; sermaye kontrolleri eylülde yeniden başlıyor.
  • Kasım 2021: Arjantin Bağımsız Piyasa statüsüne geçiyor; Pakistan Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinden Sınır Piyasalar kategorisine alınıyor.
  • 9 Mart 2022: Rusya’nın Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinden Bağımsız Piyasa statüsüne geçişi, işlemlerin kapanışından sonra yürürlüğe giriyor.
  • 1 Mart 2023: MSCI, yalnızca Rus menkul kıymetlerini içeren tüm endeksleri sonlandırıyor.

Endonezya için önerilen takvim, Rusya’daki acil süreçten daha uzun. Görüş bildirme süreci 30 Nisan 2027’ye kadar devam edecek, kararın ise 30 Haziran’a kadar açıklanması bekleniyor. MSCI normalde yıllık erişilebilirlik değerlendirmesini haziranda, yıllık sınıflandırma incelemesinden kısa süre önce yayımlıyor.

Reklam

Endonezya’daki sorun sahiplik ve işlemler etrafında yoğunlaşıyor

Endonezya, 1989’dan bu yana MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar kategorisinde. Önerilen Bağımsız Piyasa sınıflandırması, ülkeyi Sınır Piyasalar kategorisine alma yönündeki daha önceki ve daha hafif önerinin ardından geldi.

MSCI’nin kaygıları, yatırımcıların hisselerin gerçek sahiplerini belirleyip belirleyemediğine, işlem görmeye gerçekten açık hisse sayısına ve piyasa fiyatlarının bağımsız işlemleri yansıtıp yansıtmadığına odaklanıyor. Koordineli işlemlere yönelik şüpheler ve yetersiz denetim bu değerlendirmeleri zorlaştırıyor.

Halka açık dolaşım oranı, kontrol sahibi ortakların veya endeks kuralları uyarınca payları hesaba katılmayan diğer hissedarların elinde bulunmayan, bir şirketin halka açık biçimde işlem görebilen hisselerinin oranıdır. Görünüşte ayrı olan hissedarlar birbiriyle bağlantılıysa yatırımcıların erişebildiği gerçek hisse miktarı, göründüğünden daha az olabilir.

Endonezya makamları açıklama yükümlülüklerini sıkılaştırdı ve asgari halka açık dolaşım oranlarını artırma planlarını açıkladı. Düzenleyici kurum 16 Ekim’de üç hissede iddia edilen manipülasyonla bağlantılı yaptırımları da duyurdu. MSCI’nin istişare sürecinde, iyileştirmelerin piyasa genelinde işe yaradığına dair kanıt aranıyor.

Halka açıklık koşulları açısından Hindistan karşılaştırma sunuyor. Hindistan’ın kuralları, yüzde 10’dan çıkarılan asgari halka açık pay oranını yüzde 25’e yükseltiyor; buna ek olarak sahiplik açıklamalarında ve yabancı yatırımcıların erişiminde değişiklikler öngörüyor. Hindistan’ın MSCI Gelişmekte Olan Piyasalar Endeksi’ndeki ağırlığı 2019’da yüzde 8,5 iken 2025’te yüzde 15,3’e çıkarak 6,8 yüzde puan arttı. Endeks ağırlıkları hisse fiyatlarına, şirket büyüklüklerine ve diğer piyasalardaki gelişmelere bağlı olarak da değişiyor.

Baskı hisse senetlerinin ötesine nasıl yayılabilir?

Bankalar, Endonezya’nın önerilen biçimde endekslerden çıkarılmasının pasif fonlardan 3 milyar ila 6 milyar dolar arasında çıkışa yol açabileceğini tahmin ediyor. JPMorgan’ın tahmini 4,8 milyar dolar; UBS ise aktif yatırımcıların 15 milyar dolar daha çekilebileceği uyarısında bulundu. Bu tahminler, verilecek karara ve yatırımcıların sonrasındaki davranışlarına bağlı.

