Görkemli karşılama, ayrıntıları açıklanan az sayıda yeni anlaşma
Başkan Donald Trump, yaklaşık 90 dakika süren özel görüşmelerin ardından teknoloji yöneticilerini, üst düzey yetkilileri ve askerî müzisyenleri bir araya getiren 24 Eylül 2026 tarihli Beyaz Saray devlet yemeğinde Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’i ağırladı. Ziyaret ertesi gün, yapay zekâ konusunda diyaloğun sürdürülmesi vaadi ve yeni anlaşmalara ilişkin az sayıda ayrıntıyla birlikte, kamuoyuna yönelik sıcak açıklamalarla sona erdi.
İçindekiler
- Görkemli karşılama, ayrıntıları açıklanan az sayıda yeni anlaşma
- İki günlük tören ve özel görüşmeler
- Daha kapsamlı bir uzlaşma değil, ticarette mola
- Yapay zekâ görüşmeleri riskleri paylaşmak için bir kanal oluşturuyor
- Tayvan ve İran temel güvenlik kaygıları arasında
- Konuk listesini teknoloji liderleri oluşturdu
- İlişkilerin başlangıcına gönderme yapan menü
- Pandalar ve genç Amerikalılara 100 bin davet
- Protestolar ve basına erişim tartışması
- Washington ve Pekin farklı sonuçları öne çıkarıyor
- Öne Çıkanlar
Washington ve Pekin, o hafta tarifeler konusundaki ateşkesi iki ay uzatma konusunda anlaşmış, böylece müzakerecilere daha kapsamlı bir ticaret anlaşması için çalışma süresi tanımıştı. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, zirvede yapay zekâ konusunda belirli bir yeni gelişme yaşanmadığını, ancak bu teknolojiyle ilgili yeni bir toplantının yaklaşık bir ay içinde yapılmasının beklendiğini söyledi.
Xi ve eşi Peng Liyuan, Doğu Salonu’nda 130’dan fazla konuğun katıldığı yemekte Trump ve First Lady Melania Trump’a eşlik etti. Trump, Çinli çifti “gerçekten olağanüstü, harika insanlar” diye överek mayıs ayında Pekin’de gördüğü misafirperverliğe karşılık vermek istediğini söyledi.
Xi, özel görüşmeleri samimi olarak nitelendirdi ve iş birliğini iki büyük gücün ortak sorumluluğu olarak tanımladı. Çin Devlet Başkanı, yemekte tercüman aracılığıyla şunları söyledi:
Bu, Çin-ABD arasındaki stratejik istikrara dayalı yapıcı ilişkiye yeni bir içerik kazandırdı.
Liderler ortak basın toplantısı düzenlemedi ve ortak bildiri yayımlamadı. Kamuoyuna yaptıkları açıklamalarda, tören güçlü bir kişisel uyum görüntüsü verse de somut sonuçların ticaret, teknoloji ve güvenlik alanlarında sürdürülecek müzakerelere bağlı olduğu anlaşıldı.
İki günlük tören ve özel görüşmeler
Eylül ayındaki ziyaret, Trump’ın dört ay önce Pekin’de gördüğü misafirperverliğe karşılık niteliğindeydi. Trump, Xi’nin ABD’ye ikinci resmî devlet ziyaretini gerçekleştiren ilk Çinli lider olduğunu söyledi ve ziyareti ABD’nin bağımsızlığının 250. yıl dönümüyle ilişkilendirdi.
Çin Dışişleri Bakanlığı, karşılama törenine ilişkin açıklamasında ulusal marşların çalındığını, Deniz Piyadeleri’nin gösteri yaptığını, onur kıtasının teftiş edildiğini ve askerî uçakların tören geçişi yaptığını aktardı. Liderler daha sonra Oval Ofis’te görüştü.
- Mayıs 2026: Trump Pekin’i ziyaret etti. Xi, liderlerin orada stratejik istikrara dayalı yapıcı bir ilişki kurma konusunda anlaştığını daha sonra söyledi.
- 24 Eylül haftasının başlarında: Washington ve Pekin, tarifeler konusundaki ateşkesi iki ay uzatma kararı aldı.
- 24 Eylül: Xi, Beyaz Saray’da resmî törenle karşılandı, Trump’la özel görüştü ve Doğu Salonu’ndaki devlet yemeğine katıldı.
- 25 Eylül: İki çift çay içti ve Ulusal Arşivler’i gezdi; ardından Xi ziyaretini tamamladı.
- Yaklaşık bir ay içinde: Greer, gündemi henüz belirlenmemiş yeni bir ABD-Çin yapay zekâ toplantısı yapılmasını beklediğini söyledi.
Ulusal Arşivler’de Ulusal Arşivler Müdürü Bradford Wilson, çiftlere Bağımsızlık Bildirgesi’ni ve ABD Anayasası’nı gösterdi. Trump, Xi’yle görüşmesinin ne kazandırdığı sorusuna ayrıntı vermeden “her şeyi” yanıtını verdi.
Daha kapsamlı bir uzlaşma değil, ticarette mola
Trump, iki ülke arasındaki ilişkinin faydalarından söz ederken sık sık Amerikalı çiftçilere ve Çin pazarına erişime değindi. Karşılama töreninde, çiftçilere ve hayvan yetiştiricilerine sunulacak fırsatlar da dâhil olmak üzere daha dengeli ticaret yönünde ilerleme kaydedildiğini söyledi. Cuma günü de çiftçilerin ziyaretin sonuçlarından memnun kalacağını öngördü.
İki ülkenin ticarette attığı en somut adım, mevcut tarife ateşkesini uzatmak oldu. Gümrük tarifeleri, ithal mallardan alınan vergilerdir. Yeni tarife artışlarına ara verilmesi, işletmelere planlama, hükümetlere ise müzakere için zaman kazandırırken, varılacak bir anlaşmanın tarafların uyması gereken kuralları açıkça belirlemesi gerekir.
Ziyaret sona erdiğinde Washington ve Pekin daha kapsamlı bir ticaret anlaşması duyurmamıştı. Zirveye ilişkin açıklamalarda tarım ürünleri alımlarına yönelik ayrıntılı yeni taahhütlere, kritik minerallerle ilgili düzenlemelere ya da çip ihracatı kurallarında değişikliğe yer verilmedi.
Saxo Markets’ta yatırım stratejisti olan Charu Chanana, görüşmeyi bir atılım sağlamaktan çok istikrarı koruma çabası olarak değerlendirdi. Chanana’nın değerlendirmesi, işletmeler için önem taşıyan tarife değişiklikleri, nadir toprak elementleri ihracatına ilişkin düzenlemeler, tarım ürünü alımları ve Çin’e çip satışlarını düzenleyen ABD kurallarına odaklanıyordu.
Yapay zekâ görüşmeleri riskleri paylaşmak için bir kanal oluşturuyor
Önde gelen Amerikalı teknoloji yöneticilerinin yemeğe katıldığı ve her iki hükümetin de teknolojinin gelişimini ele alma gereğini kabul ettiği ziyaretin ana gündem maddelerinden biri yapay zekâydı. Yapay zekâ sistemleri metin üretebilir, yazılım yazabilir ve büyük miktarda bilgiyi inceleyebilir. Giderek artan yetenekleri, güvenlik ve denetim konularında da kaygılara yol açtı.
Xi, karşılama töreninde Çin ve ABD’nin yapay zekâyı insan denetiminde tutacak ve insanların refahına hizmet etmesini sağlayacak şekilde geliştirme ve yönetme kapasitesine ve sorumluluğuna sahip olduğunu söyledi. Çin Dışişleri Bakanlığı’nın açıklamasında da Xi’nin iş birliği çağrısının temel unsurlarından biri bu ortak sorumluluk oldu.
ABD Ticaret Temsilcisi Greer, somut sonuçları daha sınırlı ifadelerle anlattı. Liderlerin yapay zekâ konusunda yeni bir gelişme sağlayıp sağlamadığı sorusuna şöyle yanıt verdi:
Yeni bir şey olduğunu söyleyemem.
Greer, ülkelerin bir yapay zekâ diyaloğu başlattığını söyledi ve bunu Soğuk Savaş sırasında Washington ile Moskova arasındaki doğrudan iletişim kanalına benzetti. Greer’e göre bu kanalın acil amacı, taraflardan herhangi birine riskleri ya da diğer kaygıları dile getirme imkânı sunmaktı.
Greer, “önümüzdeki bir ay içinde ya da civarında” yeni bir yapay zekâ toplantısı yapılmasını beklediğini, ancak gündemin henüz belirlenmediğini söyledi. Dolayısıyla bir sonraki somut adım, ortak bir güvenlik standardı veya düzenleme anlaşması duyurulması değil, yeni bir görüşme yapılması olacak.
Tayvan ve İran temel güvenlik kaygıları arasında
ABD’nin Çin Büyükelçisi David Perdue, cuma günü Washington’ın Tayvan konusundaki tutumunun değişmediğini söyledi. Bu açıklama, Trump’ın ziyaret sırasında bu konuda yöneltilen bağrışmalı soruları yanıtsız bırakmasının ardından geldi.
Perdue, ABD’nin Tek Çin politikası, Tayvan İlişkileri Yasası, üç ortak bildiri ve altı güvenceye bağlılığını sürdürdüğünü söyledi. Bu belgeler ve taahhütler, Washington’ın Tayvan’la gayriresmî ilişkilerini sürdürüp savunmasını desteklerken Pekin’le ilişkilerini yönetmek için kullandığı çerçeveyi oluşturuyor.
Pekin’in görüşmelere ilişkin açıklamasında Xi’nin Washington’a Tayvan’ın bağımsızlığına karşı çıkma ve bu konuyu ihtiyatla ele alma çağrısı da yer aldı. Böylece iki hükümet, Perdue’nin ABD politikasında değişiklik olmadığını açıkça belirtmesiyle birlikte, yerleşik tutumlarını kamuoyuna açıklamayı sürdürdü.
Perdue ayrıca Trump’ın Xi’ye, Çin’in İran’ın savaş çabalarına destek vermesinin kabul edilemez olduğunu söylediğini aktardı. Büyükelçi, bazı istihbarat bilgilerinin ve olası bileşenlerin daha önce doğrudan ya da dolaylı olarak İran’a ulaştığını, Çin’in ise görüşmeler sırasında Washington’a böyle bir destek sağlamadığı konusunda güvence verdiğini söyledi.
Trump, yemekteki konuşmasında İran’dan söz etmedi. Perdue, konunun zaman içinde defalarca gündeme getirildiğini ve Washington’ın Çin’in açıkladığı taahhüde doğru ilerleme gördüğünü söyledi. Büyükelçinin açıklaması, özel görüşmenin bu bölümü hakkında kamuoyuna verilen en açık bilgi oldu.
Konuk listesini teknoloji liderleri oluşturdu
Doğu Salonu’ndaki konuk listesi, şirketleri ABD ile Çin arasındaki rekabetin merkezinde yer alan birçok kişiyi bir araya getirdi. Davetliler arasında Jeff Bezos, Elon Musk, Mark Zuckerberg, Sundar Pichai, Michael Dell, Jensen Huang, Sam Altman, Jane Fraser ve Tim Cook yer aldı. AMD’nin üst yöneticisi Lisa Su da yemeğe katıldı.
Toplantıda üç Yüksek Mahkeme yargıcı ve kabine üyeleri de vardı. 130’dan fazla konuğun 19’u Çin heyetinin üyesiydi; bu grupta Çinli iş dünyası temsilcilerinin adı yer almadı.
Önde gelen yapay zekâ geliştiricilerinden Anthropic’in yemekte temsilcisi yoktu. Şirketin davet edilip edilmediği kamuoyuna açıklanmadı. Şirketin yokluğu dikkat çekti; çünkü Üst Yöneticisi Dario Amodei yapay zekânın riskleri ve Çin’in bu teknolojide öne geçmesinin sonuçları konusunda uyarılarda bulunmuştu.
Yöneticilerin yoğun katılımı, yemeği zirvenin iş gündemiyle doğrudan ilişkilendirdi. Çip üreticileri, yapay zekâ geliştiricileri, imalatçılar ve finans kuruluşları; pazara erişimden, ihracat kısıtlamalarından ve iki hükümet arasındaki ilişkilerin istikrarından etkilenecek çıkarlara sahip.
