Kış dönemi gaz planında sevkiyat darboğazı
Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerinin aksaması gaz teslimatlarını tehdit ederken Pakistan zorlu bir kışa hazırlanıyor. Petrol Dairesi, Kasım 2026-Şubat 2027 dönemini kapsayan arz planı için onay arıyor. Daire, Sui Northern Gas Pipelines Limited şebekesinde iki yedek sevkiyat da dahil olmak üzere 24 sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) kargosuna ihtiyaç duyulacağını tahmin ediyor.
İçindekiler
- Kış dönemi gaz planında sevkiyat darboğazı
- Katar’dan gelen teslimatlar keskin biçimde azaldı
- Arz sıkışıklığı nasıl gelişti?
- Pakistan ne satın almayı planlıyor?
- İkame gaz neden bu kadar pahalı?
- Haneler gazı kısıtlı saatlerde kullanabiliyor
- Elektrik ve gübre üretimi de gaz talep ediyor
- Yurt içi gaz açığı kapatabilir mi?
- Gazın akışını sürdürmenin bedelini kim ödüyor?
- Öne Çıkanlar
Pakistan LNG Üst Yöneticisi Masood Nabi, 25. WPC Enerji Kongresi’nde yaptığı ve 15 Ekim’de yayımlanan açıklamada, ülkenin başlıca darboğazının gazın bulunabilirliği değil, boğazdan geçiş olduğunu söyledi. Pakistan, etkileri hafifletmek için yurt içi üretimi artırmayı değerlendiriyor.
Bu uyarı, hanelerin yemek pişirmek için gazı zaten sınırlı saatlerde kullanabildiği ve yetkililerin pahalı ikame ithalatı değerlendirdiği bir dönemde geldi. Kış dönemi için yapılan bir satın alma tahmininde 22 kargonun maliyeti 1,293 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Açık piyasadan alınacak 10 sevkiyat bu toplamın 863 milyon dolarını oluşturuyor.
LNG, gemilerle taşınabilmesi için sıvılaştırılacak kadar soğutulan doğal gazdır. Boşaltıldıktan sonra terminallerde yeniden gaza dönüştürülür; bu işleme yeniden gazlaştırma denir. Pakistan bu yakıtı elektrik üretiminde, hanelerde yemek pişirme ve ısınmada, ayrıca sanayi üretiminde kullanıyor. Bu nedenle geciken bir gemi, sınırlı arz için farklı tüketici gruplarını karşı karşıya bırakabilir.
Önerilen kış planı, arzın ciddi biçimde kısıtlanması halinde hanelere öncelik veriyor. Sanayi, elektrik santralleri, gübre üreticileri ve sıkıştırılmış doğal gaz istasyonlarında kesintiler yaşanabilir. Başbakan başkanlığındaki Enerji Kabinesi Komitesi’nin planı henüz onaylaması gerekiyor; onay tarihi açıklanmadı.
Katar’dan gelen teslimatlar keskin biçimde azaldı
Petrol Dairesi’ne göre, Pakistan State Oil ile QatarEnergy arasındaki teslimat düzenlemesi kapsamında Mart-Eylül 2026 döneminde planlanan kargolardan yalnızca 10’u ulaştı; mücbir sebep nedeniyle 40 kargo teslim edilmedi.
Mücbir sebep, olağanüstü olayların bir tarafın yükümlülüklerini yerine getirmesini engellemesi halinde başvurulan bir sözleşme hükmüdür. QatarEnergy, bölgedeki çatışmalar sürerken mart ayında Ras Laffan gaz tesisine düzenlenen saldırının ardından bu hükmü devreye soktu. Hürmüz çevresindeki deniz taşımacılığı aksamaları teslimatları zorlaştırmayı sürdürüyor; Pakistan’ı etkileyen mücbir sebep kararı kasım ayına kadar uzatıldı.
Pakistan Maliyet ve Yönetim Muhasebecileri Enstitüsü Başkanı ve Araştırma ve Yayınlar Komitesi Başkanı Muhammad Yasin, Petrol ve Gaz Düzenleme Kurumu’nun hesaplamalarına atıfta bulunarak Ekim 2025-Ocak 2026 döneminde 36 kargonun, ayda ortalama dokuz kargonun teslim edildiğini belirtti. Mart-Eylül 2026 dönemine ait kayıtlar ise ayda yaklaşık üç kargonun ulaştığını, yani sayının kabaca üçte iki azaldığını gösterdi.
Buna karşın Pakistan, 10 ve 23 Eylül’de Katar’dan kargo teslim aldı. Yetkililer ayrıca büyük LNG gemisi Al Mafyar’ın Hürmüz’ü geçerek Umman sularına girdiğini, yükünün Pakistan’a ulaşmadan önce daha küçük gemilere aktarılabileceğini bildirdi. Bu açıklamanın ardından üç ila beş gün içinde varış beklendiğini söylediler.
Hükümet ekim ayında üç kargo ayarlamak için çalışıyordu. Yetkililer, bu sevkiyatların güvence altına alınmasının aynı ay içinde ilave spot alım ihtiyacını ortadan kaldırabileceğini, ancak kış dönemi ihtiyaçları için ayrıca düzenleme yapılması gerekeceğini belirtti.
Arz sıkışıklığı nasıl gelişti?
Pakistan, ihtiyaç duyduğundan fazla sözleşmeli LNG’ye sahip olduğu bir dönemin ardından bu krizle karşı karşıya kaldı. Pakistan State Oil ve QatarEnergy, Pakistan’da talebin düşük olması nedeniyle 2026’da 24 kargonun başka alıcılara yönlendirilmesi konusunda anlaşmıştı. Bu ticari yönlendirmeler, mevcut kış dönemi arz arayışı başlamadan önce kararlaştırılmıştı.
Pakistan State Oil ile Katar arasındaki iki anlaşma 2031’e kadar geçerli ve normalde yılda 108, yani ayda dokuz kargoyu kapsıyor. Aylık beş kargonun fiyatı Brent petrolün yüzde 13,37’sine, dördünün fiyatı ise yüzde 10,2’sine bağlı. Gaz fiyatlarının petrole endekslenmesi, sözleşme fiyatının petrol göstergesine göre değişmesi anlamına geliyor.
- 4 Mart 2026: Ras Laffan tesisine düzenlenen saldırının ardından mücbir sebep kararı açıklandı.
- Nisan-Temmuz 2026: Bir milyon İngiliz ısı birimi (MMBtu) başına 16 ila 22 dolar arasında değişen fiyatlarla yedi spot kargo satın alındı.
- 10 ve 23 Eylül: Katar’dan iki kargo Pakistan’a ulaştı.
- 11 ve 17 Eylül: İkame kargo ihalelerine MMBtu başına 26,712 ve 26,969 dolarlık teklifler geldi; üçüncü girişimde teklif veren çıkmadı.
- 15 Ekim: Nabi, Hürmüz’den geçişin Pakistan’ın LNG arzındaki başlıca kısıt olduğunu söyledi.
- Kasım 2026-Şubat 2027: Önerilen kış yönetim planı, kıt gazın dağıtımını ve ikame ithalatın düzenlenmesini öngörüyor.
Katar’dan bir heyetin kış dönemi Yıllık Teslimat Planı’nı kesinleştirmek üzere 30 Eylül-15 Ekim tarihleri arasında ziyaret etmesi planlanmıştı. Temel görev, sözleşmeli miktarları ve önerilen alımları gemilerin fiilen tamamlayabileceği bir teslimat takvimine dönüştürmek.
Pakistan ne satın almayı planlıyor?
Petrol Dairesi’nin 24 kargoluk ihtiyacının dokuzu elektrik üretimine, 15’i hane talebine ayrılıyor; bu sayıya iki yedek kargo da dahil. Satın alma taslağında 12 sözleşmeli kargo ve 10 spot kargo, toplam 22 kargo yer alıyor. İki yedek sevkiyat, bu sayı ile belirtilen ihtiyaç arasındaki farkı oluşturuyor.
Önerilen sözleşme dağılımı da planlama rakamları içinde farklılık gösteriyor: arz taslağında Katar’dan 12 kargo belirtilirken ayrıntılı maliyet dökümünde Katar’dan 11, İtalya’nın Eni şirketinden ise Ocak 2027’de bir kargo öngörülüyor. Bu sözleşmeli sevkiyatların toplam değeri 429,83 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Diğer öneriler, ilave tedarik yolları arıyor. Petrol Dairesi, QatarEnergy’den ayda en az dört kargo için özel düzenlemeler yapılmasını ve National Logistics Cell ile National Crisis Management Cell’e elektrik üretimi için 11 veya daha fazla Katar kargosu ayarlama yetkisi verilmesini istiyor.
Pakistan LNG Limited’den ayrıca, ilgili ihale kapsamında azami fiyatın MMBtu başına 20,969 dolar olması koşuluyla, Azerbaycan’ın SOCAR şirketiyle yaptığı anlaşmayı kasım-şubat döneminde ayda bir kargo için devreye sokması istendi. Daire, uyum bilgileri için 12 Ekim’i son tarih olarak belirledi.
Pakistan State Oil’den aralık, ocak ve şubat aylarında ayda bir kargo için Shell LNG veya Oman Trading International ile başka bir satın alma stratejisi geliştirmesi istendi. Önerilen bu kanalların tümü henüz güvence altına alınmış teslimatlar olarak doğrulanmadı.
İkame gaz neden bu kadar pahalı?
Spot piyasada, uzun yıllara yayılan sözleşmeler yerine görece kısa sürede teslim edilmek üzere kargolar satılıyor. Bu piyasa, Pakistan’a eksik kalan sevkiyatları telafi etme imkânı sunuyor; ancak alıcılar mevcut gemiler ve yakıt için satıcıların kabul edeceği fiyatlar üzerinden rekabet ediyor.
Kış dönemi maliyet tahmininde MMBtu başına 26,30 dolarlık spot fiyat kullanılıyor. MMBtu, enerji ölçüsü olan bir milyon İngiliz ısı biriminin kısaltmasıdır. Bu fiyatla her spot kargonun maliyeti yaklaşık 86,3 milyon dolar olur. On kargonun maliyeti 863 milyon dolara ulaşırken, 12 sözleşmeli kargonun maliyeti 429,83 milyon dolar.
Böylece spot alımlar, planlanan 22 sevkiyatın yaklaşık yüzde 45’ini oluştururken öngörülen ithalat faturasının yaklaşık yüzde 67’sine denk geliyor. Bu tahminde en pahalı ay, sekiz kargonun 437,32 milyon dolara mal olacağı ocak. Aralık içinse maliyet 369 milyon dolar olarak hesaplanıyor.
Üst düzey bir Enerji Bakanlığı yetkilisi spot alımı son çare olarak nitelendirdi ve fiyatların Katar sözleşmesindeki MMBtu başına 12-15 dolara karşılık 30-35 dolar olabileceğini tahmin etti. Pakistan’ın reddettiği eylüldeki 26,969 dolarlık teklif, temmuzda teslim edilen bir kargo için belirtilen 21,88 dolarlık fiyattan yaklaşık yüzde 23 daha yüksekti.
JS Global Capital Araştırma Başkanı Muhammad Waqas Ghani, eksik arzı telafi etmenin Pakistan’ın dış maliyesi üzerinde baskı yaratacağı uyarısında bulundu. Artan LNG maliyetlerinin ödemeler dengesi üzerindeki etkisi sorulduğunda şöyle dedi:
Evet, artan ithalat faturası cari açığı büyütür.
Cari işlemler hesabı, Pakistan ile dünyanın geri kalanı arasındaki ticareti ve diğer gelir akışlarını kaydeder. İhracat gelirleri ve diğer tahsilatlar artan enerji harcamalarını karşılamaya yetmediğinde, daha fazla döviz harcanması baskıyı artırır.
Haneler gazı kısıtlı saatlerde kullanabiliyor
Soğuk havalarla birlikte mekân ve su ısıtma ihtiyacı artınca hane talebi keskin biçimde yükseliyor. Petrol Dairesi, Sui Northern şebekesindeki talebin günde yaklaşık 550 milyondan 1.100 milyon fit küpe çıkacağını, yani ikiye katlanacağını öngörüyor. Sui Southern şebekesinde ise talebin günde 300 milyondan 500 milyon fit küpe yükselmesini bekliyor.
Petrol Dairesi’nden bir yetkili, hanelere gaz arzının sabah yaklaşık üç saat, öğle saatlerinde üç saat ve akşam üç saatle, yani 06.00-09.00, 12.00-15.00 ve 18.00-21.00 saatleriyle sınırlandırıldığını söyledi. Yetkili, sistemde hanelere kesintisiz hizmet verecek kadar gaz bulunmadığını belirtti.
Önerilen kış planı ayrıca gazın 17.00-22.00 saatleri arasında verilmesini tavsiye ediyor. Bu, onay bekleyen bir öneri; her gün uygulandığı bildirilen üç yemek pişirme dönemi ise halihazırdaki kısıtlamaları ifade ediyor.
Boru gazına güvenemeyen aileler sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) tüplerine yönelebilir. LPG, LNG’den farklı bir yakıttır; hanelere aynı ithalat ve boru hattı sistemi üzerinden değil, tüplerle satılır.
Yetkililer, kıtlığın ağırlaşması halinde 11,8 kilogramlık LPG tüpünün fiyatının 7.000 rupiye veya üstüne çıkabileceği uyarısında bulundu. Açık piyasada fiyatların şimdiden 5.000 rupiyi aştığı bildiriliyor. Bu durum, yemek pişirme ve ısınma cihazlarını çalışır durumda tutmaya çalışan hanelerin giderlerine bir yük daha ekleyecek.
Elektrik ve gübre üretimi de gaz talep ediyor
Elektrik üretimi de mevcut gazın başlıca talep alanlarından biri. Yasin, Independent System and Market Operator’ın verilerine atıfta bulunarak elektrik sektörünün kış dönemi gaz talebinin günde 400 milyon fit küpe ulaşabileceğini söyledi. Yetkililer, elektrik santrallerine mevcut ithal gaz teslimatlarının, özel yurt içi sahalardan sağlanan arzın yanı sıra, günde yaklaşık 250-300 milyon fit küp olduğunu belirtti.
Yeniden gazlaştırılmış LNG’nin sınırlı olması, elektrik kesintilerine şimdiden katkıda bulundu. Hükümet, sıcak aylarda kömürle üretimi artırıp akşam talebinin zirve yaptığı saatlerde elektriği kısıtlayarak karşılık verdi. Kışın hanelerin gaz talebi artıyor ve dağıtım kararları daha da zorlaşıyor.
Aylık kargo tahminleri farklı planlama ihtiyaçlarını yansıtıyor. Kış dönemi ithalatına ilişkin ayrıntılı bütçe, Ocak 2027 için sekiz kargo öngörürken hanelerin, sanayinin ve elektrik sektörünün ihtiyaçlarını değerlendiren yetkililer ocak ayı gereksinimini yaklaşık 11 kargo olarak hesapladı. Aralık ihtiyacının ise yaklaşık dokuz kargo olduğu tahmin edildi.
Gübre üretimi de zor bir tercih yaratıyor. Ulusal Gıda Güvenliği ve Araştırma Bakanlığı, Fauji Fertilizer Bin Qasim, Fatima Fertilizer ve Agritech’in gaz ihtiyacını inceledi. Üç tesisin de kapatılması, ayda yaklaşık 109.000 ton üre açığına yol açarak aralık ve ocak aylarındaki stokları etkileyebilir.
Petrol Dairesi, bu tesisleri sübvansiyonlu gaz fiyatlarıyla çalışır tutmak için LNG ithal etmenin maliyetini üre ithalatının maliyetiyle karşılaştırmayı önerdi. Her iki seçenek de kamu kaynağı gerektirirken, gübre üretimindeki kesintiler çiftçilere sunulan arzı etkileyebilir.
Yurt içi gaz açığı kapatabilir mi?
Pakistan günde yaklaşık 3,2 milyar fit küp gaz üretiyor ve Katar ile Eni’den günde yaklaşık 1 milyar fit küp ithalat yapmayı öngören anlaşmalara sahip. Aksamalar sırasında fiilî ithalat teslimatları çok daha öngörülemez hale geldi.
Eşitlikçi Kalkınma Politika Araştırma Enstitüsü ekonomisti Haris Sohail, enstitünün 2026 araştırmasına atıfta bulunarak yurt içi gazın talebin yaklaşık dörtte üçünü, ithal LNG’nin ise dörtte birini karşıladığını söyledi. Hükümet, daha önce kısılmış üretim de dahil olmak üzere yurt içi üretimi artırdı.
Sohail, üretimi daha da artırma imkânının sınırlı olduğunu ve pahalı ithalatın kısıtlamaları gerekli kılabileceğini söyledi. Şöyle konuştu:
Yurt içi üretim ancak belirli bir ölçüde artırılabileceği ve spot kargolar çok daha pahalı olduğu için hükümetin gaz kesintileri dahil talep yönetimi önlemlerine başvurması muhtemel.
Al Habib Capital Markets Araştırma Başkanı Abdul Azeem ise daha iyimser bir değerlendirmede bulunarak yurt içi aramaların artırılmasının yerel arzı korumaya ve kış aylarında olası açığı azaltmaya yardımcı olacağını savundu. Bir açık ortaya çıkarsa ilave spot kargoların veya Katar’dan gelecek sevkiyatların destek sağlayabileceğini söyledi.
Yasin, kışın arz açığı riskinin ciddi olduğunu, ancak ülke çapında bir kıtlığın kaçınılmaz olmadığını değerlendirdi. Talebi yönetmenin yolları arasında yurt içi üretimi, mevcut hidroelektrik kapasitesini, seçici spot alımları ve Hürmüz’den güvenle geçebilen Katar kargolarını saydı.
Gazın akışını sürdürmenin bedelini kim ödüyor?
Pakistan’ın kış politikası, 2018-19 mali yılından bu yana ithal edilen ve yeniden gazlaştırılan LNG’yi yurt içi gaz tarifeleri üzerinden hanelere yönlendiriyor. İthalat maliyeti hanelere satış fiyatını aştığında aradaki farkı birilerinin karşılaması gerekiyor.
Petrol Dairesi, ucuz sözleşmeli arzı elektrik üretimine ayırırken spot kargoların hanelere verilmesinin Sui Northern’da 45 milyar rupi gelir açığı yaratabileceğini tahmin etti. Daire, bu tutarın karşılanması için Sui gaz şirketlerinde MMBtu başına 300 rupiden fazla zam yapılması gerekeceğini söyledi.
Daha ucuz sözleşmeli kargoların hanelere verilmesi ise elektrik üreticilerinin daha pahalı yakıt kullanmasını gerektireceğinden elektrik üretim maliyetlerini artırabilir. Hükümet, gaz tarifeleri, elektrik ücretleri ve sübvansiyonlar üzerindeki baskı arasında seçim yapmak zorunda.
İthal gaz maliyetleri ile hane tarifeleri arasındaki birikmiş fark, 2018-19 ile 2022-23 arasındaki dönemde 350 milyar rupiyi aştı. Daire, sübvansiyon ödemelerinin bu tutarı 30 Haziran 2026 itibarıyla 220 milyar rupiye düşürdüğünü, gaz sektörünün döngüsel borç yönetim planı kapsamında ise 78 milyar rupinin hâlâ ödenmesi gerektiğini bildirdi.
Pakistan’ın acil kararları kasım ayı arzını ilgilendiriyor; ancak baskının en çok aralık ve ocakta hissedilmesi bekleniyor. Hürmüz’den geçişin güvence altına alınması, uygun fiyatlı kargolar bulunması ve hangi tüketicilere gaz verileceğine karar verilmesi, hanelerin ve işletmelerin yaşayacağı aksaklıkların boyutunu birlikte belirleyecek.
Öne Çıkanlar
- Pakistan LNG Üst Yöneticisi Masood Nabi, Hürmüz’den geçişteki aksamaların kış dönemi gaz teslimatlarını tehdit ettiği uyarısında bulundu.
- Kasım 2026-Şubat 2027 dönemini kapsayan ve hanelere öncelik veren planın Enerji Kabinesi Komitesi tarafından onaylanması gerekiyor.
- Petrol Dairesi, iki yedek sevkiyat dahil 24 kargoya ihtiyaç olduğunu tahmin ediyor; 22 kargoluk satın alma tahmininin toplamı 1,293 milyar dolar.
- Planlanan 10 spot kargo, öngörülen ithalat faturasının yaklaşık üçte ikisine karşılık gelen 863 milyon doları oluşturuyor.
- Yurt içi üretimin artırılması, ikame ithalat ve arz kısıtlamaları değerlendirilen başlıca seçenekler.
- Hanelerin ısınma talebi artarken sanayi, elektrik üretimi ve gübre üretiminde kesintiler yaşanabilir.