JPMorgan’a göre Endonezya’nın gösterge endeksteki ağırlığı, 2025 sonundaki yüzde 1,2 seviyesinden yüzde 0,46’ya gerilemişti. Arjantin’in çıkarıldığı sıradaki ağırlığı yüzde 0,12’ydi. Buna göre Endonezya’nın mevcut payı, Arjantin’in çıkarılma sırasındaki ağırlığının yaklaşık 3,8 katı; bu da ülkenin endeksten çıkarılmasının başlangıçta daha büyük bir etki yaratacağı anlamına geliyor.

16 Ekim’deki tepki döviz piyasalarına ve devlet tahvillerine de yansıdı. Rupiah, ABD doları karşısında 18.000 seviyesinin üzerine çıktı. Devlet tahvillerinin getirileri yükseldi: bir yıl vadeli tahvillerin getirisi 9,1 baz puan artarak yüzde 6,8’e, 10 yıl vadeli tahvillerin getirisi ise 3,2 baz puan artarak yüzde 7,28’e ulaştı. Bir baz puan, yüzde puanın yüzde biridir.

Tahvil fiyatları, getiriler yükseldiğinde düşer. Getirilerdeki kalıcı bir artış, hükümetin yeni borçlanma maliyetlerini yükseltebilir; rupiahın zayıflaması ise dolar üzerinden fiyatlandırılan ithalatı pahalılaştırır. Endonezya hisselerinde yıl içinde yabancı yatırımcıların net çıkışı şimdiden 110,7 trilyon rupiahı bulmuştu.

Reklam

Şirketlerin finansman maliyetleri de artabilir. Citi, devletle bağlantılı şirketlerin para bulmakta zorlanmasının hükümetin daha fazla harcamayı üstlenmesine veya yatırımları azaltmasına yol açabileceği uyarısında bulundu.

Bank Danamon Indonesia’nın Cakarta’daki ekonomisti Irman Faiz, şokun ekonomiye ulaşabileceği başlıca kanalı şöyle anlattı:

Daha geniş ekonomik etkinin ağırlıklı olarak dolaylı olmasını, dış finansmanın ise en yakın aktarım kanalı olmasını bekliyoruz.

Endonezya’nın önündeki acil görev, istişare süreci sona ermeden önce güvenilir sahiplik bilgileri, şeffaf işlemler ve etkili denetim bulunduğunu göstermek. Arjantin’deki kısıtlamalar, Rusya’nın erişime kapatılması ve Pakistan’daki işlem dondurma uygulaması, MSCI’nin geçmişte müdahale ettiği pratik sorunları ortaya koyuyor. Endonezya’ya ilişkin karar, yatırımcıların MSCI’nin incelediği koşullar altında piyasayı güvenle kullanıp kullanamayacağına bağlı olacak.

Öne Çıkanlar

  • MSCI, Bağımsız Piyasa statüsüne geçişi değerlendirirken Endonezya Gelişmekte Olan Piyasa statüsünü koruyor.
  • Görüş bildirme süreci 30 Nisan 2027’de sona erecek; nihai kararın 30 Haziran 2027’ye kadar açıklanması bekleniyor.
  • Bağımsız Piyasa endeksleri, MSCI’nin geniş kapsamlı Gelişmekte Olan Piyasalar ve Sınır Piyasalar endekslerinin dışında kalıyor.
  • Arjantin, uzun süreli sermaye kontrollerinin ardından Kasım 2021’de Bağımsız Piyasa statüsüne geçti.
  • Rusya Mart 2022’de Bağımsız Piyasa statüsüne geçti; ülkeye özel MSCI endeksleri Mart 2023’te sonlandırıldı.
  • Pakistan Aralık 2008’de doğrudan Bağımsız Piyasa statüsüne geçti, ardından Mayıs 2009’da Sınır Piyasalar kategorisine alındı.
  • Bankalar, Endonezya endeksten çıkarılırsa pasif fonlardan 3 milyar ila 6 milyar dolar çıkabileceğini tahmin ediyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir