İnternet özgürlüğü ve çocukların korunması birlikte ele alınmalı
Hindistan Yüksek Mahkemesi, çocukların internete erişme ve interneti kullanma hakkını tanırken çocukların cinsel istismarı ve sömürüsüne ilişkin içeriklerin tespit edilip kaldırılması için ulusal bir sistem kurulmasına hükmetti. 15 Ekim 2026 tarihli karar, genç kullanıcıların anayasal korumasını bildirim süreleri, ortak tespit araçları ve çevrimiçi platformlara daha güçlü sorumluluklar yüklenmesiyle bir araya getiriyor.
İçindekiler
- İnternet özgürlüğü ve çocukların korunması birlikte ele alınmalı
- Mahkeme hangi anayasal hakkı tanıdı?
- Heyet kapsamlı yasakları neden reddetti?
- Mahkeme neden platformların ihmallerini yeniden gündeme getirdi?
- Ulusal veritabanı nasıl işleyecek?
- Bildirim için iki saat, bilinen eşleşmeler için derhâl kaldırma
- Şikâyet bildirmek ve takibini yapmak kolaylaşmalı
- Reklamlar, abonelikler ve mali cezalar
- Okullar, mağdurlara destek ve sonraki duruşmalar
- Öne Çıkan Noktalar
Just Rights for Children Alliance & Anr. v. S. Harish & Ors. davasında verilen 136 sayfalık karar, Birlik hükümetine Ulusal Hash ve URL Listesi Veritabanı kurma talimatı veriyor. Doğrulanmış istismar içerikleri, dijital tanımlayıcılar ve internet adresleri kullanılarak platformlar genelinde tespit edilecek; bir kayıt eklenmeden önce en az üç eğitimli insan analist tarafından son doğrulama yapılacak.
Yargıçlar J.B. Pardiwala ve K. Vinod Chandran, çocukların internete erişimine yönelik kapsamlı yasakları reddetti. Ebeveyn gözetimi, özel hesaplar ve tanımadıkları yetişkinlerden gelen mesajlara sınırlama getirilmesi gibi koruyucu önlemleri desteklerken istismar içeriklerinden bunları üreten ve yayan kişileri, ayrıca harekete geçmeyen platformları sorumlu tuttu.
Heyet, çocukların hakları ve korunmasına ilişkin tutumunu şöyle açıkladı:
Çocuklarımızın güvenliği ile özgürlükleri birbirine karşıt değildir. Çocuklarımız her ikisine de sahiptir.
Karar, çevrimiçi aracı hizmet sağlayıcıların çocukların cinsel istismarı ve sömürüsüne ilişkin CSEAM olarak bilinen içeriklerle mücadelede ciddi ihmallerde bulunduğunu öne süren başvurular üzerine verildi. Aracı hizmet sağlayıcılar, sosyal medya platformları da dahil olmak üzere kullanıcıların sağladığı bilgileri barındıran veya ileten hizmetlerdir. Hükümet, 10 Aralık 2026'daki bir sonraki duruşmadan önce kaydettiği ilerlemeyi açıklayan bir beyan sunmalı.
Mahkeme hangi anayasal hakkı tanıdı?
Yüksek Mahkeme, internet erişimini Hindistan Anayasası'nın yaşam ve kişisel özgürlüğü koruyan 21. maddesine dayandırdı ve bunu ifade özgürlüğünü güvence altına alan 19(1)(a) maddesiyle birlikte değerlendirdi. Heyet, çocukların yaşları ne olursa olsun bu haktan yararlandığını belirtti.
İfade özgürlüğü, bilgi ve fikirleri paylaşmanın yanı sıra bunları edinmeyi de kapsıyor. Çocuklar açısından bu, derslere erişmek, sağlık hakkında bilgi edinmek ya da koşullarını anlayan kişilerle iletişim kurmak anlamına gelebilir.
Mahkeme, internetin öğrenme ve bilgi edinme bakımından tek kaynak olabildiği uzak bölgelerdeki çocuklara dikkat çekti. Ayrıca çevrimiçi ortamda kendileri gibi kişilerle arkadaşlık kuran özel gereksinimli çocuklar için internetin önemini de kabul etti.
