Japonya, 1 trilyon yenlik kaynak stratejisi kapsamında mıknatıs hammaddelerinin yüzde 30’unu geri dönüştürmeyi hedefliyor

11 dakikalık okuma
Japan Targets 30% Recycled Magnet Materials as It Builds a ¥1 Trillion Resource Strategy

Atık metalleri güvenli bir sanayi tedarikine dönüştürmek

Japonya, 21 Nisan 2026’da kabul edilen hükümet planı kapsamında, ülkede kullanılan kalıcı mıknatısların hammaddelerinin yaklaşık yüzde 30’unu 2030’a kadar geri dönüşüm yoluyla sağlamayı hedefliyor. Bu hedef, aynı yıla kadar kaynakların döngüsel kullanımına kamu ve özel sektörden yaklaşık 1 trilyon yen yatırım çekme yönündeki daha geniş hedefin bir parçası.

İçindekiler
  1. Atık metalleri güvenli bir sanayi tedarikine dönüştürmek
  2. Geri dönüşüm neden bir yönetim kararı hâline geldi?
  3. Alıcılarla geri dönüşümcüler arasındaki eksik halka
  4. Yurt içinde mıknatıs geri dönüşüm döngüsü için gerekenler
  5. Yatırım nereye yönlendirilecek?
  6. Kurallar müşteri yaratmayı ve işleyişi kolaylaştırmayı amaçlıyor
  7. Şirketler sistemin parçalarını şimdiden oluşturuyor
  8. Farklı metaller için farklı başarı ölçütleri
  9. Asya’da toplama ağı ve aşamalı takvim
  10. Öne Çıkanlar

Elektrikli araç motorlarında, klimalarda ve sanayi makinelerinde kullanılan kalıcı mıknatıslar, arzı az sayıda ülkede yoğunlaşan nadir toprak elementlerine bağlı. Japonya mıknatıs üretiminde güçlü bir teknolojiye sahip, ancak Çin’in ihracat kontrollerini sıkılaştırması güvenilir hammadde kaynakları bulma ihtiyacını artırdı.

Hükümetin döngüsel ekonomi bakanlar toplantısında kabul edilen Döngüsel Ekonomi Eylem Planı, geri dönüşümü ekonomik güvenlik ve sanayi rekabet gücü meselesi olarak ele alıyor. Temel güçlük ticari: Atık malzemelerin toplanması ve işlenmesi, üreticilere güvenilir biçimde tedarik sağlayan ve faaliyetlerini sürdürecek kadar gelir getiren bir iş modeline dönüşmeli.

Japonya, üç R’yi, yani azaltma, yeniden kullanma ve geri dönüşümü onlarca yıldır teşvik ediyor. Yeni strateji daha zor bir soru soruyor: Bu çevresel taahhüdü güvenilir bir sanayi malzemesi kaynağına dönüştürmek için gereken toplama ağlarının, ayırma ekipmanlarının ve rafinaj tesislerinin maliyetini kim karşılayacak?

Yanıt; üreticiler, atık toplayıcıları ve yerel topluluklar için önem taşıyor. Fabrikaların kullanılabilir malzemelere düzenli biçimde erişmesi gerekiyor. Geri dönüşüm şirketleri ise yeni ekipman yatırımını haklı çıkarabilmek için önceden müşteriye ihtiyaç duyuyor. Yerel toplama sistemleri, değerli metallerin atığa gitmesini veya yurt dışındaki alıcılara satılmasını önleyerek bu iki tarafı buluşturmalı.

Geri dönüşüm neden bir yönetim kararı hâline geldi?

Hitachi’den Eiji Nakatsu, Ekonomi, Ticaret ve Sanayi Bakanlığı, JX Metals ve Hitachi’nin katıldığı bir görüşmede bu değişimi anlattı. Nakatsu’ya göre maden arzının belirli bölgelerde yoğunlaşması, jeopolitik riskler ve Avrupa’da sıkılaşan kurallar, kaynakların döngüsel kullanımını çevre birimlerine bırakılan bir konu olmaktan çıkarıp iş sürekliliği ve rekabet gücünün parçası hâline getirdi.

Reklam

Sanayi bakanlığından Junichiro Mimaki, Japonya’nın önceki geri dönüşüm çalışmalarının büyük ölçüde kaçak atık dökümü ve düzenli depolama alanı yetersizliği gibi ülke içindeki sorunları ele aldığını söyledi. Tüketicilerle belediyelerin iş birliği güçlü bir yön olmayı sürdürüyor, ancak geri dönüşümün ticari temellerinin daha da geliştirilmesi gerekiyor.

Eylem planı, uluslararası rekabetin yeni çıkarılan kaynakların ötesine geçerek geri kazanılmış malzemeleri de kapsadığını belirtiyor. Çin’in kritik maden ihracatına getirdiği daha sıkı kontrolleri ve hükümet ile iş dünyasının desteklediği bir kaynak geri dönüşüm grubu kurmasını örnek gösteriyor. Ayrıca Avrupa’nın elektronik atık ihracatını kısıtlama ve yeni araçlarda geri dönüştürülmüş plastik kullanımını zorunlu kılma yönündeki adımlarına dikkat çekiyor.

Baş Kabine Sekreteri Minoru Kihara, bakanlar toplantısında yatırım hamlesini Başbakan Sanae Takaichi’nin ekonomi programıyla ilişkilendirdi:

Güçlü bir ekonomiyi hayata geçirmeyi amaçlayan (Başbakan Sanae) Takaichi yönetiminin büyüme stratejisiyle bağlantı kurmak için kamu-özel sektör yatırımlarını teşvik etmek ve döngüsel ekonomiye geçişi hızlandırmak önem taşıyor,

Üreticiler açısından döngüsel ekonomi, kullanılabilir malzemelerin geri kazanım ve yeniden kullanım yoluyla üretimde tutulması anlamına geliyor. Bunun ticari cazibesi, yurt dışından tedarikin pahalılaştığı veya zorlaştığı dönemlerde başka bir girdi kaynağına erişim sağlaması.

Alıcılarla geri dönüşümcüler arasındaki eksik halka

Mimaki temel bir yatırım sorununa dikkat çekti: Üreticiler geri dönüştürülmüş malzemelerin güvenilir biçimde tedarik edileceğinden emin olmadan planlama yapmakta zorlanırken, geri dönüşümcüler de düzenli talep olmadan yatırım yapmakta zorlanıyor. İlerleyebilmek için her iki tarafın da diğerinden taahhüt alması gerekiyor.

Eylem planı, bu sorunun Japonya’da neden özellikle güç olduğunu açıklıyor. Geri dönüşüm sektörünün büyük bölümünü farklı bölgelere yayılmış, görece küçük işletmeler oluşturuyor. Üreticilerin istediği uzun vadeli sözleşmeleri ve yüksek hacimleri, kalite ve maliyet koşullarını sürekli karşılayarak sunabilen şirket sayısı az.

Bankalar da benzer bir güçlükle karşı karşıya. Gelişmiş bir geri dönüşüm tesisinin yatırımını geri kazanması yıllar alabilir ve üretici, tesis henüz planlama aşamasındayken alım garantisi vermeye yanaşmayabilir. Böylece geri dönüşüm şirketi, gelecekteki geliri güvence altında olmadan finansman aramak zorunda kalıyor.

Reklam

Geri dönüştürülmüş malzemelerin işlenmesi de gerçek maliyetler doğuruyor. Atık ürünlerin toplanması, depolanması, sökülmesi, ayrıştırılması ve rafine edilmesi gerekiyor. Mimaki, birçok durumda geri dönüştürülmüş girdilerin kalite, bulunabilir miktar ve maliyet açısından yeni üretilen malzemelerle rekabet edemediğini söyledi.

Hükümetin yanıtı, ekipman yatırımlarına desteği talep yaratmayı amaçlayan önlemlerle birleştiriyor. Ticari mantık açık: Daha öngörülebilir siparişler finansmanı destekleyebilir; daha iyi ekipman da geri dönüşümcülerin alıcıların ihtiyaç duyduğu tutarlılığı sağlamasına yardımcı olabilir.

Yurt içinde mıknatıs geri dönüşüm döngüsü için gerekenler

Kalıcı mıknatıs stratejisi, geri kazanımdan yeniden kullanıma kadar tüm süreci kapsıyor. Japonya; toplama, ayrıştırma, yeniden işleme ve geri kazanılan malzemelerin üretime geri verilmesini yurt içi bir geri dönüşüm döngüsünde bir araya getirmeyi planlıyor.

Mimaki’nin belirttiğine göre öncelik, fabrikalarda üretim sırasında ortaya çıkan fire malzemeler. Üretim sonrası geri dönüştürülmüş girdiler olarak bilinen bu malzemeler, hâlihazırda üretim sürecinde oluşuyor. Bunları değerlendirmek, satılıp kullanılmış ürünlerden mıknatısları geri kazanmaya kıyasla daha erken sonuç alınabilecek bir fırsat sunuyor.

Atılan araçlardan, ev aletlerinden ve makinelerden mıknatısların geri kazanılması daha geniş bir toplama sistemi gerektiriyor. Ürünlerin uygun söküm tesislerine ulaştırılması, mıknatısların diğer bileşenlerden ayrılması ve geri kazanılan malzemelerin üreticilerin kullanabileceği kaliteye getirilmesi gerekiyor.

Eylem planı, hem üretim fireleri hem de kullanılmış ürünler için pilot uygulamaları ve ekipman kurulumunu, ardından yöntemler geliştikçe daha geniş toplama ağlarının kurulmasını destekliyor. Ayrıca kullanılmış ürünlerdeki mıknatıs ve nadir toprak elementlerinin geri kazanılması ve Japonya’nın kaynak döngüsüne katılması için ortak ülkelerle iş birliği yapılmasını öngörüyor.

2030 hedefi tedarik zinciri için ortak bir varış noktası belirliyor: Japonya’da kullanılan kalıcı mıknatısların her 10 birim hammaddesinden yaklaşık 3’ü geri dönüştürülmüş kaynaklardan sağlanacak. Bu paya ulaşmak için tek bir fabrikadaki iyileştirmeler değil, eşgüdümlü satın alma, toplama ve işleme faaliyetleri gerekecek.

Yatırım nereye yönlendirilecek?

Hükümetin uygulama önlemleri, geri dönüşüm tedarik zincirinin tamamındaki yatırımları desteklemek üzere 2026 mali yılı taslak bütçesinde 37,9 milyar yen ödenek listeliyor. Destek kapsamına depolama, söküm, ayrıştırma, ön işleme, izabe ve liman altyapısı giriyor.

Reklam

Daha geniş kapsamlı 1 trilyon yenlik hedef, kaynakların döngüsel kullanımı alanında 2030’a kadar kamu ve özel sektörün toplam yatırımını kapsıyor. Plan; ilk aşama yatırım desteği, olası kredi düzenlemeleri ve karbon nötrlüğü için Japan Green Investment Corp. dâhil kamu ve özel fonlar yoluyla finansman seçenekleri öngörüyor.

Depolama, stratejinin uygulamaya dönük unsurlarından biri. Geri kazanılan malzemelerin gelişi fabrikalardaki siparişlerin temposuyla örtüşmeyebilir; bu nedenle stoklama tesisleri arz ve talepteki değişimleri dengelemeye yardımcı olabilir. Limanlar ve ulaşım ağları, farklı yerlerde daha küçük miktarlarda toplanan malzemeleri bir araya getirebilir.

Plan, ürün tasarımını da maliyet unsuru olarak ele alıyor. Daha kolay sökülebilen ekipmanlar ve daha kolay ayrıştırılabilen malzemeler, geri dönüşüm sürecinin sonraki aşamalarındaki işi azaltabilir. Bu nedenle geri kazanım teknolojilerine yapılan yatırımlar, ilk ürünleri tasarlayan şirketlerin iş birliğini gerektiriyor.

Hükümet, fiyat riskinin üreticiler, geri dönüşümcüler ve finansörler arasında nasıl paylaştırılacağına ilişkin ayrıntıları daha sonraki politika çalışmalarına ve ticari müzakerelere bırakıyor. Eylem planının 2026 yazında temel ekonomi ve maliye kılavuzlarına yansıtılması planlanıyor.

Kurallar müşteri yaratmayı ve işleyişi kolaylaştırmayı amaçlıyor

Kaynakların Etkin Kullanımını Teşvik Yasası’nda yapılan değişiklik Nisan 2026’da yürürlüğe girdi. Eylem planında, kapsam dâhilindeki üreticiler ve diğer işletmeler için geri dönüştürülmüş plastik kullanımı planları hazırlama ve düzenli rapor sunma yükümlülükleri yer alıyor; hükümet ilerlemeyi takip edecek.

Yetkililer, kapsama alınan işletme sayısını artırmayı ve diğer geri dönüştürülmüş kaynakları da dâhil etmeyi değerlendirecek. Hazırlıkların ileri aşamada olduğu ürünlerde, 2028 mali yılına kadar belirli oranda geri dönüştürülmüş plastik içeriğini kademeli olarak zorunlu kılma seçeneğinin değerlendirilmesi de planlanıyor.

Bu önlemler talebi ele alırken, başka bir yasa geri dönüşüm işletmelerinin çalışma biçimini düzenliyor. Geri Dönüşüm İşletmelerinin Geliştirilmesini Teşvik Yasası Kasım 2025’te tüm hükümleriyle yürürlüğe girdi ve bakanlık düzeyinde üç tür sertifikasyon getiriyor.

Sertifika alan projeler, çevrede yaşayanların korunması koşuluyla atık yönetimi mevzuatındaki bazı izin prosedürlerinden muaf tutulabiliyor. Hükümet, üreticilerle geri dönüşümcülerin gerekli kalite ve miktarda tedarik sağlayabilecek ortak faaliyetler kurmasını teşvik etmek amacıyla üç yılda 100’den fazla projeyi sertifikalandırmayı hedefliyor.

Kamu alımları da potansiyel bir müşteri kaynağı oluşturuyor. Hükümet, 2030 mali yılına kadar, Yeşil Satın Alma Yasası’nın temel politikasının kapsadığı tüm belirlenmiş tedarik kalemlerinde geri dönüştürülmüş plastik içeriği gibi kaynakların döngüsel kullanımına ilişkin kriterleri esas olarak uygulamaya koymayı planlıyor.

Reklam

Şirketler sistemin parçalarını şimdiden oluşturuyor

JX Metals Circular Solutions, JX Advanced Metals’in yüzde 80 ve Mitsubishi Corporation’ın yüzde 20 pay sahibi olduğu ortak girişim olarak 1 Temmuz 2024’te faaliyetlerine başladı. Şirket; hurda toplama, metal işleme ve otomotiv lityum iyon pillerinin geri dönüşümünü geliştirme faaliyetlerini bir araya getiriyor.

Şirketin kurumsal faaliyet özeti, küresel hurda toplamayı genişletme, bakır izabesinde geri dönüştürülmüş girdi oranını artırma ve geri dönüşüm boyunca malzemeleri izlemek için dijital sistemler kullanma çalışmalarını anlatıyor.

Şirketin başkanı ve temsilci direktörü Ichiro Togami, geri kazanılan metallerin ilk kullanım alanlarına geri dönebilmesi için ürünün tüm yaşam döngüsü boyunca iş birliğinin gerektiğini söylüyor:

Bu süreç her zaman kolay değil. Hayata geçirilebilmesi için tüm tedarik zincirinin ürünün yaşam döngüsü boyunca iş birliği yaparak kaynak kullanımını daha verimli hâle getireceği çerçeveler gerekiyor.

Şirketin Tsuruga’daki iştiraki, yüksek saflıkta nikel sülfat geri kazanım tesislerini 2021’de, kobalt sülfat tesisini 2022’de ve lityum karbonat tesisini Nisan 2023’te faaliyete geçirdi. Şirket, kullanılmış otomotiv pillerinden geri kazanılan metallerin yeniden pil üretiminde kullanılmasını amaçlayan doğrulama çalışmalarını sürdürdüğünü belirtiyor.

Sanayi bakanlığının mıknatıs tedarik programı da arz güvenliği çalışmalarının dayandığı mevcut sanayi altyapısını gösteriyor. Program kapsamında sertifika alan planlar arasında Aichi Steel, Shin-Etsu Chemical, Daido Steel, Santoku, Honda ve Astemo bulunuyor. Sertifika tarihleri 25 Ağustos 2023 ile 17 Şubat 2026 arasında değişiyor.

Bu şirketler, ihtiyaç duyulan katılımcı çeşitliliğini ortaya koyuyor: malzeme tedarikçileri, işleyiciler ve nihai bileşenleri kullanan üreticiler. Geri dönüşüm, bu zincire toplama ve geri kazanım şirketlerini de ekliyor.

Farklı metaller için farklı başarı ölçütleri

Japonya’nın stratejisi, her malzemenin farklı bir sanayi sorunu ortaya çıkarması nedeniyle ayrı hedefler belirliyor. Ülke, 2030’a kadar yurt içinde üretilen elektrolitik bakırda, yani yüksek saflıkta bakırda, yaklaşık yüzde 30 geri dönüştürülmüş kaynak içeriğine; levha ve çubuk gibi işlenmiş alüminyum ürünlerin yurt içi üretiminde ise yaklaşık yüzde 40 geri dönüştürülmüş kaynak payına ulaşmayı hedefliyor.

Eylem planına göre Japonya, birincil alüminyum külçesinin tamamını ve bakır konsantresinin büyük bölümünü ithal ediyor. Geri kazanılmış girdilerin artırılması her iki sektör için de ek bir malzeme kaynağı sağlayacak. Alüminyumda alaşım türlerinin daha iyi ayrıştırılması ve safsızlıkların giderilmesi; bakırda ise hurda işleme kapasitesinin artırılması ve mali açıdan sürdürülebilir bir izabe sektörü gerekiyor.

Reklam

Demir için hedef, 2030’a kadar hurdayı iyileştirme kapasitesini yılda yaklaşık 2 milyon ton artırmak. Daha iyi ayrıştırma, büyük elektrik ark ocaklarında zorlu kalite gerekliliklerini karşılayan çelik üretiminde kullanılabilecek daha temiz hurda sağlayabilir.

Pil geri dönüşümü içinse farklı teknik hedefler belirlenmiş: Lityumun yüzde 70’inin, nikel ve kobaltın ise her birinin en az yüzde 95’inin kullanılabilir pil malzemesi kalitesinde ve rekabetçi maliyetle geri kazanılması. Japonya, 2031’de başlayacak Avrupa’daki geri dönüştürülmüş içerik gerekliliklerinden önce, 2030’a kadar yurt içi pil geri dönüşüm sistemi kurmayı hedefliyor.

Pil geri dönüşümündeki bu yüzdeler, bir işlemin girdideki metalin ne kadarını geri kazanabildiğini ölçüyor. Mıknatıs, bakır ve alüminyum hedefleri ise sanayi malzemelerindeki veya üretimdeki geri dönüştürülmüş payı ölçüyor. İşletmelerin hem işleme performansını hem de üretime gerçekten geri dönen miktarı takip etmesi gerekecek.

Asya’da toplama ağı ve aşamalı takvim

Japonya, rafinaj kapasitesini uluslararası bir kaynak döngüsü ağının merkezi olarak kullanmayı amaçlıyor. Japonya-ASEAN kaynak döngüsü ortaklığı kapsamındaki iş birliği; Endonezya, Tayland, Filipinler, Malezya ve Vietnam’da yasal düzenlemeleri, teknik kapasiteyi ve ticari bağlantıları kapsıyor.

Uygulama önlemleri, 2030’da yaklaşık 500 bin ton elektronik atık işlenmesini öngörüyor; bu, 2020’ye kıyasla yüzde 50 artış anlamına geliyor. Bu rakamlar 2020’de yaklaşık 333 bin tonluk bir düzeye ve hedef yıla kadar yılda yaklaşık 167 bin tonluk artışa işaret ediyor.

Sınır ötesi taşımacılık ek bir maliyet unsuru oluşturuyor. Basel Sözleşmesi kapsamında, sözleşmenin kapsadığı atık sevkiyatları için ülkeler arasında ön bildirim ve onay gerekiyor. Japonya, uygunsuz hurda ihracatına karşı önlemleri güçlendirirken bu süreci dijitalleştirmeyi ve her işlem için gereken süreyi birkaç aydan yaklaşık bir aya indirmeyi hedefliyor.

Politika takvimi yatırım, düzenleme ve sanayi hedeflerini bir araya getiriyor:

  • Kasım 2025: Geri Dönüşüm İşletmelerinin Geliştirilmesini Teşvik Yasası tüm hükümleriyle yürürlüğe girdi.
  • Nisan 2026: Kaynakların kullanımına ilişkin değiştirilen yasa yürürlüğe girdi.
  • 21 Nisan 2026: Bakanlar Döngüsel Ekonomi Eylem Planı’nı kabul etti.
  • 2026 yazı: Hükümet, stratejiyi ekonomi ve maliye kılavuzlarına dâhil etmeyi planlıyor.
  • 2028 mali yılına kadar: Yetkililer, hazırlıkların ileri aşamada olduğu ürünler için geri dönüştürülmüş plastik içeriği şartlarının aşamalı biçimde getirilmesini değerlendirecek.
  • 2030’a kadar: Japonya’nın yatırım hedeflerine, mıknatıs malzemesi hedefine ve diğer kaynak geri kazanım amaçlarına ulaşması planlanıyor.

Tüm bu takvimlerin başarısını aynı ticari ölçüt belirleyecek: Geri kazanılan metaller fabrikalara güvenilir miktarlarda, kullanılabilir kalitede ve toplama ile işlemenin sürdürülmesini sağlayacak bir fiyattan ulaşmalı. Hükümet desteği bu pazarı kurmaya yardımcı olmayı amaçlıyor; üreticilerle geri dönüşümcülerin ise bunu kalıcı satın alma ve tedarik ilişkilerine dönüştürmesi gerekiyor.

Öne Çıkanlar

  • Japonya, ülkede kullanılan kalıcı mıknatısların hammaddelerinin yaklaşık yüzde 30’unu 2030’a kadar geri dönüştürülmüş kaynaklardan sağlamayı hedefliyor.
  • Eylem planı, 2030’a kadar kaynakların döngüsel kullanımına kamu ve özel sektörden toplam yaklaşık 1 trilyon yen yatırım yapılmasını öngörüyor.
  • 2026 mali yılı taslak bütçesinde, geri dönüşüm tedarik zinciri genelindeki ekipman yatırımları için 37,9 milyar yen destek ödeneği yer alıyor.
  • Fabrika hurdası hızlı bir başlangıç fırsatı sunarken kullanılmış ürünlerden daha geniş ölçekte geri kazanım, güçlü toplama ağları gerektiriyor.
  • Bakır, alüminyum, demir hurda işleme ve pil metallerinin geri kazanımı için ayrı hedefler bulunuyor.
  • Beş ASEAN ülkesiyle iş birliği ve sevkiyat prosedürlerinin hızlandırılması, Japonya’nın geri dönüşüm merkezi olma rolünü desteklemeyi amaçlıyor.
Bu haberi paylaş

Bunlar da ilginizi çekebilir