Sindh'te buğday açığı büyüyor, un fiyatları yükseliyor
Pakistan'daki un değirmencileri, rekor düzeydeki un fiyatları, hükümetin tahıl stoklarına ilişkin tartışmalar ve yüzde 22'lik sulama suyu kısıntısının Mart ve Nisan 2027'deki yeni hasat öncesinde arzı tehdit etmesi üzerine, özel sektörün acilen buğday ithal etmesine izin verilmesini talep ediyor. Sektör temsilcisi Yaser Malik, Sindh'te 4,84 milyon ton olan buğday arzının 6,53 milyon tonluk talebi karşılamadığını ve eyaletin ihtiyacının yaklaşık yüzde 26'sına denk gelen 1,69 milyon tonluk açık bulunduğunu tahmin ediyor.
İçindekiler
- Sindh'te buğday açığı büyüyor, un fiyatları yükseliyor
- Karachi'de tüketicilerin ödediği fiyatlar
- Değirmenciler hükümetin buğdayını neden reddetti?
- Gerçekte ne kadar buğday açığı var?
- Uyarılar ekimden aylar önce başladı
- Hükümet alımları üzerindeki tartışma
- Farklı ithalat planları ve 130 rupi vaadi
- Daha az su, yeni hasadı tehdit ediyor
- Barajlardaki gecikmeler arz sorununu büyütüyor
- Öne Çıkanlar
Jamshoro Ticaret ve Sanayi Odası'nın eski başkanı ve Pakistan Ticaret ve Sanayi Odaları Federasyonu Un Değirmenleri Alt Komitesi Başkanı Malik, çağrısını 17 Ekim 2026'da yaptı. Özel sektörün ithalat yapabilmesiyle unun tüketicilere kilogram başına 130 rupiden ulaştırılabileceğini söyledi. Sektörün açıkladığı fiyatlar ise 2,5 numara un için 161 rupi, chakki unu için 180 rupi ve maida için 173 rupi.
Eylül ayında un fiyatları kentsel pazarlarda bir yıl öncesine göre yüzde 31,7, kırsal bölgelerde ise yüzde 34,3 arttı. Düzenli olarak un alan aileler, temel bir gıdanın aynı miktarı için artık çok daha fazla para harcıyor.
Malik, yeni ürün piyasaya çıkmadan önce kıtlığın özellikle ağırlaşabileceği uyarısında bulundu. Önerdiği çözüm; acil ithalatı, eski hükümet stoklarındaki kullanılabilir tahılın ayrılmasını ve önümüzdeki altı ayı kapsayan açık bir ithalat politikasını bir araya getiriyor.
Arz üzerindeki baskı, ulusal stokların yıllık ihtiyaca yakın olduğunu gösteren önceki tahminlere rağmen Punjab ve Sindh'in federal rezervlerden buğday istediği en az temmuz ayından bu yana artıyor. Ekim itibarıyla düşük hasat tahminleri ve azalan baraj rezervleri, hem mevcut arz hem de gelecek hasat konusundaki kaygıları artırdı.
Karachi'de tüketicilerin ödediği fiyatlar
Karachi'deki toptan ve perakende fiyatlar, tahıl piyasası, un değirmenleri ve dükkânlar arasında maliyetin ne kadar değişebildiğini gösteriyor. Toptancı Bakkallar Birliği Başkanı Abdul Rauf Ibrahim, 2,5 numara unun kilogramını toptan 156, perakende 170 rupiden satıldığını belirtti. Değirmencilerin açıkladığı piyasa fiyatı ise 161 rupiydi.
Ibrahim, chakki ununun kilogramının toptan 190 ila 200, perakende 215 ila 220 rupi arasında satıldığını söyledi. Bu fiyatlar değirmencilerin açıkladığı 180 rupinin üzerinde. Chakki unu taş değirmenlerde öğütülüyor ve genellikle tam buğday unu olarak satılıyor. İnce unun fiyatını ise toptan 170, perakende 190 rupi olarak verdi.
Ibrahim ayrıca sıradan buğdayın kilogramının 145 ila 150 rupi, küçük değirmenlere verilen temiz buğdayın ise 160 rupi olduğunu söyledi. Bu tahıl fiyatları un üreticileri üzerindeki baskıyı açıklamaya yardımcı oluyor: Değirmenler temizlik, öğütme, nakliye ve diğer giderleri karşılamadan önce buğday için ödeme yapmak zorunda.