Kararın gerekçesini daha önceki iki hüküm şekillendirdi. 10 Ocak 2020'de karara bağlanan Anuradha Bhasin v. Union of India davasında mahkeme, internet üzerinden yürütülen ifade özgürlüğünü ve ticari faaliyetleri korumuş, ancak internet erişiminin başlı başına temel bir hak olup olmadığı konusunu açık bırakmıştı. Nisan 2025'te görülen Pragya Prasun & Ors. v. Union of India davasında ise dijital erişimi 21. madde kapsamındaki yaşam hakkının bir parçası olarak tanımıştı.
Ekim tarihli karar, bu anayasal korumaları açıkça çocuklara da uyguluyor. Uygulamadaki yaklaşım, çocukların erişimini korurken hükümet ve platformlardan kullandıkları hizmetleri daha güvenli hâle getirmelerini istemek.
Heyet kapsamlı yasakları neden reddetti?
Yargıçlar, yasağın çocukların çevrimiçi olmasını mutlaka engellemeyeceği uyarısında bulundu. Bazı çocuklar daha az düzenlenen internet sitelerine yönelebilir veya çevrimiçi etkinliklerini ebeveynlerinden gizleyebilir; bu da tehlikeli karşılaşmaların tespitini zorlaştırabilir.
Tehdit, manipülasyon ya da cinsel sömürüyle karşılaşan bir çocuk, yaş sınırlamasını ihlal ettiği için cezalandırılmaktan da korkabilir. Mahkemeye göre bu korku, çocuğun bir ebeveyne, vasiye ya da güvendiği başka bir yetişkine durumu anlatmasını engelleyebilir.
Heyet, kapsamlı yasakları "orantısızlığı kanıtlanmış, etkisi kanıtlanmamış önlemler" olarak nitelendirdi ve hiçbir yargı çevresinin bu tür önlemlerin çocukları daha güvende kıldığını heyeti ikna edecek biçimde ortaya koymadığını belirtti. Bunun yerine zararlı içeriklerin kaldırılmasına ve sorumlu tarafların yükümlülüklerini yerine getirmesinin sağlanmasına odaklandı.
Yaş doğrulama uygulamaları da gizlilik kaygılarına yol açtı. Mahkeme, her kullanıcının yaşını belirlemenin hassas kişisel bilgilerin sürekli toplanmasını ve izlenmesini gerektirebileceği, bunun da kullanıcıları gözetim ve verilerinin kötüye kullanılması riskiyle karşı karşıya bırakabileceği uyarısında bulundu.
Önerilen alternatifler arasında ebeveyn izni, rehberlik ve gözetimin yanı sıra sosyal medya hesapları için özel bir çocuk modu bulunuyor. Çocuk hesapları varsayılan olarak gizli olabilir; tanımadıkları yetişkinlerin iletişim kurması engellenebilir, reklamlar ve içerikler filtrelenebilir.
Heyet, ergenlik öncesi çocuklar için ebeveyn iznini doğrulamanın makul ve orantılı yollarını öngördü. Ayrıntılı düzenlemelere Birlik hükümeti karar verecek. Yetişkin içerik siteleri gibi doğası gereği zararlı hizmetlere yönelik hedefli kısıtlamalar mahkemenin yaklaşımı kapsamında mümkün olmaya devam ediyor.
Mahkeme neden platformların ihmallerini yeniden gündeme getirdi?
Başvurular, Yüksek Mahkemenin 23 Eylül 2024 tarihli, çocukların cinsel istismarı içerikleri ile aracı hizmet sağlayıcıların yükümlülüklerine ilişkin kararının ardından yapıldı. Bu karar, platformların Çocukları Cinsel Suçlardan Koruma Yasası (POCSO) uyarınca söz konusu içerikleri Özel Çocuk Polisi Birimine veya yerel polise bildirmesini zorunlu kılmıştı.
Bu bildirim yükümlülüklerini yerine getirmeyen platformlar, Bilgi Teknolojileri Yasası'nın 79. maddesi kapsamındaki korumayı kaybetme riskiyle karşı karşıya. Sıklıkla güvenli liman olarak adlandırılan bu koruma, aracı hizmet sağlayıcının kanundaki koşullara uyması hâlinde kullanıcıların paylaştığı içeriklere ilişkin hukuki sorumluluğunu sınırlandırıyor.
Son yargılamalarda, ücretli reklamların kullanıcıları harici internet siteleri ve yönlendirme bağlantıları üzerinden istismar içeriklerine yönlendirdiği iddiaları incelendi. Mahkemeye sunulan veriler, Hindistan'da yayımlanan 84 reklamdan söz ediyordu. Bir platformun şikâyet sistemi üzerinden bildirilen 55 reklamdan 43'ünün reklam standartlarını ihlal etmediğine karar verilmişti.