İlişkilerin başlangıcına gönderme yapan menü
Melania Trump, Çin dokunuşları ve Fransız mutfak teknikleriyle hazırlanan, Amerikan malzemelerini öne çıkaran yemeğin hazırlıklarını yürüttü. Beyaz Saray’ın yemek duyurusunda, açılış kadeh kaldırmasının ilişkilerde dönüm noktası sayılan bir ana, Başkan Richard Nixon’ın 1972’de Çin’e yaptığı ziyarete bağlandığı belirtildi.
Konuklara, Nixon ve Çin Başbakanı Zhou Enlai’nin paylaştığı “Barışa Kadeh”in anısına Schramsberg “Blanc De Noir” ikram edildi. Bu tercih, iki ülke arasındaki ilişkileri dönüştürmeye yardımcı olan diplomatik açılımı hatırlattı.
İlk yemek olarak yabani mantar, çıtır pancetta ve taze soğan yağıyla sunulan, pürüzsüz kıvamlı sarı kabak velouté çorbası servis edildi. Ardından susamla kaplanmış levrek; ağır ateşte pişirilmiş minik Çin lahanası, fırında közlenmiş bahçe patlıcanı ve yeşil ot sosuyla sunuldu.
Tatlıda vanilyalı kremamsı bir hazırlama yöntemi olan crémeux, vişneli iç dolguyla ve cevizli frangipane ile bir araya getirildi; yanında Beyaz Saray balıyla yapılmış dondurma servis edildi. Oda kırmızı örtüler ve çiçeklerle, yıldız çiçekleri ve ranunculuslarla süslendi. Masalarda Beyaz Saray koleksiyonundan yaldızlı gümüşler ve Reagan Devlet Yemek Takımı kullanıldı.
Tenor Christopher Macchio, Deniz Piyadeleri ve Kara Kuvvetleri müzik topluluklarıyla birlikte eğlence programının başında yer aldı. Trump, Xi’ye kendisi ve Melania Trump’ın tasarımına katkı sunduğu bir kel kartal heykeli hediye etti ve yemek konuklarını Beyaz Saray balo salonunun inşaat alanını görmeye davet etti.
Pandalar ve genç Amerikalılara 100 bin davet
Xi, önümüzdeki beş yıl içinde değişim programları ve eğitim amacıyla 100 bin genç Amerikalıyı Çin’e davet edeceklerini açıkladı. Çin Dışişleri Bakanlığı’nın tören açıklamasında yer alan bu taahhüt, Xi’nin iki halk arasında daha yakın bağlar kurulması çağrısına sayısal bir hedef kazandırdı.
Beş yıla eşit biçimde yayıldığında davet, yılda ortalama 20 bin genç Amerikalıyı kapsayacak. Açıklamada değişim programlarının hedeflenen ölçeği belirtildi; gelecekteki katılım ise bu programları hayata geçirecek çalışmalara bağlı olacak.
Xi ayrıca Ping Ping ve Fu Shuang adlı iki dev pandanın yakında Atlanta Hayvanat Bahçesi’ne gönderileceğini açıkladı. Hayvanları dostluk elçileri olarak nitelendirdi. İki ABD hayvanat bahçesi 2024’te zaten panda almıştı.
Xi’nin açıklamaları, bu değişim programlarını ülkelerin İkinci Dünya Savaşı sırasında yürüttüğü iş birliğinin tarihine bağladı. Cuma günkü çay buluşmasında, yılın ilerleyen dönemlerinde Shenzhen’de yapılacak APEC zirvesinde ve ABD’de düzenlenecek G20 zirvesinde Trump’la yeniden görüşmeyi beklediğini söyledi.
Protestolar ve basına erişim tartışması
Beyaz Saray önündeki göstericiler Hong Kong ve Tibet için özgürlük, siyasi tutukluların ve Hong Konglu aktivist ve yayıncı Jimmy Lai’nin serbest bırakılması çağrısı yaptı. Diğer gösterilerde Çin’in Sincan’daki Uygurlara yönelik muamelesi hedef alındı.
