Japonya Paneli, Omurilik Yaralanması Tedavisi Stemirac’ın Tam Onayını Destekledi

10 dakikalık okuma
Japan Panel Backs Full Approval of Stemirac Spinal Cord Injury Treatment

15 Ekim’deki karar, ilk kez 2018’de onaylanan tedaviyi ileri taşıyor

Japonya Sağlık Bakanlığı danışma paneli, 15 Ekim’de Nipro’nun omurilik yaralanması tedavisi Stemirac’a tam pazarlama onayı verilmesini destekledi. Böylece yedi yıl süreyle koşullu onay kapsamında klinik kullanıma sunulan ürünün onay sürecinde ilerleme kaydedildi. Panel, tedavinin etkililiği ve diğer yönlerine ilişkin yeni kanıtları kabul ederek sağlık bakanının resmî kararının önünü açtı.

İçindekiler
  1. 15 Ekim’deki karar, ilk kez 2018’de onaylanan tedaviyi ileri taşıyor
  2. Japonya erken erişimden önce neler istedi?
  3. Hastanın kemik iliğinden alınan hücreler nasıl kullanılıyor?
  4. İlk 13 hastada neler görüldü?
  5. Yaralanma derecesindeki iyileşme neden farklı anlamlara gelebilir?
  6. Sonraki karşılaştırma nasıl tasarlandı?
  7. Onay neden eleştirildi?
  8. Tedavi kimlere ulaşmayı hedefliyordu?
  9. Güvenlik takibi neleri kapsıyor?
  10. Öne Çıkanlar

Stemirac, hastanın kendi kemik iliğinden alınan, vücut dışında çoğaltılan ve damar yoluyla geri verilen hücreleri kullanıyor. Nipro, tedaviyi Sapporo Tıp Üniversitesi’ndeki araştırmacılarla, aralarında Profesör Osamu Honmou’nun da bulunduğu ekiple geliştirdi. Tedavi, travmatik omurilik yaralanmasının ardından nörolojik belirtileri ve fiziksel işlevleri iyileştirmeyi amaçlıyor.

Panel, Stemirac’ı Japonya’da süreyle sınırlandırılmış koşullu onaydan tam onaya geçiş sürecinde ilerleyen ilk rejeneratif tıp ürünü olarak nitelendirdi. Hastalar açısından bunun kısa vadede taşıdığı önem, tedavinin geçici düzenleyici çerçevenin dışına çıkma olasılığı. Stemirac bu çerçevede zaten kullanıma sunulmuş ve Japonya’nın sağlık sigortası kapsamına alınmıştı.

15 Ekim’deki destek kararı bir danışma adımı niteliğinde; ardından bakanlık onayı bekleniyor. Toplantının yapıldığı yıl, bakanın nihai karar tarihi ve yeni değerlendirmenin sayısal sonuçları duyuru ayrıntılarında belirtilmedi. Bununla birlikte, düzenleyici geçmiş ve yayımlanan çalışma sonuçları kararın neden önemli olduğunu açıklıyor: Japonya, Nipro’dan klinik kullanım sırasında daha güçlü kanıtlar toplamasını isterken tedaviye başlangıçta erişim izni vermişti.

Japonya erken erişimden önce neler istedi?

Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığının 2018 tarihli müzakere raporunda, bir komitenin 21 Kasım 2018’de yedi yıl süreyle koşullu onay verilmesini tavsiye ettiği kaydediliyor. İlaç ve Tıbbi Cihazlar Kurumu (PMDA), Stemirac’ın bir miktar fayda sağlamasının beklendiği ve güvenliğinin beklenen faydayla orantılı olarak kabul edilebilir olduğu sonucuna vardı.

PMDA, klinik kanıtlar sınırlı olduğu için ek değerlendirme de istedi. Japonya’nın ilaç ve tıbbi cihazları düzenleyen yasasının 23-26. maddesi uyarınca uygulanan onay çerçevesi, üreticinin daha sonraki bir onay başvurusu için kanıt toplaması sürerken tedavinin başlamasına izin veriyordu.

Reklam

Bu erken erişime iki temel koşul eşlik etti. Tedavi, acil durumlarla başa çıkabilecek donanıma sahip bir merkezde, omurilik yaralanmaları konusunda deneyimli bir uzmanın gözetiminde uygulanmalıydı. Ayrıca tedavi edilen her hasta, yeniden başvuru öncesinde yapılması gereken değerlendirmeye dahil edilmeliydi.

Başlıca dönüm noktaları, tedavinin ilk başvurudan panelin son destek kararına uzanan sürecini gösteriyor:

  • 29 Haziran 2018: Nipro pazarlama onayı için ilk başvurusunu yaptı.
  • 21 Kasım 2018: Bakanlık komitesi, yedi yıl süreyle koşullu onay verilmesini tavsiye etti.
  • 28 Aralık 2018: Koşullu pazarlama onayı verildi.
  • 20 Şubat 2019: Bakanlık taslak kılavuzunda hasta seçimi, tedavi ve merkez koşullarını belirledi.
  • 20 Ocak 2020: Sağlık bakanına sunulan dilekçede onayın geri çekilmesi ve klinik araştırmalara dönülmesi istendi.
  • 15 Ekim: Bakanlık paneli tam onayı destekledi; ardından bakanlık onayı verilmesi bekleniyor.

Hastanın kemik iliğinden alınan hücreler nasıl kullanılıyor?

Stemirac, kısaca MSC olarak adlandırılan mezenkimal kök hücreleri içeriyor. Bu hücreler, iltihabı etkileyen ve diğer hücreleri destekleyen maddeler salgılayabiliyor. Ürün tanımında kullanılan otolog sözcüğü, hücrelerin tedaviyi alan kişinin kendisinden alındığı anlamına geliyor.

Nipro’nun üretim süreci, kemik iliği sıvısı ile periferik kanın alınmasıyla başlıyor. Hücreler daha sonra vücut dışında çoğaltılıyor. İlk onaylanan yöntemde damar yoluyla 50 milyon ila 200 milyon hücre verilmesi öngörülüyordu; doz için ayrıca vücut ağırlığına göre bir üst sınır belirlenmişti.

Önerilen etki birkaç süreci kapsıyor. Hücreler hasarlı omurilik dokusunun yakınında toplanabilir, sinirleri korumaya ve iltihabı düzenlemeye yardımcı maddeler salgılayabilir. Bakanlık kılavuzunda, hücrelerin sinir sistemi hücrelerine dönüşerek katkı sağlayabileceği de belirtiliyor. Bu etkilerin bir arada, hasarın ilerlemesini sınırlaması ve iyileşmeyi desteklemesi amaçlanıyor.

PMDA’nın değerlendirdiği hayvan deneyleri, damar yoluyla verilen hücrelerin omuriliğe nasıl ulaşabileceğini açıklamaya yardımcı oldu. Sıçanlarla yapılan deneylerden birinde, işaretlenmiş hücreler infüzyondan bir hafta sonra yaralanmanın olduğu bölgede ve çevresinde görüldü. Başka bir deneyde, verilen sıçan MSC’lerinin yaklaşık yüzde 5,5’inin yaralanma bölgesinde bulunduğu saptandı. PMDA, hücrelerin vücutta nasıl hareket ettiğine ilişkin üretici açıklamasını kabul ederken, hücreleri yaralanma bölgesine çeken kesin mekanizmanın belirsizliğini koruduğunu belirtti.

İlk 13 hastada neler görüldü?

Bakanlığın 20 Şubat 2019’da sunulan taslak optimal kullanım kılavuzunda, ilk onayı destekleyen Faz II çalışması anlatılıyor. Tek bir tıp merkezinde yürütülen çalışmaya yaş ortalaması 54, yaş aralığı 21-66 olan 13 yetişkin katıldı. Katılımcıların tümünde omuriliğin boyun bölgesindeki servikal kısmında travmatik yaralanma vardı.

Reklam

Başlangıçta 17 kişi kayda alındı; daha sonra gerekli koşulları karşılayan 13 kişiye tedavi uygulandı. Çalışma açık etiketliydi; yani hastalar ve klinisyenler hangi tedavinin verildiğini biliyordu. Ayrıca yalnızca standart tedavi alan bir kontrol grubu yoktu.