Bu, bildirilen reklamların yaklaşık yüzde 78'inin söz konusu standartlara uygun bulunduğu anlamına geliyor. Veriler, bir platformun reklam kararları ile çocukların sömürülmesine imkân veren içeriklerle mücadele etme sorumluluğu arasındaki boşluğu ortaya koydu.
Mahkemenin müdahalesi birkaç aşamada gelişti:
- 23 Eylül 2024: Yüksek Mahkeme, istismar içerikleri ve bildirim yükümlülüklerine ilişkin önceki kararını verdi.
- 14 Ağustos 2026: Mahkeme, aracı hizmet sağlayıcıların yükümlülüklerine uyumundaki ciddi aksaklıklara ilişkin kaygısını kayda geçirdi.
- 15 Ekim 2026: Heyet, tespit, bildirim, kaldırma ve çocukların korunmasına ilişkin yeni çerçeveyi açıkladı.
- 10 Aralık 2026: Mahkemenin uygulamadaki ilerlemeyi değerlendirmesi planlanıyor.
Önceki kararın üzerinden iki yıldan fazla zaman geçmesine rağmen heyet, "adı anılmaya değer hiçbir ilerleme kaydedilmediğini" söyledi. Mahkemenin müdahalesi, tek tek içeriklerin kaldırılmasının ötesine geçerek platformların bilgileri paylaşma ve şikâyetleri ele alma biçimini de düzenliyor.
Ulusal veritabanı nasıl işleyecek?
Ulusal Hash ve URL Listesi Veritabanı, temel bir sorunu çözmeyi amaçlıyor: İstismar içeriğinin bir hizmetten kaldırılması, aynı içeriği barındıran diğer hizmetlerin otomatik olarak uyarılmasını sağlamıyor.
Hash, bir dosyadan oluşturulan dijital tanımlayıcıdır. Platformlar, daha önce istismar içeriği olduğu belirlenen materyali tanımak için tanımlayıcıları karşılaştırabilir. Algısal hash yöntemi, biri görüntü veya videoları yeniden boyutlandırmış ya da biçimlendirmiş olsa bile benzer içerikleri bulmaya yardımcı olur. URL ise internet adresidir ve başka yerde barındırılan içeriğe yönlendiren bağlantıların tespit edilmesini sağlar.
Mahkeme, veritabanında istismar içeriklerinin kendisinin değil, yalnızca hash'lerin ve URL'lerin saklanmasına hükmetti. Kayıtlar, son aşamada en az üç eğitimli insan analistin bağımsız değerlendirmesini içeren çeşitli doğrulama aşamalarından geçmeli. Gönderimler şifreli kanallar üzerinden yapılmalı.
Veritabanı hükümetin Sahyog Portalı bünyesinde kurulabilir ya da ayrı olarak oluşturulabilir. Sahyog şu anda şikâyetlerin ve içerik kaldırma bildirimlerinin yönlendirilmesine yardımcı oluyor; önerilen sistem ise hizmetler genelinde doğrulanmış istismar içeriklerinin tespiti için ortak bir referans listesi sağlayacak.
İmzalı analist raporları, denetim kayıtları ve bağımsız denetimler kararların izlenebilir olmasını amaçlıyor. Çerçeve, hatalı eşleşmelere ya da yanlış işaretlenmiş adreslere itiraz edilmesine ve yanlış kayıtların hızla kaldırılmasına olanak tanıyan bir yöntem de öngörüyor. Sistem yalnızca CSEAM içeriklerinin tespiti ve kaldırılması amacıyla kullanılacak.
Heyet ayrıca Bilgi Teknolojileri Kuralları'nın 4(4) numaralı kuralındaki bir sınırlamaya da dikkat çekti: Kuralın ifadesi, daha önce aynı aracı hizmet sağlayıcının sistemlerinden kaldırılmış içeriklere odaklanıyor. Hükümetten algısal hash eşleştirmesi ve URL listelenmesine ilişkin yönergeler hazırlaması, bunları düzenli olarak güncellemesi ve gerektiğinde kuralları değiştirmesi istendi.
Bildirim için iki saat, bilinen eşleşmeler için derhâl kaldırma
Çerçeve, ilk kez tespit edilen içeriklerle ortak veritabanında daha önce doğrulanmış içerikleri birbirinden ayırıyor. Her kategori için farklı bir süreç uygulanıyor.
Kaynağı bilinmeyen ve bir platformun araçları ya da bir şikâyet yoluyla tespit edilen içerikler için aracı hizmet sağlayıcı doğrulamayı ve gerekli kontrolleri yapmalı. İçeriğin kaldırılmasından ya da şikâyetin sonuçlandırılmasından itibaren iki saat içinde ilgili polis makamlarına ve veritabanını yöneten kuruma bildirimde bulunmalı.
Kaynağı bilinen içerikler veritabanındaki bir kayıtla önceden tespit edilmiş oluyor. Eşleşme bulan bir platform, kendi doğrulama sürecini yeniden yürütmeyi beklemeden içeriği derhâl devre dışı bırakıp kaldırmalı. Bu kaldırma işlemleri, veritabanı yetkilisine sunulan haftalık toplu raporlara eklenmeli.
Kaldırma bildirimlerinde işlemin gerekçesi açıklanmalı; böylece etkilenen kişi karara aracı hizmet sağlayıcı nezdinde mi yoksa veritabanı yetkilisi nezdinde mi itiraz edebileceğini bilmeli. Şikâyet, bir değerlendirme sürecini başlatıyor; veritabanına kayıt eklenmesi için mahkemenin belirlediği doğrulama sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Bu yaklaşım, ortak sisteme ilk kez içerik eklendiği sırada insan denetimini korurken doğrulanmış eşleşmelerin daha hızlı kaldırılmasını amaçlıyor. Böylece platformlar her defasında sıfırdan başlamak yerine ortak ve doğrulanmış bir liste üzerinden çalışabilecek.
Şikâyet bildirmek ve takibini yapmak kolaylaşmalı
Çevrimiçi hizmetler, kullanıcıların iki adım içinde ulaşabileceği, açıkça adlandırılmış ayrı bir CSEAM bildirim kategorisi sunmalı. Bildirimler anonimliği korumalı ve kişisel bilgilerin zorunlu olarak paylaşılmasını gerektirmemeli.
Her bildirimin alındığı 24 saat içinde teyit edilmeli ve başvuruya bir referans numarası verilmeli. Platformların ayrıca bu alanda eğitim almış özel şikâyet yetkilileri bulundurması gerekiyor. Bir CSEAM şikâyeti, böyle bir yetkili incelemeden sonuçlandırılamaz.
Mahkeme, makine tarafından okunabilen ortak bir bildirim biçimi oluşturulmasını istedi. Günlük ifadeyle, platformlar bilgileri hükümetin ve polisin bilgisayar sistemlerinin işleyebileceği tutarlı bir yapıda göndermeli; tekrar tekrar elle tasnif edilmesi gereken uyumsuz belgeler kullanmamalı.
Çocuklar ve diğer şikâyetçiler, istismarı bildirmek ve başvurularının durumunu izlemek için daha açık bir kanala kavuşacak. Polis ve veritabanı yetkilisi daha tutarlı bilgiler alırken eğitimli görevliler de platformların şikâyetleri nasıl ele aldığını incelemekle sorumlu olacak.
Reklamlar, abonelikler ve mali cezalar
Yüksek Mahkeme, Bilgi Teknolojileri Yasası ve ilgili kurallar kapsamındaki CSEAM'in görsel tasvirlerle sınırlı olmadığını belirtti. Düzenlemelerin getirdiği yükümlülükler bakımından bu kavram, çocukların sömürülmesini mümkün kılabilecek veya buna yardımcı olabilecek elektronik içerikleri de kapsıyor.
Kullanıcıları istismar içeriklerine yönlendiren ya da görüntüleri manipüle ederek istismar içeriğine dönüştüren araçları tanıtan reklamlar bu çerçeveye giriyor. Mahkeme, Bilgi Teknolojileri Yasası'nın 67B(d) maddesine ve 3(1)(b) kuralına atıfta bulunarak bu tür tanıtımları platformların hukuki sorumlulukları kapsamında değerlendirdi.
Ücretli erişim ve abonelikler de incelemeye alındı. Heyet, aracı hizmet sağlayıcılara istismar ve yasaklanmış içeriklerin ücretli erişim yoluyla, dolaylı biçimde de olsa sunulmasını veya yayılmasını önleme talimatı verdi. Bu içeriklerden elde edilen gelir müsadere edilerek devlete aktarılmalı.
Birlik hükümetinden ihlalin ciddiyetine, süresine ve tekrarlanmasına, ayrıca aracı hizmet sağlayıcının büyüklüğüne ve cirosuna göre caydırıcı para cezaları uygulanmasını değerlendirmesi istendi. Heyet, 79. madde kapsamındaki korumanın kaybedilmesi ihtimalini, rutin ihmalleri etkili biçimde caydırmayacak kadar uzak ve ağır bir yaptırım olarak değerlendirdi.
Mali yaptırım önerileri, yaptırımlar ile istismarın çevresindeki ticari faaliyetleri ilişkilendiriyor. Reklamlar kullanıcıları bu içeriklere yönlendirebilir, abonelikler bunlardan gelir sağlayabilir ve içerikleri kaldırmaya yönelik tekrarlanan ihmaller bu kanalların çalışmayı sürdürmesine yol açabilir.
Okullar, mağdurlara destek ve sonraki duruşmalar
Mahkeme, çocukların yaşlarına uygun dijital güvenlik ve cinsel sağlık eğitiminin Ulusal Eğitim Araştırmaları ve Öğretimi Konseyi ile Eyalet Eğitim Araştırmaları ve Öğretimi Konseylerinin temel müfredatlarına eklenmesi talimatı verdi.
Derslerde çocuklara güvenli ve güvensiz dokunuşları tanıma, rıza ve saygı kavramlarını anlama, kişisel bilgilerini koruma ve cinsel şantajı fark etme becerileri kazandırılmalı. Farkındalık çalışmaları ilkokulda başlamalı; çocuklar bir sorunla karşılaştıklarında kime başvurabileceklerini öğrenmeli.
Heyet, mağdurlara danışmanlık ve psikolojik destek sağlanması konusunu da ele aldı. Çerçeve, istismar içeriklerinin kaldırılmasını zarara uğramış çocuklara verilecek destekle ve başkalarının tehlikeyi daha erken fark etmesine yardımcı olacak eğitimle bir araya getiriyor.
Sosyal medya için önerilen yaş sınırları ayrı bir davada Yüksek Mahkemenin gündeminde. 16 Ekim'de Baş Yargıç Surya Kant ve Yargıç Joymalya Bagchi, Indore'daki Emerald Heights International School ile okul müdürünün başvurusu hakkında hükümetten yanıt istedi.
Başvuruda kademeli bir model öneriliyor: 13 yaşından küçüklere sosyal medya hesabı açılmaması, 13-16 yaş arasında ebeveyn izni ve gözetimi, 16-18 yaş arasında ise ek korumalar. Yaş sınırlarına ilişkin başvuru 7 Aralık 2026 için duruşma listesine alındı; önerilen kısıtlamalar henüz değerlendirme aşamasında.
Aralık ayındaki duruşmalar farklı süreçlerle ilgili. Okulun başvurusu çocukların hesaplarını düzenleyecek kurallar talep ediyor; istismar içerikleri davasındaki 10 Aralık duruşmasında ise tespit ve koruma çerçevesinin uygulanması ele alınacak. Bu süreçler, platform tasarımı, gizlilik ve yaptırımlara ilişkin somut kararları hükümetin ve mahkemenin gündemine taşıyor.
Öne Çıkan Noktalar
- Yüksek Mahkeme, internet erişimi ve kullanımını çocukların yaşlarından bağımsız olarak sahip olduğu temel bir hak olarak tanıdı.
- 15 Ekim 2026 tarihli karar, kapsamlı yasakları reddederken ebeveyn gözetimini ve çocukların yaşlarına uygun koruyucu önlemleri destekledi.
- Ulusal veritabanında doğrulanmış hash'ler ve URL'ler bulunmalı; son değerlendirme en az üç eğitimli insan analist tarafından yapılmalı.
- Veritabanında doğrulanmış eşleşmeler derhâl kaldırılmalı; ilk kez tespit edilen içeriklere ilişkin belirli bildirimler için iki saatlik süre uygulanmalı.
- Platformlar CSEAM şikâyetlerinin alındığını 24 saat içinde teyit etmeli ve eğitimli şikâyet yetkilileri bulundurmalı.
- Mahkeme; istismar içeriklerine ücretli erişimi, olası para cezalarını, okul eğitimini ve mağdurlara desteği ele aldı.
- Birlik hükümeti, 10 Aralık 2026'daki duruşmadan önce uygulamadaki ilerlemeyi bildirmeli.






