İlaç Kullanımını İncelemek İçin 180 Milyon Yen Ayrıldı
Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı, eski Japon ordusu bünyesinde geliştirilen ve II. Dünya Savaşı sırasında ve sonrasında hastalara uygulanan deneysel Koha ilacının kullanımına ilişkin altı ulusal cüzzam sanatoryumunda inceleme yapmayı değerlendiriyor. Hükümet, çalışma için 2026 mali yılı bütçesinde 180 milyon yen ayırdı.
İçindekiler
- İlaç Kullanımını İncelemek İçin 180 Milyon Yen Ayrıldı
- Kanıtlar Tek Bir Kurumla Sınırlı Değil
- Ordu Araştırması Hastalara Nasıl Ulaştı?
- Kikuchi-Keifuen Soruşturmasının Bulguları
- Bir Hasta Tabletleri Yutması İçin Baskı Gördüğünü Anlatıyor
- Soruşturma Neden İnsan Hakları Kaygılarını Gündeme Getirdi?
- Eski Kayıtlar Tedavinin Sık Sık Kesildiğini Gösteriyor
- Kayıtları Korumak ve Yaşlanan Hastaları Dinlemek
- Savaş Dönemi Denemelerinden Daha Kapsamlı Bir Soruşturma Önerisine
- Öne Çıkan Noktalar
Önerilen soruşturma, Kumamoto eyaletindeki Kikuchi-Keifuen'in ötesine uzanacak. Burada yapılan incelemede, aralarında altı yaşındaki çocukların da bulunduğu en az 472 hastaya Aralık 1942 ile 1947 arasında ilacın verildiği belirlendi. Denemeler sırasında dokuz hasta hayatını kaybetti; araştırmacılar bu ölümlerden ikisine Koha'nın yol açmış olabileceğinden şüphelendi.
Bakanlık yetkilisi planları 9 Kasım'da açıkladı; önerilen soruşturma 10 Kasım 2026'da haberleştirildi. Altı kurum ve çalışmanın başlangıç tarihi henüz belirlenmedi. Hazırlıklar tamamlandığında araştırmacılar, kendi incelemesini zaten yürütmüş olan Kikuchi-Keifuen hariç, her kurumun elindeki kayıtları inceleyecek.
Temel sorular, ilacın ne kadar yaygın kullanıldığı, ilacı alan kişilerin başına neler geldiği ve ağır hastalıklar ile ölümlere rağmen tedavinin neden sürdürüldüğü. Önceki soruşturmada, kurumlara kapatılmış ve doktorlarına bağımlı olan hastaların tedaviyi gerçekten reddetme olanağı bulunup bulunmadığı da incelendi.
Kanıtlar Tek Bir Kurumla Sınırlı Değil
Kikuchi-Keifuen dışında beş ulusal sanatoryumda daha Koha kullanıldığı kayıtlarda doğrulandı: Şizuoka eyaletindeki National Suruga, Takamatsu'daki Oshima-Seishoen, Tokyo'daki Tama-Zenshoen, Okayama eyaletindeki Nagashima-Aiseien ve Kagoshima eyaletindeki Hoshizuka-Keiaien.
Bu bulgular, Kikuchi-Keifuen dışındaki 12 ulusal sanatoryuma yöneltilen sorular sonucunda ortaya çıktı. Kanıtlara tıbbi kayıtlar, bir kurum dergisi, hastalar derneğinin dergisi ve 1947'de yayımlanmış bir tıp dergisi dâhildi. Bunlar birlikte, ilacın kullanımının Japonya'nın çeşitli bölgelerine yayıldığını gösteriyor.
Şimdiden belirlenen beş kurum, önerilen soruşturmaya bir başlangıç noktası sunuyor. Soruşturmanın nihai kapsamı, bakanlığın hangi altı kurumu seçeceğine ve her yerde ne kadar belge kaldığına bağlı olacak.
Ordu Araştırması Hastalara Nasıl Ulaştı?
Koha, ışığa tepki veren bir madde olan ışığa duyarlı boya kriptosiyaninden oluşuyordu. İlaç, fotoğrafçılıkta kullanılan hassaslaştırıcı maddeler üzerine yürütülen araştırmalardan doğdu. Eski Japon İmparatorluk Ordusu, ilacın soğuk bölgelerdeki askerî harekât sırasında donma ve yanıkların tedavisinde kullanılıp kullanılamayacağıyla ilgilenmeye başladı.
Ordu, olası kullanım alanlarını araştırması için Kumamoto Tıp Üniversitesi'ni, bugünkü adıyla Kumamoto Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni görevlendirdi. Tüberküloz hastalarında elde edildiği düşünülen başarının ardından araştırmacılar, Hansen hastalığı olarak da bilinen cüzzam tedavisinde ilacı denemeyi değerlendirdi. İki hastalığa yol açan bakterilerin akraba olması, araştırmacıların ilgisini açıklamaya yardımcı oldu.
O dönemde kurumun müdürü olan Matsuki Miyazaki, Kikuchi-Keifuen'deki araştırmaya katıldı ve Aralık 1942'de hastalara Koha vermeye başladı. Çalışma, Ordu Teknik Karargâhı'nın 7. Araştırma Merkezi tarafından görevlendirilmişti. Deneylere başlangıçta sanatoryum hastalarının yaklaşık üçte biri dâhil edildi.
Tedavi, Japonya'nın 1945'te teslim olmasının ardından da sürdü. Kikuchi-Keifuen'de denemeler 1947'ye kadar devam ederken Oshima-Seishoen kayıtlarında ilacın 1944-1946 arasında uygulandığı belirtiliyor. Dolayısıyla önerilen soruşturma hem savaş dönemi askerî araştırmalarını hem de savaş sonrasında alınan tıbbi kararları kapsıyor.
Kikuchi-Keifuen Soruşturmasının Bulguları
Kikuchi-Keifuen, tarih arşivlerinde ilgili belgelerin tasnifine 2022'de başlanmasının ve hastalar derneğinin ayrıntılı inceleme talebinin ardından, soruşturma raporunu 24 Haziran 2024'te yayımladı. Araştırmacılar Koha verilen en az 472 kişiyi tespit etti.
Doktorlar ilacı çeşitli yöntemlerle uyguladı: toz ve tablet hâlinde, kas veya damar içine enjeksiyonla, kateter yoluyla mesaneye vererek ve gözün bir bölümünü kaplayan zara sürerek. Tek seferde verilen dozlar 0,1 ile 120 miligram arasında değişirken uygulama aralıkları günlükten haftalığa kadar farklılık gösterdi.
Hastalar yorgunluk, mide bulantısı, döküntü ve karıncalanma ya da uyuşma gibi anormal hisler olarak tanımlanan parestezi yaşadı. Raporda deneylerin tıbbi dayanağı sorgulandı ve hastaların sağlıkları kötüleştiğinde kendilerine yeterli açıklama yapılmadığı belirtildi. Yan etkiler için uygun tedavi ya da tazminat sağlanmadığı da tespit edildi.
Koha'yla bağlantılı olabileceğinden şüphelenilen iki ölüm, 37 ve 29 yaşlarındaki erkeklere aitti. Büyük olan, enjeksiyonlardan sonra baş dönmesi, giderek şiddetlenen baş ağrıları ve kusma yaşadı; tedavinin başlamasından 34 gün sonra hayatını kaybetti. Daha genç olanın tedavisi, ağır bitkinlik nedeniyle yaklaşık dört buçuk ay sonra durduruldu; hasta yaklaşık iki hafta sonra öldü.
Bir Hasta Tabletleri Yutması İçin Baskı Gördüğünü Anlatıyor
Yaşadıklarını anlattığı sırada 93 yaşında olduğu belirtilen Oshima-Seishoen hastası Tsuneji Matsumoto, kuruma Temmuz 1942'de girdi. 1944'ün başlarında bir doktorun kendisine ve diğer genç hastalara cüzzam için yeni bir ilaç verileceğini söylediğini hatırladı.
Matsumoto, öğleden önce günde bir kez ince ve yassı bir tablet aldığını hatırlıyor. İlacı aldıktan sonra sersemlediğini ve görme yetisinin kötüleştiğini söyledi. Hastaneye kaldırılmadan önce göremediğini söyleyerek koridorlarda sürünerek ilerlediğini anlattı. Diğer hastaların ateşi çıktı ya da yaraları iltihaplandı; bir kadın da saçlarını kaybetti.
Matsumoto'ya göre bir doktor, şikâyetlere yan etkilerin tedavinin işe yaradığını gösterdiğini söyleyerek karşılık verdi:
Tepki verdiğinize göre ilaç işe yarıyor,
Bazı hastalar tabletleri dillerinin altında saklayıp daha sonra tükürdü. Matsumoto, hemşirelerin sonunda her tabletin yutulduğunu kontrol etmeye başladığını söyledi. Tedavinin altı ayla bir yıl arasında sürdüğünü, ardından herhangi bir açıklama yapılmadan aniden kesildiğini hatırlıyor.