Virginia’dan protestocu Aziz Sulayman, diş hekimi olan kardeşi Alim Sulayman’ın on yıl önce tutuklandığını söyledi. Kardeşinin nerede olduğunu bilmediğini ve duruşma ya da usulüne uygun bir yasal süreç olmaksızın 17 yıl hapis cezası aldığını anladığını belirtti. Çin, Sincan’da insan hakları ihlalleri yapıldığı yönündeki iddiaları reddediyor.
Eski Temsilciler Meclisi Başkanı Nancy Pelosi, Tibet’e destek veren göstericileri ziyaret etti. Washington’daki siyasi kurumlar içinde, Senato Demokrat Grubu’nun 47 üyesinden 19’u Tayvan’a derhâl finansman sağlanması ve silah satışlarının yapılması ile Çin’de haksız yere gözaltında tutulduğunu belirttikleri Amerikalıların serbest bırakılması çağrısında bulunan bir açıklamayı imzaladı. Bu, grubun yaklaşık yüzde 40’ına karşılık geliyordu.
Basının etkinliklere erişimi de tartışmalı olmaya devam etti. Bir önceki hafta Beyaz Saray’a girmeleri engellenen üç kuruluşun gazetecileri, bir federal yargıcın kararının ardından perşembe sabahı yerleşkeye yeniden alındı; ancak yemeği izlemelerine yine izin verilmedi. Daha önce hâlâ yasaklı olduklarını belirten haberlerin ardından, yerleşkeye yeniden erişim sağladılar.
Washington ve Pekin farklı sonuçları öne çıkarıyor
Beyaz Saray’ın sonradan yayımladığı açıklama; karşılama törenine, hediyelere, askerî gösterilere, yemeğe, çay buluşmasına ve Ulusal Arşivler ziyaretine ağırlık verdi. Ekonomi konusunda özellikle Amerikalı çiftçilere ve Çin pazarına erişime odaklanırken, ziyaretin ABD’nin ekonomik çıkarlarını ilerlettiği yönünde daha genel bir iddiada bulundu.
Pekin’in açıklamasında Tayvan, ticaret, yapay zekâ, Orta Doğu, Ukrayna ve Kore Yarımadası dâhil daha geniş bir politika gündemi ele alındı. Xi, ilişkileri eşitlik, saygı, karşılıklı fayda ve stratejik istikrar çerçevesinde tanımladı. Buradaki stratejik istikrar, tehlikeli bir çatışmaya yol açmadan anlaşmazlıkların yönetilmesine yetecek ölçüde istikrarlı bir ilişki anlamına geliyor.
Trump ve Xi ziyaret hakkında olumlu değerlendirmelerde bulundu. Geçimini ticarete bağlı olanlar ve Tayvan, İran ya da yapay zekâ güvenliği konusunda kaygı duyanlar için bundan sonraki gelişmeler, törenin ardından yapılacak müzakerelerin koşullarına bağlı olacak: planlanan yapay zekâ toplantısına, iki aylık tarife uzatması sırasında yürütülecek görüşmelere ve liderlerin yılın ilerleyen dönemlerinde yapması beklenen buluşmalara.
Öne Çıkanlar
- Trump, Xi ve Peng Liyuan’ı 24 Eylül’de Beyaz Saray’daki devlet yemeğinde ağırladı; 25 Eylül’de çay buluşması ve Ulusal Arşivler ziyareti düzenlendi.
- ABD ve Çin, daha kapsamlı bir ticaret anlaşması duyurmadan tarife ateşkesini iki ay uzattı.
- Greer, yapay zekâ konusunda belirli bir yeni gelişme olmadığını, ancak yaklaşık bir ay içinde yeni bir diyalog toplantısı yapılmasının beklendiğini söyledi.
- Büyükelçi Perdue, ABD’nin Tayvan politikasının değişmediğini ve Trump’ın Çin’i İran’ın savaş çabalarına destek vermemesi konusunda uyardığını söyledi.
- Xi, beş yıl içinde 100 bin genç Amerikalının davet edileceğini ve Atlanta Hayvanat Bahçesi’ne iki panda gönderileceğini açıkladı.
- Ziyaret ortak basın toplantısı veya ortak bildiri olmadan sona erdi; törenlere protestolar ve yemeği izlemeye yönelik kısıtlamalar eşlik etti.