Birlik, fiyatlar yükselirken stoklarını piyasaya sürmeyen buğday stokçularına karşı harekete geçilmesini istedi. Ibrahim ayrıca hükümetin buğday için destek fiyatı belirlerken çiftçilerin üretim maliyetlerini dikkate almasını talep etti. Destek fiyatı, üreticilere güvenilir bir gelir sağlamayı amaçlıyor.
Değirmenciler hükümetin buğdayını neden reddetti?
Sindh Başbakanı Syed Murad Ali Shah, hükümet buğdayının 100 kilogramlık çuvalı 12.500 rupiden piyasaya sürülmesini 7 Ekim'de onayladı; uygulama 15 Ekim'de başladı. Bu, tahılın kilogram başına 125 rupiye denk geliyor. Dağıtımın un fiyatlarını istikrara kavuşturması ve arzı artırması amaçlanıyordu.
Pakistan Un Değirmenleri Birliği üyeleri ise bir genel kurul toplantısında tahılı reddetme kararı aldı. Birliğin Sindh Bölgesi eski Başkanı Chaudhry Aamir Abdullah'ın aktardığına göre değirmenciler, Landhi deposunda yaptıkları incelemede 1,3 milyon çuvalın yalnızca yaklaşık yüzde 15'inin tüketime uygun olduğunu belirtti.
Çuvallardaki buğdayın toplam miktarı 130.000 ton. Değirmencilerin tahminine göre bunun yaklaşık 19.500 tonu kullanılabilir durumda. Abdullah, depodaki tahılın, değirmenlerin daha önce reddettiği yaklaşık dört yıllık stoklarla aynı olabileceğinden şüphelendi; Malik ise stokların büyük bölümünün üç ila dört yıllık olduğunu söyledi.
Landhi'deki tahılın durumu, değirmencilerin iddiası olmayı sürdürüyor; şikâyetle birlikte bağımsız test sonuçları veya Sindh Gıda Dairesi yetkililerinin yanıtı paylaşılmadı. Her iki temsilci de daireden eski ya da uygun olmayan buğdayı ayırmasını ve yalnızca öğütmeye elverişli tahılı piyasaya sürmesini istedi.
Gerçekte ne kadar buğday açığı var?
Malik, ulusal üretimin 27,5 milyon ton olduğunu, 29,7 milyon tonluk hedefin 2,2 milyon ton altında kaldığını belirtti. Pakistan Uzay ve Üst Atmosfer Araştırma Komisyonu'na (SUPARCO) atfedilen başka bir hasat tahmini ise üretimi 27,48 milyon ton olarak gösteriyor ve bu değerlendirmeyle büyük ölçüde örtüşüyor.
Daha önce açıklanan rakamlar farklı bir tablo çiziyordu. Gıda Bakanlığının temmuz ayındaki tahmininde üretim 29,78 milyon ton, önceki yıldan devreden stok 2 milyon ton ve ihtiyaç 31,66 milyon ton olarak verilmişti. Çiftçi temsilcileri de üretimin 29,6 milyon tona ulaştığını ve önceki yıla göre yüzde 4,3 arttığını belirtmişti. Bu üretim tahminleriyle daha sonra açıklanan yaklaşık 27,5 milyon tonluk rakam arasındaki fark, krize ilişkin açıklamalarda kamuoyuna izah edilmedi.
Yıllık tüketim tahminleri de yaklaşık 30 milyon ton ile 31,9 milyon ton arasında değişiyor. Daha sonraki 27,5 milyon tonluk üretim rakamı esas alındığında, önceki yıllardan devreden kullanılabilir stoklar hesaba katılmadan, hasat ile tüketim arasındaki açık yaklaşık 2,5 milyon ila 4,4 milyon ton oluyor.
Malik, Sindh'in mevcut stok hesabını daha somut verilerle açıkladı. Eyaletin 346.414 ton hükümet buğdayı bulunduğunu söyledi. Pakistan Tarımsal Depolama ve Hizmetler Kurumu (PASSCO) stoklarından 190.000 ton ve planlanan ithalattan 300.000 ton eklenmesiyle toplam miktar 836.414 tona ulaşacak.
Malik, bu toplamın bile yeni hasada kadar geçecek ayları atlatmaya yetmeyeceğini söyledi. Ticari arz daraldığında yetkililerin piyasaya tahıl sürerek değirmenlere daha fazla ürün vermesi ve fiyatları sınırlamaya yardımcı olması nedeniyle hükümet rezervleri önem taşıyor.
Uyarılar ekimden aylar önce başladı
Federal ve eyalet yetkilileri temmuz ayında acil arz konusunu görüşmeye başlamıştı. Punjab, PASSCO'dan 1 milyon ton talep ederken Sindh 220.000 ila 700.000 ton arasında buğday istedi. Khyber Pakhtunkhwa ise kamu arzı için yaklaşık 100.000 ton, özel sektör arzı için de 700.000 ton talep etti.
O sırada PASSCO'nun elinde 1,7 milyon ton bulunuyordu. Yetkililer, eyaletlerin taleplerinin karşılanmasının federal rezervleri tüketebileceği ve 500.000 ila 1 milyon ton arasında ithalatı gerektirebileceği uyarısında bulundu. Sindh, kendi arz yönetimi ihtiyacına işaret eden Punjab'dan buğday sevkiyatının kolaylaştırılmasını da istedi.
Başlıca gelişmeler, güven verici arz tahminleri ile artan piyasa baskısı arasındaki açığın büyüdüğünü gösteriyor:
- 17 Nisan: Pakistan Kisan Rabita Komitesi, kamu alımlarının yeniden başlatılması ve maund başına 4.000 rupilik destek fiyatı belirlenmesi talebiyle 68 ilçede 100'den fazla protesto düzenledi.
- 11 Haziran-9 Temmuz: Buğdayın 40 kilogramlık fiyatı Punjab'da 4.188 rupiden 4.423 rupiye, Sindh'te ise 4.188 rupiden 4.625 rupiye yükseldi.
- 21 Temmuz: Eyaletlerin PASSCO'dan stokların piyasaya sürülmesini istediği, buğday arzına ilişkin ikinci federal ve eyaletler arası toplantının ayrıntıları açıklandı.
- 6 Ekim: Indus Nehri Sistemi Kurumu, Rabi sezonunda Punjab ve Sindh için yüzde 22 su kısıntısını onayladı.
- 15 Ekim: Sindh'in hükümet buğdayını 100 kilogramlık çuval başına 12.500 rupiden piyasaya sürme kararı yürürlüğe girdi.
- 17 Ekim: Malik, özel sektörün acilen ithalat yapmasına izin verilmesini istedi ve aralık ile ocak aylarında kıtlığın ağırlaşacağı uyarısında bulundu.
Haziran-temmuz döneminde Sindh'deki buğday fiyatı yaklaşık yüzde 10,4, Punjab'da ise yüzde 5,6 arttı. Bu rakamlar, depo stoklarına ilişkin ekim ayındaki tartışmadan çok önce baskının oluşmaya başladığını gösteriyor.
Hükümet alımları üzerindeki tartışma
Temmuz ayındaki arz görüşmelerinde ele alınan rakamlara göre Punjab'ın kamu alımları, 3 milyon tonluk hedefe karşılık 480.000 tonda kaldı. Bu, hedefin yüzde 16'sı demek. Sindh ise 200.000 tondan biraz fazla alım yaptı.
Çiftçi temsilcileri, alımların 11 özel şirkete verildiği uygulama kapsamında çok daha az buğday alındığını ve 3 milyon tonluk hedefe karşılık yalnızca birkaç bin ton satın alındığını söyledi. Bu açıklama ile temmuz ayındaki rakamlar farklı alım seviyelerini gösterse de toplamların birbiriyle nasıl örtüştüğünü açıklamıyor.
Pakistan Kisan Rabita Komitesi, PASSCO'nun alımlara yeniden başlamasını istiyor. Çiftçi temsilcileri, üreticilerin yaygın olarak 40 kilograma denk gelen maund başına 3.500 rupi aldığını, açık piyasa fiyatının ise daha sonra 5.000 rupiye çıktığını belirtti. Bu, yaklaşık yüzde 43'lük bir artışa karşılık geliyor; tüketiciler ise çiftçilerin ürünlerini satmasının ardından daha yüksek fiyatlarla karşılaşıyor.
Ekonomik İşler Bakanı Ahad Cheema, ithalat kararlarının yerel piyasa koşulları ve eyaletlerin ihtiyaçları değerlendirildikten sonra alınacağını, yerli üreticilerin korunmasının öncelik olduğunu söyledi. Bakanlığın temmuz ayındaki açıklamasında, eyalet hükümetleri daha fazla buğday talep ederken piyasaların istikrarlı olduğu belirtilmişti. Federal Gıda Güvenliği Bakanı Rana Tanveer Hussain ise PASSCO'nun eyaletlerin arzını desteklediğini söyledi.
Khyber Pakhtunkhwa Maliye Danışmanı Muzzammil Aslam, temmuz ayındaki görüşmelerde daha acil bir değerlendirme yaptı. Eyaletin rezervlerinin zayıf olmasının ithalat ihtiyacını doğurduğunu belirtti.
Eyalet rezervleri son derece düşük seviyelerde. Arz ciddi bir kaygı konusu ve fiyatları düşürmenin tek olası yolu buğday ithal etmek.
Farklı ithalat planları ve 130 rupi vaadi
Federal hükümet, acil ihtiyaç için 1 milyon ton buğday ithalatını onayladı; alımları Pakistan Ticaret Kurumu (TCP) yürütecek. Başlangıçta 750.000 ton olarak belirlenen alım hedefi, Punjab ve Sindh'in ihtiyaçlarını yeniden değerlendirmesinin ardından 550.000 tona düşürüldü. Hükümetin takvimine ilişkin başka bir açıklamada ise ilk aşamada kasım ayında teslim edilmek üzere 750.000 tonluk alım planından söz edildi.
TCP ayrıca 185.000 ton için ihale açtı; tekliflerin eylül sonunda verilmesi gerekiyordu. 13 Ekim itibarıyla ton başına 348,83 dolardan 365.000 ton alındığı bildirilirken, 550.000 tonluk programın yaklaşık 192 milyon dolara mal olacağı tahmin edildi.
Malik, 550.000 tonluk alım hedefine bel bağlamak yerine, 4 milyon tonluk daha büyük bir programın kademeli olarak uygulanmasını savundu. Özel şirketlerin vergi veya sübvansiyon olmadan ve yalnızca TCP'ye bağlı kalmaksızın ithalat yapabilmesine izin verilmesini istiyor.
Malik ve Abdullah, özel sektör ithalatında ürünün limana ulaşmış maliyetinin kilogram başına 105 rupi olacağını ve unun perakende fiyatının 130 rupi olabileceğini söyledi. Değirmencilerin 2,5 numara un için açıkladığı 161 rupilik fiyatla karşılaştırıldığında bu, 31 rupi ya da yaklaşık yüzde 19 daha düşük bir fiyat anlamına geliyor. Bu, ithalat izni verilmesi koşuluna bağlı bir sektör tahmini; henüz uygulanmakta olan bir perakende fiyatı değil.
Sindh'teki un sektörü adına konuşan Malik, devlet ticaret kurumuna bel bağlama konusundaki itirazını şöyle dile getirdi:
TCP'nin ithalatı yavaş ve maliyetli, ayrıca devlet hazinesine zarar veriyor. Özel sektörün açık, şeffaf ve ayrımcılık gözetmeyen bir şekilde ithalat yapmasına izin verilmeli.
Daha az su, yeni hasadı tehdit ediyor
Amjad Saeed başkanlığındaki Indus Nehri Sistemi Kurumu, 1 Ekim 2026-31 Mart 2027 tarihleri arasındaki Rabi sezonunda Punjab ve Sindh için yüzde 22 su kısıntısını onayladı. Rabi, Pakistan'ın başlıca ürünü olan buğdayın yetiştirildiği kış sezonu. Kurum, koşullar değiştikçe tahsislerin yeniden değerlendirilebileceğini bildirdi.
IRSA'nın onayladığı kısıntı, kurumun iç hesaplamalarına, Punjab'a ve Su ve Enerji Geliştirme Kurumuna (WAPDA) atfedilen yüzde 26'lık tahminlerin altında kaldı. Dağıtım düzenlemesi, Balochistan ve Khyber Pakhtunkhwa'yı muaf tutarken Punjab ve Sindh'e arz kesintisi uyguluyor. Sindh bu yaklaşıma itiraz ederek 1991 tarihli Su Anlaşması'nın 2. paragrafı uyarınca tahsis yapılmasını istedi.
30 Eylül'de barajlardaki su miktarı 9,343 milyon acre-foot seviyesindeydi. Bu, bir yıl önceki 13,214 milyon acre-foot düzeyinden yaklaşık yüzde 29 daha düşük. Bir acre-foot, bir acre büyüklüğündeki araziyi bir foot derinliğinde kaplamaya yetecek su miktarıdır. Rezervler, önceki on yılın 9,938 milyon acre-footluk ortalamasının da altındaydı.
IRSA, 21,268 milyon acre-foot su girişi ve eyaletlerin 29,183 milyon acre-foot çekiş yapacağını öngördü; aradaki farkın karşılanmasında depolardaki su kullanılacak. Sindh'e 11,748 milyon, Punjab'a ise 15,564 milyon acre-foot tahsis edildi. Planlanan toplam çekişler yakın dönem ortalamasının biraz üzerinde olsa da 1991 anlaşmasında öngörülen yaklaşık 38 milyon acre-foot seviyesinin altında kaldı.
Yaz aylarında su girişleri de zayıflamıştı: 2026 Kharif sezonunda 95,44 milyon acre-foot olan su girişi beklentilerin yüzde 8, on yıllık ortalamanın yüzde 7 ve önceki yılın yüzde 22 altında kaldı. Kanal suyunun azalmasıyla karşılaşan çiftçiler daha fazla yeraltı suyu pompalamak zorunda kalabilir ya da düşük verim riskiyle karşı karşıya kalabilir. Her iki durumda da buğday stoklarını yenilemesi beklenen hasat üzerindeki baskı artıyor.
Barajlardaki gecikmeler arz sorununu büyütüyor
Tarbela'daki inşaat kısıtlamalarının 3 milyon acre-foot'tan fazla suyun depolanmasını engellediği bildirildi. IRSA, WAPDA'ya 4 No'lu Tünel'in alçak seviyeli su çıkışını ve 5 No'lu Tünel'deki hidroelektrik çalışmalarını tamamlaması çağrısında bulundu; uzun süren gecikmelerin Kharif sezonlarında eyaletlerde arz sıkıntısına yol açtığını belirtti.
4 No'lu Tünel'in çıkış kanalının 2022'de, 5 No'lu Tünel'in ise Temmuz 2025'te tamamlanması gerekiyordu. Gecikmeler nedeniyle tamamlanmanın 2028 başlarına sarkabileceği, Tarbela'nın tam kapasitesinin de 2027 ve 2028 yaz sezonlarında kısıtlı kalabileceği belirtiliyor. Tarbela'daki kısıtlamalar Mangla'dan su salımına bağımlılığı artırarak kış öncesinde bu barajı doldurma imkânını da daralttı.
IRSA, eyaletlerin yıllık kanal kapatma programlarıyla eşgüdüm içinde, Chashma Barajı'nın 26 Aralık 2026-14 Ocak 2027 tarihleri arasında kapatılmasını geçici olarak onayladı. Bu nedenle kasım ayındaki buğday teslimatları, kışın barajların yönetimi ve mart-nisan hasadı, arz açısından sıradaki önemli dönüm noktaları.
Tüketiciler açısından acil mesele, fiyatları düşürmeye yardımcı olacak miktarda kullanılabilir buğdayın değirmenlere yeterince hızlı ulaşıp ulaşmayacağı. Üreticiler içinse gelecek ürün, sulamaya ve geçimlerini sağlayacak bir gelir sunan alım politikasına bağlı. Sindh'deki değirmenciler hükümetlerle işbirliğine hazır olduklarını, ancak tahıl bulamazlarsa değirmenlerin kapanabileceğini söylüyor.
Öne Çıkanlar
- Eylül ayında un fiyatları kentsel pazarlarda yıllık yüzde 31,7, kırsal pazarlarda yüzde 34,3 arttı.
- Malik, Sindh'in buğday açığını 1,69 milyon ton, eyalet talebinin yaklaşık yüzde 26'sı olarak tahmin ediyor.
- Değirmenciler, kalitesinin düşük olduğunu öne sürdükleri Landhi hükümet stoklarını reddederek kullanılabilir tahılın ayrılmasını istedi.
- Hükümet 1 milyon tonluk acil ithalatı onayladı; değirmenciler buğdayın 4 milyon tonluk partiler halinde ithal edilmesini istiyor.
- Sektör temsilcileri, özel sektör ithalatının un fiyatını kilogram başına 130 rupide tutabileceğini söylüyor.
- Mart ve Nisan 2027'deki yeni buğday hasadı öncesinde Punjab ve Sindh için yüzde 22'lik sulama kısıntısı onaylandı.