Anlattıkları, gündelik yaşamda tedaviyi reddetmenin ne kadar zor olabildiğini gösteriyor: İlacı almamaya çalışan hastalar daha yakından denetleniyordu.
Soruşturma Neden İnsan Hakları Kaygılarını Gündeme Getirdi?
Kikuchi-Keifuen'in raporu, hastaların insan haklarına saygı gösterilmediği sonucuna vardı. Hastalar kurum dışında yaşayamadıkları için toplumun geri kalanından koparılmıştı. Deneyleri yöneten doktorlar, hastaların yaşadığı kurum üzerinde de yetki sahibiydi.
Bu düzen, tedaviyi reddetmeyi ya da etkileri hakkında açıkça konuşmayı zorlaştırıyordu. Gerçek anlamda rıza için kişinin önerilen uygulamayı anlaması ve hayır diyebilmesi gerekir. Raporda, kuruma bağımlılıklarının hastaların bu seçeneğini ciddi biçimde kısıtladığı anlatıldı.
Hastalar 1943'te denemelere karşı çıkmaya başladı, ancak deneyler 1947'ye kadar sürdü. Soruşturmada atıfta bulunulan bir sanatoryum dergisinde anıları yayımlandığında 97 yaşında olan bir erkek, ilaca başladıktan sonra şiddetli mide ağrısı çektiğini ve gözetim altında hap almak üzere her gün müdürün odasına çağrıldığını anlattı.
Cüzzam sanatoryumunda çalışmış doktor Shinzo Izumi, bulguları çarpıcı sözlerle değerlendirdi:
Bu, ciddi bir insan hakları ihlaliydi.
Soruşturmada amacın, olaya karışan kişileri hukuken sorumlu tutmak değil, tarihten ders çıkararak günümüzdeki uygulamaları iyileştirmek olduğu belirtildi.
Eski Kayıtlar Tedavinin Sık Sık Kesildiğini Gösteriyor
Ulusal Hansen Hastalığı Müzesi'nde korunan dermatoloji ve zührevi hastalıklar dergisinin 1947 tarihli sayısında, Tama-Zenshoen ve Oshima-Seishoen'deki Koha kullanımı anlatılıyor. Döneme ait bu kayıtlar, sonraki kurumsal soruşturmaları ve hastaların anılarını sayısal ayrıntılarla tamamlıyor.
Tama-Zenshoen'de müdür, 175 vakayı bildirdi. Bunların 72'sinde tedavi üç ay dolmadan durdurulurken 103'ünde dört ila sekiz ay sürdü. 57 vakada hastanın genel sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle ilacın kesilmesi gerekti.
Bu 57 vaka, bildirilen 175 vakanın yaklaşık yüzde 33'ünü, yani kabaca her üç vakadan birini oluşturuyor. Bu oran, söz konusu kurumda sağlık durumunun kötüleşmesi nedeniyle tedavinin ne sıklıkla kesildiğini somut biçimde ortaya koyuyor.
Oshima-Seishoen'de müdür, 1944 ile 1946 arasında 180 kişiye Koha verildiğini bildirdi ve ilaç kesildikten sonra azalan çok sayıda yan etki görüldüğünü kabul etti. Nagashima-Aiseien ve Hoshizuka-Keiaien kayıtları da kullanımın sürdüğüne ilişkin ek kanıt sunuyor; ancak bu kurumlardaki hasta sayıları verilmedi.
Kayıtlar birlikte değerlendirildiğinde daha geniş bir tablo ortaya çıkıyor: Birden fazla kurumda ilaç kullanımı, tekrarlanan yan etkiler ve tedaviyi sürdürme ya da durdurma kararları.
Kayıtları Korumak ve Yaşlanan Hastaları Dinlemek
National Suruga, Koha'nın nasıl kullanıldığını belirlemek için inceleme kapsamındaki 998 hastanın tamamına ait tıbbi kayıtları gözden geçiriyor. Müdür Shinichi Kitajima, savaş sonrasına ait kayıtlarda kanıtlara rastlandığını söyledi. Gizlilik yükümlülüğü bulunan personel dosyaları tek tek inceliyor.
Kitajima, çalışmanın ölçeğini ve tarihî kayıtları koruma gereğini şöyle anlattı:
Bilinmeyen başka gerçeklerin de ortaya çıkma ihtimali var. Tıbbi kayıtları ve belgeleri korumaya yönelik kurallar belirlememiz gerekiyor,
Diğer kurumlar da büyük miktarda kayıtla karşı karşıya kaldı ve araştırmalarını nasıl düzenleyeceklerini değerlendiriyor. Tıbbi dosyalar, ilacı kimin aldığını, dozların ne zaman verildiğini, ardından hangi belirtilerin görüldüğünü ve tedavinin neden sona erdiğini ortaya koymaya yardımcı olabilir. Hastalar temsilcileri, araştırmacılardan ölüm belgelerini de incelemelerini istedi.
Sağlık Bakanlığı, Mayıs 2025'te ulusal sanatoryumlarda 639 hasta bulunduğunu ve yaş ortalamasının 88,8 olduğunu açıkladı. Bu veriler, kişisel tanıklıkların belge incelemeleriyle birlikte kayda geçirilmesinin neden acil olduğunu gösteriyor. Hastalar, tıbbi dosyalara hiç girmemiş olabilecek baskıları, acıları ve konuşmaları aktarabilir.
Savaş Dönemi Denemelerinden Daha Kapsamlı Bir Soruşturma Önerisine
Şimdi incelenen tarih, II. Dünya Savaşı sırasındaki askerî araştırmalardan hükümetin sekiz yılı aşkın süre sonra önerdiği soruşturmaya kadar uzanıyor. Sürecin gelişimini gösteren tarihler şöyle:
- Aralık 1942: Müdür Matsuki Miyazaki'nin yönetiminde Kikuchi-Keifuen'de Koha denemeleri başladı.
- 1943: Kikuchi-Keifuen'deki hastalar denemelere karşı çıkmaya başladı.
- 1944-1946: Oshima-Seishoen kayıtlarında Koha'nın 180 kişiye verildiği belirtiliyor.
- 1947: Kikuchi-Keifuen'deki denemeler sona erdi; bir tıp dergisinde Tama-Zenshoen ve Oshima-Seishoen'deki uygulamalara ilişkin anlatımlar yayımlandı.
- 2022: Kikuchi-Keifuen'in tarih arşivlerindeki belgeler üzerinde başlatılan çalışma, deneylere yeniden dikkat çekti.
- 24 Haziran 2024: Kikuchi-Keifuen soruşturma raporunu yayımladı.
- Kasım 2026: Bakanlığın diğer altı sanatoryumda soruşturma yapma önerisi kamuoyuna yansıdı.
Kikuchi-Keifuen Hastalar Derneği temsilcisi Akira Ota, ülke genelinde soruşturmalar yürütülmesi ve tıbbi kayıtlarla ölüm belgelerinin daha kapsamlı incelenmesi çağrısında bulundu. Bulguların kamuoyuyla paylaşılmasını ve gelecek kuşaklar için korunmasını da istedi.
Önerilen ulusal çalışma, şu anda tek tek kurumlara dağılmış olan bulguları bir araya getirecek. Hastalar ve aileleri açısından en somut hedef, Koha'yı kimlerin aldığını, ne tür zararlar yaşadıklarını ve bakımlarından sorumlu kişilerin hangi kararları verdiğini daha eksiksiz biçimde ortaya koymak.
Öne Çıkan Noktalar
- Japonya, altı ulusal cüzzam sanatoryumunda yapılması önerilen Koha soruşturması için 2026 mali yılı bütçesinde 180 milyon yen ayırdı.
- Kikuchi-Keifuen'deki önceki soruşturmada, aralarında altı yaşındaki çocukların da bulunduğu en az 472 kişinin ilacı aldığı belirlendi.
- Denemeler sırasında dokuz hasta hayatını kaybetti; araştırmacılar iki ölümün Koha'dan kaynaklanmış olabileceğinden şüphelendi.
- Kayıtlar, diğer beş ulusal sanatoryumda da ilacın uygulandığını ve ciddi yan etkilerle tedavi kesintilerinin yaşandığını doğruluyor.
- Önceki soruşturmada, hastaların kurumlara kapatılmış ve doktorlarına bağımlı olmaları nedeniyle tedaviyi reddetme olanaklarının çok sınırlı olduğu sonucuna varıldı.
- Ne yaşandığını ortaya koymak için tıbbi kayıtların korunması ve yaşlanan hastaların deneyimlerinin kayda geçirilmesi büyük önem taşıyor.