Temel ölçüt, yaralanmadan yaklaşık 220 gün sonra, tedavi öncesindeki değerlendirmeyle karşılaştırıldığında Amerikan Omurilik Yaralanmaları Derneği (ASIA) Bozulma Ölçeği’nde (AIS) en az bir derece iyileşme olmasıydı. Hastaların 13’ünden 12’si, yani yüzde 92,3’ü en az bir derece iyileşti.

Başlangıçtaki hasta grupları küçüktü: Altı hastada AIS A, iki hastada B ve beş hastada C derecesi vardı. A derecesiyle başlayan altı hastanın beşi en az bir derece iyileşirken B derecesiyle başlayan iki hastanın ikisi ve C derecesiyle başlayan beş hastanın tamamı iyileşti. 13 hastanın üçü, yani yüzde 23,1’i en az iki derece ilerleme kaydetti.

PMDA, sonuçları koşullu erişimi destekleyecek kadar umut verici buldu. Ancak değerlendirmede doğal iyileşme ve rehabilitasyonun da gelişime katkı sağlayabileceği belirtildi; standart tedavi gören hastalarla karşılaştırma yapılması istendi.

Yaralanma derecesindeki iyileşme neden farklı anlamlara gelebilir?

AIS dereceleri, omurilik yaralanmasından sonra ne ölçüde hareket ve duyunun korunduğunu gösteriyor. A derecesi, en ağır sınıf: En alt sakral bölgelerde motor veya duyusal işlev korunmamış oluyor. B derecesinde duyular korunuyor ancak yaralanmanın motor açıdan eksik sınıflandırılması için gereken hareket işlevi bulunmuyor. C ve D dereceleri, korunan motor işlevin giderek arttığını gösterirken E derecesi ölçekte normal bulgulara karşılık geliyor.

Dolayısıyla A’dan B’ye geçiş, duyunun geri gelmesi anlamına gelebilir. A’dan C’ye geçiş ise motor işlevin de geri kazanıldığını gösterir. PMDA, sonraki değerlendirmeyi tasarlarken bu farkı dikkate aldı: A derecesiyle başlayan hastalarda temel sonuç ölçütü olarak en az iki derecelik iyileşme istendi.

Günlük yaşamda bağımsızlık, Omurilik Bağımsızlık Ölçeği (SCIM-III) ile ayrı olarak değerlendirildi. Bu ölçek öz bakım, solunum, mesane ve bağırsak yönetimi ile hareketliliği kapsayan alanlarda toplam 100 puana kadar veriyor. Bu etkinlikler, kişinin ne ölçüde yardıma ihtiyaç duyduğunu doğrudan etkiliyor.

İlk çalışma, 13 hastanın tamamında SCIM-III puanının ortalama 27,2 arttığını kaydetti. Sonuçlar başlangıçtaki yaralanmanın ağırlığına göre büyük farklılık gösterdi: A derecesindeki hastalarda ortalama artış 3,3 puan, B derecesindekilerde 9,5, C derecesindekilerde ise 62,8 puandı. PMDA bu ölçütte 12 hastada iyileşme bildirdi. A derecesiyle başlayan bir hastada ise AIS veya SCIM-III açısından iyileşme görülmedi.

Ölçütler arasındaki fark, düzenleyici takip sürecini de şekillendirdi. PMDA, yaralanma ölçeğindeki iyileşmenin günlük yaşamdaki bağımsızlık değişimleriyle birlikte değerlendirilebilmesi için hem nörolojik değerlendirmeler hem de günlük işlev ölçümleri istedi.

Reklam

Sonraki karşılaştırma nasıl tasarlandı?

Nipro’nun koşullu onaya ilişkin açıklamasında, Stemirac alan kişilerle tedavi için uygun olduğu hâlde almayan kişilerin karşılaştırıldığı bir araştırma anlatılıyor. Üretici, tam onay başvurusundan önce etkililik ve güvenliği değerlendirmenin yolu olarak bu araştırmayı gösteriyor. Sayfa, 15 Ekim’deki kararı duyurmak yerine koşullu onay aşamasını açıklıyor.

Başlıca sonuç ölçütleri, travmatik servikal omurilik yaralanması bulunan 20-70 yaşındaki hastalara odaklanıyor. Başlangıçta AIS A derecesinde olanlarda en az iki derece iyileşenlerin oranı ölçülüyor. B veya C derecesiyle başlayan hastalarda ise en az bir derecelik iyileşme değerlendiriliyor.

Karşılaştırmada, yaralanmadan altı ila sekiz hafta sonra yapılan değerlendirme ile yaklaşık 180. günde yapılan değerlendirme esas alınıyor; her iki değerlendirme için de 30 günlük esneklik tanınıyor. Bu süre, ilk çalışmadaki yaklaşık 220. gün değerlendirmesinden farklı. Dolayısıyla sonraki tasarımda başlangıç noktası, takip süresi ve yaralanma şiddeti grupları da değişiyor.

PMDA başlangıçta, tedavi gruplarının şans eseri belirlendiği randomize bir karşılaştırmanın tercih edileceğini belirtmişti. Rastgele atama, başlangıç özellikleri benzer gruplar oluşturulmasına yardımcı oluyor. Stemirac kullanıma sunulduktan sonra kurum, uygun olduğu hâlde tedavi almayan hastalarla ileriye dönük karşılaştırmayı pratik bir alternatif olarak kabul etti; grupları karşılaştırılabilir kılmak ve değerlendirmeleri nesnel yürütmek için çaba gösterilmesini şart koştu.

Onay neden eleştirildi?

Ocak 2020’de dönemin sağlık bakanı Katsunobu Kato’ya sunulan dilekçede, Stemirac’ın koşullu onayının iptal edilmesi ve ürünün klinik araştırmalara dönmesi istendi. Dilekçede, 13 hastanın yer aldığı ve kontrol grubu bulunmayan bir çalışmanın, tedavinin, doğal iyileşmenin ve rehabilitasyonun katkıları konusunda fazla belirsizlik bıraktığı savunuldu.

Dilekçe, AIS A olarak sınıflandırılan hastalarda önemli ölçüde iyileşmenin pek olası olmadığı yönündeki iddiaya da karşı çıktı. Standart tedaviyle iyileşme görüldüğünü belgeleyen araştırmalara atıfta bulunarak koşullu onay sistemi için daha sıkı kurallar, daha fazla şeffaflık ve süre uzatmalarına kısıtlama getirilmesini istedi.

Ortopedi cerrahı Hiroshi Kawaguchi, konuyu 7 Ocak’ta çevrimiçi yayımlanan Ocak 2026 tarihli değerlendirme yazısında yeniden ele aldı. Kawaguchi; çalışma tasarımını, sonuçların değerlendirilmesini ve yeterince güçlü kanıtlar birikmeden kamu geri ödemesi kapsamında ticari tedavi sunulmasının risklerini tartıştı.

Kawaguchi’nin yazısı, hastaların tedaviye ne kadar çabuk erişmesi gerektiği ve faydanın ne ölçüde ikna edici biçimde ölçülebileceği konusundaki tartışmanın sürdüğünü gösteriyor. PMDA’nın ilk kararı, zorunlu takip koşuluyla erken erişim sağladı; eleştiriler ise ticari kullanımdan önce daha güçlü karşılaştırmalı kanıtlar gerektiğini savundu. 15 Ekim’deki destek kararı, tedavinin düzenleyici süreçteki ilerleyişini anlamak için takip sonuçlarını merkezi hâle getiriyor.

Reklam

Tedavi kimlere ulaşmayı hedefliyordu?

İlk onaylanan endikasyon, AIS A, B veya C olarak değerlendirilen hastalarda travmatik omurilik yaralanmasını kapsıyordu. PMDA endikasyonu travmatik yaralanmayla sınırladı; çünkü çalışma bu hasta grubunda yürütülmüştü. İlk çalışmada AIS D derecesiyle başlayan hastalara ilişkin deneyim de yoktu.

2019 taslak kılavuzu, üretim kapasitesinin sınırlı olması ve bu gruptaki fayda değerlendirmesi nedeniyle tedavinin başlangıçta AIS A hastalarına odaklanmasını önerdi. Kılavuz, hastanın durumunu dikkate alarak kemik iliği aspirasyonunun yaralanmadan sonraki 31 gün içinde yapılmasını, üretim tamamlanır tamamlanmaz da infüzyon uygulanmasını öngörüyordu.

Aileler açısından bu koşullar, yaralanmanın ardından erken dönemde değerlendirme, hücre toplama, üretim ve hastaneler arasındaki nakil süreçlerinin eşgüdüm içinde yürütülmesi gerektiği anlamına geliyor. İlk çalışmada infüzyonlar yaralanmadan 43 ila 54 gün sonra uygulandı. Tedavi süreci rehabilitasyonu ve nakil sonrasında bakımın sürdürülmesine yönelik düzenlemeleri de kapsıyordu.

Japonya’da ihtiyaç büyük. PMDA’nın 2018 tarihli incelemesinde, en az 100 bin kişinin omurilik yaralanmasıyla yaşadığı ve yılda yaklaşık 5 bin yeni hasta olduğu belirtilmişti. Onay haberlerine eşlik eden daha sonraki tahminlerde ise yıllık yaralanma sayısı yaklaşık 6 bin, kalıcı etkilerle yaşayanların sayısı 200 binin üzerinde verildi. Uygunluk kuralları ve hücrelerin erken toplanmasına yönelik takvim, hangi hastaların tedavi sürecine katılabileceğini belirliyor.

Güvenlik takibi neleri kapsıyor?

İlk çalışmada ölüm veya başka ciddi bir advers olay kaydedilmedi. İki hastada kan alımına bağlanan anemi, bir hastada ise kemik iliği iğnesinin giriş yerinde ağrı görüldü. PMDA bu olayları ciddi olmayan olaylar olarak nitelendirdi ve güvenlik bilgilerinin toplanmaya devam edilmesini istedi.

Bakanlığın taslak kılavuzunda, üretim hazırlığı sırasında yaklaşık 50 mililitre kemik iliği sıvısı ve toplam 960 mililitre periferik kan alınması öngörülüyordu. Hücre toplamanın çocuklar, düşük vücut ağırlığı olan kişiler ve hâlihazırda anemisi bulunan hastalar için özellikle zorlayıcı olabileceği uyarısı yapıldı. İlk çalışmaya yetişkinler katılmıştı.

Hastanelerin steril hücre toplama alanları, yoğun bakım olanağı, rehabilitasyon düzenlemeleri ve komplikasyonlara hızlı müdahale kapasitesi bulundurması gerekiyordu. Kılavuzda, damar yoluyla verilen hücre ürünlerinin kan pıhtıları ve akciğer damarlarında tıkanma gibi riskleri olabileceği için infüzyon sırasında ve sonrasında solunumun ve yaşamsal bulguların izlenmesi istendi. Alerjik reaksiyon ve enfeksiyon riskleri de ele alındı.

Stemirac’ın tam onaya doğru ilerlemesi, 2018’de oluşturulan düzenleyici süreçte kaydedilen ilerlemeyi gösteriyor. Hastalar ve klinisyenler açısından öncelikler ise uzman değerlendirmesi, beklenen fayda ve risklerin açıkça anlatılması, rehabilitasyonun eşgüdüm içinde yürütülmesi ve işlevsel sonuçların izlenmeye devam edilmesi.

Öne Çıkanlar

  • Japonya Sağlık Bakanlığı paneli, 15 Ekim’de Stemirac’ın tam onayını destekledi; ardından bakanlık onayı verilmesi bekleniyor.
  • Nipro ve Sapporo Tıp Üniversitesi tedaviyi, hastaların kendi kemik iliğinden alınan hücrelerle geliştirdi.
  • Japonya, Aralık 2018’de yedi yıl süreli koşullu onay verdi ve zorunlu takip şartı getirdi.
  • İlk çalışmada 13 yetişkinin 12’si en az bir AIS derecesi, üçü ise en az iki derece iyileşme gösterdi.
  • Sonraki değerlendirmede tedavi alan hastalar, uygun olduğu hâlde tedavi almayan hastalarla karşılaştırıldı; yaralanmanın şiddetine göre farklı sonuç ölçütleri kullanıldı.
  • İlk endikasyon, AIS A, B veya C olarak değerlendirilen travmatik omurilik yaralanmalarını kapsıyordu; tedavinin uygun donanıma sahip uzman merkezlerde uygulanması gerekiyordu.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir